Chuyện chức phán sự đền tản viên tiết 2

Trường THPT YÊN KHÁNH A Tổ Văn Sử Họ và tên giáo viên Lưu Thị Hạnh TÊN BÀI DẠY CHUYỆN CHỨC PHÁN SỰ ĐỀN TẢN VIÊN Môn họcHoạt động giáo dục Ngữ văn ; lớp 10M Thời gian thực hiện 02 tiết (Tiết 2) A Mục tiêu bài học 1 Về kiến thức Cuộc gặp gỡ giữa Ngô Tử Văn với hồn ma tướng giặc và Thổ công cho thấy sự phát triển logic của cốt truyện (1a) Phiên sử kiện dưới Minh ti với màn đối chất giữa Ngô Tử Văn và tên cư sĩ giả hiệu (1b) Thấy được phẩm chất khảng khái, dũng cảm, chính trực, trọng công lí của nh.

Trường: THPT YÊN KHÁNH A

Tổ: Văn-Sử

Họ và tên giáo viên:

Lưu Thị Hạnh

TÊN BÀI DẠY: CHUYỆN CHỨC PHÁN SỰ ĐỀN TẢN VIÊN

Môn học/Hoạt động giáo dục:Ngữ văn ; lớp: 10M

Thời gian thực hiện: 02 tiết

(Tiết 2)

A Mục tiêu bài học:

1 Về kiến thức.

- Cuộc gặp gỡ giữa Ngô Tử Văn với hồn ma tướng giặc và Thổ công cho thấy sự phát triển logic của cốt truyện (1a)

- Phiên sử kiện dưới Minh ti với màn đối chất giữa Ngô Tử Văn và tên cư sĩ giả hiệu (1b)

- Thấy được phẩm chất khảng khái, dũng cảm, chính trực, trọng công lí của nhân vật Ngô Tử Văn (1c)

- Thấy được nghệ thuật kể chuyện sinh động, hấp dẫn, giàu kịch tính, vai trò của yếu tố kì ảo đối với việc phản ánh hiện thực cuộc sống xã hội đương thời (1d)

2 Về năng lực

* Năng lực chung:

- Năng lực tự học (2a)

- Năng lực hợp tác (2b)

* Năng lực đặc thù

- Năng lực đọc – hiểu các tác phẩm văn tự sự trung đại Việt Nam (2c)

- Nhận biết và phân tích được một số yếu tố trong truyện truyền kì: cốt truyện, nhân vật, không gian và chi tiết kì ảo (2d)

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về giá trị tư tưởng và nghệ thuật của truyện truyền

kì (2e)

- Năng lực phân tích, so sánh đặc điểm của các nhân vật trong truyện (2f)

- Năng lực tạo lập văn bản nghị luận xã hội (2g)

Cụ thể:

*Nghe – nói: Biết cảm nhận, phát biểu quan điểm cá nhân về một vấn đề.

*Đọc: Đọc, tóm tắt một tác phẩm tự sự trung đại

*Viết: Biết tạo lập đoạn văn bản 200 chữ thể hiện quan điểm của mình khi bàn về đức tính

cương trực của tuổi trẻ hôm nay

3 Phẩm chất:

- Trung thực

- Trách nhiệm

- Chăm chỉ

* Cụ thể:

- Củng cố lòng yêu chính nghĩa và niềm tự hào về người trí thức nước Việt

- Lên án cái ác, cái xấu

B Thiết bị dạy học và học liệu

- Giáo viên:

+ Thiết bị: Máy tính, máy chiếu

+ Học liệu: Thiết kế bài dạy, sgk, Phiếu bài tập

- Học sinh

-Đọc trước ngữ liệu trong SGK để trả lời câu hỏi tìm hiểu bài

-Chuẩn bị đồ dùng học tập đã được yêu cầu

C Tiến trình dạy- học:

1 Ổn định tổ chức lớp.

3 Bài mới:

3.1 HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

a) Mục tiêu:

- Ôn tập một số nội dung đã học ở buổi học trước

- Tạo tâm thế sẵn sàng, hứng thú với bài học mới cho HS

b) Nội dung: Các câu hỏi trắc nghiệm và tự luận ngắn liên quan đến bài học trước.

c) Sản phẩm học tập: Câu trả lời HS.

d) Tổ chức thực hiện

- GV tổ chức cho HS chơi trò chơi khởi

động

- HS tham gia trò chơi

Từ đó, giáo viên giới thiệu Vào bài:

- Trò chơi mang tên “Vòng quay may mắn”

- GV dẫn dắt vào bài mới: Như vậy qua trò chơi vừa rồi chúng ta đã cùng nhau nhớ lại một số nội dung ở bài học trước như thông tin về tác giả, tác phẩm và phần giới thiệu lai lịch cũng như hành động đốt đền tà của nhân vât Ngô Tử Văn Có thể nói, khép lại ở bài học trước cũng khiến chúng ta tò mò muốn trả lời các câu hỏi: Liệu lời kết tội của hồn ma Tướng giặc về hành động đốt đền của Tử Văn có khiến Diêm Vương kết tội sai lầm? Liệu chính nghĩa có thắng gian tà?

Và câu chuyện có ý nghĩa gì thì cô và các

em cùng tiếp tục tìm hiểu bài học ngày hôm nay

3.2 HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

a) Mục tiêu:

- Về kiến thức: Hoạt động nhằm đạt được mục tiêu đề ra: (1a), (1b), (1c), (1d)

- Về năng lực: Hướng tới hoàn thành các mục tiêu: (2a), (2b), (2c), (2d), (2e), (2f),

b) Nội dung:

- Cuộc gặp gỡ với hồn ma tướng giặc và ông già Thổ công

- Cuộc đấu tranh giành công lí của Tử Văn ở dưới Minh ti

- Ngụ ý phê phán

- Ý nghĩa lời bình cuối tác phẩm của tác giả

- Nghệ thuật kể chuyện

c) Sản phẩm học tập: câu trả lời về nội dung tiết học

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của gv và hs Nội dung kiến thức cần đạt

Gv tiếp tục hướng dẫn hs tìm

hiểu nhân vật Tử Văn theo bố

cục của truyện:

Trong cơn sốt miên man, Tử

Văn đã gặp ai? Và nhân vật

Bách hộ họ Thôi và Tử Văn

được hiện lên như thế nào qua

cuộc gặp này?

HS thảo luận nhóm theo cặp

và trả lời câu hỏi:

- Nhân vật Thổ công và Tử Văn

được tác giả khắc họa qua

những chi tiết nào qua cuộc gặp

gỡ?

- Cuộc gặp gỡ với nhân vật ông

già Thổ công có tác dụng gì đến

sự phát triển của cốt truyện và

nhân vật chính?

- Tinh thần, thái độ và lời nói

của Tử Văn trên đường bị quỷ

II ĐỌC HIỂU 1.

b Hành động đốt đền tà của tử văn

*Cuộc gặp gỡ với hồn ma tướng giặc và Thổ thần

- Cuộc gặp gỡ với hồn ma tướng giặc

Diện mạo: khôi ngô, cao lớn, đầu đội mũ trụ

Mặc kệ, ngồi ngất ngưởng tự nhiên

Lời nói: Xưng là kẻ sĩ, tỏ

ra hiểu biết Mục đích: Đe dọa đòi xây dựng lại đền

- Cuộc gặp gỡ với và Thổ thần

Diện mạo: Ông già áo vải, mũ đen phong độ nhã nhặn, thủng thỉnh

- Kinh ngạc: “sao nhiều thần quá vậy?”

- Hiểu rõ sự việc

- Vâng lời Thổ thần về cách đối phó với vụ kiện

ở âm phủ

Lời nói: xưng là Thổ thần

Mục đích: Tỏ lời mừng

Bày cách cho Tử Văn đối phó với vụ kiện ở Minh ti

+ Giúp Tử Văn thấy rõ bản chất giả mạo, xảo trá, những hành động tác oai tác quái của hồn ma tên tướng giặc

+ Thổ công mong Tử Văn quyết tâm và bày cách giúp chàng làm việc nghĩa đến cùng

Tạo ra sự phát triển lôgíc cho câu chuyện

c Cuộc đấu tranh giành công lí của Tử Văn ở dưới Minh ti:

sứ bắt đi và trong điện, trước

Diêm Vương như thế nào?

Gv bổ sung:

+ Cảnh địa phủ thật ghê rợn:

gió tanh sông xám, hơi lạnh

thấu xương, hai bên cầu có đến

mấy vạn quỷ Dạ Xoa

+ Tử Văn bị kết tội “tội sâu ác

nặng, không được dự vào hàng

khoan giảm”

+ Khi chàng kêu oan, lại bị kết

thêm tội bướng bỉnh, ngoan cố

Nhưng bao nhiêu sự đe dọa ko

hề làm chàng nhụt chí, khiếp sợ

chàng tin và đấu tranh cho sự

thật, cho chính nghĩa Chàng

tranh biện trực tiếp với tên đội

mũ trụ với lời lẽ cứng cỏi, ko

chịu nhún nhường, kiên quyết

đấu tranh cho chân lí, cho lẽ

phải, biện hộ cho mình và cứu

giúp Thổ thần

- Thái độ và lời lẽ của tên cư sĩ

giả hiệu ra sao? Nó cho thấy

điều gì ở bản chất của y?

- Thái độ và hành động của

Diêm Vương trong suốt buổi xử

kiện được thể hiện như thế nào?

Em hãy nêu ý nghĩa về việc

Diêm Vương xử kiện:

- Gợi ý: Thể hiện khát niềm tin

và khát vọng gì của con người

thời trung đại?; đối với nghệ

thuật trong truyện thì sao? Qua

đó khuyên răn con người điều

gì?

- Khi bị quỷ sứ bắt đem giải xuống âm phủ:

+ Tinh thần, thái độ: điềm nhiên, không hề khiếp sợ trước cảnh địa ngục rùng rợn, quỷ sứ đe dọa

+ Vẫn một mực kêu oan, đòi được phán xét minh bạch, công khai

- Thái độ và lời lẽ của tên cư sĩ giả hiệu:

+ Tỏ vẻ khúm núm, bị oan ức, đáng thương, đáng được bênh vực

+ Ra vẻ nhún nhường để khép thêm cho Tử Văn tội bướng bỉnh, ngoan cố

+ Khi Tử Văn quả quyết yêu cầu Diêm Vương đem tư giấy đến đền Tản Viên để lấy chứng cớ từ đức Thánh Tản, nếu Diêm Vương làm y lời Tử Văn thì hắn hết đường bao biện, sự thật sẽ được phơi bày Y lại cố tỏ

ra rộng lượng, xin Diêm Vương khoan dung cho Tử Văn để thể hiện đức hiếu sinh

 Y tự lật tẩy bản chất xảo trá, giả hiệu, tạo sự sơ hở

để Diêm Vương nghi ngờ, quyết tâm làm rõ sự thật

- Thái độ và hành động cử Diêm Vương + Lúc đầu: Quát mắng Tử Văn, bênh vực hồn ma + Sau khi nghe Tử Văn phân trần: Cử người đến đền Tản Viên lấy chứng thực

 Kết quả của buổi sự kiện: Diêm Vương đã thấu tỏ

sự thật và đưa ra kết quả

- Người đi kiện: Bị nhốt vào ngục Cửu U

- Người bị kiện: Được ban thưởng

- Ý nghĩa của việc Diêm Vương xử kiện:

+ Thể hiện niềm tin của con người thời trung đại: bên cạnh cõi trần còn có một thế giới khác là âm phủ, nơi con người sau khi chết sẽ phải đến để nhận sự phán xét và thưởng phạt về những việc làm của mình khi còn sống

+ Thể hiện khát vọng công lí chưa thực hiện được trong cuộc sống trần thế của người xưa

+ Nhằm đẩy xung đột kịch tính của truyện đến cao trào để nhân vật chính Tử Văn có dịp bộc lộ bản lĩnh, khí phách của mình

+ Có ý nghĩa khuyên răn con người nên sống và hành

- Chức quan phán sự là chức

quan ntn? Tại sao Tử Văn được

nhậm chức quan đó? Việc nhậm

chức của chàng có ý nghĩa gì?

Gv bổ sung: Đền Tản Viên thờ

đức Thánh Tản- người phán xử

rõ mọi công đức, tội trạng của

con người trần thế Tử Văn

nhậm chức phán sự - xem xét

các vụ kiện tụng, giúp việc xử

án cho đức Thánh Tản – góp

phần thực hiện công lí chính

nghĩa

Gv chuyển ý, nêu vấn đề: Bên

cạnh việc đề cao chàng nho sĩ

kiên cường, vì dân trừ tà, truyện

còn ngụ ý phê phán những ai và

những hiện tượng, vấn đề gì

trong xã hội đương thời?

2 Lời bình của tác giả

Em có cảm nhận gì về lời bình

ở phần cuối của văn bản?

Khi đến đây chắc chắn các em

sẽ còn có thêm một cơ sở để

chúng ta khẳng định về đặc

trưng của thể loại Truyền Kì

như lúc đầu ta đã tìm hiểu đó là

dù kể chuyện

bằng văn xuôi xonh thể truyền

kỳ vẫn đan xen vào đó là những

lời bình của tác giả ở cuối

truyện

- Phân tích nghệ thuật kể

chuyện đặc sắc và hấp dẫn của

Nguyễn Dữ?

HS thực hiện nhiệm vụ theo

động thế nào cho đúng đắn, hợp lẽ phải, tránh làm điều ác

e Tử Văn nhận chức Phán sự đền Tản Viên

- Quan phán sự: chức quan coi việc xử án ngày xưa (xem xét các vụ kiện tụng, giúp việc cho người xử án),

là chức quan thực hiện công lí

- Tử Văn được tiến cử nhậm chức trên vì chàng dũng cảm bảo vệ công lí, chính nghĩa

- Ý nghĩa:

+ Là một phần thưởng xứng đáng

+ Khích lệ mọi người dũng cảm đấu tranh chống cái

ác, bảo vệ công lí

f Ngụ ý phê phán:

- Hồn ma tên tướng giặc Minh giả mạo Thổ thần Lúc sống cũng như khi đã là ma, y đều hung ác, xảo quyệt, tham lam, hại dân, hại thần nên đã bị Diêm Vương-đại diện công lí trừng trị đích đáng

- Thánh thần, quan lại ở cõi âm cũng tham nhũng để cái ác lộng hành Diêm Vương và cộng sự quan liêu,

xa dân để bao người tốt phải chịu oan ức, bất công, ngang trái

 Đó là những chi tiết hoang đường kì ảo nhằm phản ánh hiện thực: hiện tượng oan trái, bất công của cõi trần, quan lại tham nhũng, vua xa dân, người tốt phải chịu bất công, ngang trái

2 Lời bình của tác giả

-Ca ngợi và khuyên dân kẻ sĩ đương thời nên cứng còi cương trực, có dũng khí không ngừng đấu tranh chống lại cái ác cái xấu để bảo vệ công lý

3 Nghệ thuật kể chuyện:

- Sử dụng yếu tố kì ảo dày đặc: xen lẫn chuyện người, chuyện ma, chuyện thần, thế giới thực- ảo, trần thế-địa ngục, việc chết đi- sống lại, người trần bên cạnh quỷ sứ, Thổ công, Diêm Vương,

 Tăng tính li kì, hấp dẫn

 Là phương thức đặc biệt để chuyên chở nội dung và cảm hứng hiện thực (là cách phản ánh hiện thực thâm thuý, sâu sắc)

nhóm

Chia lớp thành 4 nhóm cùng tìm

hiểu nội dung phân tích nghệ

thuật kể chuyện đặc sắc và hấp

dẫn của Nguyễn Dữ, thông qua

những nội dung gợi ý sau:

Gợi mở:

- Chỉ ra và nêu rõ vai trò (tác

dụng) của yếu tố kì ảo bên

cạnh yếu tố hiện thực?

- Phân tích kịch tính (các bước

phát triển) của câu chuyện?

- Nêu chủ đề của truyện?

Hs suy ngẫm, phát biểu

Gv nhận xét, chốt ý, yêu cầu hs

học phần ghi nhớ- sgk

- Giàu kịch tính:

+ Phần trình bày (mở đầu): giới thiệu nhân vật (tên, quê quán, tính cách, phẩm chất)

+ Khai đoạn (thắt nút): hành động đốt đền tà của Tử Văn

+ Phát triển: Tử Văn lên cơn sốt, gặp tên tướng giặc

và Thổ thần, bị bắt xuống âm phủ trị tội

+ Đỉnh điểm (cao trào): Diêm Vương chấp nhận yêu cầu đối chất của Tử Văn

+ Kết thúc (mở nút): tên tướng giặc bị trị tội, Tử Văn được ban thưởng

III Tổng kết bài học:

Chủ đề của truyện:

- Đề cao tinh thần khảng khái, cương trực, dám đấu tranh chống lại cái ác trừ hại cho dân của Ngô Tử Văn, một đại biểu của trí thức nước Việt

- Niềm tin công lí, chính nghĩa nhất định sẽ chiến thắng gian tà

3.3.HOẠT ĐỘNG - LUYỆN TẬP

a) Mục tiêu: Khắc sâu hơn kiến thức trong bài, rèn kĩ năng giải quyết vấn đề.

b) Nội dung: Trả lời câu hỏi nhằm củng cố kiến thức

c) Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh.

d) Tổ chức thực hiện:

thức cần đạt

- GV phát phiếu học tập theo bàn

- HS suy nghĩ trả lời

- GV nhận xét và giải đáp thắc mắc

Câu 1: Nhận xét nào không thể hiện đúng đặc điểm cốt truyện, kết cấu

của tác phẩm Chuyện chức phán sự đền Tản Viên?

A Mạch truyện phát triển theo nhiều hướng song cùng gặp nhau ở một

điểm là tập trung thể hiện tư tưởng cốt lõi của tác phẩm: chính nghĩa

chiến thắng gian tà

B Truyện được mở đầu bằng một sự kiện gây ấn tượng mạnh đối với

Luyện tập: Bài tập trắc nghiệm: Câu 1: A Câu 2: B Câu 3: B

người đọc.

C Kết cấu của truyện rất giàu kịch tính với những tình tiết lôi cuốn

D Truyện được kết thúc có hậu theo truyền thống chuyện kể thời trung

đại

Câu 2: Định nghĩa nào đúng với "chức Phán sự" trong Chuyện chức phán

sự đền Tản Viên của Nguyễn Dữ?

A Quan đứng đầu một tổng

B Quan xem xét về các vụ kiện tụng, giúp việc cho người xử án

C Quan xét xử các vụ tranh chấp, kiện tụng thời xưa

D Quan quản hạt một địa phương

Câu 3: Trong Chuyện chức phán sự đền Tản Viên của Nguyễn Dữ, chi

tiết nào đóng vai trò làm nền cho việc triển khai hàng loạt các chi tiết

hoang đường, kì ảo?

A Chi tiết tên Bách hộ đến đòi Tử Văn dựng trả ngôi đền

B Chi tiết Tử Văn thấy khó chịu, rồi nổi lên một con sốt nóng sốt rét sau

khi đốt đền

C Chi tiết lũ quỷ Dạ Xoa đến dẫn Tử Văn xuống âm phủ

Câu 4: Tên tác phẩm Truyền kì mạn lục của Nguyễn Dữ có nghĩa là

A Tập sách ghi chép những chuyện kì lạ và được lưu truyền

B Tập sách ghi chép những chuyện hoang đường

C Tập sách ghi chép tản mạn những chuyện kì lạ và được lưu truyền

D Tập sách ghi chép những chuyện kì lạ

Câu 5:

Nhận định nào không chính xác về đặc điểm của thể loại truyền kì?

A Sức hấp dẫn của các truyện truyền kì nằm ở sự kết hợp của hai yếu tố

hiện thực và kì ảo

B Truyền kì là thể loại nội sinh, là sự sáng tạo độc đáo của văn học Việt

Nam

C Truyện truyền kì thể hiện khả năng tưởng tượng phong phú và năng

lực sáng tạo hư cấu của nhà văn

D Là thể loại tự sự dùng những yếu tố kì ảo làm phương thức phản ánh

cuộc sống

Câu 6 : Trong Chuyện chức phán sự đền Tản Viên của Nguyễn Dữ, Ngô

Tử Văn đốt đền vì lí do gì?

A Vì muốn diệt trừ kẻ giả danh là thần mà lại tác yêu tác quái trong dân

gian

B Vì không tin vào điều mê tín, dị đoan

C Vì muốn thể hiện thái độ cao ngạo của mình

D Vì muốn giúp đỡ viên Thổ công

Câu 7: Dòng nào không nêu đúng đặc điểm của nghệ thuật xây dựng tính

cách nhân vật Ngô Tử Văn trong Chuyện chức phán sự đền Tản Viên?

Câu 4 : C Câu 5: A Câu 6: A

Câu 7: A

A Tác giả tập trung miêu tả chi tiết, sinh động đặc điểm ngoại hình nhân

vật

B Tác giả đưa ra những đánh giá, nhận xét trực tiếp về phẩm chất của

nhân vật

C Tác giả miêu tả thái độ, cử chỉ, hành động của nhân vật trước những

sự kiện, tình huống cụ thể để làm nổi bật tính cách nhân vật

D Tác giả chú trọng xây dựng ngôn ngữ nhân vật để thể hiện đậm nét

tính cách các nhân vật đó.

3.4.HOẠT ĐỘNG – VẬN DỤNG

a) Mục tiêu: hoàn thành mục tiêu (2g), đồng thời khắc sâu hơn kiến thức trong bài, rèn kĩ năng

giải quyết vấn đề

b) Nội dung: Trả lời câu hỏi nhằm củng cố kiến thức

c) Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh.

d) Tổ chức thực hiện:

Hoạt động của GV và HS Nội dung kiến thức cần đạt

GV giao nhiệm vụ cho học

sinh về nhà thực hiện.

Từ nhân vật Ngô Tử

Văn trong Chuyện Chức

phán sự đền Tản Viên của

Nguyễn Dữ, viết đoạn văn

ngắn( khoảng 200 chữ) bàn

về đức tính cương trực của

tuổi trẻ hôm nay

- HS thực hiện bài tập về

nhà

- GV chữa bài tập vào buổi

tới

Đoạn văn đảm bảo các yêu cầu :

-Hình thức : đảm bảo về số câu, không được gạch đầu dòng, không mắc lỗi chính tả, ngữ pháp Hành văn trong sáng, cảm xúc chân thành ;

-Nội dung : Từ đức tính cương trực của nhân vật Ngô Tử Văn, thí sinh liên hệ đến đức tính cương trực trong cuộc sống Cụ thể :

+ Giải thích: Cương trực là cứng cỏi và ngay thẳng Người cương trực là người giữ mình trong sạch, giữ tiết tháo, không cầu danh lợi

+ Ý nghĩa của đức tính: cương trực thể hiện một con người mạnh mẽ, không run sợ trước cái ác, cái xấu Vì thế,

họ luôn có niềm tin làm nên chiến thắng, vượt qua mọi thử thách của hoàn cảnh, biết đấu tranh đến cùng trước những thế lực xấu xa

+ Phê phán lối sống giả tạo, nhụt chí, yếu hèn + Bài học nhận thức và hành động cho bản thân : hiểu được ý nghĩa của đức tính cương trực, biết đấu tranh phê bình và tự phê bình, tích cực tu dưỡng, rèn luyện đạo đức

3.5.HOẠT ĐỘNG – TÌM TÒI MỞ RỘNG

a) Mục tiêu: Nâng cao những hiểu biết về bài học

b) Nội dung:

-Vẽ đúng sơ đồ tư duy bằng phần mềm Imindmap

-Tra cứu tài liệu trên mạng, trong sách tham khảo

c) Sản phẩm: sản phẩm HS đã hoàn thiện

d) Tổ chức thực hiện:

Hoạt động của GV và HS Nội dung kiến thức cần đạt

GV giao nhiệm vụ:

+ Vẽ bản đồ tư duy bài học

+ Tìm đọc thêm một số truyện của Nguyễn Dữ

-HS thực hiện nhiệm vụ:

- HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ:

+ Vẽ đúng bản đồ tư duy + Sưu tầm trên mạng, sách ở thư viện

4 Dặn dò.

- Học bài, làm các bài tập ở phần luyện tập.

- Đọc trước bài làm văn: Luyện tập viết đoạn văn thuyết minh