Ngày soạn Tiết 74 TÌNH CẢNH LẺ LOI CỦA NGƯỜI CHINH PHỤ ( Trích Chinh phụ ngâm Đặng Trần Côn, Dịch nôm Đoàn Thị Điểm ? ) A MỤC TIÊU 1 Về kiến thức Cảm nhận được tình cảnh và tâm trạng lẻ loi của người chinh phụ khi phải sống trong cảnh cô đơn lẻ loi khi chồng đi chính chiến Qua đó hiểu được ý nghĩa đề cao hạnh phúc lứa đôi, lên án chiến tranh phi nghĩa Nhận diện và phân tích được những nét đặc sắc trọng nghệ thuật miêu tả nội tâm nhân vật Có thái độ cảm thông, chia sẻ với nhân vật trữ tình 2 Năng.
Trang 1Ngày soạn:
Tiết 74
TÌNH CẢNH LẺ LOI CỦA NGƯỜI CHINH PHỤ ( Trích Chinh phụ ngâm - Đặng Trần Côn, Dịch nôm: Đoàn Thị Điểm ? )
A MỤC TIÊU
1 Về kiến thức:
- Cảm nhận được tình cảnh và tâm trạng lẻ loi của người chinh phụ khi phải sống trong cảnh cô đơn lẻ loi khi chồng đi chính chiến Qua đó hiểu được ý nghĩa đề cao hạnh phúc lứa đôi, lên án chiến tranh phi nghĩa
- Nhận diện và phân tích được những nét đặc sắc trọng nghệ thuật miêu tả nội tâm nhân vật
- Có thái độ cảm thông, chia sẻ với nhân vật trữ tình
2 Năng lực:
- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến thơ trung đại Việt Nam
- Năng lực đọc – hiểu các khúc ngâm trong văn học trung đại Việt Nam
- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về giá trị tư tuưởng và nghệ thuật của tác phẩm;
3 Về phẩm chất
- Nhân ái: Giáo dục ý thức cảm thông và ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ Việt Nam
II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1 Giáo viên
+ SGK, SGV
+ Phiếu bài tập
+ Tư liệu Ngữ văn 11, thiết kế bài học
+ Máy tính, máy chiếu, loa,
2 Học sinh
- SGK
- Bài soạn
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC BÀI HỌC
1. Hoạt động Khởi động:
a Mục tiêu:
- Tạo tâm thế cho HS trước khi vào bài học mới
- Huy động, kích hoạt kiến thức nền của HS có liên quan đến văn học Trung đại
b Nội dung:
- Cho HS tham gia trò chơi khởi động “Lật mảnh ghép” để gợi dẫn vào bài
c Sản phẩm:
+ HS nhớ lại những kiến thức đã học và chuẩn bị trước cho bài học
Trang 2+ HS giải mã được từ khóa: CHINH PHỤ
d Các bước dạy học
- Thời gian hoạt động: 5p
Hoạt động của GV và HS Chuẩn kiến thức kĩ năng cần đạt, năng lực cần phát triển
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ
- GV trình chiếu phần trò chơi khởi
động cho HS tham gia
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ
HS lần lượt chọn các câu hỏi để trả lời
ô chữ
Bước 3: HS báo cáo kết quả thực
hiện
Bước 4: Giáo viên nhận xét, đánh
giá, chốt kiến thức.
- Từ khóa của trò chơi là CHINH
PHỤ
- Từ đó, giáo viên giới thiệu vào bài:
Nỗi niềm người chinh phụ trở thành
đề tài sáng tác của biết bao thi nhân.
Ta từng biết đến hình ảnh người khuê
phụ trong bài thơ “Khuê oán” của
Vương Xương Linh:
“Hốt kiến mạch đầu dương liễu sắc
Hốt giao phu tế mịch phong hầu”
Không chỉ vậy, chúng ta còn bắt gặp
hình ảnh người chinh phụ trong
“Chinh phụ ngâm” Để tìm hiểu rõ
hơn về nỗi niềm của người chinh phụ
thì buổi học hôm nay, cô trò mình sẽ
cùng tìm hiểu đoạn trích: “Tình cảm
lẻ loi của người chinh phụ”.
1 Có 15 kí tự - Ai là tác giả của tác
phẩm Lục Vân Tiên?
2 Có 11 kí tự - Dịch giả của tác phẩm
Chinh phụ ngâm?
3 Có 10 kí tự - Nhân vật nam chính
trong tác phẩm Lục Vân Tiên?
4 Có 10 kí tự - Truyện thơ Nôm gắn với tên tuổi của đại thi hào Nguyễn Du?
5 Có 8 kí tự - Nhân vật bán mình chuộc
cha trong Truyện Kiều?
6 Có 10 kí tự - Ngoài dịch giả của Đoàn Thị Điểm, ai được xem là dịch giả thứ 2
của tác phẩm Chinh phụ ngâm?
7 Có 10 kí tự - Vũ Nương trong Chuyện người con gái Nam Xương tên thật là gì?
8 Có 13 - kí tự Nhân vật nữ chính trong
tác phẩm Lục Vân Tiên?
9 Từ khóa của ô chữ trên là gì?
1 N G U Y Ễ N Đ Ì N H C H I Ể U
Trang 37 V Ũ T H Ị T H I Ế T
2. Hoạt động hình thành kiến thức:
a Mục tiêu:
- Nhận biết, nhớ được tên tác giả và hoàn cảnh ra đời của các tác phẩm
- Hiểu được hoàn cảnh sáng tác có tác động và chi phối như thế nào tới nội dung tư tưởng của tác phẩm
b Nội dung:
- Tìm hiểu chung về tác giả
- Tìm hiểu chung về tác phẩm
c Sản phẩm:
- Kiến thức chung nhất về tác giả Đặng Trần Côn và tác phẩm
- HS phân tích dược hoàn cảnh sáng tác có tác động và chi phối như thế nào tới nội dung tư tưởng của tác phẩm
d Các bước dạy học
- Thời gian hoạt động: 20p
Hoạt động của GV và HS Chuẩn kiến thức kĩ năng cần đạt, năng lực cần phát triển Thao tác 1: Hướng dẫn HS tìm
hiểu chung về tác giả
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm
vụ
AI NHỚ NHẤT!
GV phát vấn, HS giơ tay phát biểu
nhanh HS trả lời đúng, GV khen
Chính xác, Sai gọi bạn khác
GV có thể chia lớp làm 2 dãy Mỗi
bên trả lời câu hỏi luân phiên Đội
bạn sai có thể bổ sung
? Ai là người sáng tác CPN bằng
chữ Hán?
? ĐTC sống khoảng thế kỉ mấy?
?Cảm hứng để ĐTC sáng tác
CPN là từ hoàn cảnh nào?
?Ai là dịch giả của tác phẩm
CPN bằng chữ Nôm?
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả và dịch giả
a Tác giả: Đặng Trần Côn (?- ?)
- Là người sáng tác nguyên văn chữ Hán
- Là nhân tài của nước ta nửa đầu TK XVIII
b Dịch giả: Đoàn Thị Điểm (1705 – 1748)
- Là dịch giả tài hoa của bản chữ Nôm
- Nổi tiếng thông minh từ nhỏ
Trang 4? ĐTĐ hiệu là Nữ sĩ ngay từ
nhỏ đã nổi tiếng
? Có nghi vấn cho rằng bản dịch
Nôm là của
- (GV khẳng định bản dịch của
ĐTĐ là phổ biến hơn bản dịch của
Phan Huy Ích Bởi sự có sự đồng
cảm sâu sắc của nữ sĩ trong
khoảng thời gian chồng đi sứ sang
TQ)
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ
HS lần lượt chọn các câu hỏi để trả
lời ô chữ
Bước 3: HS báo cáo kết quả thực
hiện
Bước 4: Giáo viên nhận xét,
đánh giá, chốt kiến thức.
Thao tác 2: Hướng dẫn tìm hiểu
về tác phẩm
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm
vụ
- GV chia lớp thành 3 nhóm
Nhóm 1: Hoàn cảnh sáng tác của
bài thơ
Nhóm 2: Tìm hiểu về số lượng câu
thơ, thể loại thơ
Nhóm 3: Nội dung của tác phẩm
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ
HS thực hiện nhiệm vụ theo nhóm
Bước 3: HS báo cáo kết quả thực
hiện
Bước 4: Giáo viên nhận xét,
đánh giá, chốt kiến thức.
GV nhận xét, yêu cầu hs ghi nhớ
sgk Khen tặng đội đúng nhiều
nhất
Trình bày khái quát về tác phẩm
như (thể loại, đặc trưng thể thơ của
nguyên tác và bản dịch; nêu khái
2 Tác phẩm
- Hoàn cảnh sáng tác: Đầu đời vua Lê Hiền Tông
có nhiều cuộc khởi nghĩa của nông dân nổ ra quanh kinh thành Thăng Long, triều đình cất quân
đánh dẹp Đặng Trần Côn “cảm thời thế mà làm ra”.
- Số lượng: Gồm 476 câu thơ
- Thể loại: ngâm khúc (có nguồn gốc từ TQ cổ trung đại)
+ Nguyên tác: viết theo thể thơ trường đoản cú + Bản dịch: viết theo thể thơ song thất lục bát
- Nội dung:
+ Nói lên sự oán ghét chiến tranh phong kiến phi
nghĩa
+ Tiếng lòng của người chinh phụ trong cảnh sống cô đơn, phải xa chồng khi người chinh phu
đi chinh chiến
Trang 5quát giá trị nội dung của tác phẩm)
Thao tác 3: Hướng dẫn tìm hiểu
đoạn trích
? Giới thiệu vị trí của đoạn trích
- GV hướng dẫn đọc và đọc mẫu,
rồi yêu cầu HS đọc tiếp
(Yêu cầu đọc với giọng buồn, đều
đều, nhịp chậm dãi, chú ý đến kết
cấu đối xứng ở những câu thất,
tiểu đối ở những câu bát, các từ
láy, câu hỏi tu từ trong đoạn trích
và nhấn giọng các điệp từ, điệp
ngữ bắc cầu.)
3 Đoạn trích
a Vị trí: từ câu 193 đến 216
c Đọc và chia bố cục
- Phần 1 (16 câu đầu): Nỗi cô đơn của người chinh phụ
- Phần 2 (còn lại): Nỗi thương nhớ chồng nơi xa
3. Hoạt động Luyện tập
a Mục tiêu:
- Củng cố kiến thức khái quát về tác giả, tác phẩm vừa học cho HS
b Nội dung:
- HS hoàn thiện phiếu bài tập về phần tác giả
c Sản phẩm:
- HS hoàn thiện phiếu bài tập
- HS nắm vững các tri thức khái quát nhất về tác giả - tác phẩm
d Các bước dạy học
- Thời gian hoạt động: 10p
Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ
GV phát phiếu bài tập cho các em
thực hiện.
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ
HS làm việc cá nhân, hoàn thiện
phiếu bài tập
Bước 3: HS báo cáo kết quả thực
hiện
Bước 4: Giáo viên nhận xét, đánh
giá, chốt kiến thức.
Câu 1: Tác phẩm Chinh phụ ngâm của Đặng Trần Côn được viết theo thể loại nào?
A Thơ tự sự
B Thơ trữ tình
C Truyện thơ
Trang 61. B
2. B
3. D
4. D
5. C
D Tuỳ bút
Câu 2: Bản dịch Chinh phụ ngâm của Đoàn Thị Điểm được viết theo thể thơ nào?
A Thất ngôn bát cú Đường luật
B Song thất lục bát
C Lục bát
D Lục bát biến thể
Câu 3: Dòng nào dưới đây nói không đúng về tiểu sử Đoàn Thị Điểm ?
A Sinh năm 1705, mất năm 1748, quê
ở Kinh Bắc
B Hiệu là Hồng Hà, cũng là tác giả của Truyền kì tân phản
C Sống cùng thời với tác giả Đặng Trần Côn
D Có chồng phải đi chinh chiến
Câu 4: Đặng Trần Côn đã từng sáng tác những thể loại gì ?
A Ngâm khúc (Chinh phụ ngâm, chữ Hán)
B Thơ (chữ Hán)
Trang 7C Phú (chữ Hán)
D Ngâm khúc, thơ, phú (chữ Hán)
Câu 5: Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ là gì?
A Nỗi nhớ thương chồng mà bất lực
B Nỗi oán hờn khi phải xa chồng
C Tình cả lể loi, cô đơn khao khát hạnh phúc
D Sự chán nản tuyệt vọng trong nỗi cô đơn
4 Hoạt động vận dụng ( 2 phút )
* Mục tiêu/Phương pháp/Kĩ thuật dạy học
- Mục tiêu: Đạt những yêu cầu về kĩ năng đọc hiểu văn bản, nắm được nội dung của bài, có sự vận dụng và mở rộng kiến thức
- Phương pháp/kĩ thuật: Kĩ năng trình bày, sáng tạo, năng lực tự học
* Hình thức tổ chức hoạt động: HS làm ở nhà
- Vẽ sơ đồ tư duy về tác giả
- Thuyết minh về tác giả Đặng Trần Côn
5 Hướng dẫn học sinh học bài ở nhà: ( 1 phút )
- Chuẩn bị bài Tiết 2: Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ (tác phẩm)
PHIẾU HỌC TẬP
Trang 8Tiết 83: Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ (Tiết 1)
Họ và tên:
Lớp:
Ghi chú
Câu 1: Tác phẩm Chinh phụ ngâm của Đặng Trần Côn được viết theo thể loại nào?
A Thơ tự sự
B Thơ trữ tình
C Truyện thơ
D Tuỳ bút
Câu 2: Bản dịch Chinh phụ ngâm của Đoàn Thị Điểm được viết theo thể thơ nào?
A Thất ngôn bát cú Đường luật
B Song thất lục bát
C Lục bát
D Lục bát biến thể
Câu 3: Dòng nào dưới đây nói không đúng về tiểu sử Đoàn Thị Điểm ?
A Sinh năm 1705, mất năm 1748, quê ở Kinh Bắc
B Hiệu là Hồng Hà, cũng là tác giả của Truyền kì tân phản
C Sống cùng thời với tác giả Đặng Trần Côn
D Có chồng phải đi chinh chiến
Câu 4: Đặng Trần Côn đã từng sáng tác những thể loại gì ?
A Ngâm khúc (Chinh phụ ngâm, chữ Hán)
Trang 9B Thơ (chữ Hán)
C Phú (chữ Hán)
D Ngâm khúc, thơ, phú (chữ Hán)
Câu 5: Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ là gì?
A Nỗi nhớ thương chồng mà bất lực
B Nỗi oán hờn khi phải xa chồng
C Tình cả lể loi, cô đơn khao khát hạnh phúc
D Sự chán nản tuyệt vọng trong nỗi cô đơn
