TÁC GIẢ: Honore de balzac

Honoré de Balzac (1799 1850) 1 Cuộc đời Honore de Balzac (1799 1850) là nhà văn hiện thực Pháp lớn nhất nửa đầu thế kỉ XIX, bậc thầy của tiểu thuyết văn học hiện thực Ông là tác giả của bộ tiểu thuyết tấn trò đời (La Comédie humaine) 1 1 Thời đại Balzac sinh năm 1799 – năm Napoléon Bonaparte thành lập chế độ Tổng tài và mất năm 1850 khi chế độ cộng hòa II sắp kết thúc Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Balzac nằm trọn nửa đầu thế kỷ XIX + Đây là những năm tháng ở Pháp – trái tim Châu Âu – đang d.

Honoré de Balzac (1799-1850)

1 Cuộc đời

Honore de Balzac (1799-1850) là nhà văn hiện thực Pháp lớn nhất nửa đầu thế kỉ XIX, bậc thầycủa tiểu thuyết văn học hiện thực Ông là tác giả của bộ tiểu thuyết tấn trò đời (La Comédiehumaine).

1.1 Thời đại

- Balzac sinh năm 1799 – năm Napoléon Bonaparte thành lập chế độ Tổng tài và mất năm

1850 khi chế độ cộng hòa II sắp kết thúc

- Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Balzac nằm trọn nửa đầu thế kỷ XIX

+ Đây là những năm tháng ở Pháp – trái tim Châu Âu – đang diễn ra những cuộc đấu tranh chính trị quyết liệt.

+ Xã hội tư sản phát triển đến đỉnh cao và dần đi vào khủng hoảng Đồng tiền được đưa lên bệ thờ, thói hãnh tiến và dục vọng cá nhân làm hoen ố bao giá trị đạo đức và tinh thần.

Stefan Zweig trong bài viết của mình đã ví Balzac với Napoléon – một huyền thoại củathời đại Mười sáu năm đầu đời của Balzac trùng khít với 16 năm của đế chế do Napoléon dựnglên – “Thời kì có lẽ hư ảo nhất của lịch sử thế giới” Bởi lẽ, từ một kẻ vô danh, ra đi từ một hònđảo nhỏ bé của Địa Trung Hải (đảo Corse), cô độc, không có sự vun hộ, vậy mà Napoléon đãchinh phục Paris bằng hai bàn tay trắng, rồi chiếm nước Pháp, rồi chinh phục Châu Âu và thếgiới Câu chuyện kì lạ của lịch sử thế giới, trở thành một tấm gương, trở thành nguồn động lựcthôi thúc những khao khát cháy bỏng của Balzac – ông viết văn.

- Thời đại của Balzac là thời đại cách mạng, thời đại đảo lộn khi mà những luân lý, tiền bạc, đất đai, luật pháp, cấp bậc…Tóm lại những thứ trong nhiều thế kỷ đã được rập khuôn vào những giới hạn cứng rắn, lúc này đã sụp đổ xuống hay bị tràn ra

- Tấn trò đời được Balzac viết ra tựa như một pho sử biên niên của thời đại với đầy đủ các sựkiện, các nhân vật, các giai tầng xã hội (nhân vật của ông có quý tộc, tư sản, thợ thủ công, nôngdân, chính khách, công tử bột…nhưng còn thiếu một nhân vật quan trọng của thế kỷ: người côngdân, nhân vật đang chuẩn bị bước lên vũ đài lịch sử).

- Cuộc đời Balzac gắn liền với nhiều biến động của thời đại Ông là nhân chứng của nhiều biến cố lịch sử của nhân loại để rồi chính cuộc đời ông cũng là cuộc đời lên thác xuống ghềnh nhưng không bao giờ nhụt chí trên đường hướng tới tương lai.

1.2 Gia đình

- Cha của Balzac – ông Bernard Fracois Balssa – xuất thân từ một gia đình nông dân

Bernard là một người có cá tính mạnh mẽ Ông hoàn toàn tự học, tự đọc rất nhiều để tạo chomình một tài sản tri thức riêng vô giá Khi tới Paris, ông từ một người trắng tay, một người giúpviệc cho quan biện lý trở thành viên chức và sau đó vươn tới một chiếc ghế trong hội đồng hoànggia Ông là một nhà tư sản thành đạt Balzac đã thừa hưởng từ ông bố sức khỏe phi thường vàkhả năng làm việc vô tận bằng ý chí và nghị lực của bản thân.

- Mẹ Balzac – bà Laure Sallambier thì xuất thân trong một gia đình tư sản giàu có tại Paris

- Cha mẹ Balzac lấy nhau và Balzac là con thứ hai của họ Ngay sau khi sinh ra, Balzac được gửi cho một vú nuôi đến bốn tuổi mới đón về nhà

Mẹ của Balzac sinh thêm ba người con nữa, trong đó có một người con trai mà theo nguồn tin làcon riêng của mẹ và Balzac bị ám ảnh rất nhiều về điều này Cậu bé này ra đời được thương yêu,

có được cái thứ tình cảm mà Balzac ao ước vì ông luôn bị mẹ đối xử lạnh nhạt và nghiêm khắcđến mức tàn nhẫn Ông mặc cảm số phận của mình sinh ra như không có mẹ

- Năm 1804, Balzac được gửi vào kí túc xá ở Tours và điều này khiến cho người ta nghĩ rằng gia đình dường như không muốn để ông sống cùng một nhà Cuộc sống nội trú tại tường khép kín và vô cùng nghiêm khắc Chính những điều đó đã làm cho tuổi thơ của Balzac mang tính thực tiễn và không mơ mộng

=> Dấu ấn trong tuổi thơ ông được đưa vào tác phẩm của mình với các hình ảnh khác nhau

về cha mẹ, không ca ngợi, không sơn son thếp vàng mà cũng chẳng phê phán.

- Năm 1807, Balzac được gửi vào trường nội trú có sự đào tạo và kỷ luật nghiêm khắc

- Năm 1808, Balzac đoạt giải thưởng trong học tập vì thừa hưởng tinh thần ham học hỏi từ ngườicha

- Năm 1814, Balzac theo gia đình dọn về Paris, ông vẫn tiếp tục học nội trú

=> Cuộc sống xa người thân đã tạo cho ông một cá tính độc lập, dù trong hoàn cảnh khó khăn vẫn không dao động Đây là một điều kiện cần thiết để ông có thể làm việc cả ngày lẫn đêm trong việc sáng tác này

1.3 Bản thân

- Tài năng của Balzac nảy nở khá muộn Ông là một nhà văn đặc biệt: không có nguồn gốc

dòng dõi, không có một cái tên thượng lưu, chẳng có một tủ sách, một khu vườn thơ mộng,không có những chiến công, những mối tình say đắm…

- Đặc điểm nổi bật của Balzac là tính hay trầm ngâm suy tư và đặc biệt rất thích đọc sách.

Đối với ông, đọc sách như là một cơn đói giày vò và tạo ra một niềm đam mê đặc biệt Balzacđặc biệt chú ý đến thế giới văn xuôi, thế giới của những biến cố, sự kiện và các luận đề triết học,

vì thế ông thường xuyên vắng mặt trong các buổi học và hiển nhiên bị xem là một học sinh lườibiếng

- Động lực thúc đẩy Balzac viết văn, nhiều người cho rằng đó là vì tiền: do ông vỡ nợ, do

ông chi tiêu phung phí quá nhiều Bản thân ông từng thốt lên chua chát: “Tôi là một kẻ giàu khốncùng” Năm 1831, Balzac thú nhận: “Tôi chỉ có ngòi bút của tôi để sống và trả nợ 120 000

quan” => Nhận định như vậy là không hoàn toàn chính xác, ông đến với văn chương còn

do say mê, yêu thích Cũng giống như cha, Balzac là một người có nghị lực phi thường và luôn kiên trì theo đuổi mà ông lựa chọn Mặc dù buộc phải học nghề luật sư theo ý muốn của

gia đình, nhưng sau khi học xong (1819), Balzac lại không chịu tiến thân bằng nghề luật mà bỏđến ở trong một căn gác xép và lo việc sáng tác

- Những sáng tác đầu tiên của ông không được chấp nhận Năm 1819, vở kịch đầu tiên

Cromwell được đọc lên trước toàn thể gia đình, kết thúc không có một tràng vỗ tay tán thưởng.Tuy nhiên, thất bại này không làm Balzac nản lòng

- Khi 30 tuổi, trải qua 10 năm thử bút, Balzac vẫn chưa thành công Bước đường không may

mắn đó đã là “trường học thực tế” của nhà văn, nhờ đó mà ông nắm được cái bản chất nhất của

xã hội tư sản để đưa nó vào văn học một cách sinh động và sắc nét

- Trước khi nổi tiếng, Balzac đã là tư sản lăn lộn trên thương trường Sau những thất bại ban đầu của nghề văn, ông quay sang nghề kinh doanh: xuất bản sách, in ấn, đúc chữ…nhưng vẫn tiếp tục thất bại Ông chỉ toàn lỗ vốn và nợ nần chồng chất Mặc dù vậy, những điều ông

thu lại hết sức quý báu: đó là vốn sống, vốn thực tiễn giàu có, là kho tư liệu phong phú về đờisống xã hội Chúng chính là vốn liếng để ông vững bước quay lại con đường yêu thích của mình.Năm 1828, ông từ bỏ thương trường với số nợ chồng chất mười vạn quan để quay lại với giấcmộng văn chương

- Nói đến Balzac là nói đến khả năng sáng tạo cùng năng lực làm việc phi thường của ông.

Suốt cuộc đời mình,lúc nào Balzac cũng chuyên cần sáng tác Một ngày làm việc của Balzacthường kéo dài mười sáu đến mười tám tiếng Trong vòng hai mươi năm, từ 1829 đến 1848,Balzac hoàn thành 97 tác phẩm, tính trung bình mỗi năm ông viết gần 2000 trang Bản sơ thảođầu tiên của tác phẩm Lão Goriot viết xong trong ba ngày ba đêm Thời kỳ 1831-1835, mỗi nămông cho ra đời sáu đến bảy tác phẩm, dài trung bình vài trăm trang

- Balzac đã mắc phải bệnh tim, ông uống cà phê rất nhiều, ông rất cần nghỉ ngơi nhưng thực sự ông dành rất ít thời gian cho việc này.

- Năm 1847, Balzac cảm nhận được sự suy nhược của cơ thể và cố gắng thực hiện nguyện vọng cuối cùng của mình là kết hôn với bà Hanska Đầu năm 1850, dù bệnh khá nặng nhưng

ông vẫn cố gắng đến Ukraine để cử hành hôn lễ Sau khi trở về từ Paris, tứ chi của ông bị sưngphù, đùi bị hoại tử và ngày 18-8-1950 ông từ trần khi mới 51 tuổi Ông ra đi trong một đêm côđơn giống như khá nhiều nhân vật của ông

- Sau khi qua đời, Balzac được chôn giữa những ngày mưa gió Đám tang không đông đảo,

bề thế, không tương xứng với con người đã tạo nên cả một thế giới trong Tấn trò đời Đối với

Balzac: “Tôi sống một cuộc đời lao động say mê Lao động là tất cả đối với tôi”

2 Sự nghiệp sáng tác (4 giai đoạn)

a Giai đoạn 1 (1821-1829)

- Đây được xem là giai đoạn “mò mẫm” của Balzac

+ Ông vừa viết lách vừa kinh doanh để tồn tại nhưng trên cả hai phương diện ông đều thất bại

+ Balzac viết gần 10 cuốn tiểu thuyết nhưng đều chưa tạo được tên tuổi Những tiểu thuyết

này thiên về phiêu lưu và lịch sử Xét về giá trị nghệ thuật, chúng không được đánh giá cao Bảnthân nhà văn sau này không đưa chúng vào bộ Tấn trò đời mà gọi đó là loại “văn chương conlợn”

- Về mặt nội dung, một mặt, những tiểu thuyết thời kỳ đầu của Balzac chống lại mưu đồ hòng khôi phục lại trật tự trước cách mạng của giai cấp quý tộc dưới thời trung hung, mặt khác chúng còn đề cập đến tính tích cực của giai cấp tư sản.

- Về phương pháp sáng tác thì những năm này Balzac vẫn còn chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa lãng mạn.

b Giai đoạn thứ hai (1829-1835)

- Đây được xem là giai đoạn đầu trong việc sáng tác bộ Tấn trò đời của Balzac.

- Năm 1829, “Những người Chouan” ra đời được xem là dấu mốc chuyển biến từ giai đoạn sáng tác thứ nhất sang giai đoạn sáng tác thứ hai Đây cũng là tác phẩm thành công đầu tiên

của Balzac và tên tuổi của ông mới được độc giả để ý Trong Những người Chouan, ngoài xuhướng chống quý tộc như những tác phẩm trước kia, Balzac cũng đã bắt đầu phê phán giai cấp tưsản, đồng thời khuynh hướng hiện thực đã chiếm ưu thế Tác phẩm sau này đã được nhà văn xếpvào bộ Tấn trò đời

- Một loạt tác phẩm ưu tú của Balzac ra đời khiến ông trở thành nhà văn có tiếng tăm nhất của nước Pháp: Gobseck (1830), Thuốc trường sinh (1830), Miếng da lừa (1831) và Lão Goriot (1834-1835) đánh dấu giai đoạn trưởng thành trong văn nghiệp của Balzac.

- Giai cấp tư sản là trở ngại lớn cho sự phồn vinh của đất nước Vì thế, nhà văn đem tất cả sứclực để vạch mặt giai cấp tư sản và phê phán nó một cách không thương xót.

- Lúc này phương pháp hiện thực chủ nghĩa đã hoàn toàn thắng thế Đặc điểm nổi bật nhất trongchủ nghĩa hiện thực của Balzac giai đoạn này là ông đã kết hợp được việc thể hiện sâu sắc nhữngmâu thuẫn xã hội với việc tái hiện chính xác những tính cách và tình huống một cách sinh động.

- Balzac nhìn thấy mâu thuẫn của thực tế theo quan điểm lịch sử, tìm nguyên nhân và kết quả của nó Tác giả cũng gửi gắm nhân vật được hình thành, phát triển và biến đổi theo hoàn cảnh.

c Giai đoạn thứ 3 (1836 - 1848)

- Giai đoạn đỉnh cao trong quá trình sáng tác của Balzac Có thể kể đến những tác phẩm quan trọng như: Fasino Cane (1836), Ảo mộng tiêu tan (1837 - 1843), Cô gái già (1838),

Những người nông dân (1844), Chị họ Better (1846), Bước đường vinh nhục của các kỹ nữ

(1847)… Và chính giai đoạn sáng tác này, Balzac xây dựng đề cương bộ tiểu thuyết Tấn trò đời và đã hoàn thành được 87 tác phẩm từ 1829 đến 1848.

- Balzac chĩa mũi nhọn vào những tên tư sản đang giữ địa vị thống trị trong xã hội: bọn tư

sản kếch xù, bọn chủ ngân hàng, những tên chúa đất

Ông cũng đặt cho mình nhiệm vụ vạch trần sự liên minh vừa nảy sinh và được củng cố giữa tư sản và quý tộc Chúng đang cấu kết với nhau để chống lại quần chúng nhân dân Vào

những năm 40, giai cấp công nhân bắt đầu giữ địa vị chủ yếu trong phong trào cách mạng và trởthành đối tượng chính của giai cấp tư sản đang nắm địa vị thống trị Phong trào đấu tranh dẫnđến cuộc cách mạng 1848 - “Sự va chạm đầu tiên lớn nhất giữa giai cấp vô sản và tư bản”, chínhnhững cuộc đấu tranh giữa hai lực lượng giai cấp vô sản và tư sản trong những năm 40, xác địnhgiai đoạn sáng tác thứ ba của Balzac

- Hình ảnh những con người thuộc tầng lớp dưới được nhà văn chú ý nhiều hơn trước Họ

là những người nông dân tỉnh táo, minh mẫn, kiên quyết trong đấu tranh chống lại chúa đất(Những người nông dân), những con người nghèo khổ nhưng tâm hồn trong sạch (Fasino Cane),những cảnh sống dưới đáy của tầng lớp dưới (Bước đường vinh nhục của kỹ nữ)…

- Giai đoạn này, hiện thực của vương triều tháng 7 cũng trở thành đối tượng chính để Balzac sáng tác cuốn Chị họ Better (1846), Cậu Pons (1846).

d Giai đoạn 4 (1848 - 1850)

- Đây là giai đoạn những năm cuối đời của Balzac

- Những sự kiện cách mạng năm 1848 có sức ảnh hưởng rất lớn đến nhà văn Lúc này

Balzac càng nhận thấy được vai trò quan trọng của quần chúng nhân dân và hơn hết trong ông có

sự chuyển biến tư tưởng khá rõ rệt Ông công khai đứng về phía cộng hòa, về phía nhân dân, cangợi giai cấp công nhân tiến bộ

- Dù là những năm cuối cùng của cuộc đời nhưng Balzac vẫn lao động không hề mệt mỏi và xây dựng cho mình một tác phẩm liên hoàn gồm nhiều “Vở kịch nhân dân” Vở kịch Vua ăn

mày (đã mất bản thảo) là tác phẩm cuối cùng của ông

3 Phong cách nghệ thuật

3.1 Ảnh hưởng và cảm hứng sáng tác

- Balzac là nhà văn sớm có ý thức về sự tái hiện cuộc đời một cách hoàn chỉnh ở đủ mọi góc cạnh của nó và được đặt trong hệ thống mà ông ví như một "công trình kiến trúc của vũ trụ" với tính chất vừa hệ thống vừa hoành tráng từ các tác phẩm của ông

- Vũ trụ ấy là cuộc đời nhìn qua nhãn quang của ông tạo nên một "thế giới kiểu Balzac" in rõ dấu ấn của "cảm hứng vĩ mô"

=> Vì vậy, vũ trụ trong tiểu thuyết Balzac là một "vũ trụ được sáng tạo hơn là được mô phỏng" Honoré de Balzac từng nói một câu nổi tiếng "ai cũng có thể làm thầy ta" sự sâu sắc của

ông trong những câu nói của ông ảnh hưởng sâu về cách sống của ông trong nghệ thuật thơ văn

* Cảm hứng vĩ mô:

- Được hiểu là những tác phẩm văn chương phản ánh hiện thực thời đại của xã hội và số phận của con người xã hội như sự tha hóa của con người trong xã hội mà đồng tiền chi phối tất cả giá trị đạo đức và các mối quan hệ xã hội.

VD: Như những nhân vật trong Lão Goriot sẵn sàng chạy theo đồng tiền và quyền lực chà đạp lên những giá trị đạo và tình cảm thiêng liêng nhất.

* Cảm hứng vi mô:

- Được hiểu là những tác phẩm văn chương đi sâu vào thế giới nội tâm của con người khi con người đứng những khó khăn thách thức của cuộc sống Cuộc đấu tranh đó là cuộc tranh

đấu thầm lặng và gay gắt giữa cái thiện và cái ác, giữa cái cao cả và cái thấp hèn diễn ra trongnội tâm của con người

- Phê phán hay chất phủ định cao là khía cạnh được chú ý khi nói về tiểu thuyết Balzac:

qua sự nghiệp sáng tác của Balzac cả một xã hội và con người dưới thể chế tư sản bị phơi bàyvới tất cả xấu xa tiêu cực, cũng từ đây những nỗi khổ đau, những tấn bi kịch xảy ra cho nhiềungười, ở nhiều hoàn cảnh trong một xã hội mà đồng tiền là chân lý

- Việc miêu tả cái xấu, cái ác trong xã hội tư sản một cách thấu đáo và sắc sảo Nhân vật gây ấn tượng mạnh nhất và thành công nhất của Balzac là những nhân vật phản diện.

(thường được tác giả cho xuất hiện nhiều lần trong nhiều tác phẩm để người đọc theo dõi chặngđường phát triển tính cách, số phận, những bước thăng trầm trong cuộc chen chân trong thế giớiđồng tiền, âm mưu và tội ác)

- Khẳng định cái đẹp trong các tác phẩm của Balzac bị cho là yếu: “Những nhân vật đức hạnh trong tiểu thuyết Balzac khá mờ nhạt…” hoặc: “Những nhân vật trong tiểu thuyết Balzac đều có cử chỉ tình cảm và phong cách thông tục”

=> Tiểu thuyết của Balzac phản ánh hiện thực xã hội không mấy tốt đẹp, nhưng chính

Balzac lại từng khẳng định: “Xã hội đã tự tách ra hoặc xích lại gần hơn với những quy tắc vĩnh cửu, với cái chân thực, cái đẹp, tiểu thuyết phải là một thế giới tốt lành hơn " (Lời tựa

Tấn trò đời).