Trường Đại Học Dược Hà Nội Bộ môn Hóa Phân Tích – Độc chất BÀI TIỂU LUẬN CÁC GIẢI PHÁP ĐỐI PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TOÀN CẦU ĐẾN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM Thực hiện Nhóm 2 – A3K74 1 Nguyễn Thị Ngọc Lan – 1901337 – Tổ 2 2 Nguyễn Thị Phượng 1901568 – Tổ 2 3 Đặng Thị Trang – 1901712 – Tổ 2 Hà Nội, ngày 25 tháng 08 năm 2021 2 I Mở đầu Hiện nay, Việt Nam đang nằm trong số các nước bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi biến đổi khí hậu toàn cầu Một số lượng lớn các nghiên cứu cho thấy Việt Nam đã và đang trả.
Trang 1Trường Đại Học Dược Hà Nội
Bộ môn Hóa Phân Tích – Độc chất
BÀI TIỂU LUẬN CÁC GIẢI PHÁP ĐỐI PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TOÀN CẦU
ĐẾN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
Thực hiện: Nhóm 2 – A3K74
1 Nguyễn Thị Ngọc Lan – 1901337 – Tổ 2
2 Nguyễn Thị Phượng - 1901568 – Tổ 2
3 Đặng Thị Trang – 1901712 – Tổ 2
Hà Nội, ngày 25 tháng 08 năm 2021
Trang 2I Mở đầu:
Hiện nay, Việt Nam đang nằm trong số các nước bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi biến đổi khí hậu toàn cầu Một số lượng lớn các nghiên cứu cho thấy Việt Nam đã và đang trải qua biến đổi khí hậu (BĐKH), bị ảnh hưởng tiêu cực nghiêm trọng bởi mực nước biển dâng, xâm nhập mặn và các vấn đề thủy văn khác như lũ lụt, diễn biến cửa sông, bồi lắng cũng như tần suất gia tăng của các thiên tai như sóng lạnh, triều cường đều sẽ gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến
sự phát triển của đất nước Đặc biệt tác động mạnh mẽ đến nền nông nghiệp như hạn hán làm giảm năng suất cây trồng, giảm sản lượng lương thực, ảnh hưởng nghiêm trọng tới chăn nuôi
và sinh hoạt của người dân …Vì vậy việc tìm ra giải pháp đối phó với BĐKH đến nông nghiệp Việt Nam là rất cần thiết, bài tiểu luận sau sẽ đi nghiên cứu và làm rõ về BĐKH, hậu quả của
nó trên nông nghiệp và đặc biệt là những giải pháp giải quyết vấn đề này, giúp cải thiện nền nông nghiệp góp phần phát triển đất nước
II Nội dung:
1 Biến đổi khí hậu toàn cầu:
Biến đổi khí hậu là sự thay đổi hệ thống khí hậu do hoạt động của con người (trực tiếp hoặc gián tiếp) làm thay đổi thành phần khí quyển toàn cầu và sự thay đổi này được cộng thêm vào khả năng biến động tự nhiên của khí hậu quan sát được trong thời kỳ có thể so sánh được Tình trạng biến đổi khí hậu toàn cầu xuất phát từ hai nhóm nguyên nhân chính là nguyên nhân chủ quan và nguyên nhân khách quan Theo các nhà khoa học, những tác động của con người vào môi trường tự nhiên chính là nguyên do gây nên BĐKH Theo đó, việc gia tăng khí CO2 do hoạt động sản xuất công nghiệp, phá rừng, sử dụng nguồn nước cũng như các loại khí độc hại khác là nguyên nhân gây nên tình trạng trên Bên cạnh đó, các yếu tố khách quan trong
đó có sự thay đổi trong chính nội tại của tự nhiên bao gồm sự thay đổi trong hoạt động mặt trời của quỹ đạo trái đất, sự dịch chuyển của các châu lục cũng tác động không nhỏ gây nên tình trạng này
Hiện nay, dưới tác động của BĐKH, nhiệt độ trung bình trên bề mặt trái đất đã tăng 0,9°C
so với thế kỷ XIX Những năm nóng nhất xuất hiện với tần số ngày càng nhiều và liên tục phá
kỷ lục (hình 1) Biển ấm lên, khu vực băng vĩnh cửu, tuyết bao phủ bị thu hẹp dẫn đến sạt lở
băng ngày càng diễn ra nghiêm trọng hơn Từ đó làm cho mực nước biển tăng nhanh chóng ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của những người ven biển Bên cạnh đó, thời tiết khí hậu cực đoan xuất hiện liên tục và nguy hiểm hơn Bão tố, lốc xoáy, động đất… đang diễn ra ngày một tăng, mức độ của chúng cũng tăng mạnh hơn rất nhiều Đặc biệt là các cơn siêu bão có mức độ tàn phá sẽ phát triển nhanh chóng và di chuyển nhanh hơn Ví dụ gần nhất có thể nói
là siêu bão Haiyan năm 2013 đã khiến cho 200.000 người mất nhà cửa và gần 8.000 người thiệt mạng
Trang 3Hình 1: Biểu đồ dự báo nhiệt từ năm 1850 cho tới năm 2050
Việt Nam là quốc gia dễ bị tổn thương dưới tác động của biến đổi khí hậu Những diễn biến của BĐKH tại Việt Nam bao gồm các hiện tượng thời tiết cực đoan đang ngày càng gia tăng về tần suất và thường khó dự đoán Năm 2017 được coi là năm kỷ lục về thảm họa thiên tai tại Việt Nam, với hơn 16 cơn bão, lũ lịch sử trái quy luật Nhiệt độ trung bình tại miền Bắc
và Bắc Trung Bộ Việt Nam hiện tại cao hơn từ 0,5 -1,0°C so với nhiệt độ trung bình của các năm trước theo tính toán dựa trên dữ liệu cập nhật của 30 năm trở lại đây Số liệu của trạm quốc gia Hòn Dấu ghi nhận được trong vòng 50 năm mực nước biển dâng khoảng 20 cm
2 Những tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu đến nền nông nghiệp Việt Nam:
BĐKH ảnh hưởng nghiêm trọng đến đất sử dụng cho nông nghiệp Nước biển dâng cao dẫn đến xâm nhập mặn làm mất diện tích trồng trọt ở nhiều nơi, đặc biệt là Đồng bằng Sông Cửu Long Hạn hán, hoang mạc hóa, lũ lụt, sạt lở,… cũng làm ảnh hưởng không nhỏ
Sự giảm dần cường độ lạnh trong mùa đông, tăng cường thời gian nắng nóng dẫn đến tình trạng mất dần hoặc triệt tiêu tính phù hợp giữa các tập đoàn cây con trên các vùng sinh thái Điều này làm chậm đi quá trình phát triển nền nông nghiệp hiện đại sản xuất hàng hóa
và đa dạng hóa cũng như làm biến dạng nền nông nghiệp cổ truyền Ở mức độ nhất định, BĐKH làm mất đi một số đặc điểm quan trọng của các một số vùng nông nghiệp
BĐKH gây nhiều khó khăn cho công tác thủy lợi Khả năng tiêu thoát nước ra biển giảm
đi rõ rệt, mực nước các sông dâng lên, đỉnh lũ tăng thêm, uy hiếp các tuyến đê sông ở các tỉnh phía Bắc, đê bao và bờ bao ở các tỉnh phía Nam Diện tích ngập úng mở rộng, thời gian ngập úng kéo dài Nhu cầu tiêu nước và cấp nước gia tăng vượt khả năng đáp ứng của nhiều hệ thống thủy lợi Mặt khác, dòng chảy lũ gia tăng có khả năng vượt quá các thông số thiết kế hồ, đập, tác động tới an toàn hồ đập và quản lý tài nguyên nước
3 Các giải pháp đối phó với biến đổi khí hậu toàn cầu đến nông nghiệp Việt Nam: 3.1 Các biện pháp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm nông nghiệp:
Trang 4Để nền nông nghiệp bền vững, năng suất, tăng cường khả năng chống chịu với thay đổi của thời tiết, đảm bảo an ninh lương thực trước những hậu quả của BĐKH toàn cầu, nước ta đang áp dụng những biện pháp, mô hình nông nghiệp tiên tiến
a) Trồng trọt:
Thích ứng cây trồng là biện pháp cần thiết để nền nông nghiệp có thể đứng vững trước các hình thái biến đổi khí hậu Đối với vụ mùa (xuân - hè), có thể đưa vào các giống chống chịu tốt, cây cứng, năng suất cao như: Hương Thơm số 1, TBR 225, Thiên ưu 8, ĐH12, RVT, …Còn đối với những khu vực mặn, chua, hạn thì thay nhóm giống lúa lai cũ bằng: OM429 (Năng suất
vụ ĐX 6-8 tấn/ha, vụ HT 5-6 tấn/ha Giống chống chịu mặn với nồng độ 3-4‰), ngoài ra còn
có thể sử dụng OM11735 Những khu vực hay bị ngập lụt cây dễ bị úng nên sử dụng giống lúa SHPT3 có khả năng chịu ngập úng từ 15-10 ngày
Giải pháp tiếp theo được sử dụng phổ biến là thay đổi phương thức trồng trọt: xen canh và luân canh Luân canh là một trong những biện pháp được sử dụng nhiều nhất vì nó làm cho tầng đất mặt ngày càng được cải thiện, làm cho đất thông thoáng, hệ vi sinh vật phát triển Ngoài ra, luân canh còn giúp ích cho việc quản lí cỏ dại, hiệu quả trong việc giảm thiểu thuốc trừ cỏ, duy trì sự an toàn với sức khỏe con người và môi trường Ví dụ: Mô hình 2 lúa - 1 màu
Mô hình này áp dụng cây màu ngắn ngày như đậu nành, mè (trồng sớm), rau màu có thời gian sinh trưởng dưới 70 ngày trồng thay cây lúa Đây là mô hình đang áp dụng mạnh ở tỉnh
An Giang mang lại hiệu quả kinh tế cao Xen canh nhau giúp tận dụng tốt nhất diện tích đất canh tác, dinh dưỡng và ánh sáng Tùy thuộc vào từng thời kỳ sinh trưởng của cây trồng ta có thể xen canh thêm các loại cây trồng khác Đây cũng là một biện pháp hiệu quả giúp cho người nông dân có thể nâng cao thu nhập Ví dụ: trồng cây ca cao xen canh với các cây ăn quả khác
ở Trảng Bòm
Trong trồng trọt, thay đổi kỹ thuật canh tác cũng là một trong những biện pháp vô cùng
quan trọng Một là, cải tạo đất Việc cần làm ngay đó là giải quyết khâu ứ đọng nước Xử lý
tạm thời bằng biện pháp khơi gốc, đào rãnh thoát nước, xây dựng hệ thống thủy lợi kiên cố, cuốc xới cho đất thông thoáng, tăng pH,…Sau khi xử lý đất tạm thời, nhà vườn cần bón phân hữu cơ để gia tăng lượng mùn, độ tơi xốp cũng như tạo môi trường thúc đẩy vi sinh vật có ích phát triển Tiếp theo là bón vôi vì nó giúp bù lại lượng canxi và magiê cây trồng lấy đi từ đất đồng thời nâng cao độ pH giúp cây trồng dễ hấp thu dinh dưỡng hơn Đất càng chua, pH càng thấp thì lượng vôi cần bón càng nhiều Cuối cùng là đẩy nhanh tốc độ cải tạo đất bằng vi sinh
Hai là, thay đổi thời gian gieo trồng tránh hạn hán, lũ lụt,… Cần chuẩn bị đất cấy và gieo cấy
“càng sớm càng tốt” Khẩn trương thu hoạch lúa Đông Xuân khi lúa vừa chín tới, thu hoạch lúa đến đâu làm đất vùi sâu gốc rạ đến đó, giữ nước trên ruộng, đồng thời nên bón thêm vôi
bột,… để tăng cường phân hủy rơm rạ, hạn chế nguồn sâu bệnh hại Ba là, hạn chế sử dụng
phân bón hóa học tăng cường sử dụng phân bón vi sinh Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật kịp thời nhưng không được lạm dụng
b) Chăn nuôi:
Trang 5Chăn nuôi là một nhân tố quan trọng và đóng góp lớn vào cơ cấu kinh tế nước ta, những năm qua mang lại nguồn sản lượng đáng kể, tuy nhiên lại không ổn định do ảnh hưởng của BĐKH
BĐKH ảnh hưởng tới sự sinh trưởng phát triển của gia súc, gia cầm; sinh một số bệnh đối với chăn nuôi và phát triển thành dịch hay đại dịch Do đó chúng ta cần phải nâng cao chất lượng giống vật nuôi Nghiên cứu phát triển các giống vật nuôi mới (bò sữa, bò thịt, lợn lai,
dê, cừu, gia cầm, thủy cầm) có năng suất cao, khả năng chống chịu tốt, thích ứng với điều kiện khí hậu để nâng cao giá trị và thị phần của ngành chăn nuôi Để thay đổi giống vật nuôi người dân phải tìm và lựa chọn những nguồn giống tốt: có thể tìm trong quá trình nuôi, từ hàng xóm, bạn bè, người thân những nguồn đáng tin cậy hoặc mua các giống từ trại chăn nuôi có thương hiệu uy tín lâu năm
Ðể phát triển chăn nuôi bền vững cần phải thay đổi căn bản phương thức chăn nuôi, sao cho thích ứng với BĐKH Phát triển chăn nuôi không chạy theo số lượng đầu con, mà cần chú
ý đến năng suất và chất lượng sản phẩm Phải đưa tiến bộ kỹ thuật vào chăn nuôi, nhằm lai tạo, nhân bản ra những con giống khỏe mạnh, cho năng suất cao, nhằm khôi phục và phát triển nhanh đàn gia súc, gia cầm Quy hoạch tổng thể lại vùng chăn nuôi phù hợp với điều kiện đất đai, địa hình tự nhiên, thời tiết, khí hậu và kinh nghiệm thực tiễn của người dân Xây dựng quy
mô chuồng trại phải hợp lý, mùa hè không nóng quá và mùa đông đủ ấm cho gia súc, gia cầm; tìm nơi trú ẩn cho gia súc gia cầm khi mùa lũ xảy ra Thức ăn đủ dinh dưỡng, nước uống phù hợp với thời tiết, dự trữ và bảo quản thức ăn khô của gia súc, gia cầm vào mùa mưa bão Cần mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu trong chăn nuôi, tăng tỷ trọng chăn nuôi công nghiệp, ưu tiên phát triển các loại gia súc, gia cầm có nhu cầu tiêu thụ cao trên thị trường; đồng thời khuyến cáo đa dạng hóa các loài vật nuôi trong hộ gia đình; nâng cao giá trị dinh dưỡng nguồn phụ phẩm của sản xuất công nghiệp và nông nghiệp Xây dựng hệ thống cơ sở dự báo và phòng chống dịch bệnh trong nông nghiệp, nhất là các dịch cúm gia cầm, lở mồm long móng đối với trâu bò, lợn
và lợn tai xanh hoặc các bệnh đối với con tôm, con cá Bố trí đủ nguồn lực để thực hiện các phương án chủ động phòng, chống dịch bệnh Đối với nuôi trồng thủy sản, việc thay đổi phương thức chú trọng đến quy trình và kỹ thuật nuôi: từ khâu chọn giống, độ sâu/rộng ao nuôi, mật độ nuôi, môi trường nước (độ mặn/ngọt, nhiệt độ nuôi, ), tất cả phải tuân theo kỹ thuật chặt chẽ
3.2 Các biện pháp nâng cao năng lực người nông dân:
Nhằm đối phó với những tác động của BĐKH toàn cầu đến nền nông nghiệp Việt Nam,
Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã ban hành kế hoạch hành động với nội dung chính như sau: Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm tham gia của các cấp của ngành, lĩnh vực, địa phương và cộng đồng Muốn thực hiện hiệu quả nội dung này, đầu tiên, cần đề xuất chương trình, giáo trình đào tạo nguồn nhân lực cho ngành, lĩnh vực, địa phương và cộng đồng Tiếp theo, cần chọn lựa đội ngũ cán bộ các cơ quan quản lý của ngành, lĩnh vực địa phương chuẩn
bị cho chương trình nâng cao năng lực ngành về BĐKH Cuối cùng là đưa kiến thức về BĐKH vào chương trình giảng dạy ở các hệ thống đào tạo của ngành, lĩnh vực, địa phương; đồng thời
Trang 6động chuyên đề liên quan đến BĐKH trên phạm vi khu vực và quốc tế Hai là, lồng ghép các vấn đề BĐKH vào kế hoạch hành động, chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành, lĩnh vực và địa phương
Hưởng ứng lời kêu gọi của Nhà nước, người nông dân không ngừng nâng cao năng lực của bản thân bằng cách: tham gia các hoạt động, khóa học,….Bên cạnh đó, việc trao đổi, học hỏi thông tin từ các mối quan hệ khác: bạn bè, hàng xóm, người cùng hội,… cũng là một phương pháp vô cùng quan trọng vì theo người dân, trong quá trình canh tác còn phát sinh nhiều vấn đề khác mà đôi khi những kinh nghiệm từ chính những người từng trải lại vô cùng hữu ích
Ví dụ: Một số thông tin đã và đang được tuyên truyền như: giảm thiểu khí thải metan từ gia súc nhai lại thông qua dinh dưỡng; cải thiện, thiết kế chỗ râm mát, chỗ tắm cho gia súc gia cầm; dùng ít kỹ thuật chăn nuôi tập trung như nuôi ngoài trời; xử lý các chất thải trong chăn nuôi như xây dựng hệ thống bình biogas…
III Kết luận:
Ảnh hưởng của BĐKH toàn cầu đối với Việt Nam những năm vừa qua diễn ra nhanh hơn
so với dự kiến Những ảnh hưởng của BĐKH đối với sản xuất nông nghiệp đang báo hiệu một thách thức lớn cho Việt Nam Trước thực trạng cần có những giải pháp đối phó phù hợp từ thể chế nhà nước đến từng vùng, từng địa phương Bên cạnh đó những biện pháp này cũng cần có tính thiết thực và đơn giản hoá để đến được với từng nhà, từng người Như vậy mới có thể áp dụng biện pháp trên diện rộng và toàn diện nhất, cũng chính là cách hiệu quả nhất
Trên đây chúng tôi đã nêu ra những biện pháp mà nước ta đã và đang sử dụng nhằm hạn chế ảnh hưởng của BĐKH toàn cầu đến nông nghiệp, những biện pháp này tương đối đầy đủ
và hiệu quả Tuy nhiên chưa được áp dụng rộng rãi trên toàn thể nông dân bị ảnh hưởng, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tư tưởng đến người dân để toàn dân chung sức đồng lòng hạn chế biến đổi khí hậu và ảnh hưởng của nó
Tài liệu tham khảo:
Sách “Biến đổi khí hậu và tác động ở Việt Nam”
https://quatest2.com.vn/bien-doi-khi-hau-tren-trai-dat
https://nongnghiep.vn/giong-lua-om-thich-nghi-vuot-troi-tren-vung-han-man-d268799.html https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/xen-canh-cay-cacao -mo-hinh-kinh-te-ben-vung-o-trang-bom/258167.html
https://dttg.baotainguyenmoitruong.vn/nganh-chan-nuoi-dien-bien-ung-pho-voi-bien-doi-khi-hau-326418.html
https://luatvietnam.vn/tai-nguyen/quyet-dinh-543-qd-bnn-khcn-bo-nong-nghiep-va-phat-trien-nong-thon-60624-d1.html
