TÍCH HỢP HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC địa LÍ THPT NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIAO TIẾP CHO HỌC SINH

Xuất phát từ hiệu quả của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm để phát triển năng lực giao tiếp cho hoc sinh trong quá trình dạy học và thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm ở các trườn

SỞ GD&ĐT NGHỆ AN TRƯỜNG THPT DIỄN CHÂU 4

THUỘC LĨNH VỰC: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ĐỊA LÍ

Tác giả: Trần Thị Thanh Tâm – Trường THPT Diễn Châu 4 Tổ: Khoa học xã hội

Bộ môn: Địa Lí

Số điện thoại: 0974 913.997

Nghệ An, tháng 4 năm 2022

SỞ GD&ĐT NGHỆ AN TRƯỜNG THPT DIỄN CHÂU 4

Bộ môn: Địa Lí

Nghệ An, tháng 4 năm 2022

MỤC LỤC

PHẦN I PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

1.1 Xuất phát từ xu thế đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực 1

1.2 Xuất phát từ hiệu quả của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm để phát triển năng lực giao tiếp cho hoc sinh trong quá trình dạy học và thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm ở các trường THPT hiện nay 1

1.3 Xuất phát từ thực trạng dạy học bộ môn Địa lí THPT theo định hướng phát triển năng lực 2

2 Mục tiêu và phương pháp nghiên cứu 2

2.1.Mục tiêu của đề tài: 2

2.2 Phương pháp nghiên cứu 2

2.2.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết 3

2.2.2 Phương pháp điều tra cơ bản 3

2.2.3 Phương pháp chuyên gia 3

2.2.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 3

2.2.5 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học 3

3 Những đóng góp mới của đề tài 3

4 Thời gian nghiên cứu và thực nghiệm: 4

5 Cấu trúc đề tài 4

PHẦN 2 NỘI DUNG 5

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 5

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 5

1.2 Cơ sở lý luận của đề tài 5

1.2.1 Lý thuyết về năng lực giao tiếp 5

1.2.2 Lý thuyết về hoạt động trải nghiệm 7

- Nội dung hoạt HĐTN mang tính tích hợp và phân hóa cao 8

1.3 Cơ sở thực tiễn của đề tài 9

1.3.1 Thực trạng sử dụng phương pháp dạy học tích cực để phát triển năng lực cho HS THPT trong dạy học môn địa lí hiện nay 10

1.3.2 Thực trạng việc tổ chức các HĐTN để phát triển năng lực giao tiếp cho HS THPT thông qua dạy học Địa lí THPT hiện nay 11

1.3.3 Thực trạng về mức độ hứng thú học tập môn Địa lí của HS trong

trường THPT hiện nay 12

Chương 2: THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC HĐTN ĐỂ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIAO TIẾP CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ ĐỊA LÍ NÔNG NGHIỆP 10 13

2.1 Phân tích nội dung Chủ đề Địa lí nông nghiệp 10 13

2.2.Thiết kế hoạt động trải nghiệm để phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh 14

2.2.1.Quy trình thiết kế HĐTN 14

2.2.2.Vận dụng thiết kế HĐTN để phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh trong chủ đề dạy học: Địa lí nông nghiệp-Địa lí 10 17

2.3 Tổ chức HĐTN để phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh trong chủ đề Địa lí nông nghiệp-Địa lí 10 25

2.3.1 Quy trình tổ chức HĐTN 25

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 37

3 1 Mục tiêu của thực nghiệm sư phạm 37

3 2 Nội dung thực nghiệm sư phạm 38

3.3 Thời gian, địa điểm, đối tượng thực nghiệm: 38

3.3.1 Thời gian thực nghiệm 38

3.2.2 Địa điểm 38

3.3.3 Đối tượng thực nghiệm 38

3.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm: 39

3.4.1 Phân tích định lượng 39

3.4.2 Phân tích định tính 43

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 46

1 Kết luận 46

2 Kiến nghị 46

đề trong cuộc sống Thông qua đó rèn luyện cho học sinh đầy đủ các phẩm chất và năng lực, giúp các em học sinh tiến bộ hơn trong học tập và trưởng thành hơn khi ra ngoài cuộc sống

Dạy học tích hợp thực chất là sự hướng dẫn để học sinh phát triển và huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng, thái độ, tâm lý, tình cảm… giúp học sinh khám phá bản thân và thế giới xung quanh, phát triển đời sống tâm hồn phong phú, biết rung cảm trước cái đẹp của thiên nhiên và tình người, có quan niệm sống và ứng xử đúng đắn, đồng thời bồi dưỡng cho học sinh tình yêu đối với quê hương, đất nước, ý thức về cội nguồn và bản sắc của dân tộc để góp phần giữ gìn, phát triển các giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam trong một thế giới hội nhập

Dạy học tích hợp HĐTN nhằm tăng cường hoạt động thực tiễn để HS có được kiến thức tổng hợp, những cảm thụ và kinh nghiệm của riêng mình, qua đó phát triển năng lực giao tiếp, năng lực sáng tạo trong học tập, nghiên cứu cũng như trong đời sống, phát triển các giá trị cá nhân, rèn luyện kỹ năng sống nhằm mục đích trang bị cho các em khả năng thích ứng với hoàn cảnh xã hội và xử lý được các vấn đề cuộc sống đặt ra

1.2 Xuất phát từ hiệu quả của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm để phát triển năng lực giao tiếp cho hoc sinh trong quá trình dạy học và thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm ở các trường THPT hiện nay

Dạy học thông qua trải nghiệm có vai trò quan trọng trong việc tạo cho học sinh có cơ hội vận dụng kinh nghiệm, hiểu biết của mình hoạt động để kiến tạo kinh nghiệm mới Thông qua học trải nghiệm, học sinh vừa có được hứng thú, vừa tự chiếm lĩnh kiến thức môn học, đồng thời có thể phát triển được các năng lực như tự học, hợp tác, giao tiếp, tư duy sang tạo,… Tổ chức hoạt động trải nghiệm giúp học sinh được làm việc, được giao tiếp, được thực hành và được thực hiện các ý tưởng học tập của mình cũng như vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề trong thực tiễn

Trong những năm gần đây, việc đổi mới phương pháp dạy học môn địa lí ở trường THPT đã có một số chuyển biến tích cực Các hình thức dạy học đã được đổi mới, các hình thức dạy học tích cực đã được vận dụng làm cho việc học tập học sinh trở nên hứng thú hơn

2

Với cách tiếp cận như trên thì dạy học tích hợp HĐTN không phải là những vấn đề hoàn toàn mới lạ đối với thầy cô giáo và các em HS Tuy nhiên hiện nay việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong dạy học bộ môn Địa lí ở nhiều trường phổ thông chưa được GV và HS chú trọng đúng mức Giáo viên mới chỉ chú ý đến một đối tượng nhất định mà chưa phát huy hết các tiềm năng vốn có trong mỗi học sinh Vì vậy, làm hiệu quả tiếp nhận và hình thành kiến thức mới của học sinh chưa cao Bên cạnh đó điều kiện về cơ sở vật chất - kĩ thuật, trang thiết bị, thông tin điện

tử, chi phí,… chưa được đáp ứng đầy đủ cả về chất lượng và số lượng để thực hiện đúng mục đích, yêu cầu dạy học của bộ môn

1.3 Xuất phát từ thực trạng dạy học bộ môn Địa lí THPT theo định hướng phát triển năng lực

Trong trường THPT, Địa lí là môn học thuộc các bộ môn khoa học xã hội, vừa trang bị kiến thức lý thuyết, vừa có khả năng thực hành trải nghiệm rất cao Học sinh vừa có thể tham gia các hoạt động trải nghiệm tại lớp thông qua các vai trò khác nhau trong các hoạt động học, học sinh cũng có thể tham gia các hoạt động trải nghiệm ngoài thực tế với các hoạt động vô cùng phong phú và đa dạng

Năng lực giao tiếp là một trong các năng lực cốt lõi đã được xác định trong Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể Bởi vì năng lực giao tiếp là một trong các hoạt động không thể thiếu giúp cho người học thành công trong học tập và cuộc sống

Trong chương trình SGK Địa lí THPT hiện hành, có rất nhiều chủ đề có thể vận dụng tích hợp các hoạt động trải nghiệm Ở lớp 10 có các chủ đề : Địa lí nông nghiệp, địa lí công nghiệp, môi trường và sự phát triển bền vững,… Ở lớp 12 có các chủ đề: địa lí dân cư, địa lí thương mại và du lịch,vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên,… có nhiều kiến thức gần gủi, có thể gợi ý cho các em học sinh nhiều hoạt động trải nghiệm thú vị ngay tại địa phương và trong lớp học Đây cũng chính là điều kiện thuận lợi cho việc thiết kế các hoạt động dạy học tích cực nhằm rèn luyện

và phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh, đưa môn học Địa lí tiếp cận gần hơn với môn học “ Hoạt động trải nghiệm và Hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp” trong chương trình giáo dục phổ thông mới

Xuất phát từ những lí do trên, tôi lựa chọn và nghiên cứu đề tài “ Tích hợp hoạt động trải nghiệm trong dạy học Địa lí THPT nhằm phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh”

2 Mục tiêu và phương pháp nghiên cứu

2.1.Mục tiêu của đề tài:

Xây dựng quy trình, xác định chủ đề và thiết kế các hoạt động dạy học có tích hợp hoạt động trải nghiệm theo hướng bồi dưỡng và phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh THPT

2.2 Phương pháp nghiên cứu

3

2.2.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến chủ đề Địa lí nông nghiệp có khả năng tích hợp các hoạt động trải nghiệm vào các hoạt động dạy học, thông qua đó rèn luyện và phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh

Nghiên cứu các tài liệu về lý luận và phương pháp giảng dạy Địa lí, các giáo trình, luận văn, luận án, tạp chí, bài viết và các website làm cơ sở khoa học cho đề tài nghiên cứu

2.2.2 Phương pháp điều tra cơ bản

Điều tra về thực trạng sử dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học địa lí để phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh

Điều tra tình hình tổ chức các HĐTN ở trường THPT

Điều tra kết quả thực nghiệm sư phạm sau khi dạy học bằng HĐTN chủ đề

“Địa lí nông nghiệp” trong chương trình địa lí 10 hiện hành giữa nhóm thực nghiệm

và đối chứng về năng lực giao tiếp cho học sinh

2.2.3 Phương pháp chuyên gia

Gặp gỡ trao đổi xin ý kiến của các giảng viên trường ĐH, các GV có kinh nghiệm ở trường THPT trong việc xác định các nội dung có thể áp dụng vào việc thiết kế và tổ chức các HĐTN

Lấy ý kiến đánh giá của các GV THPT có kinh nghiệm về khả năng tổ chức cũng như hiệu quả của việc tổ chức HĐTN trong dạy học địa lí 10 hiện hành

2.2.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Sau khi xây dựng lý thuyết tổ chức các HĐTN để phát triển năng lực giao tiếp cho HS chúng tôi tiến hành thực nghiệm ở trường THPT để kiểm tra tính đúng đắn, tính thực tiễn của đề tài

Kiểm tra, đánh giá hiệu quả của việc tổ chức HĐTN trong dạy học Chủ đề

“Địa lí nông nghiệp”- địa lí 10 Kết quả thực nghiệm được đánh giá qua phiếu quan sát và bài kiểm tra, bài tường trình ,…

2.2.5 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

Thu thập và thống kê số liệu từ kết quả của tất cả các lần tiến hành thực nghiệm sau đó xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS

Sử dụng phần mềm excel để tính toán các tham số phù hợp

3 Những đóng góp mới của đề tài

Góp phần hệ thống hóa được cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của việc tổ chức các HĐTN trong dạy học địa lí THPT

Thiết kế và tổ chức HĐTN trong dạy học chủ đề Địa lí nông nghiệp- Địa lí 10

4

Xây dựng bộ tiêu chí đánh năng lực giao tiếp cho học sinh, lựa chọn và đề xuất các tiêu chí đánh giá năng lực giao tiếp cho học sinh thông qua tổ chức các HĐTN

4 Thời gian nghiên cứu và thực nghiệm:

Đề tài được nghiên cứu từ năm học 2019 - 2020 và tiến hành thực nghiệm sư phạm rộng rãi tại các trường năm học 2021-2022 Quá trình hoàn thiện xử lý số liệu

và hoàn thành đề tài vào năm học 2021-2022

5 Cấu trúc đề tài

Kết cấu đề tài bao gồm: Mở đầu, nội dung, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, SKKN gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài

Chương 2: Thiết kế và tổ chức hoạt động trải nghiệm để phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh thông qua chủ đề “Địa lí nông nghiệp”- địa lí 10

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

5

PHẦN 2 NỘI DUNG

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Hoạt động trải nghiệm được hầu hết các nước phát triển quan tâm, nhất là các nước tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông theo hướng phát triển năng lực; chú

ý giáo dục nhân văn, giáo dục sáng tạo, giáo dục phẩm chất và kỹ năng sống

Hoạt động trải nghiệm, theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng

12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo: Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục do nhà giáo dục định hướng, thiết kế và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng của các môn học để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi; thông qua đó, chuyển hoá những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới, hiểu biết mới, kĩ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng với cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai

Theo bách khoa toàn thư mở Wikipedia: Trải nghiệm là kiến thức hay sự thành thạo một sự kiện hoặc một chủ đề bằng cách tham gia hay chiếm lĩnh nó Trong triết học, thuật ngữ “kiến thức qua thực nghiệm” chính là kiến thức có được dựa trên trải nghiệm Một người trải nghiệm nhiều ở một lĩnh vực cụ thể nào đó có thể được coi như chuyên gia của lĩnh vực đó

David A.Kolb vào năm 1984 cho rằng học tập là quá trình tạo ra tri thức thông qua sự chuyển đổi kinh nghiệm diễn ra theo 1 chu trình gồm 4 pha: pha trải nghiệm

cụ thể, pha quan sát phản ánh, pha trừu tượng hóa khái niệm, pha thử nghiệm tích cực

1.2 Cơ sở lý luận của đề tài

1.2.1 Lý thuyết về năng lực giao tiếp

1.2.1.1 Khái niệm năng lực giao tiếp:

Năng lực giao tiếp là hoạt động trao đổi thông tin giữa người nói và người nghe, nhằm đạt được một mục đích nào đó Việc trao đổi thông tin được thực hiện bằng nhiều phương tiện, tuy nhiên, phương tiện giao tiếp quan trọng nhất là ngôn ngữ Năng lực giao tiếp do đó thể hiện ở khả năng sử dụng các quy tắc của hệ thống ngôn ngữ để chuyển tải trao đổi thông tin về các phương diện của đời sống xã hội, trong từng bối cảnh cụ thể, nhằm đạt đến một mục đích nhất định trong việc thiết lập mối quan hệ giữa những con người với nhau trong xã hội

Năng lực giao tiếp là năng lực bày tỏ ý kiến, thể hiện cảm xúc bằng các hình thức nói, viết, khêu gợi, lắng nghe, tiếp thu, tôn trọng người khác, sử dụng cử chỉ, điệu bộ phù hợp với mục đích, tình huống và đối tượng giao tiếp một cách hiệu quả

6

Năng lực giao tiếp của học sinh của HS là khả năng của HS có thể vận dụng các kiến thức đã học để nói, để viết, để trình bày, để hội thoại, để trao đổi, chia sẻ thông tin đến người khác, thông qua đó có thể giải quyết thành công các tình huống học tập hoặc tình huống thực tiễn Các tình huống học tập bao gồm: Tình huống xây dựng kiến thức mới, tình huống vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn Tình huống luyện tập, thực hành đòi hỏi khả năng vận dụng linh hoạt ngôn ngữ, hành động, tư duy, kiến thức đã học được

1.2.1.2 Yêu cầu về chuẩn năng lực giao tiếp trong trường THPT:

Xác định được mục đích giao tiếp phù hợp với đối tượng, bối cảnh giao tiếp;

dự kiến được thuận lợi, khó khăn để đạt được mục đích trong giao tiếp

Chủ động trong giao tiếp, tôn trọng, lắng nghe có phản ứng tích cực trong giao tiếp

Lựa chọn nội dung, ngôn ngữ phù hợp với ngữ cảnh và đối tượng giao tiếp; biết kiềm chế, tự tin khi nói trước nhiều người

1.2.1.3 Biểu hiện của năng lực giao tiếp

- Kỹ năng hòa nhập với mọi người

Khi chúng ta giao tiếp với người khác, chúng ta xây dựng được cầu nối quan

hệ tích cực để tạo ra một môi trường sống, học tập hữu ích cho cả hai bên đó chính

là mục tiêu quan trọng nhất Chúng ta cần biết đặt mình vào vị trí của đối tác giao tiếp để cư xử cho đúng mực; tế nhị, có lý, có tình Làm được những điều như vậy thì

có nghĩa là chúng ta đã có kỹ năng hòa nhập với mọi người

- Kỹ năng quản lí nhận thức của bản thân

Sự nhận thức có tác động mạnh mẽ hơn sự thật và việc nhận thức của mỗi người về người giao tiếp với mình có ảnh hưởng rất lớn trong giao tiếp Khi giao

tiếp cần lưu ý: trước hết là phải chuyển thông điệp đúng lúc, khi đối tác

- Kỹ năng chọn lựa ngôn từ và điều chỉnh giọng nói

Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp chủ yếu của con người Nhờ ngôn ngữ người ta có thể trao đổi với nhau mọi loại thông tin, như: diễn tả hành động, sự vật,

sự việc, trạng thái, tình cảm, những mong muốn, những suy nghĩ Hiệu quả của giao tiếp bằng ngôn ngữ phụ thuộc vào nội dung của ngôn ngữ, tính chất của ngôn ngữ, điệu bộ khi nói Trong lúc giao tiếp một số từ ngữ có khả năng tạo ra một phản ứng mạnh mẽ nào đó

-Kỹ năng tận dụng hiệu quả của giao tiếp phi ngôn ngữ

Nếu lời nói và chữ viết (ngôn ngữ) là phương tiện giao tiếp cực kì quan trọng trong đời sống xã hội thì giao tiếp phi ngôn ngữ cũng có ý nghĩa quan trọng không kém Mỗi ánh mắt, nụ cười, cử chỉ, hành động,v.v đều có ý nghĩa của nó và là phương tiện giúp những người tiến hành giao tiếp hiểu được nhau Một nghiên cứu

7

cho thấy rằng, trong giao tiếp thông qua hình thức nói, thì tác động của từ ngữ chỉ chiếm 30 – 40%, phần còn lại là tác động của giao tiếp phi ngôn ngữ, bao gồm: nét mặt, nụ cười, ánh mắt, cử chỉ, hành động, trang phục, không gian giao tiếp,v.v

-Kỹ năng lắng nghe

Chúng ta có thể đều đã biết, lắng nghe là kĩ năng cơ bản và bí quyết giúp thành công trong giao tiếp Lắng nghe bao gồm việc sử dụng các kiến thức và kinh nghiệm hiện có để hiểu thông tin mới Lắng nghe giúp ta thu thập được nhiều thông tin để hiểu và giải quyết vấn đề; giúp ta hiểu người khác và ứng xử phù hơp Để có được

kĩ năng lắng nghe, chúng ta phải: tập trung chú ý vào nguời nói; tự gợi mở hiểu biết

cho mình khi nghe; lắng nghe gắn với quan sát cách ứng xử Cần phải chú ý tới

những thông điệp thông qua cách ứng xử của đối phương, vì nó có thể thống nhất hoặc không thống nhất với lời nói của đối phương

- Kỹ năng thấu hiểu sự khác biệt và giải quyết những xung đột

Trong một tập thể mỗi một con người đều có những nét khác biệt, đồng thời

là sự xuất hiện của những cuộc xung đột giữa các cá nhân trong nội bộ tổ chức nguyên nhân chính là do năng lực giao tiếp quá kém Vì vậy mỗi chúng ta phải thấu hiểu được sự khác biệt và có khả năng giải quyết những xung đột

- Kỹ năng trình bày

Việc trình bày cho chúng ta cơ hội tốt nhất để tạo ra một ấn tượng mạnh mẽ

Vì vậy chúng ta phải đầu tư nhiều thời gian và công sức để chuẩn bị thật tốt để có thể trình bày hấp dẫn

1.2.2 Lý thuyết về hoạt động trải nghiệm

1.2.2.1 Khái niệm hoạt động trải nghiệm

Hoạt động trải nghiệm ( HĐTN) là hoạt động giáo dục, trong đó, dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, từng cá nhân học sinh được tham gia trực tiếp vào các hoạt động thực tiễn khác nhau của đời sống gia đình, nhà trường cũng như ngoài xã hội với tư cách là chủ thể của hoạt động, qua đó phát triển năng lực thực tiễn, phẩm chất, nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình

HĐTN trong DH là nhiệm vụ học tập trong đó HS được độc lập thực hiện hoặc tham gia tích cực vào tất cả các khâu từ đề xuất ý tưởng, thiết kế kế hoạch, tổ chức và đánh giá kết quả thực hiện Qua đó HS vừa chiếm lĩnh kiến thức, vừa phát triển KN, NL và hình thành các phẩm chất Trong quá trình HS trải nghiệm, GV đóng vai trò như người tạo động lực cho người học

Trong học tập trải nghiệm, các HĐTN phải được tổ chức theo chu trình học xoáy trôn ốc gồm 4 pha: trải nghiệm cụ thể, quan sát phản ánh, trừu tượng hoá khái niệm, thử nghiệm tích cực

1.2.2.2 Mô hình hoạt động trải nghiệm

8

Mô hình GDTN của David Kolb (1984) gồm 4 giai đoạn, trong đó người học thử nghiệm và điều chỉnh các khái niệm mới như là kết quả của các hoạt động phản hồi và hình thành khái niệm Bốn giai đoạn là:

Giai đoạn thứ 1: Pha Trải nghiệm cụ thể

Giai đoạn thứ 2: Quan sát phản ánh

Giai đoạn thứ 3: Trừu tượng hóa khái niệm

Giai đoạn thứ 4: Thử nghiệm tích cực

+ Giai đoạn 1: Trải nghiệm cụ thể: Sẵn sàng cho trải nghiệm mới thông qua

việc thực hiện những hoạt động/ tình huống cụ thể và thực tế Người học tiến hành các hành động trên đối tượng (hoặc có thể đọc một số tài liệu, nghe giảng, xem video

và chủ đề đang học,…) Tất cả các yếu tố đó sẽ tạo ra các kinh nghiệm nhất định cho người học Chúng trở thành “nguyên liệu đầu vào” quan trọng của quá trình học tập

Sự trải nghiệm ở đây cho thấy chất lượng của nó phụ thuộc vào mức độ người học tham gia và hơn nữa đó phải xuất phát từ tình huống thực tế thì trải nghiệm đó mới đáng giá, mới có ý nghĩa và được lựa chọn để người học trải nghiệm và được xem như là tạo tình huống có vấn đề cho người học

+ Giai đoạn 2: Phản ánh qua quan sát, là giai đoạn học tập dựa trên sự xem

xét kĩ lưỡng một vấn đề nào đó Ví dụ: quan sát phản ánh nhằm kích thích học tập, xem xét vấn đề từ những khía cạnh và hoàn cảnh khác nhau

+ Giai đoạn 3: Khái quát trừu tượng, là giai đoạn hoc tập nhờ vào tư duy, bao

gồm: phân tích những ý tưởng một cách hợp lí, khái quát công việc để tìm ra ý tưởng hoặc lí thuyết mới Xử lí những gì tìm được theo ý tưởng, quan điểm hay cung cách nào đó, chẳng hạn thành định lí, nguyên tắc

+ Giai đoạn 4: Thực hành chủ động, là giai đoạn học tập thông qua thực hành

tích cực để chuyển hóa nội dung học tập thành kinh nghiệm của bản thân Người học

sử dụng lý thuyết để giải quyết vấn đề, ra quyết định Vận dụng chu trình của Kolb,

có thể thiết kế hoạt động học tập cho học sinh trải qua 4 giai đoạn trải nghiệm Việc bắt đầu từ giai đoạn nào cho phù hợp và có hiệu quả sẽ tùy vào nội dung đặc điểm của người học (phong cách học) hoặc mục tiêu dạy học

1.2.2.3 Đặc điểm hoạt động trải nghiệm

- Nội dung hoạt HĐTN mang tính tích hợp và phân hóa cao

- Học qua trải nghiệm là quá trình học tích cực và hiệu quả

- HĐTN được thực hiện dưới nhiều hình thức đa dạng

- HĐTN đòi hỏi sự phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài

nhà trường

- HĐTN giúp lĩnh hội những kinh nghiệm mà các hình thức học tập khác không thực hiện được

9

1.2.2.4 Đánh giá HĐTN

a) Khái niệm đánh giá trong HĐTN

Đánh giá trong HĐTN là ĐG năng lực của HS trong quá trình tham gia HĐTN

do GV tổ chức nhằm nâng cao chất lượng dạy học và năng lực của HS

ĐG trong HĐTN phải kết hợp các hình thức ĐG khác nhau, ĐG tại nhiều thời điểm khác nhau và được kết hợp giữa ĐG của GV và ĐG của HS

b) Nội dung đánh giá

Đánh giá HĐTN đòi hỏi đánh giá các thành phần: năng lực, kiến thức, kĩ năng Các thành phần này có mối quan hệ với nhau, phụ thuộc vào nhau, nên rất khó đánh giá một cách riêng rẽ Mặc khác, HS thường có xu hướng đánh giá kết quả của mình cao hơn với kết quả của các nhóm khác nên bên cạnh bảng kiểm đánh giá (sử dụng cho đánh giá GV và HS), cần sử dụng phiếu quan sát (sử dụng cho đánh giá của GV)

Quan sát được thực hiện thông qua bảng kiểm/phiếu quan sát và được sử dụng trong các tình huống học tập liên quan đến HS như: làm việc nhóm, điều tra phỏng vấn, trình bày vấn đề,

Sổ theo dõi Là một hình thức của hồ sơ học tập Nó là bằng chứng cho kết

quả HĐ của từng cá nhân trong nhóm Sổ theo dõi được sử dụng trong tất cả các giai đoạn của HĐTN

Bảng kiểm

đánh giá

Là một công cụ căn cứ liệt kê danh sách các tiêu chí đánh giá một sản phẩm của HĐTN

Phiếu đánh giá Là bộ công cụ liệt kê các tiêu chí để HS đánh giá qua quá trình

tham gia HĐTN của các thành viên trong nhóm và kết quả HĐ của nhóm bạn

1.3 Cơ sở thực tiễn của đề tài

Để tìm hiểu thực trạng dạy học về việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực

để phát triển năng lực cho HS THPT cũng như thực trạng thiết kế và tổ chức dạy học HĐTN trong dạy học bộ môn Địa lí THPT nói chung và trong dạy học các chủ đề chủ đề: Địa Lí nông nghiệp 10, tôi đã tiến hành sử dụng phiếu điều tra, thăm dò ý

10

kiến kết hợp với quan sát, trao đổi, phỏng vấn và nghiên cứu sản phẩm giáo dục của

41 giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Địa Lí của các trường THPT và 160 HS trên địa bàn tỉnh Nghệ An trong các năm học 2019 – 2020, năm học 2020-2021

Các vấn đề khảo sát chúng tôi quan tâm đến những thực trạng sau:

1.3.1 Thực trạng sử dụng phương pháp dạy học tích cực để phát triển năng lực cho HS THPT trong dạy học môn địa lí hiện nay

Để tìm hiểu việc sử dụng phương pháp dạy học cực nhằm phát triển năng lực cho HS THPT hiện nay, Chúng tôi tiến hành thiết kế phiếu điều tra thực trạng (phụ lục 1) sau đó gửi đến 36 GV bộ môn Địa lí tại 10 trường THPT trên địa bàn huyện Diễn

Châu, Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An Kết quả thăm dò thu được :

Bảng 1.2 Kết quả điều tra về phương pháp giảng dạy của giáo viên

Mức độ sử dụng

Thường xuyên

Không thường xuyên

Không sử dụng

2 Vấn đáp - tái hiện, thông báo 22 61,11 14 38,89 2 5,56

3 Dạy học giải quyết vấn đề 29 80,56 7 19,44 0 0,00

11

Mức độ sử dụng

Thường xuyên

Không thường xuyên

Không sử dụng

12 Dạy học bằng tổ chức HĐTN 1 2,78 17 47,22 18 50,00 Qua bảng 1.2 cho ta thấy, các GV môn Địa lí vẫn sử dụng phương pháp dạy học truyền thống là chủ yếu, cụ thể phương pháp truyền thống có mức sử dụng thường xuyên là 65,45%, mức độ thỉnh thoảng sử dụng chỉ chiếm 30,00% Các phương pháp phát huy tính tích cực của HS cũng đã được GV quan tâm, song tỉ lệ

sử dụng thường xuyên đang còn hạn chế, chẳng hạn như dạy học hợp đồng và dạy học bằng dự án mức độ sử dụng thường xuyên chỉ chiếm 0% và 2,78% Đặc biệt đối với dạy học bằng tổ chức các hoạt động trải nghiệm thì hầu như chưa được GV

sử dụng thường xuyên chỉ có 2,78%

1.3.2 Thực trạng việc tổ chức các HĐTN để phát triển năng lực giao tiếp cho

HS THPT thông qua dạy học Địa lí THPT hiện nay

Để tìm hiểu thực trạng việc tổ chức các HĐTN nhằm phát triển năng lực giao tiếp cho HS THPT Chúng tôi tiến hành thiết kế phiếu điều tra thực trạng sau đó gửi đến

36 GV bộ môn Địa lí và tại 10 trường THPT trên địa bàn huyện Diễn Châu, Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An Kết quả thăm dò thu được như sau:

Bảng 1.3 Kết quả điều tra thực trạng việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm

để phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh

trả lời

Kết quả

1 Theo thầy (cô) việc phát triển

NL cho HS trong dạy học Địa lí có

cần thiết không?

Không cần thiết 0 0,00 2.Theo thầy( cô) tổ chức các

HĐTN có vai trò như thế nào trong

việc phát triển NL cho học sinh ?

Không cần thiết 0 0,00

Số liệu bảng 1.3 cho ta thấy, đa số giáo viên đánh giá cao vai trò và sự cần thiết phát triển năng lực giao tiếp cho HS (66,67%) thông qua quá trình dạy học

Đa số các thầy cô đều cho rằng việc tổ chức HĐTN để phát triển năng lực giao tiếp cho HS là rất cần thiết (75,00%) Tuy nhiên, việc tổ chức dạy học để phát triển năng lực cho HS chưa được thực hiện thường xuyên, đặc biệt việc tổ chức HĐTN

để phát triển NL giao tiếp cho HS thì chưa có GV nào áp dụng thường xuyên (0%)

Để việc tổ chức HĐTN được diễn ra thường xuyên, hiệu quả cần thay đổi nhận thức của lãnh đạo nhà trường, GV về vai trò của HĐTN Đồng thời, các GV phổ thông cần được trang bị kiến thức, kỹ năng nhất định trong quá trình thiết kế các HĐTN và phương pháp tổ chức các HĐTN

1.3.3 Thực trạng về mức độ hứng thú học tập môn Địa lí của HS trong trường

THPT hiện nay

Để tìm hiểu thực trạng về mức độ hứng thú học tập của HS trong các trường THPT hiện nay, Chúng tôi tiến hành thiết kế phiếu điều tra thực trạng sau đó gửi đến 160 HS tại 4 trường THPT trên địa bàn huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An Kết quả thăm dò thu được như sau:

Bảng 1.4 Kết quả điều tra thực trạng về mức độ hứng thú học tập môn Địa lí

2 Trong quá trình dạy học bộ

môn Địa lí, thầy, (cô) có thường

xuyên tổ chức cho các em tham

gia HĐTN hay không?

Thỉnh thoảng 102 63,75

13

3 Trong quá trình dạy học bộ

môn Địa lí, thầy, (cô) đã tổ chức

5 Theo em, khi tham gia vào các

HĐTN có mang lại hiệu quả

trong học tập học tập môn địa lí

không?

Không hiệu quả 10 6,26

Kết quả điều tra thực trạng về tính hứng thú học tập môn Địa lí của HS cho thấy:

Có đến 67,50% HS bình thường với môn Địa lí, chỉ có 10,63% HS là rất yêu thích

bộ môn này.Tuy nhiên khi được học tập môn Địa lí dưới hình thức tổ chức các HĐTN thì đa HS rất hứng thú tham gia (81,87%) và có 77,50% HS cho rằng việc tham gia HĐTN sẽ mang lại hiệu quả tích cực chủ động sáng tạo trong học tập bộ môn, các em cảm thấy có cơ hội để cùng nhau chia sẻ, cùng nhau làm việc và cùng nhau lĩnh hội kiến thức khoa học một cách hiệu quả

Chương 2: THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC HĐTN ĐỂ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIAO TIẾP CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ ĐỊA LÍ NÔNG NGHIỆP 10

2.1 Phân tích nội dung Chủ đề Địa lí nông nghiệp 10

Cấu trúc của chủ đề gồm 4 bài từ bài 27 đến bài 30:

- Bài 27: Vai trò và đặc điểm, các nhân tố ảnh hưởng tới phát triển và phân

bố nông nghiệp Một số hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp

- Bài 28: Địa lí ngành trồng trọt

- Bài 29: Địa lí ngành chăn nuôi

14

- Bài 30: Thực hành: Vẽ và phân tích biểu đồ về sản lượng lương thực, dân số của thế giới và một số quốc gia.( Bài này trong năm học 2021-2022 được cắt giảm theo CV 4040)

Nội dung của chủ đề đề cập đến vai trò, đặc điểm, các nhân tố ảnh hưởng đến

sự phát triển và phân bố nông nghiệp Một số hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp Vai trò, đặc điểm của các ngành trồng trọt, chăn nuôi và sự phân bố của các sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi trên thế giới

Những nội dung trong chủ đề liên quan đến việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho các em học sinh bao gồm:

- Sự trải nghiệm trong hoạt động sản xuất trồng trọt và chăn nuôi với vai trò là người nông dân để các em hiểu được mỗi sản phẩm nông nghiệp làm ra không chỉ nhờ vào

mồ hôi, sức lao động của con người mà còn là kết quả tác động của nhiều nhân tố khác nhau, kể cả các nhân tố tự nhiên và các nhân tố kinh tế xã hội Mỗi loại cây trồng, vật nuôi đều có những đặc điểm sinh thái riêng, chúng có yêu cầu khác nhau

về chế độ dinh dưỡng, chế độ chăm sóc, nguồn thức ăn, về tính chất đất, chế độ nhiệt, ẩm, thời gian sinh trưởng, phát triển,…từ đó trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, tổng hợp kiến thức để biết được nên nuôi con gì? trồng cây gì? Ở đâu? Để từ đó có thể biết được sự cần thiết phải có sự phân bố phù hợp các sản phẩm nông nghiệp ở những khu vực và vùng sinh thái nhất định

-Sự trải nghiệm của các em học sinh trong tiêu thụ và sử dụng sản phẩm nông nghiệp

từ lương thực, rau củ, hoa quả, thịt, sữa, trứng, cá, các sản phẩm được làm ra từ sản phẩm nông nghiệp như: bánh kẹo, đồ hộp, vải vóc, túi xách,…để từ đó biết được vai trò và tầm quan trọng của ngành nông nghiệp

- Sự trải nghiệm của các em học sinh khi tham quan các cơ sơ sản xuất, kinh doanh nông nghiệp, các trang trại, nông trại, vườn hoa, khu sinh thái,…làm phong phú thêm đời sống tinh thần cho các em học sinh Các em có thêm cảm xúc với tự nhiên, yêu thiên nhiên, yêu làng xóm, yêu đồng ruộng, yêu cộng đồng, yêu quê hương đất nước để từ đó có thể chia sẻ, truyền tải cảm xúc cho người thân , cho bạn bè và cho các thế hệ mai sau

2.2.Thiết kế hoạt động trải nghiệm để phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh

15

Bước 1: Xác định mục tiêu của chủ đề:

Mục đích: Xác định được các mục tiêu kiến thức, KN, thái độ và năng lực HS cần hướng tới sau khi học chủ đề

- Về thái độ: trình bày về những tác động của việc thực hiện các hoạt động học đối với nhận thức, giá trị sống và định hướng hành vi của HS Cần xác định rõ

ý thức người học với con người, thiên nhiên, môi trường, ý thức trong học tập và tư duy khoa học

- Các năng lực chính cần hướng tới: HS được học thông qua trải nghiệm để

tự khám phá ra tri thức, nhận ra giá trị của kiến thức để từ đó vận dụng kiến thức vào thực tiễn Các năng lực hướng tới thường là năng lực tự học, năng lực giao tiếp, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo, năng lực hợp tác, năng lực vận dụng kiến thức

Bước 2: Xác định mạch nội dung cơ bản của chủ đề

Bước 1: Xác định mục tiêu chủ đề

Bước 2: Xác định mạch nội dung cơ bản của chủ

đề

Bước 3: Xác định các dạng hoạt động trải nghiệm

trong chu trình trải nghiệm của mỗi mạch nội dung

Bước 4: Xây dựng tiến trình hoạt động

Bước 5: Thiết kế các tiêu chí và bộ công cụ kiểm

tra, đánh giá HS

1.Xác định các điều kiện tổ chức hoạt động

2.Xác định các bước tiến hành hoạt động của

mỗi pha

Bước 3: Xác định các dạng HĐTN trong mỗi pha của chu trình trải nghiệm

Mục đích: Phân tích được đặc điểm kiến thức trong mỗi nội dung , từ đó làm

cơ sở để lựa chọn các dạng HĐTN phù hợp

Cách thực hiện:

- Phân tích đặc điểm của mỗi nội dung:

+ Phân tích cấu trúc logic của mạch nội dung cốt lõi để tạo khung cho việc lựa chọn, phát triển các mạch nội dung nhỏ hơn

+ Phân tích đặc điểm nội dung kiến thức của các nội dung trong chủ đề để xác định thành phần kiến thức: vai trò, đặc điểm, các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển

và phân bố nông nghiệp Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp Địa lí các ngành nông nghiệp cũng như mối quan hệ tác động qua lại của các nhân tố đối với sự phát triển và phân

bố các sản phẩm nông nghiệp

Bước 4: Xây dựng tiến trình hoạt động

Mục tiêu: Xây dựng được điều kiện và cách thức hoạt động của HS tương ứng với mục tiêu của giai đoạn trải nghiệm

Cách tiến hành:

- Xác định điều kiện tổ chức hoạt động: thời gian tổ chức hoạt động

+ Xác định phương tiện tổ chức hoạt động

- Thiết kế nhiệm vụ học tập nhằm mục tiêu định hướng hoạt động học tập cho

HS trong các pha trải nghiệm

- Xác định các bước thực hiện hoạt động: nêu rõ các thao tác tiến hành hoạt động

Bước 5: Thiết kế các tiêu chí và bộ công cụ kiểm tra, đánh giá HS trong chu trình trải nghiệm

Mục đích: Thiết kế được các tiêu chí và bộ công cụ để đánh giá mức độ hiểu biết về kiến thức, KN và khả năng vận dụng kiến thức của HS; đo được mức độ năng lực được hình thành sau các HĐTN

Cách thực hiện: Thiết kế các bảng tiêu chí và các công cụ đánh giá tương ứng

Để đánh giá HS, xác định các công cụ tương ứng cho mỗi giai đoạn trải nghiệm và đánh giá cả chu trình như phiếu quan sát, câu hỏi - bài tập, bảng tiêu chí, báo cáo tiểu luận, bài thuyết trình

17

Trong quá trình dạy học, việc thiết kế bài giảng tập trung vào thiết kế các hoạt động trải nghiệm để HS có thể tập trung suy nghĩ, xuất hiện và khai thác những cảm xúc về nội dung cần học Đồng thời, GV cần chuẩn bị tạo ra những tình huống mới

để HS có cơ hội giao tiếp, thực hành, vận dụng những nội dung kiến thức đã học vào thực tiễn

2.2.2.Vận dụng thiết kế HĐTN để phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh trong chủ đề dạy học: Địa lí nông nghiệp-Địa lí 10

Bước 1: Xác đinh mục tiêu chủ đề

Phẩm chất,

ST

T NĂNG LỰC ĐẶC THÙ

- Trình bày được vai trò của rừng; tình hình trồng rừng

- Trình bày được vai trò, đặc điểm của ngành chăn nuôi,

sự phân bố các ngành chăn nuôi: gia súc, gia cầm

- Trình bày được vai trò của thủy sản, tình hình nuôi trồng thủy sản

(1)

(2) (3)

(4) (5) (6) (7)

-Phân tích được các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triên

và phân bố các sản phẩm nông nghiệp

(8)

(9)

NĂNG LỰC CHUNG

Tự chủ + Tự đọc sách giáo khoa, đọc tài liệu về vai trò, đặc

điểm, các nhân tố ảnh hưởng đến ngành nông nghiệp.Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp các ngành trồng trọt, chăn nuôi

(11) (12)

- Có ý thức trong việc hạn chế sử dụng các loại hoá chất độc hại trong sản xuất và canh tác nông nghiệp Phát triển nông nghiệp hữu cơ, gắn với sự phát triển bền vững

Nhân ái -Cảm thông với những người nông dân lao động vất vả

-Chia sẻ công việc gia đình với bố mẹ, giúp đỡ người thân

và những người xung quanh

19

Bước 2: Xác định mạch nội dung cơ bản và yêu cầu cần đạt về nhận thức và năng lực được hình thành của chủ đề

1 Vai trò, đặc điểm, các nhân tố ảnh

hưởng tới sự phát triển và phân bố

2 Địa lí ngành trồng trọt - Trình bày được vai trò, đặc điểm sinh

thái, sự phân bố các cây lương thực chính và các cây công nghiệp chủ yếu

- Trình bày được vai trò của rừng; tình

hình trồng rừng

3 Địa lí ngành chăn nuôi -Vai trò, đặc điểm nành chăn nuôi

- Sự phân bố các ngành chăn nuôi: gia súc, gia cầm

-Nghành nuôi trồng thuỷ sản ( vai trò, tình hình nuôi trồng)

Bước 3: Xác định các dạng HĐTN trong chu trình trải nghiệm của mỗi mạch nội dung gắn với mục tiêu dựa trên vốn kinh nghiệm của HS

TT Nội dung kiến

( Cơm, rau, bánh, kẹo, nước ngọt, )

-Trải nghiệm mua sắm sản phẩm, quan sát việc trồng trọt và chăn nuôi

Các nhân tố ảnh

hưởng tới sự

-Điều kiện tự nhiên - Trải nghiệm lao động, sản

xuất

-Trải nghiệm sử dụng các loại nông sản:lúa gạo, lúa

mì, ngô,

Cây công

nghiệp

-Vai trò và đặc điểm

- Đặc điểm các loại cây

công nghiệp chủ yếu

- Trải nghiệm sử dụng các nông sản: Mía, Lạc, cà phê,

Bước 4: Xây dựng tiến trình tổ chức hoạt động trải nghiệm

Xây dựng tiến trình tổ chức HĐTN cho mỗi Chu trình trải nghiệm được các nhóm tiến hành trong thời gian 3 tiết trên lớp và 1 tuần ở nhà, cụ thể trong bảng sau:

-Trang trại, khu sinh thái -Nông hộ, trang trại,

- Quan sát -Thực hành

- Ghi chép, tổng hợp

Dạy học giải quyết vấn đề

- Phiếu điều tra, báo cáo

- Máy chụp hình

Kĩ thuật X,Y,Z + KWL

- Kĩ thuật lược đồ tư duy

Giấy A0, bút màu

- Kĩ thuật mảnh ghép

Giấy A0, bút

dạ, bút màu và các sản phẩm nông sản thu thập được

-Thời gian: 1 ngày

-Địa điểm: Chợ, cửa hàng, siêu thị, nông trại,…

-Nội dung: thu thập thông tin về vai trò của ngành nông nghiệp, vai trò của ngành trồng trọt, vai trò của ngành chăn nuôi

Hoạt động 2: Tham quan các cơ sở sản xuất, kinh doanh sản phẩm nông nghiệp

-Mục tiêu: (3)

-Thời gian: 1 ngày

- Trang trại, hợp tác xã, khu sinh thái,

22

-Nội dung: thu thập thông tin về hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp: Trang trại

HS điều tra bằng phiếu điều tra, phỏng vấn thông tin với với chủ trang trại để tìm hiểu thông tin điền vào mẫu phiếu

- Thời gian: 1 ngày

-Địa điểm: Tại nhà có thể theo nhóm hoặc cá nhân

- Nội dụng: Báo cáo về đặc điểm sản xuất nông nghiệp nói chung Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển và phân bố nông nghiệp Đặc điểm sinh thái và phân bố của các loại cây lương thực, cây công nghiệp và các ngành chăn nuôi

4.2 Quan sát phản ánh:

- Mục tiêu: (1), (2), (3), (6), (7)

- Thời gian, địa điểm: 1 tuần, tại địa điểm thực hiện trải nghiệm

- Nội dung: Các nhóm hoàn thiện báo cáo đánh giá kết quả điều tra, thu thập thông

tin về các nội dung được phân công

4.3 Trừu tượng hóa khái niệm

- Mục tiêu: (8), (9)

- Thời gian, địa điểm: 1 tiết trên lớp học có máy chiếu/tivi

- Nội dung: Thiết kế sơ đồ tư duy

+ Các nhóm hỏi và trả lời

+ Hoàn thiện các PHT ( Phụ lục 3)

4.4 Thử nghiệm tích cực

23

- Mục tiêu: Đạt được các mục tiêu: (10), (11),(12), (13)

- Thời gian, địa điểm:

+1 tuần chuẩn bị: Thực hiện các hoạt động trải nghiệm theo nhóm được

Phân công, thảo luận theo nhóm và hoàn thành các mẫu phiếu thu thập

Thông tin

+1 tiết: thảo luận, hoàn thiện báo cáo

+ 2 tiết : báo cáo, góp ý, trình bày, phản biện,…

- Nội dung:

+ Tìm hiểu vai trò và đặc điểm của nông nghiệp

+ Trình bày các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển và phân bố nông nghiệp

+ Nêu vai trò của ngành trồng trọt,vai trò, đặc điểm sinh thái và phân bố

Cây lương thực Vai trò, đặc điểm của ngành chăn nuôi, đặc điểm phân bố

của các ngành chăn nuôi

Bước 5: Thiết kế các tiêu chí và bộ công cụ kiểm tra, đánh giá HS trong chu trình trải nghiệm

Chúng tôi đã xây dựng tiêu chí đánh giá năng lực giao tiếp trong dạy học chủ

đề với các mức độ sau:

Bảng 2.1 Rubic đánh giá năng lực giao tiếp

Mục đích giao tiếp

1 Phân tích được bối cảnh, xác định được nhu cầu giao tiếp

2 Xác định được đối tượng giao tiếp

3 Xác định được bối cảnh giao tiếp

4 Lựa chọn nội dung giao tiếp phù hợp với chủ đề giao tiếp

Thái độ giao tiếp

5 Chủ động trong giao tiếp

6 Linh hoạt trong các tình huống

7 Tự tin khi nói trước nhiều người

8 Tôn trọng người đối diện

13 Ngôn ngữ phù hợp với đối tượng người nghe

14 Tạo thiện cảm trong giao tiếp bằng biểu cảm ngôn ngữ cơ

thể

15 Lắng nghe và có phản hồi tích cực trong giao tiếp

16 Đặt câu hỏi thể hiện sự quan tâm với người đối diện

17 Biết cách khen ngợi hay che một cách khéo léo

18 Động viên, khích lệ người đối diện tiến bộ

19 Biết kiềm chế trong tình huống tiêu cực

20.Tiếp thu một cách tích cực ý kiến của người đối diện

Bảng2.2 tiêu chí đánh giá bài thu hoạch của các em học sinh khi tham quan các các cơ sở sản xuất nông nghiệp( Trang trại/ cánh đồng)

( 8-10 đ)

Mức 3 (6-8đ)

Mức 2 (4-6đ)

Mức 1 (0-4 đ)

Số điểm

Bố cục rõ ràng nhưng nội dung phân chia chưa hợp lí

Bố cục không

rõ ràng, phân chia nội dung không hợp lí

số hình ảnh/ số liệu/ hình vẽ minh họa phù hợp

Trình bày thiếu dưới một nửa các nội dung kiến thức theo yêu cầu nhưng hơi dài dòng, đa số hình ảnh / số liệu/ hình

vẽ mình họa không phù hợp

Thiếu hơn một nửa nội dung kiến thức theo yêu cầu, cách thức trình bày dài dòng, đa số hình ảnh/ số liệu/ hình vẽ

25

minh họa không phù hợp

Màu sắc, hình vẽ, đôi chỗ chưa hài hòa, hình thức trình bày thông dụng

Màu sắc, hình vẽ, không hài hòa, hình thức trình bày không rõ ràng

Trình bày nhiều chỗ chưa lưu loát

và khó hiểu

Trình bày không lưu loát và khó hiểu

2.3 Tổ chức HĐTN để phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh trong chủ đề Địa lí nông nghiệp-Địa lí 10

2.3.1 Quy trình tổ chức HĐTN

Quy trình tổ chức các HĐTN để phát triển năng lực giao tiếp

Bước 1: Đặt vấn đề

GV giúp HS tiếp cận vấn đề cần học, kích thích hứng thú học tập của HS bằng

cách thiết kế các tình huống có vấn đề hoặc bài tập tình huống

Bước 2: Chia nhóm và giao nhiệm vụ cho HS

GV tổ chức phân chia lớp thành các nhóm, tổ

GV giao nhiệm vụ cho các nhóm để thực hiện chu trình trải nghiệm

Bước 3: Hoạt động trải nghiệm:

Các nhóm tiến hành hoạt động trải nghiệm và thực hiện các nhiệm vụ được giao Qua các hoạt động trải nghiệm, HS phát triển năng lực giao tiếp

1

- Vai trò người hỗ trợ: giúp HS bám sát

kinh nghiệm cá nhân

+ Chia nhóm

+ Giao nhiệm vụ trải nghiệm

+ Hỗ trợ HS trong quá trình thực hiện

nhiệm vụ

Trải nghiệm

cụ thể ( Giao

và phân công

- Tham gia hoạt động

để nhằm huy động kinh nghiệm

Hoặc:

- Tham gia hoạt động

để rút ra kinh nghiệm mới

26

vụ)

2

- Vai trò chuyên gia bộ môn (tập trung

vào ý nghĩa của kinh nghiệm): giúp HS

tổ chức và kết nối quá trình phản ánh

kinh nghiệm, khuyến khích người học

phát triển tư duy phản biện

+ Đề xuất vấn đề thảo luận bằng tình

huống hoặc câu hỏi - bài tập

+ Tổ chức cho HS trao đổi, thảo luận,

tranh luận

Quan sát phản ánh

- Thảo luận nhằm chia sẻ kinh nghiệm, cảm xúc về:

+ Vai trò của ngành nông nghiệp

+ Đặc điểm nghành nông nghiệp

+ Một số hình thức

tổ chức lãnh thổ nông nghiệp

3

- Vai trò thiết lập và đánh giá tiêu chuẩn

(tập trung vào nội dung chủ đề): giúp

người học nắm vững được kiến thức và

kỹ năng để đáp ứng các yêu cầu về kết

quả học tập, GV tạo ra các hoạt động

cho người học để đánh giá việc học

+ Phát phiếu hoạt động lập bảng so sánh

hoặc yêu cầu HS khái quát kiến thức

bằng sơ đồ, sơ đồ tư duy, bản đồ khái

niệm

+ Chính xác hóa các kiến thức của HS

Trừu tượng hóa khái niệm

- Hệ thống hóa kiến thức và trình bày những nội dung đã khái quát hóa được (các hoạt động: lập

sơ đồ, lập bảng hệ thống, xây dựng sơ

đồ tư duy,…)

4

- Vai trò huấn luyện viên (tập trung vào

hành động), người dạy giúp người học

áp dụng kiến thức để đạt được các mục

tiêu của mình GV khuyến khích, hợp

tác, thường làm việc 1-1 với từng cá

nhân để giúp HS học từ những trải

nghiệm trong ngữ cảnh đời sống GV hỗ

trợ HS trong việc lập ra các kế hoạch

phát triển cá nhân và cung cấp các cách

thức nhận phải hồi từ phần vừa thực

hiện

+ Giao nhiệm vụ cho HS (mang tính thực

tiễn)

Thử nghiệm tích cực

- Vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn, phát triển năng lực giao tiếp, năng lực tư duy sáng tạo, khả năng truyền cảm hứng

27

+ Theo dõi, chỉ dẫn HS thực hiện

+ Đánh giá hoạt động

Bước 4: Thảo luận, chia sẻ

- Thảo luận chia sẻ giữa các thành viên trong nhóm

- Chia sẻ giữa các nhóm về các HĐTN

Bước 5: Đánh giá kết quả hoạt động:

- HS Tự đánh giá, Đánh giá lẫn nhau

HS nào bắt đúng số thăm nào sẽ đi về nhóm đó

(Gọi lần lượt 6 HS lên bắt thăm 1 lượt, những bạn bắt được số 1 sẽ đi về nhóm 1, những bạn bắt được số 2 đi về nhóm 2 và tương tự cho đến nhóm 6)

- GV giao nhiệm vụ cho các nhóm (Trước khi thực hiện chủ đề 1 tuần) để thực hiện chu trình trải nghiệm Với các nhiệm vụ như sau:

Tên nhóm

Thực hiện

Hoạt động trải nghiệm cụ thể Nội dung cần tìm hiểu

Nhóm 1,2 Trải nghiệm mua sắm, sử dụng sp

nông nghiệp ( lương thực, rau, củ, thịt, cá, trứng, sữa, bánh ,…)

-Vai trò ngành nông nghiệp -Vai trò ngành trồng trọt -Vai trò ngành chăn nuôi

28

Nhóm 3,4 Trải nghiệm tham quan các cơ sở

sản xuất nông sản ( trang trại, nông trại, khu sinh thái, rừng phòng hộ, )

-Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân

bố nông nghiệp -Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp

- Vai trò của ngành trồng rừng

Nhóm 5,6 Trải nghiệm tham gia lao động

sản xuất/ quan sát hoạt động lao động sản xuất của người dân

-Đặc điểm nông nghiệp -Đặc điểm sinh thái, phân

bố các loại cây lương thực -Đặc điểm ngành chăn nuôi

Bước 3: Hoạt động trải nghiệm: Gồm 4 giai đoạn

Giai đoạn 1: Trải nghiệm cụ thể

* GV: GV hướng dẫn HS xây dựng được kế hoạch trải nghiệm cá nhân, sau đó thảo luận thống nhất kế hoạch của nhóm một cách chi tiết về việc tìm hiểu nội dung theo nhiệm vụ được phân công ở bước 2

Phát mẫu điều tra

*HS: - Tham gia trải nghiệm, thực hiện nhiệm vụ của hoạt động:

-Cá nhân HS tìm hiểu thông tin theo nhiệm vụ cụ thể được nhóm trưởng giao

+ Sau đó tập hợp số liệu thu thập và tổng hợp theo mẫu phiếu GV yêu cầu

Giai đoạn 2: Quan sát phản ánh:

*GV: Đề xuất vấn đề thảo luận :

-Đối với nhóm 1,2: Dựa vào thông tin thu thập được hãy trả lời các câu hỏi sau Câu 1: Trình bày vai trò của nghành nông nghiệp Tại sao ở nước ta hiện nay, đẩy

mạnh sản xuất nông nghiệp là nhiệm vụ chiến lược hàng đầu?

Câu 2: Nêu vai trò của ngành trồng trọt?

Câu 3: Nêu vai trò của ngành chăn nuôi?

-Đối với nhóm 3,4: Dựa vào thông tin thu thập được:

1 Trình bày các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển và phân bố nông nghiệp

2 Vẽ sơ đồ tư duy về các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển và phân bố nông

nghiệp