(LUẬN văn THẠC sĩ) đảng cộng sản việt nam lãnh đạo công tác thanh niên từ năm 1986 đến năm 2006

Từ nhận định trên, Nghị quyết 26 của Bộ chính trị đã xác định phương hướng công tác thanh niên là: tăng cường sự lãnh đạo trực tiếp và toàn diện của Đảng, nâng cao trách nhiệm của hệ thố

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá cao vai trò, khả năng cách mạng to lớn của thanh niên Người khẳng định: thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà Nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên Trước lúc ra đi, Người còn dặn lại trong Di chúc rằng: bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là việc rất quan trọng và rất cần thiết Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định thanh niên là đội dự bị tin cậy của Đảng, là lực lượng nòng cốt xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc Do đó, Đảng luôn coi công tác thanh niên là bộ phận không thể tách rời công tác xây dựng Đảng, coi việc xây dựng tổ chức Đoàn thanh niên Cộng sản cũng quan trọng như xây dựng tổ chức Đảng

Vào thời kỳ đổi mới, Đảng Cộng sản Việt Nam xác định: “thanh niên là lực lượng xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, đất nước bước vào thế kỷ XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không, cách mạng Việt Nam có vững bước theo con đường xã hội chủ nghĩa hay không phần lớn tuỳ thuộc vào lực lượng thanh niên, vào việc bồi dưỡng rèn luyện thế hệ thanh niên; công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng” 18, tr.82

Sự quan tâm của Đảng đối với thế hệ trẻ được thể hiện trong các chủ trương, chính sách đào tạo, bồi dưỡng các thế hệ thanh niên làm cho lực lượng này trở thành người kế tục xứng đáng sự nghiệp cách mạng của Đảng Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng (4/2001) nêu rõ nhiệm vụ: “đối với thế hệ trẻ, chăm lo giáo dục, bồi dưỡng, đào tạo phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, văn hoá, sức khoẻ, nghề

nghiệp, giải quyết việc làm, phát triển tài năng và sức sáng tạo, phát huy vai trò xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” 27, tr.126 Dưới

sự lãnh đạo của Đảng, phong trào thanh niên đã góp phần quan trọng vào những thành tựu to lớn của thời kỳ đổi mới

Hiện nay, đất nước đang đứng trước những thời cơ và thách thức mới,

có nhiều yếu tố trong nước và quốc tế tác động mạnh mẽ đến thanh niên như: xã hội thông tin, xu thế toàn cầu hoá, giao lưu văn hoá và cùng với các quá trình đó có cả âm mưu “diễn biến hoà bình” của các lực lượng thù địch Chính vì vậy, những chủ trương đúng đắn, kịp thời của Đảng đối với công tác thanh niên có vị trí rất quan trọng trong việc thực hiện hai nhiệm

vụ chiến lược cách mạng: xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên trong 20 năm đổi mới từ đó rút ra những kinh nghiệm nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả lãnh đạo công tác thanh niên của Đảng trong thời kỳ mới là một việc cần

thiết, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc Vì vậy tôi chọn đề tài “Đảng

Cộng sản Việt Nam lãnh đạo công tác thanh niên từ năm 1986 đến năm 2006” làm đề tài luận văn thạc sĩ

- “Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, 70 năm xây dựng và trưởng thành”, Nhà xuất bản Thanh niên, Hà Nội, 2001 Cuốn sách đề cập đến những

tư tưởng cơ bản của Hồ Chí Minh về công tác vận động thanh niên, những quan điểm cơ bản của Đảng Cộng sản Việt Nam về thanh niên và công tác thanh niên; nhiệm vụ của Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh với việc giáo dục, đoàn kết, tập hợp thanh niên…

- Trần Văn Miều, “Phong trào thanh niên với việc đào tạo nguồn nhân lực trẻ”, Nhà xuất bản Thanh niên, Hà Nội, 2001 Nội dung đề cập đến việc Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc phát động phong trào thanh niên và những nhiệm vụ của thanh niên Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước

- Trung ương Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, “Tổng quan tình hình thanh niên công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi” (1997 - 2002) Nhà xuất bản Thanh niên, Hà Nội, 2002, đã đề cập đến tình hình thanh niên, các đối tượng thanh niên và công tác Đoàn, phong trào thanh thiếu nhi

cả nước nhiệm kỳ 1997 - 2002 Đồng thời đưa ra những dự báo tình hình thanh niên và những giải pháp đẩy mạnh công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu niên giai đoạn 2002 - 2007…

- Nguyễn Hữu Đức chủ biên, “Giáo dục rèn luyện thanh niên theo Tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam”, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2003 Công trình đã làm rõ sự quan tâm của

Hồ Chí Minh, Đảng Cộng sản Việt Nam với thanh niên và công tác thanh niên trong thời đại Hồ Chí Minh

- Ngoài các công trình đã nêu trên, vào năm 2002, tác giả Tô Thành Phát đã bảo vệ thành công Luận văn thạc sỹ lịch sử, đề tài: “Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo công tác thanh niên trong thời kỳ đổi mới từ 1991 - 2001”

Nội dung luận văn đã góp phần làm rõ sự lãnh đạo của Đảng về công tác thanh niên và những chương trình hành động của thanh niên từ 1991 đến 2001

Nhìn chung đến nay chưa có công trình nào được công bố nghiên cứu một cách hệ thống về lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên từ năm

1986 đến năm 2006

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

* Nhiệm vụ của luận văn

- Làm rõ thực trạng phong trào thanh niên và yêu cầu của sự nghiệp đổi mới đối với công tác thanh niên

- Phân tích hệ thống chủ trương của Đảng về công tác thanh niên từ năm 1986 đến năm 2006

- Trình bày những chương trình hành động và kết quả của phong trào thanh niên cả nước dưới sự chỉ đạo của Trung ương Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh

- Rút ra một số kinh nghiệm về lãnh đạo công tác thanh niên

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tƣợng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chủ yếu của luận văn là hệ thống quan điểm, chủ trương của Đảng về công tác thanh niên và các giải pháp, biện pháp chỉ đạo thực hiện của Trung ương Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh về công tác thanh niên từ năm 1986 đến năm 2006

* Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: chủ yếu nghiên cứu quan điểm, chủ trương của Đảng và quá trình Trung ương Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh quán triệt chủ trương của Đảng trong chỉ đạo công tác thanh niên; thực tiễn phong trào thanh niên trong thời kỳ đổi mới

- Về thời gian: luận văn nghiên cứu các vấn đề trên từ năm 1986 đến năm 2006

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn chủ yếu sử dụng phương pháp lịch sử, logic, đồng thời kết hợp các phương pháp khác như: phân tích, tổng hợp, so sánh phù hợp với yêu cầu của từng nội dung của luận văn

6 Đóng góp của luận văn

- Hệ thống hoá tư liệu lịch sử về quan điểm, chủ trương của Đảng đối với công tác thanh niên và phong trào hành động cách mạng của tuổi trẻ cả nước qua 20 năm đổi mới

- Góp phần làm rõ công tác vận động thanh niên thời kỳ đổi mới

- Luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy môn lịch sử Đảng, lịch sử Đoàn và công tác thanh niên tại Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam và các cơ sở đào tạo có liên quan đến công tác thanh niên

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu thời, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương, 8 tiết:

Chương 1: Đảng lãnh đạo công tác thanh niên trong 10 năm đầu của sự nghiệp đổi mới (1986 - 1996)

Chương 2: Đảng lãnh đạo công tác thanh niên trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước (1996 - 2006)

Chương 3: Kết quả và kinh nghiệm lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên (1986 - 2006)

Chương 1

ĐẢNG LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC THANH NIÊN TRONG 10 NĂM ĐẦU CỦA SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI (1986 - 1996)

1.1 Khái quát phong trào thanh niên trước 1986

1.1.1 Quan điểm, chủ trương của Đảng về thanh niên và công tác thanh niên

Ngay từ khi vừa mới ra đời, trong Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Điều lệ vắn tắt của Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định vai trò, vị trí đặc biệt của thanh niên và Đoàn thanh niên Cộng sản

Quan điểm của Đảng về Đoàn thanh niên Cộng sản là: “một tổ chức của những thanh niên Cộng sản, thừa nhận và thi hành chương trình, điều

lệ của Đảng Cộng sản Tuy nhiên về đường tổ chức, thanh niên phải có một đoàn thể độc lập, có cơ quan chỉ huy riêng của họ” [25, tr.169] và việc xây dựng Thanh niên Cộng sản Đoàn là một việc cần kíp, quan trọng như là việc Đảng vậy

Đồng thời, Đảng chủ trương “mỗi chi bộ của Đảng phải phụ trách tổ chức ra một chi bộ của Đoàn” [25, tr.171] Trên cơ sở đó, “các đoàn thể của Cộng sản thanh niên Đoàn sẽ theo chương trình, Điều lệ của Đảng Cộng sản mà làm việc và phải tham gia hết thảy những cuộc tranh đấu, phải hết sức giúp cho Đảng” [25, tr.171]

Những quan điểm cơ bản đầu tiên trên đây của Đảng đã đặt nền móng cho công tác vận động thanh niên ở nước ta, đáp ứng kịp thời đòi hỏi của phong trào yêu nước trong thanh niên đang phát triển mạnh mẽ và đã thực sự

tạo nên những chuyển biến đối với công tác xây dựng Đoàn thanh niên Cộng sản, tổ chức thanh niên kiểu mới ở nước ta

Trong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, các chủ trương của Đảng về công tác thanh niên đã từng bước được bổ sung cho phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ cách mạng Dưới ánh sáng các Nghị quyết về công tác thanh niên của Đảng, phong trào thanh niên cả nước phát triển ngày càng vững chắc, tổ chức Đoàn lớn mạnh trong cả nước, góp phần đào tạo, bồi dưỡng nên một thế hệ thanh niên mới đủ năng lực và phẩm chất kế tục một cách trung thành và xuất sắc sự nghiệp của Đảng và của dân tộc

Sau đại thắng mùa xuân 1975, miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất, cả nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đại hội đại biểu toàn quốc lần IV của Đảng (12/1976) chỉ rõ: phải tích cực đào tạo, bồi dưỡng thanh niên về văn hoá, khoa học và kỹ thuật, về quản lý và nghề nghiệp; quan tâm đến quyền lợi của tuổi trẻ, điều kiện lao động, học tập, hoạt động văn hoá, thể dục, thể thao… của thanh niên Chủ trương của Đại hội IV tiếp tục được Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V (3/1982) quán triệt sâu sắc hơn thông qua việc xác định: công tác vận động thanh niên có tầm quan trọng đặc biệt,

là vấn đề chiến lược của cách mạng, là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị Những chủ trương trên đây đã thể hiện nhận thức đúng đắn của Đảng về công tác thanh niên khi cách mạng cả nước chuyển sang giai đoạn mới

Ngày 4/7/1985, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 26 - NQ/TW về

“Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên” Nghị quyết

nêu rõ: “vận động thanh niên là một nhiệm vụ chính trị rất quan trọng của Đảng, làm tốt công tác thanh niên là bảo đảm sự kế tục và phát triển không ngừng của chế độ ta, bảo đảm hiện tại cũng như tương lai tươi sáng của dân tộc Việt Nam qua các thời kỳ cách mạng”[62, tr.7] Đồng thời Nghị quyết

cũng chỉ ra rằng, trong thời gian qua, nhiều cấp uỷ Đảng và chính quyền chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng chiến lược của công tác vận động thanh niên cho nên coi thường và buông lỏng công tác này, mất cảnh giác với kẻ thù Nhiều cán bộ Đảng viên thiếu ý thức trách nhiệm, có thái độ hẹp hòi, không đánh giá đúng bản chất của thanh niên “Đảng chưa chỉ đạo tốt sự phân công

và phối hợp giữa các tổ chức trong hệ thống chuyên chính vô sản để chăm sóc

và bồi dưỡng thế hệ trẻ, chưa phát huy đầy đủ vai trò chính trị của tổ chức Đoàn” [62, tr.9]

Từ nhận định trên, Nghị quyết 26 của Bộ chính trị đã xác định phương hướng công tác thanh niên là: tăng cường sự lãnh đạo trực tiếp và toàn diện của Đảng, nâng cao trách nhiệm của hệ thống chính trị với công tác thanh niên; nâng cao lòng yêu nước và trình độ giác ngộ xã hội chủ nghĩa, bồi dưỡng đạo đức cách mạng; xây dựng lối sống lành mạnh, nâng cao trình độ văn hoá, khoa học kỹ thuật và nâng cao thể lực, phát triển khả năng sáng tạo của tuổi trẻ; thông qua lao động, chiến đấu học tập và hoạt động xã hội mà đào tạo, bồi dưỡng thế hệ trẻ nước ta thành lớp người mới xã hội chủ nghĩa,

kế tục trung thành và xuất sắc sự nghiệp cách mạng của Đảng và của dân tộc…

Đối với việc xây dựng, củng cố tổ chức Đoàn, Nghị quyết 26 đề ra những giải pháp quan trọng nhằm ngăn chặn sự suy giảm về số lượng, chất lượng Đoàn viên, đó là: Các cấp uỷ Đảng phải trực tiếp chăm lo xây dựng Đoàn, có kế hoạch và biện pháp xây dựng, củng cố Đoàn mà trước hết là chọn thanh niên tiên tiến kết nạp vào Đoàn, tăng nhanh số lượng Đoàn viên, tr.ước hết là ở địa bàn xung yếu; bồi dưỡng Đoàn viên ưu tú để kết nạp vào Đảng; cần tạo dựng đội ngũ cán bộ Đoàn hăng hái, nhiệt tình, nắm bắt được đường lối, chính sách của Đảng, được tuổi trẻ tin yêu, mến phục; Ban tổ chức Đảng các cấp phải có quy hoạch lựa chọn, bồi dưỡng, đào tạo và luân chuyển cán

bộ Đoàn để vừa xây dựng bộ máy của Đoàn vừa tăng cường lực lượng trẻ cho Đảng Các trường Đảng cần có chương trình giảng dạy về công tác thanh niên

và dành một tỷ lệ thích đáng đào tạo cán bộ Đoàn Xây dựng hệ thống trường Đoàn các cấp, nâng cao chất lượng đào tạo trường Đoàn cao cấp trung ương, trường Đoàn trung cấp ở tỉnh và sơ cấp ở huyện

Nghị quyết 26 yêu cầu xây dựng chế độ và nề nếp lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên, theo đó Đảng đưa công tác thanh niên vào chương trình làm việc thường xuyên của mình; thường vụ cấp uỷ có chế độ định kỳ làm việc với tập thể Ban chấp hành Đoàn, chọn cán bộ tốt, có năng lực được thanh niên quý mến thực sự làm bí thư Đoàn và bồi dưỡng đưa vào cấp uỷ; Đảng viên phải gương mẫu cho thanh niên noi theo, Đảng viên ở độ tuổi thanh niên phải tham gia sinh hoạt Đoàn, làm nhiệm vụ đoàn viên và phải

là đoàn viên tiên tiến

Nghị quyết 26 của Bộ chính trị được phổ biến đến các chi bộ Đảng trong cả nước Đồng thời Ban Bí thư Trung ương Đảng có chỉ thị hướng dẫn thực hiện Nghị quyết Trong điều kiện đất nước đang khủng hoảng kinh tế -

xã hội trầm trọng, Nghị quyết 26 của Bộ chính trị đã từng bước đi vào cuộc sống và giải quyết được một số vấn đề thiết thực cho công tác vận động thanh niên của Đảng

1.1.2 Thực trạng công tác thanh niên và phong trào thanh niên

Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, với phong trào tòng quân, giết giặc lập công; tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm; đi dân công phục vụ tiền tuyến và phong trào đấu tranh trong vùng địch tạm chiếm Thanh niên Việt Nam đã góp phần tích cực xây dựng chế độ mới và là lực lượng quan trọng làm nên thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp xâm lược

Trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược, Đoàn thanh niên

ở Miền Bắc đã tổ chức nhiều hình thức hoạt động, trong đó có các phong trào

“Thanh niên tích cực lao động xã hội chủ nghĩa”, phong trào “Xung phong tình nguyện vƣợt mức kế hoạch 5 năm lần thứ nhất” và phong trào “Ba sẵn sàng” Các phong trào đã thu hút được đông đảo các đối tượng thanh niên

tham gia, góp phần quan trọng vào công cuộc xây dựng, phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội và đánh thắng cuộc chiến tranh phá hoại của Mỹ ở Miền Bắc

Cùng thời gian này, tuổi trẻ miền Nam đã tích cực đấu tranh chính trị, diệt ác, phá kìm kẹp, tiến tới động khởi giành quyền làm chủ về tay nhân dân Thanh niên nông thôn, thanh niên công nhân, đô thị đều tích cực tham gia cuộc đấu tranh chống Mỹ- Diệm, đặc biệt là cuộc đấu tranh của học sinh, sinh

viên có bước phát triển mới Tiêu biểu thời kỳ này là phong trào “Năm xung

phong” của thanh niên Miền Nam đã động viên sức trẻ sẵn sàng xung phong

góp phần cùng cả nước quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược trong bất kỳ

tình huống nào với lẽ sống: “Không có gì quý hơn độc lập tự do”

Tuy nhiên, trong giai đoạn 1930 - 1975, do điều kiện đất nước còn có chiến tranh, Đoàn thanh niên còn nhiều bất cập trong công tác tổ chức Giữa

tổ chức Đoàn và Liên Đoàn thanh niên Việt Nam (sau này là Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam) thiếu sự gắn bó và phối hợp trong hoạt động; có những thời điểm việc kết nạp đoàn viên có nơi làm ồ ạt, chạy theo số lượng; công tác phát triển đoàn viên và xây dựng Đoàn trong các lực lượng vũ trang và trong công nhân còn chậm, công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ Đoàn chưa được quan tâm đúng mức

Với thắng lợi hoàn toàn của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, cách mạng Việt nam chuyển sang một giai đoạn mới: cả nước độc lập, thống nhất và đi lên chủ nghĩa xã hội Dưới sự lãnh đạo của Đảng, thế hệ trẻ Việt nam đã phát huy vai trò xung kích cùng toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ra sức hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục kinh tế, bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ

Trong hai năm 1976 - 1977, công tác Đoàn và phong trào thanh niên

đã đạt nhiều thành tích:

Phong trào lao động tình nguyện xây dựng Tổ quốc đã phát triển mạnh

mẽ Tại các vùng mới giải phóng, hàng triệu đoàn viên, thanh niên đã xung phong đi xây dựng các vùng kinh tế mới, tham gia tháo dỡ bom, mìn, khai hoang phục hoá, làm thuỷ lợi, tham gia cải tạo công thương nghiệp tư bản tư doanh, cải tạo nông nghiệp

Phong trào thanh niên xung phong xây dựng khu kinh tế mới đã thu được những thành tích xuất sắc Chỉ trong năm 1976 đã có 53.700 đoàn viên thanh niên các thành phố, thị xã đã xung phong đi xây dựng các vùng kinh tế mới [54, tr.548]

Phong trào thi đua tiết kiệm, phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật được đông đảo thanh niên tham gia sôi nổi Tại 27 tỉnh, thành Đoàn trực thuộc, Đoàn viên, thanh niên đã phát huy gần 20.000 sáng kiến, trongđó có 6.900 sáng kiến có giá trị đã được áp dụng vào sản xuất [54, tr.549]

Phong trào thi đua quyết thắng trong thanh niên các lực lượng vũ trang được đẩy mạnh, góp phần thực hiện tốt nhiệm vụ xây dựng quân đội chính quy hiện đại, sẵn sàng chiến đấu bảo vệ Tổ quốc và xây dựng kinh tế Qua phong trào thi đua, hàng chục nghìn Đoàn viên, thanh niên quân đội đã đạt danh hiệu quyết thắng

Thông qua những phong trào hành động cách mạng, tổ chức Đoàn đã được củng cố Hệ thống tổ chức Đoàn được xây dựng trong tất cả các tỉnh, thành, quận, huyện và cơ sở Năm 1976, trên phạm vi cả nước đã phát triển 190.000 đoàn viên mới, đưa số đoàn viên toàn quốc lên 2.884.000 người [54, tr.554]

Thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 25 Ban chấp hành Trung ương Đoàn khoá III (1/1978), thanh niên cả nước đã tích cực tham gia phong trào

“Ba xung kích làm chủ tập thể” với nhiệm vụ chính là lao động sản xuất,

sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc; học tập, rèn luyện và xây dựng cuộc sống mới Thông qua các phong trào hoạt động, nhiều tập thể và cá nhân thanh niên

đã trưởng thành

Được sự chỉ đạo của các cấp bộ Đoàn, chương trình học tập, rèn luyện xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa được triển khai mạnh mẽ Nhiều địa phương đã tổ chức chương trình giáo dục lý luận cơ bản và tổ chức giáo dục truyền thống cách mạng cho đoàn viên, thanh niên

Thông qua những chương trình giáo dục cơ bản, các hoạt động cụ thể,

thiết thực, đặc biệt là “Cuộc hành quân theo bước chân những người anh

hùng” đã nâng cao nhận thức của thanh thiếu niên về truyền thống cách

mạng vẻ vang, về lịch sử chiến đấu anh hùng của Đảng và nhân dân ta, bồi dưỡng lòng yêu nước, làm cho tuổi trẻ nhận thức rõ sứ mệnh của mình đối với đất nước

Các phong trào hành động cách mạng được đoàn viên, thanh niên cả nước hăng hái tham gia, góp phần hoàn thành các nhiệm vụ kinh tế xã hội Cụ thể là:

Thực hiện chương trình “Tuổi trẻ xung kích đẩy mạnh sản xuất lương

thực và phát triển nông nghiệp”, thanh niên nông thôn đã tỏ rõ vai trò của

mình trên lĩnh vực khoa học kỹ thuật, thực hiện thâm canh tăng năng suất lao động Các cơ sở Đoàn trong nông nghiệp đã tổ chức hơn 2.700 tổ, ban khoa học kỹ thuật trẻ Đến giữa năm 1983 đã có 5.537 đội bảo vệ thực vật với 107.186 đoàn viên thanh niên tham gia [54, tr.568] Đồng thời đoàn viên thanh niên đã hăng hái phấn khởi thực hiện khoán mới và thực hiện Chỉ thị

100 của Ban Bí thư Trung ương Đảng trong nông nghiệp

Trong lĩnh vực công nghiệp, thanh niên công nhân đã hăng hái thi đua lao động đạt năng suất cao, chất lượng tốt, tiết kiệm nhiều Phong trào học tập, rèn luyện nâng cao tay nghề, nâng cao trình độ kỹ thuật nghiệp vụ, Hội thi tuổi trẻ sáng tạo được mở rộng ra nhiều ngành nghề ở các địa phương Đặc

biệt, hình thức “công trình thanh niên Cộng sản” được mở rộng ngày càng

nhiều Bên cạnh các công trình thanh niên Cộng sản có quy mô toàn quốc,

như “công trình thanh niên Cộng sản xây dựng nhà máy thuỷ điện Hoà Bình”

và “công trình thanh niên Cộng sản xây dựng nhà máy nhiệt điện Phả Lại” Ở

các cơ sở cũng phát triển mạnh hình thức công trình thanh niên Cộng sản Đến cuối 1983, trong 16 tỉnh, thành phố đã có hơn 11.000 công trình thanh niên Cộng sản cấp xí nghiệp [54, tr.570]

Thực hiện chương trình “Tuổi trẻ xung kích trên mặt trận an ninh

quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc”, phong trào thanh niên có bước phát triển

mới với những nội dung và hình thức phong phú Cả nước đã thành lập 23.000 đội thanh niên xung kích an ninh, đội thanh niên kiểm tra với hơn

584 nghìn đội viên [45, tr.570]

Tóm lại, trong 10 năm (1975 - 1985) mặc dù đất nước phải đương đầu với nhiều khó khăn to lớn, phức tạp, nhưng dưới sự lãnh đạo của Đảng, thông qua các chương trình hành động cách mạng, Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và tuổi trẻ Việt Nam đã thể hiện tinh thần yêu nước nồng nàn, phẩm chất chính trị cao đẹp, tài năng sáng tạo và nghị lực kiên cường, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được Đảng và nhân dân giao cho, góp phần xứng đáng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tích đạt được, công tác đoàn kết, tập hợp thanh niên và xây dựng tổ chức Đoàn, Hội ở giai đoạn này cũng còn nhiều thiếu sót, hạn chế Một số nơi, công tác thanh niên còn chưa đi sâu vào các đối tượng, các hình thức hoạt động chưa thật phù hợp với các tầng

lớp thanh niên Các tổ chức Đoàn và Chi hội Liên hiệp thanh niên ở cơ sở phát triển chậm; nội dung và hình thức hoạt động còn lúng túng, nghèo nàn

và thiếu hấp dẫn thanh niên; công tác bồi dưỡng, đào tạo cán bộ Đoàn, Hội chưa được quan tâm

1.2 Yêu cầu của sự nghiệp đổi mới đối với thanh niên và chủ trương của Đảng về công tác thanh niên giai đoạn 1986 – 1996

1.2.1 Yêu cầu của sự nghiệp đổi mới đối với thanh niên

Sau khi hoàn thành sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, Đảng lãnh đạo nhân dân thực hiện nhiệm vụ xây dựng chủ nghĩa xã hội với một xuất phát điểm rất thấp, từ một nền kinh tế phổ biến là sản xuất nhỏ nông nghiệp là chủ yếu; hậu quả chiến tranh tàn phá nặng nề trên cả nước còn chưa khắc phục được Cùng lúc đó, chúng ta mắc phải sai lầm chủ quan duy ý chí, nóng vội muốn tiến nhanh lên chủ nghĩa xã hội trong một thời gian ngắn, vi phạm quy luật khách quan Trong bối cảnh đó, nước ta lại bị các thế lực thù địch bao vây cấm vận, đồng thời xảy ra hai cuộc chiến tranh biên giới (Tây Nam và phía Bắc) Do đó, nền kinh tế nước ta phát triển chậm, sản xuất trì trệ, nạn thất nghiệp tràn lan, phân phối lưu thông rối ren, đất nước rơi vào tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội nghiêm trọng

Nhằm khắc phục thực trạng nói trên, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

VI của Đảng (12/1986) đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước, bao gồm đổi mới tư duy, đổi mới tổ chức cán bộ, đổi mới phương pháp lãnh đạo

và phong cách lãnh đạo Với phương châm “nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật”, Đại hội VI đã phân tích sâu sắc những thành tựu

và hạn chế trong 10 năm xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc, nghiêm khắc tự phê bình sai lầm khuyết điểm trong lãnh đạo, chỉ đạo và quản

lý của Đảng và Nhà nước, coi đó là những sai lầm nghiêm trọng và kéo dài về chủ trương chính sách lớn, sai lầm về chỉ đạo chiến lược và tổ chức thực hiện

Đại hội VI khẳng định: thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta là lâu dài, khó khăn, phải trải qua nhiều chặng đường và nước ta đang ở chặng đường đầu tiên của thời kỳ quá độ Đại hội đề ra nhiệm vụ chung cho cả chặng đường đầu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là: tiếp tục thực hiện thắng lợi hai nhiệm vụ chiến lược: xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt nam xã hội chủ nghĩa Nhiệm vụ bao trùm, mục tiêu tổng quát trong những năm còn lại của chặng đường đầu tiên do Đại hội đề ra là: “ổn định mọi mặt tình hình kinh tế xã hội, tiếp tục xây dựng những tiền đề cần thiết cho việc đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá xã hội chủ nghĩa trong chặng đường tiếp theo” [31, tr.376]

Trên cơ sở đó, Đảng đề ra các mục tiêu cụ thể: sản xuất đủ tiêu dùng và

có tích luỹ, tạo ra một cơ cấu kinh tế hợp lý nhằm phát triển sản xuất trong đó đặc biệt chú trọng ba chương trình kinh tế lớn là lương thực, thực phẩm hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu Đảng coi đây là nội dung chính của công nghiệp hoá trong những năm còn lại của chặng đường đầu tiên, tiếp tục tập trung cho nông nghiệp, phát triển sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế và tăng thu nhập cho người lao động; xây dựng và hoàn thiện một bước quan hệ sản xuất mới; tạo chuyển biến tốt về mặt xã hội, việc làm, công bằng xã hội, chống tiêu cực, mở rộng dân chủ, kỷ cương phép nước; đảm bảo nhu cầu quốc phòng và an ninh

Để ổn định mọi mặt tình hình kinh tế xã hội, đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng, tạo tiền đề cho chặng đường sau, nhiệm vụ đặt ra cho chặng đường mới là: giữ vững ổn định chính trị; phát triển kinh tế xã hội; tạo môi trường quốc tế thuận lợi, phá thế bao vây cấm vận; xây dựng Đảng ngang tầm yêu cầu và nhiệm vụ của công cuộc đổi mới…

Sau hơn 4 năm thực hiện đường lối đổi mới của Đảng chúng ta đã đạt được những thành tựu bước đầu Đó là: chính trị ổn định, nền kinh tế chuyển

biến tích cực, dân chủ trong xã hội ngày càng được phát huy, quốc phòng được giữ vững, an ninh quốc gia được bảo đảm, từng bước phá thế bao vây cấm vận Tuy nhiên, đất nước vẫn chưa vượt ra khỏi khủng hoảng kinh tế xã hội, nhiều vấn đề kinh tế xã hội nóng bỏng vẫn chưa được giải quyết, công cuộc đổi mới còn nhiều hạn chế Trong khi đó, tình hình khủng hoảng trầm trọng của chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu và Liên Xô; sự chống phá của các thế lực thù địch với chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa Mác- Lênin và Đảng Cộng sản,

đã gây nên nhiều khó khăn cho sự nghiệp cách mạng nước ta

Trước thực tế đó, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng (6/1991) xác định những nhiệm vụ chủ yếu của đất nước là: ổn định và phát triển kinh tế, tập trung mọi nỗ lực giải quyết các vấn đề cấp bách nhất về kinh

tế, xã hội, tiếp tục xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần và đổi mới quản lý kinh tế; kết hợp hài hoà giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hoá, xã hội, giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ xã hội, giữa đời sống vật chất

và đời sống tinh thần của nhân dân; phát triển sự nghiệp khoa học giáo dục, văn hoá nhằm phát huy nhân tố con người và vì con người trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; củng cố nền quốc phòng toàn dân và thế trận chiến tranh nhân dân nhằm bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, ngăn chặn và làm thất bại mọi âm mưu, hành động phá hoại và xâm lược của kẻ thù; giữ vững hoà bình, mở rộng quan hệ hữu nghị và hợp tác, tạo điều kiện quốc tế thuận lợi cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo

vệ Tổ quốc, đồng thời góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh chung của nhân dân thế giới vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội; phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, nâng cao hiệu lực quản lý của Nhà nước và vai trò của các đoàn thể nhân dân; đổi mới và chỉnh đốn Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng…

Để thực hiện thắng lợi những nhiệm vụ của cách mạng Việt nam trong thời kỳ mới, đòi hỏi Đảng Cộng sản Việt Nam phải phát huy tối đa sức mạnh khối đại đoàn kết dân tộc, trong đó quan tâm chăm lo bồi dưỡng thế hệ trẻ là một trong những chiến lược quan trọng

Yêu cầu của sự nghiệp cách mạng đặt ra cho thế hệ trẻ trách nhiệm hết

sức nặng nề Thứ nhất là: phải tích cực rèn luyện phẩm chất chính trị, tư

tưởng, đạo đức, trau dồi lý tưởng Cộng sản chủ nghĩa, tr.ung thành với Đảng, với công cuộc đổi mới và sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa Là một lực lượng to lớn và năng động của xã hội, thanh niên phải phát huy truyền thống anh hùng của dân tộc, khắc phục khó khăn, phát huy vai trò xung kích trong

sự nghiệp cách mạng của Đảng

Thứ hai là: với tư cách đội quân xung kích, thế hệ trẻ Việt Nam phải

không ngừng học tập, nâng cao trình độ văn hoá, chuyên môn nghiệp vụ, tay nghề để trở thành những cán bộ khoa học trình độ cao, những nhà quản

lý, kinh doanh giỏi, những người công nhân lành nghề, những người hoạt động văn hoá, nghệ thuật, thể dục thể thao tầm cỡ Mỗi người phải đặt mục tiêu phấn đấu cho mình, cho gia đình có đời sống vật chất ngày càng đầy đủ, có đời sống vật chất và tinh thần cao Mỗi thanh niên dù hoạt động

ở lĩnh vực nào cũng cần xác định rõ thái độ và trách nhiệm đúng đắn của mình đối với Tổ quốc

Thứ ba là: trong giai đoạn mới, thanh niên phải tiếp tục rèn luyện sức

khoẻ, tr.au dồi học vấn và văn hoá để thật sự trở thành những con người mang cốt cách tâm hồn Việt Nam, mang truyền thống vị tha, nhân ái, yêu nước, thương dân, đồng thời phải vươn lên theo tầm thời đại đủ sức làm chủ xã hội hiện tại và tương lai

Trong thời kỳ đổi mới, thanh niên cần sẵn sàng nắm bắt thời cơ, vượt qua mọi thách thức đang đặt ra gay gắt với một ý thức chính trị rõ ràng và bằng những hành động cách mạng cụ thể

Để thực hiện thắng lợi đường lối, chủ chương chính sách của Đảng và Nhà nước, công tác thanh niên phải gắn bó mật thiết với quá trình quán triệt

và tổ chức thực hiện có hiệu quả đường lối đổi mới của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Đảng và Nhà nước cần có chính sách đào tạo, giáo dục, bồi dưỡng và tạo điều kiện cho thanh niên phấn đấu để hình thành một thế hệ con người mới có lý tưởng cao đẹp, có tri thức, có sức khoẻ, sống có văn hoá và tình nghĩa, giàu lòng yêu nước Chính sách đó phải nhằm vừa phát huy tiềm năng và trí sáng tạo của tuổi trẻ, vừa tạo điều kiện và môi trường thuận lợi để thanh niên cống hiến tốt nhất, nhiều nhất và trưởng thành nhanh nhất

1.2.2 Chủ trương của Đảng về công tác thanh niên

Bước vào thời kỳ đổi mới, để tạo điều kiện cho thanh niên thực hiện tốt vai trò, vị trí là lực lượng xung kích, Đảng ta đề ra chủ trương: thanh niên phải được đảm bảo việc làm, phải được quan tâm giáo dục về nhân cách, bản

lĩnh và lý tưởng theo phương châm: “Sống, chiến đấu và học tập theo gương

Bác Hồ vĩ đại” Nghị quyết Đại hội VI của Đảng yêu cầu các cấp phải nhận

thức đầy đủ rằng chính thanh niên là lớp người có sứ mệnh lịch sử xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội Mạnh dạn giao trách nhiệm cho thanh niên và thông qua các hoạt động xã hội mà đào tạo và bồi dưỡng họ Quan điểm này thể hiện niềm tin và sự quan tâm của Đảng với thế hệ trẻ trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội

Trước những diễn biễn phức tạp của tình hình thế giới, các thế lực đế quốc và phản động triệt để khai thác những khó khăn của chủ nghĩa xã hội để

tăng cường can thiệp, phá hoại, thực hiện “diễn biến hoà bình”, trong đó có

việc truyền bá tư tưởng văn hoá, độc hại, tác động tiêu cực đến một bộ phận

thanh niên nước ta Nhận thức rõ âm mưu của các thế lực thù địch và để kịp thời làm phá sản hành động đen tối của chúng, ngày 27/3/1990, Hội nghị lần

thứ 8 Ban chấp hành Trung ương Đảng (khóa VI) đã ra Nghị quyết “Đổi mới

công tác quần chúng của Đảng, tăng cường mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân” Trong đó Đảng ta đặt ra yêu cầu phải đổi mới nội dung hoạt động của

các đoàn thể và tổ chức quần chúng hướng vào việc đoàn kết đoàn viên, hội viên, cùng nhau chăm lo lợi ích thiết thực của mình và góp phần vào sự nghiệp chung của đất nước… Quán triệt Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 (khóa VI), tháng 3/1991, Bộ chính trị đã ban hành Nghị quyết số 25-NQ/TW

về “Đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh

niên”

Nghị quyết tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của thanh niên

trong công cuộc đổi mới “là lực lượng xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước”, đồng thời yêu cầu quán triệt quan điểm “làm tốt công tác thanh niên là một nhiệm vụ chính trị có ý nghĩa chiến lược đối với tương lai dân tộc và vận mệnh của Tổ quốc” [62, tr.19]

Nghị quyết đề cập đến những khó khăn kinh tế - xã hội của đất nước đã làm nảy sinh nhiều vấn đề bức xúc trong thanh niên như: tình trạng thiếu việc làm, nạn thất học, tệ nạn xã hội gia tăng và những yếu kém về chính trị tư tưởng, về lối sống, đạo đức… Bộ chính trị cũng chỉ ra nguyên nhân khách quan và chủ quan của thực trạng đó và cho rằng nguyên nhân chủ yếu là khuyết điểm trong công tác thanh niên của Đảng, của chính quyền, của Đoàn thanh niên, của Hội Liên hiệp thanh niên

Khắc phục tình trạng trên, Nghị quyết đã nêu lên ba quan điểm lớn nhằm tăng cường trách nhiệm và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên Trong các quan điểm ấy, có năm vấn đề chính như sau:

Thứ nhất, Nghị quyết khẳng định công tác thanh niên “là nhiệm vụ ưu

tiên trong chiến lược con người” [57, tr.21] Sự ưu tiên ấy phải thể hiện trong

hai nội dung chủ yếu là: “hết lòng bồi dưỡng” và “phát huy tiềm năng và vai trò chủ động của thanh niên” [57, tr.21] Nghĩa là, vừa bồi dưỡng thanh niên, vừa phải tổ chức, tạo điều kiện đưa thanh niên vào các hoạt động xã hội, lao động sản xuất và kinh doanh, nghiên cứu và học tập, hoạt động sáng tạo văn hoá và làm nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc

Thứ hai là: “Xây dựng môi trường xã hội thuận lợi để thanh niên phát

triển nhân cách và cống hiến nhiều nhất” [57, tr.21] Môi trường xã hội ở phạm

vi nhỏ như gia đình, trường học, cơ quan, xí nghiệp, khu phố, xóm thôn, tụ điểm văn hoá, chi đoàn, chi hội, nhóm bạn bè Phạm vi lớn hơn của môi trường xã hội ở cấp vĩ mô như môi trường kinh tế, môi trường văn hoá, môi trường giáo dục Những môi trường xã hội lành mạnh, tiến độ, văn minh, dân chủ sẽ có thuận lợi cho sự phát triển của tuổi trẻ để họ có những đóng góp hiệu quả vào xã hội Tuy nhiên Đảng ta coi con người là một nhân tố chủ thể trong xã hội nên thanh niên cũng có vai trò chủ động trong việc cải tạo môi trường xã hội và hoàn thiện nó Đây thực sự là yếu tố cốt lõi trong chính sách thanh niên của Đảng và

Nhà nước ta

Thứ ba, Nghị quyết yêu cầu quán triệt quan điểm: “ đoàn kết và tập hợp

mọi tầng lớp thanh niên vì mục tiêu dân giàu nước mạnh, vì lợi ích thiết thực của mọi tầng lớp thanh niên theo con đường xã hội chủ nghĩa, dân chủ và công bằng xã hội, vì cuộc sống văn minh, hạnh phúc của tuổi trẻ” [57, tr.21]

Đảng ta quan niệm lợi ích của thanh niên chính là lợi ích của xã hội, của cách mạng; thanh niên đặc biệt nhạy cảm với lợi ích được sống trong trong dân chủ và công bằng, trongvăn minh và hạnh phúc Trên cơ sở của sự hài hoà cân đối giữa lợi ích của tuổi trẻ với lợi ích chung của xã hội, của đất nước mà tiến hành đoàn kết, tập hợp mọi tầng lớp thanh niên

Thứ tƣ, đa dạng hoá việc tập hợp thanh niên trên cơ sở lấy Đoàn thanh

niên Cộng sản Hồ Chí Minh làm hạt nhân chính trị, nòng cốt Nghị quyết

nhấn mạnh việc tập hợp đoàn kết thanh niên phải tôn trọng sự phát triển “đa dạng theo nghề nghiệp, sở thích và theo các nhu cầu khác của thanh niên” [57, tr.21] Qua đó mở rộng phong trào thanh niên, thu hút mọi tầng lớp thanh niên khác nhau vào những hoạt động vì lợi ích xã hội và lợi ích thiết thực của tuổi trẻ

Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh phải được xây dựng vững mạnh để đảm bảo được cả hai nhiệm vụ cơ bản là: “làm hạt nhân nòng cốt của phong trào thanh niên” và “làm lực lượng kế tục sự nghiệp cách mạng của Đảng” [57, tr.21] Cả hai nhiệm vụ đó của Đoàn đều rất quan trọng đòi hỏi Đoàn phải tiến hành đổi mới mạnh mẽ và sâu sắc về tổ chức và hoạt động, đáp ứng được yêu cầu thực tiễn

Thứ năm, Đảng ta xác định: công tác thanh niên “là trách nhiệm của

toàn xã hội, của mọi thành viên trong hệ thống chính trị - xã hội, phối hợp giữa gia đình, trường học và xã hội” [57, tr.22] Trong đó, vai trò của gia đình

và trường học là rất lớn Tuy nhiên sự phối hợp giữa gia đình và trường học không chỉ dừng ở ý nghĩa thông thường mà phải đặt vấn đề có chiều sâu và cơ bản hơn Đó là phải tạo điều kiện, đầu tư và giải quyết chính sách cho gia đình và trường học có khả năng và trình độ tốt hơn để nuôi dạy thế hệ trẻ

Với Nhà nước, điều quan trọng nhất là phải xây dựng và thực hiện các chính sách, đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của tuổi trẻ Những chính sách của Nhà nước phải đảm bảo cho khả năng phối hợp ngày càng rộng và có hiệu quả của mọi thành viên xã hội chăm lo thế hệ trẻ

Trách nhiệm lãnh đạo của Đảng là vừa phải có quan điểm mới, chính sách mới, đồng thời tổ chức quá trình phối hợp giữa các tổ chức, các thành viên trong

hệ thống chính trị và trong xã hội để làm tốt công tác thanh niên Mỗi cán bộ Đảng viên phải tự mình nêu gương trước toàn xã hội và đối với thế hệ trẻ

Để thực hiện tốt các nhiệm vụ trên, Nghị quyết nêu lên phương hướng, nội dung, giải pháp chủ yếu của công tác thanh niên:

Về vấn đề giải quyết việc làm, Nghị quyết 25 xác định: “hướng

chung để giải quyết việc làm và phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần cùng với việc phổ cập nghề nghiệp cho thanh niên, Nhà nước khuyến khích và tạo điều kiện để các đoàn thể và các gia đình cùng chăm lo giúp

đỡ thanh niên tự tìm việc làm trong các thành phần kinh tế” [57, tr.22] Đồng thời, phải xây dựng chương trình giải quyết việc làm cho thanh niên, ban hành chính sách lao động và nhân công, chính sách hộ khẩu và cư trú;

có chính sách ưu đãi đối với những thanh niên làm việc, cống hiến ở những ngành, nghề khó khăn, gian khổ

Về đào tạo, bồi dƣỡng cán bộ, Nghị quyết nêu rõ: giáo dục công dân

phát huy truyền thống cách mạng của dân tộc, bồi dưỡng lý tưởng xã hội chủ nghĩa, đạo đức và lối sống lành mạnh cho thế hệ trẻ; dạy nghề, phổ cập và nâng cao trình độ văn hoá kỹ thuật cho thanh niên; có chế độ sử dụng và đãi ngộ trí thức nói chung, trí thức trẻ nói riêng, chăm sóc thế hệ trẻ các dân tộc thiểu số và thanh niên có hoàn cảnh khó khăn

Đối với phong trào hành động cách mạng trong thanh niên, Đảng ta

chủ trương hướng vào các hoạt động chủ yếu như: tham gia phát triển kinh tế, đẩy mạnh phong trào thanh niên tiến quân vào khoa học, kỹ thuật, sản xuất kinh doanh giỏi, đặc biệt chú trọng việc trồng cây phủ xanh đồi trọc, chế biến nông lâm thuỷ sản; tham gia củng cố quốc phòng, bảo vệ an ninh Tổ quốc, giữ gìn trật tự an toàn xã hội, vận động thanh niên xây dựng nếp sống văn hoá mới

Đối với công tác xây dựng Đoàn, Nghị quyết yêu cầu: “toàn Đảng

chăm lo xây dựng Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh vững mạnh, coi trọng chất lượng Xây dựng quy chế để thực hiện tốt mối quan hệ giữa Đảng

và Đoàn, vừa bảo đảm lãnh đạo trực tiếp của Đảng, vừa thể hiện tính độc lập

tự quản về tổ chức của Đoàn Chấn chỉnh tổ chức Đoàn theo hướng khắc phục tình trạng quan liêu, hành chính hoá của bộ máy Đoàn tinh gọn ở Trung ương và các tỉnh thành, hướng hoạt động về cơ sở, chú trọng củng cố chi đoàn” [57, tr.26] Đồng thời xây dựng Hội liên hiệp thanh niên Việt Nam thành tổ chức rộng lớn do Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh làm nòng cốt; phát triển và cải tiến hoạt động của Hội sinh viên Việt Nam

Trong Nghị quyết 25, lần đầu tiên Đảng xác định phải thể chế hoá các đường lối, chủ trương của Đảng về công tác thanh niên qua hệ thống chính sách của Nhà nước, gồm 7 điểm chủ yếu:

Một, Nhà nước có chính sách đào tạo, khuyến khích, sử dụng hợp lý

đội ngũ cán bộ Đoàn, Hội, Đội; thực hiện dân chủ trong việc lựa chọn cán bộ làm công tác thanh niên; mở rộng hình thức cán bộ Đoàn không chuyên, có đãi ngộ thoả đáng về tinh thần và vật chất

Hai, ban hành chính sách đầu tư cơ sở vật chất, trích tỷ lệ ngân sách

hàng năm để cấp cho hoạt động của Đoàn và công tác giáo dục thanh thiếu nhi ngoài hệ thống nhà trường

Ba, xúc tiến để ban hành những bộ luật như: Luật lao động, Luật thanh

niên, Luật cải cách giáo dục, Luật về trẻ em bảo đảm cho thế hệ trẻ phát triển lành mạnh

Bốn, cùng với việc kiện toàn Uỷ ban chăm sóc và bảo vệ trẻ em, cần

hình thành một cơ cấu tổ chức thích hợp để cơ quan chính quyền các cấp thực hiện tốt chính sách xã hội đối với thanh niên

Năm, xây dựng quy chế phối hợp hoạt động giữa chính quyền và các

cấp Đoàn thanh niên, có cơ chế bầu cử hợp lý tạo điều kiện cho thanh niên có đại diện của mình trong các cơ quan Nhà nước và cơ quan dân cử; được tham

gia bàn bạc về các chế độ, chính sách liên quan đến thanh niên và được tham gia việc kiểm tra thực hiện các quyết định, các chế độ chính sách đó

Sáu, các ngành, nhất là ngành giáo dục, văn hoá, thông tin, cơ quan

truyền thông, xuất bản, báo chí hướng hoạt động vào việc giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng lớp trẻ

Bảy, các đoàn thể quần chúng và tổ chức xã hội có chương trình cụ

thể tăng cường công tác thanh niên trong tổ chức của mình, phối hợp chặt chẽ, tích cực giúp đỡ Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và các tổ chức thanh niên

Nghị quyết khẳng định rõ: “Sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định mọi thắng lợi của phong trào thanh niên” [57, tr.27]

Thực tế cho thấy, Nghị quyết 25 của Bộ chính trị có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc phát huy tiềm năng và vai trò chủ động của thanh niên đối với công cuộc đổi mới đất nước Những vấn đề nêu ra trong Nghị quyết

đã đáp ứng được yêu cầu bức xúc của phong trào thanh niên trong giai đoạn mới

Từ cuối thập kỷ 80, tình hình thế giới tiếp tục có nhiều biến động, Chế

độ chính trị - xã hội thay đổi ở các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu Cách mạng Liên Xô lúc này đang lâm vào tình thế hết sức khó khăn Tình hình trong nước, tính đến đầu năm 1991, mặc dù sau 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội VI, công cuộc đổi mới đã đạt được những thành tựu bước đầu rất quan trọng về kinh tế, chính trị, xã hội, đối ngoại và an ninh quốc phòng, nhưng “nước ta vẫn chưa thoát ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, công cuộc đổi mới còn những mặt hạn chế, nhiều vấn đề kinh tế - xã hội nóng bỏng chưa được giải quyết” [17, tr.50] Trong bối cảnh đó, Đại hội Đảng lần thứ VII khai mạc (6/1991), để “quyết định không những các nhiệm vụ nặng

nề trước mắt mà cả tiền đồ rộng lớn của cách mạng nước ta và cả Đảng ta trong những thập niên tới [17, tr.6]

Đại hội đã phân tích, đánh giá tình hình, chỉ ra những nguy cơ, thách thức của cách mạng Việt Nam và khẳng định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội được thông qua tại Đại hội đã khẳng định chủ trương đổi mới và nâng cao hiệu quả lãnh đạo của cấp uỷ Đảng đối với công tác quần chúng và các đoàn thể nhân dân Đặc biệt quan tâm xây dựng giai cấp công nhân, bồi dưỡng thế hệ trẻ Cương lĩnh của Đảng yêu cầu “các cấp uỷ Đảng cần tăng cường lãnh đạo Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, nâng cao chất lượng đoàn viên và cán bộ Đoàn, phát huy vai trò Đoàn là nòng cốt trong phong trào thanh niên, xứng đáng là đội dự bị tin cậy của Đảng” 17, tr.100

Những chủ trương của Đảng về công tác thanh niên từ sau Đại hội VI,

đã tạo ra môi trường mới để thanh niên phát triển tài năng, cống hiến cho xã hội Tuy nhiên, trước sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu, một bộ phận thanh niên dao động về tư tưởng, ít quan tâm sinh hoạt chính trị

và bồi dưỡng truyền thống cách mạng Tâm lý coi thường giá trị nhân văn, tâm lý thụ động, ỷ lại cũng xuất hiện nhiều hơn trong thanh niên Công tác thanh niên chưa đổi mới kịp thời, nhất là các cấp uỷ Đảng chưa nhận thức sâu sắc về vai trò của thanh niên và nội dung công tác thanh niên trong thời kỳ mới Khắc phục tình trạng đó, Hội nghị lần thứ 4 Ban chấp hành Trung ương

Đảng khoá VII (1/1993) đã ra Nghị quyết số 04-NQ/HNTW “Về công tác

thanh niên trong thời kỳ mới” Nghị quyết khẳng định: “thanh niên là lực

lượng xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, đất nước bước vào thế kỷ 21 có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không, cách mạng Việt nam có vững bước

theo con đường xã hội chủ nghĩa hay không tuỳ thuộc vào lực lượng thanh niên, vào việc bồi dưỡng, rèn luyện thế hệ thanh niên Công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng” 18, tr.82 Vì vậy, quan điểm của Đảng là phải phát huy vai trò làm chủ và tiềm năng to lớn của thanh niên để họ thực sự là lực lượng xung kích, đi đầu trong cuộc đấu tranh chống đói nghèo lạc hậu, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Nghị quyết nhấn mạnh chủ trương: “tạo mọi điều kiện cho thanh niên phấn đấu để hình thành một thế hệ con người mới có lý tưởng cao đẹp, có ý thức trách nhiệm công dân, có tri thức, có sức khoẻ và lao động giỏi, sống có văn hoá và tình nghĩa, giàu lòng yêu nước và tinh thần quốc tế chân chính” [18, tr.83] Để thực hiện mục tiêu đó, cần phải có những giải pháp cụ thể như: giải quyết việc làm, tăng thêm thu nhập và cải thiện đời sống cho thanh niên, coi đó là một ưu tiên hàng đầu của Đảng và Nhà nước; khuyến khích thanh niên hăng say lập nghiệp, tự tạo việc làm… Đảng ta yêu cầu: “sửa đổi, bổ sung những quy định về quản lý lao động và cư trú để thanh niên dễ dàng tìm việc làm Đẩy mạnh xuất khẩu lao động Mở rộng mạng lưới dạy nghề và giới thiệu việc làm cho thanh niên” 18, tr.84

Đối với những tài năng trẻ, Nghị quyết chủ trương: “bồi dưỡng tài năng trẻ, giao việc cho thanh niên; sử dụng và đề bạt cán bộ trẻ vào vị trí xứng đáng với đức- tài của họ; nâng cao tỷ lệ cán bộ trẻ trong cơ quan lãnh đạo, quản lý ở các cấp, các ngành” [18, tr.84]

Đối với bộ phận thanh niên đang gặp khó khăn đặc biệt, Đảng ta chỉ

rõ phải: “tổ chức tốt việc phục hồi chức năng, chăm lo dạy nghề, dạy văn hoá, bố trí việc làm thích hợp cho thương binh, thanh niên, người tàn tật…” [18, tr.84]

Để thực hiện tốt các chính sách trên đây, Nghị quyết xác định: “ các tổ chức Đảng chăm lo tổ chức Đoàn, xây dựng mặt trận thanh niên và đẩy mạnh phong trào hành động cách mạng của thanh niên Đảng viên phải là người lãnh đạo, là tấm gương, là người bạn của giới trẻ” [18, tr.85]

Đối với Nhà nước, Đảng yêu cầu lập cơ quan phụ trách công tác thanh niên của Chính phủ Xây dựng quy chế phối hợp giữa các cơ quan chính quyền với các tổ chức thanh niên và tăng cường đầu tư cho việc nghiên cứu, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ vận động thanh thiếu niên trong các đối tượng, vùng miền khác nhau

Các đoàn thể, các lực lượng vũ trang và các tổ chức xã hội phải “có chương trình về công tác thanh niên của tổ chức mình xây dựng quy chế, phối hợp hành động với Đoàn và các tổ chức thanh thiếu niên” [18, tr.86]

Nghị quyết Trung ương 4 (khoá VII) là một trong những văn kiện quan trọng, có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc về công tác thanh niên Nghị quyết đã kịp thời định hướng, giải đáp những vấn đề cần thiết đặt ra từ thực tiễn về vấn đề thanh niên và công tác thanh niên Nghị quyết Trung ương 4 được quán triệt ở các cấp bộ Đảng và trong toàn bộ hệ thống chính trị, mở ra một thời kỳ phát triển mới về chất cho công tác Đoàn và phong trào thanh niên cả nước

Triển khai thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 (khoá VII), Thủ tướng

Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 145/TTG (6/4/1993) “Về việc thanh niên

tham gia thực hiện các chương trình kinh tế - xã hội” Chỉ thị nêu lên

phương hướng chủ yếu để giải quyết việc làm cho thanh niên là thanh niên

tự tìm việc làm phù hợp, cùng góp vốn phát triển sản xuất, mở mang hoạt động dịch vụ theo chính sách khuyến khích các thành phần kinh tế mà Nhà nước đã ban hành

Bên cạnh đó, các Bộ, Ngành có liên quan có trách nhiệm phối hợp và tạo điều kiện cấp vốn đầu tư cho Đoàn thành lập một số trung tâm dạy nghề,

giới thiệu việc làm cho thanh niên; xây dựng một số trung tâm chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nghề nông cho thanh niên ở các vùng đồng bằng sông Hồng, đồng bằng sông Cửu Long, Tây Bắc, Tây Nguyên

Chỉ thị của Thủ tướng yêu cầu tổ chức: Đoàn thanh niên vận động thanh niên ra một số hải đảo để lập nghiệp, phát triển kinh tế, xây dựng các vùng dân cư mới Đặc biệt, từ năm 1994, Đoàn thanh niên trở thành một đầu mối để xây dựng các chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội Đây là sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Nhà nước nhằm “giao việc cho thanh niên”, huy động thanh niên tham gia xây dựng các công trình, các lĩnh vực, các vùng kinh tế quan trọng

Tiếp đó, ngày 12/6/1993, Chính phủ ban hành Nghị định 41/CP “Về

việc thành lập Uỷ ban thanh niên Việt nam” trực thuộc Chính phủ, đây là cơ

quan tổ chức phối hợp hoạt động của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các đoàn thể nhân dân, để nghiên cứu, giải quyết những vấn đề về thanh niên, giúp Chính phủ quản lý Nhà nước trong lĩnh vực thanh niên Với Nghị định này, chức năng quản lý thanh niên ở nước ta đã chính thức có cơ sở pháp lý

Thực tế cho thấy, trong10 năm đầu lãnh đạo thực hiện đường lối đổi mới toàn diện đất nước, công tác thanh niên được Đảng hết sức coi trọng Những chủ trương của Đảng trong thời kỳ này từng bước được bổ sung, hoàn thiện và đã đáp ứng yêu cầu cách mạng về công tác thanh niên và phù hợp đặc điểm tình hình thanh niên nước ta

1.3 Phong trào thanh niên giai đoạn 1986 - 1996

1.3.1 Trung ương Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh quán triệt chủ trương của Đảng trong chỉ đạo công tác thanh niên

Thực hiện chủ trương của Đảng về công tác thanh niên, năm 1986, Ban chấp hành Trung ương Đoàn đã chỉ đạo các cấp bộ Đoàn cả nước tập trung thực hiện hai trọng tâm công tác:

Một là, đổi mới công tác tổ chức cán bộ và công tác giáo dục

chính trị tư tưởng tiến tới Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ V

Hai là, đổi mới hoạt động của Đoàn trên các lĩnh vực đời sống xã

hội, quan tâm đến những lợi ích chính đáng của tuổi trẻ

Thể hiện quyết tâm đi đầu trong công cuộc đổi mới đất nước do Đảng

đề xướng và lãnh đạo, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh được tiến hành (11/1987) Đại hội nêu cao quyết tâm

thực hiện khẩu hiệu: “Sống, chiến đấu, lao động và học tập theo gương Bác

Hồ vĩ đại!” góp phần hoàn thành thắng lợi 3 chương trình kinh tế lớn; đấu

tranh chống tiêu cực, thực hiện dân chủ và công bằng xã hội Trong đó xác định việc mở rộng đoàn kết, tập hợp thanh niên là nhiệm vụ có tầm quan trọng hàng đầu

Đại hội xác định mục tiêu công tác Đoàn trong những năm 1987- 1991 là: động viên tuổi trẻ cả nước tạo ra phong trào hành động cách mạng sôi nổi, rộng khắp nhằm thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược, ba chương trình kinh tế lớn; thông qua lao động, học tập, chiến đấu, xây dựng cuộc sống mới để đào tạo, bồi dưỡng cho thanh niên những phẩm chất của con người mới, sống có

lý tưởng, hoài bão và khát vọng, kế tục trung thành và xuất sắc sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc

Về phong trào hành động cách mạng của thanh niên, Đại hội nhấn

mạnh phải tiếp tục phát triển phong trào “Tuổi trẻ xung kích sáng tạo xây

dựng và bảo vệ Tổ quốc” với 4 chương trình:

“1- Tuổi trẻ xung kích sáng tạo trên mặt trận kinh tế, thực hiện thắng lợi 3 chương trình mục tiêu về lương thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu

2- Tuổi trẻ đi đầu thực hiện các chính sách xã hội và đấu tranh cho công bằng xã hội

3- Tuổi trẻ xung kích trên mặt trận quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc 4- Tuổi trẻ học tập và tiến quân vào khoa học công nghệ” [54, tr.579]

Để tăng cường hiệu quả công tác tuyên truyền giáo dục của Đoàn, Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ương Đoàn, khóa V (3/1988) đã ra Nghị quyết số 02/NQ-BCHTW trong đó xác định: Công tác giáo dục của Đoàn được đổi mới theo hướng mở rộng tính dân chủ, công khai, chân thật, cởi mở với tinh thần phê bình và tự phê bình trong mọi hoạt động, sinh hoạt của Đoàn Đề cao tính chủ động, sáng tạo của từng đoàn viên thanh niên, từng

tổ chức Đoàn cơ sở để biến quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục, làm cho nội dung và phương pháp giáo dục của Đoàn đáp ứng yêu cầu đổi mới tư duy của Đảng

Tiếp đó, ngày 28/9/1988 Ban thường vụ Trung ương Đoàn (khóa V)

đã ra Nghị quyết chuyên đề số 04/NQ-TWĐTN về “Công tác đoàn kết tập

hợp thanh niên và Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam trong tình hình mới”

Nghị quyết chỉ rõ: “xây dựng Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam, Hội sinh viên Việt Nam thực sự trở thành tổ chức cách mạng rộng rãi của thanh niên, sinh viên cả nước là một nhiệm vụ quan trọng nhằm đổi mới công tác đoàn kết, tập hợp thanh niên” [41, tr.481]

Trong nhiệm kỳ Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ V, Ban chấp hành Trung ương Đoàn đã tiến hành 8 kỳ họp, bàn sâu về các chuyên đề như: công tác tư tưởng và tổ chức của Đoàn, công tác đoàn kết tập hợp thanh niên, củng

cố và xây dựng Hội liên hiệp thanh niên Việt Nam Ban Thường vụ có 10 kỳ

họp toàn thể, đề ra các Nghị quyết quan trọng như: Nghị quyết 01 về giáo dục, tổ chức đoàn viên công tác học tập, sản xuất, cống hiến và rèn luyện, lập thành tích chào mừng 100 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh; Nghị quyết

về công tác tập hợp thanh niên tôn giáo, dân tộc… Các Nghị quyết của Trung ương Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đã thể hiện sự đổi mới trong hoạt động của Đoàn nhằm tạo nên sự chuyển biến tích cực trong phong trào thanh niên

Tháng 10 năm 1992, Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh lần thứ VI được triệu tập tại Hà Nội, với khẩu hiệu hành

động: “Đoàn kết, xung kích, sáng tạo vì dân giàu, nước mạnh, hạnh phúc của

tuổi trẻ và nhân dân”

Đại hội đề ra nhiệm vụ và chương trình hành động cách mạng trong nhiệm kỳ mới là: Tăng cường công tác giáo dục lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, đạo đức và lối sống cách mạng cho thanh niên; củng cố nâng cao chất lượng đoàn viên và cơ sở Đoàn, chất lượng cán bộ, tích cực tham gia xây dựng Đảng, chính quyền

Đại hội thông qua các chương trình hành động cách mạng của Đoàn và tuổi trẻ Việt Nam thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, gồm:

- Chương trình thanh niên làm kinh tế, tham gia giải quyết việc làm

- Chương trình thanh niên tham gia bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội

- Chương trình học tập, sáng tạo, tích cực tham gia phát triển văn hóa xã hội

- Chương trình xây dựng Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh và chăm sóc, giáo dục thiếu niên, nhi đồng [54, tr.604]

Trên cơ sở Nghị quyết Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ VI, Hội nghị lần thứ hai, Ban chấp hành Trung ương Đoàn khóa VI (2/1993) đã quyết định phát động trong thanh niên cả nước hai phong trào hành động cách mạng là

“Thanh niên lập nghiệp” và “Tuổi trẻ giữ nước”

Mục đích của phong trào “Thanh niên lập nghiệp” là nhằm động viên

khuyến khích thanh niên học tập, rèn luyện và tích cực tham gia phát triển kinh tế - xã hội, phấn đấu lập thân, lập nghiệp để làm giàu cho gia đình, bản thân và đất nước Để đạt mục tiêu đó, Trung ương Đoàn chỉ đạo các cấp bộ Đoàn thực hiện các biện pháp sau:

Một là, các tổ chức Đoàn có trách nhịêm tạo mọi điều kiện và cơ hội

để thanh niên học tập văn hóa, học nghề, kiến thức quản lý khoa học kỹ thuật, để có điều kiện lập nghiệp trong nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa

Hai là, Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và Hội liên hiệp thanh

niên Việt Nam xây dựng quỹ hỗ trợ vốn, giúp thanh niên phát triển sản xuất, phát triển phong trào, đảm nhận và thực hiện các dự án nhỏ, tạo thêm việc làm cho thanh niên

Ba là, tiếp tục xây dựng làng thanh niên, khu kinh tế thanh niên và các

đội thanh niên xung phong làm kinh tế

Bốn là, tích cực tham gia thực hiện chương trình khuyến nông và xây

dựng nông thôn mới

Năm là, tổ chức triển khai và thực hiện rộng rãi phong trào CKT trong

thanh niên các ngành công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp

Sáu là, phát triển quỹ chăm sóc tài năng trẻ, các loại học bổng, giải

thưởng khoa học; mở rộng cuộc vận động xây dựng nếp sống văn hóa trong thanh niên; thực hiện cuộc vận động 3 mục tiêu dân số, sức khỏe, môi trường; thực hiện mô hình gia đình trẻ từ 1 đến 2 con

Mục đích của phong trào “Tuổi trẻ giữ nước”, là nhằm giáo dục cho

đoàn viên, thanh niên ý thức bảo vệ Tổ quốc, nâng cao tinh thần cảnh giác, đấu tranh chống “ diễn biến hòa bình”; tích cực chống buôn lậu, chống các tệ nạn xã hội, góp phần giữ vững trật tự an toàn xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Các biện pháp thực hiện cuộc vận động bao gồm:

- Tổ chức Đoàn phối hợp với Ban chỉ huy quân sự, Hội cựu chiến binh các cấp làm tốt công tác giáo dục truyền thống quân đội nhân dân Việt Nam, luật nghĩa vụ quân sự cho đoàn viên thanh niên, thực hiện cuộc vận động lớn

“Nâng cao chất lượng cho thanh niên nhập ngũ”

- Đẩy mạnh phong trào phấn đấu xứng danh “Anh bộ đội cụ Hồ” trong

thanh niên quân đội, phong trào rèn luyện thực hiện 6 điều Bác Hồ dạy trong thanh niên công an

- Thực hiện tốt công tác hậu phương quân đội thông qua việc hình

thành quỹ bảo trợ học nghề cho bộ đội xuất ngũ Lập sổ tiết kiệm “Vì người

bạn tòng quân”; tổ chức phong trào “Vì chiến sỹ nơi biên giới hải đảo”; đẩy

mạnh các họat động “Uống nước nhớ nguồn”, xây dựng quỹ tình nghĩa, nhà

tình nghĩa, tìm kiếm và quy tập mộ liệt sỹ

- Phát triển phong trào rèn luyện thân thể, nâng cao thể lực trong thanh niên

Thực tế cho thấy, hai phong trào “Thanh niên lập nghiệp” và “Tuổi trẻ

giữ nước” đã tạo môi trường và điều kiện cho thanh niên tham gia rèn luyện,

tr.ưởng thành và tích cực cống hiến tài năng, sức trẻ để phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, phấn đấu lập thân, lập nghiệp, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

1.3.2 Thực tiễn phong trào thanh niên

Quán triệt các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước và trên

cơ sở Nghị quyết Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ VI và lần thứ VII, qua 10

năm đổi mới, các cấp bộ Đoàn đã chỉ đạo thực hiện các phong trào và chương trình hành động, góp phần tích cực vào công cuộc xây dựng đất nước

Thực hiện chương trình tuổi trẻ xung kích và sáng tạo trên mặt trận phát triển kinh tế, hầu hết các tỉnh, thành Đoàn và nhiều quận, huyện Đoàn đã xây dựng lực lượng thanh niên xung phong làm kinh tế Hoạt động của lực lượng xung phong hướng vào việc giải quyết các nhiệm vụ cấp bách của địa phương, cơ sở như khai hoang, phục hoá, trồng rừng, xây dựng các vùng kinh

tế mới, xây dựng giao thông nông thôn Đến năm 1991, đã có 33 tỉnh, thành phố, 120 quận, huyện và cơ sở, tổ chức đội thanh niên xung phong với hơn

2000 đơn vị kinh tế, thu hút 8 vạn lao động trẻ, trongđó có 3,5 vạn lao động tập trung thường xuyên Giá trị tổng sản lượng hàng năm do lực lượng thanh niên xung phong tạo ra đạt trên 300 tỷ đồng [54, tr.581]

Trên lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, phong trào “Thanh niên nông thôn sản xuất, kinh doanh giỏi” do Ban Bí thư Trung ương Đoàn phối hợp với Bộ

Nông nghiệp và Công nghiệp thực phẩm phát động (12/989) đã được sự hưởng ứng mạnh mẽ của 9 triệu thanh niên tham gia (trong đó có hơn 5 vạn thanh niên nông thôn đạt hơn 5 triệu đồng/năm) [54, tr.582] Nhiều tổ chức Đoàn được tạo cơ chế chuyển giao kỹ thuật cho thanh niên nông thôn, tạo cơ chế vay vốn thông qua các chi hội khuyến nông, các nhóm thanh niên giúp nhau phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập Từ năm 1993, triển khai thực

hiện phong trào “Thanh niên lập nghiệp”, chương trình “Thanh niên tham

gia phát triển nông nghiệp và nông thôn” với nhiều nội dung và hình thức

mới, góp phần hướng dẫn, hỗ trợ và cổ vũ thanh niên nông thôn sản xuất kinh doanh có hiệu quả, tạo dựng một lớp thanh niên nông thôn năng động, sáng tạo, làm kinh tế giỏi Các hoạt động tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật nông nghiệp, xây dựng các điểm trình diễn kỹ thuật, công trình thanh niên,

mô hình VAC (Vườn - Ao - Chuồng)…được tiếp tục mở rộng

Đoàn viên thanh niên tích cực tham gia các chương trình dự án quốc gia như 327, 773 về phủ xanh đất trống, đồi núi trọc, xây dựng và phát triển

mô hình “Trang trại trẻ” Từ 1992 đến 1997 Trung ương Đoàn đã chỉ đạo

xây dựng 15 “Khu kinh tế thanh niên” và phát triển hàng trăm “Làng thanh niên” ở các tỉnh miền núi Bộ mặt nông thôn cả nước đã có nhiều thay đổi với những công trình thanh niên, rừng cây, đồi cây thanh niên… Nhiều trang trại trẻ đã xuất hiện với thu nhập hàng chục triệu đồng/năm

Trong lĩnh vực công nghiệp, phong trào “Chất lượng tốt- kiểu dáng đẹp- tiết kiệm, hạ giá thành” (gọi tắt là CKT) do Ban Bí thư Trung ương

Đoàn phối hợp với Bộ công nghiệp nhẹ phát động đã thu hút 500 cơ sở công nghiệp Trung ương và hơn 3.500 xí nghiệp địa phương, khu vực kinh tế ngoài quốc doanh tham gia [36, tr.389] Trung ương Đoàn đã phối hợp với một số

ngành, một số cơ sở sản xuất kinh doanh lớn lập quỹ khen thưởng “Đôi bàn

tay vàng” để cổ vũ tập thể lao động và cá nhân có thành tích xuất sắc trong

phong trào CKT Trong những năm 1992 đến 1996, thực hiện phong trào

“Thanh niên lập nghiệp”, các cấp Bộ Đoàn đã phối hợp tổ chức các hoạt

động luyện tay nghề, thi thợ giỏi, chọn bàn tay vàng, sáng tác mẫu mã sản

phẩm mới Từ 1990 “Giải thưởng sáng tạo khoa học, kỹ thuật thanh niên” đã

được thành lập, nhằm khuyến khích đoàn viên thanh niên nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ

Thành Đoàn thành phố Hồ Chí Minh đã có sáng kiến lập ra Văn phòng giao dịch giới thiệu việc làm cho thanh niên (1/1987) Từ kinh nghiệm của Đoàn thành phố Hồ Chí Minh, đến năm 1992 Trung ương Đoàn

và Trung ương Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam đã thành lập Trung tâm dạy nghề và giới thiệu việc làm cho thanh niên Hàng năm, các trung tâm thuộc hệ thống Đoàn quản lý đã tổ chức dạy nghề và giới thiệu việc làm cho hàng vạn thanh niên

Thực hiện chương trình “Tuổi trẻ xung kích trên mặt trận quốc phòng

an ninh, bảo vệ Tổ quốc” thanh niên trong các lực lượng vũ trang đã sôi nổi

thi đua rèn luyện, phấn đấu giữ gìn và phát huy truyền thống cách mạng của

các lực lượng vũ trang nhân dân: “Sống, chiến đấu, lao động và học theo

gương Bác Hồ vĩ đại” Các phong trào “Xứng danh anh bộ đội cụ Hồ”,

“Thực hiện 6 điều Bác Hồ dạy”, “Vì điểm tựa tiền tiêu” đã thu hút 80% đoàn

viên, thanh niên quân đội tích cực tham gia [36, tr.390]

Các tổ chức cơ sở Đoàn đã tổ chức nhiều hoạt động thiết thực, góp phần thực hiện chính sách hậu phương quân đội, chăm sóc gia đình thương binh, liệt sỹ, động viên thanh niên gia nhập lực lượng vũ trang… Hoạt động kết nghĩa giữa các tổ chức Đoàn các địa phương với tổ chức Đoàn các đơn vị

bộ đội, công an, biên phòng trên địa bàn đóng quân tiếp tục phát triển mạnh Đoàn viên thanh niên nhiều cơ sở Đoàn hăng hái tham gia lực lượng dân quân, tự vệ, luyện tập quân sự, bảo vệ an ninh trật tự và sẵn sàng chiến đấu

Trong những năm 1992-1996, thông qua phong trào “Tuổi trẻ giữ nước”,

Đoàn đã giáo dục tuổi trẻ Việt nam kế thừa và phát huy truyền thống vẻ vang của dân tộc

Phong trào “Xứng danh bộ đội cụ Hồ” trong thanh niên quân đội và

“Thực hiện 6 điều Bác Hồ dạy” trong thanh niên công an đã được triển khai

sâu rộng góp phần cổ vũ, động viên thanh niên các lực lượng vũ trang vượt qua khó khăn, gian khổ, sẵn sàng nhận và hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao

Hoạt động Đoàn trong trường học và phong trào thanh niên sinh viên học sinh tiếp tục có những bước phát triển mới Hội sinh viên Việt nam được củng cố và phát triển trong nhiều trường Đại học, Cao đẳng Ngày 19/3/1987, Hội đồng Bộ trưởng đã phê duyệt Điều lệ Hội sinh viên, đánh dấu bước phát triển mới của Hội Từ sau Hội nghị lần thứ 6 - Ban thường vụ Trung ương Đoàn, khóaV (8/1989), công tác Đoàn trong nhà trường và công tác Hội sinh

viên Việt nam đã được đổi mới cả về tổ chức, bộ máy, phong cách công tác; tính tự quản và dân chủ hoá hoạt động của Đoàn, Hội được đẩy mạnh Nội dung hoạt động bám sát nhiệm vụ chính trị của nhà trường và phù hợp tâm lý nguyện vọng và lợi ích của sinh viên

Các hoạt động văn hoá xã hội cũng được Hội sinh viên phối hợp với Đoàn tổ chức rộng rãi ở hầu khắp các trường Mức độ và cách làm khác nhau, tuỳ thuộc

tính chất và lực lượng của mỗi trường nhưng đây là loại hình hoạt động thu hút đông đảo học sinh, sinh viên tham gia

Qua các hình thức, nội dung hoạt động và giáo dục của Đoàn, của Hội, tuyệt đại bộ phận thanh niên sinh viên đã phấn khởi tin tưởng vào sự nghiệp đổi mới và con đường xã hội chủ nghĩa mà Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn

Từ năm 1993, trong các trường học đã triển khai phong trào thi đua

“Học tập, rèn luyện vì ngày mai lập nghiệp” Đoàn, Hội đã động viên cổ vũ

học sinh, sinh viên tích cực học tập, nghiên cứu khoa học và phát triển tài năng; khơi dậy ý chí, nghị lực, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường

Bên cạnh việc tập trung chỉ đạo đẩy mạnh phong trào hành động cách mạng trong thanh niên, công tác tuyên truyền giáo dục của Đoàn được các cấp bộ Đoàn từ Trung ương đến cơ sở đặc biệt quan tâm Các cuộc thi có tác dụng nâng cao nhận thức chính trị, tư tưởng, bồi dưỡng tình cảm cách mạng,

ý thức tự hào về đất nước, về Đảng và Bác Hồ đã được tổ chức rộng rãi như: cuộc thi chuyên đề lý luận chính trị xã hội trong sinh viên các trường Đại học, Cao đẳng trong toàn quốc đã có hơn 30.000 sinh viên của 66 trường tham gia [54, tr.590]

Một điểm mới trong công tác tuyên truyền giáo dục của Đoàn là tuyên truyền, giáo dục cho đoàn viên, thanh niên về dân số, kế hoạch hoá gia đình

Đến hết năm 1992, đã có hơn 10 triệu lượt đoàn viên thanh niên được tuyên truyền, phổ biến về nội dung và các biện pháp kế hoạch hoá gia đình Hàng chục vạn cặp vợ chồng trẻ đăng ký thực hiện chỉ có 1-2 con Từ 1993 đến hết

1996, nhiều cuộc thi sáng tác và biểu diễn về chủ đề dân số và phát triển đã

được tổ chức, tiêu biểu là cuộc vận động xây dựng “Gia đình trẻ văn hoá”

Các hoạt động của Đoàn và phong trào thanh niên tham gia phát triển văn hoá xã hội được tổ chức quy mô ngày càng lớn, nội dung, hình thức phong phúđã khơi dậy ý thức trách nhiệm của thanh thiếu niên trước các vấn

đề xã hội, góp phần tích cực vào quá trình phát triển và làm lành mạnh môi trường xã hội

Trong 10 năm (1986-1996), công tác đoàn kết tập hợp thanh niên được chú trọng và từng bước được đổi mới Công tác xây dựng tổ chức Đoàn được tăng cường, mặt trận tập hợp đoàn kết thanh niên được mở rộng Cùng với tổ chức Đoàn thanh niên, Hội Liên hiệp thanh niên Việt nam và Hội sinh viên Việt nam được củng cố cả về tổ chức và nội dung hoạt động; tổ chức cơ sở Đoàn từng bước được củng cố và phát triển; sự giảm sút về số lượng và chất lượng đoàn viên bước đầu được khắc phục Công tác Đoàn tham gia xây dựng Đảng có bước phát triển đáng khích lệ

Dưới ánh sáng đường lối đối ngoại của Đảng, từ sau năm 1986, công tác quan hệ quốc tế của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đã có những tiến bộ đáng kể Quan hệ quốc tế thanh thiếu nhi được mở rộng cả về địa bàn

và đối tác, cả về nội dung và phương thức; khả năng giao lưu, hội nhập của thanh thiếu nhi Việt nam với thanh thiếu nhi các nước được tăng cường

Đoàn đã duy trì các mối quan hệ truyền thống với các tổ chức thanh niên Lào, Campuchia, Ấn độ, Cuba, Pháp, Thuỵ điển, Trung Quốc… từng bước mở rộng các quan hệ với các tổ chức thanh niên trong khu vực, với Liên đoàn thanh niên dân chủ thế giới, với các tổ chức của Liên hiệp quốc và các