tiểu luận học thuyết hình thái kinh tế xã hội “hòn đá tảng” của chủ nghĩa duy vật lịch sử và sự vận dụng học thuyết này vào quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở việt nam

2 TRƯỜNG TIỂU LUẬN HỌC THUYẾT HÌNH THÁI KINH TẾ XÃ HỘI “HÒN ĐÁ TẢNG” CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ VÀ SỰ VẬN DỤNG HỌC THUYẾT NÀY VÀO QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM Họ và tên Lớp Khóa học 2022 MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 2 I HỌC THUYẾT HÌNH THÁI KINH TẾ XÃ HỘI “HÒN ĐÁ TẢNG” CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ 2 1 1 Quan niệm về học thuyết hình thái kinh tế xã hội của Chủ nghĩa Mác Lênin 2 1 2 Sự phát triển của các hình thái kinh tế xã hội là quá trình lịch sử tự nhiên 2 II SỰ VẬN DỤ.

TIỂU LUẬN

HỌC THUYẾT HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI - “HÒN ĐÁ TẢNG” CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ VÀ SỰ VẬN DỤNG HỌC THUYẾT NÀY VÀO QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

Ở VIỆT NAM

Họ và tên:

Lớp:

Khóa học:

- 2022

MỤC LỤC

Trang

I HỌC THUYẾT HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI - “HÒN ĐÁ TẢNG” CỦA CHỦ NGHĨA

1.1 Quan niệm về học thuyết hình thái kinh tế - xã hộicủa Chủ nghĩa Mác - Lênin 2 1.2 Sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội làquá trình lịch sử tự nhiên 2

II.

SỰ VẬN DỤNG HỌC THUYẾT HÌNH THÁI KINH TẾ XÃ HỘI VÀO SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM

2.1 Sự lựa chọn con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội ởViệt Nam 3 2.2 Vận dụng vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hộiở nước ta hiện nay 4

MỞ ĐẦU

Trước thời kỳ đổi mới nền kinh tế nước ta đang trong tình trạng trì trệ và tăng trưởng rất thấp, sản xuất không đủ cho tiêu dùng, tích luỹ phần lớn là dựa vào vay mượn từ bên ngoài, phát triển thị trường hàng hoá thiếu thốn nghiêm trọng nhất là lương thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng thiết yếu cơ sở vật chầt kỳ thật, phần lớn các ngành kinh tế - xã hội xuống cấp nghiêm trọng Đời sông của nhân dân rất khó khăn Trước bối cảnh đó Đảng ta đã đổi mới tư duy có quan điểm nhận thức đúng đắn

về hình thái kinh tế - xã hội trong hệ thống triết học Mác - Lênin nó có ý nghĩ to lớn cả về mặt lý luân và mặt thực tiễn, đồng thời cũng phê phán những quan điểm sai trái về hình thái kinh tế - xã hội ở nước ta lúc bấy giờ Đảng ta đã đề xướng và lãnh đạo thực hiện công cuộc đổi mới kinh

tế - xã hội của đất nước

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI được đánh dấu là một bước ngoặt lịch sử về đổi mới ty duy về đường lối phát triển đất nước trong thời kỳ mới, phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, xoá bỏ cơ chế kinh tế tập trung quan liêu bao cấp Sau hơn 30 năm đổi mới chúng ta đạt được những thành tực rất quan trọng nhưng vấn còn nhiều mặt còn hạn chế, về mặt lý luận cũng như về mặt thực tiễn chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của đất nước, đang đặt ra nhiều vấn đề cấp bách cần

giải quyế Do đó, nghiên cứu vấn đề “Học thuyết hình thái kinh tế - xã

hội - “hòn đá tảng” của chủ nghĩa duy vật lịch sử và sự vận dụng học thuyết này vào quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam” làm

đề tài tiểu luận có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc

NỘI DUNG

I HỌC THUYẾT HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI - “HÒN

ĐÁ TẢNG” CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

1.1 Quan niệm về học thuyết hình thái kinh tế - xã hội của Chủ nghĩa Mác - Lênin

Hình thái kinh tế - xã hội là phạm trù cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử dùng để chỉ xã hội trong từng giai đoạn lịch sử nhất định với một kiểu quan hệ sản xuất đặc trưng cho xã hội đó phù hợp với sự phát triển của lực lượng sản xuất và một kiến trúc thượng tầng tương ứng, xây dựng trên các quan hệ xã hội đó Phạm trù hình thái kinh tế - xã hội chỉ

ra vai trò của các yếu tố cơ bản và mối quan hệ các yếu tố đó bên trong của một kết cấu kinh tế - xã hội Các yếu tố cơ bản được Mác chỉ ra là

“lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, kiến trúc thượng tầng” [1, tr.195]

Khi tiếp thu tư tưởng của C.Mác, Lênin đã nhấn mạnh “đặc điểm của phương pháp duy vật trong nhận thức xã hội là ở chỗ phương pháp đòi hỏi phải gắn toàn bộ sự phong phú của các quan hệ xã hội vào quan

hệ sản xuất, đồng thời cần xem xét những quan hệ sản xuất trong sự tương ứng của chúng với trình độ của những lực lượng sản xuất để giải thích sự vận động của các hình thái xã hội” [4, tr.310] Các yếu tố cấu thành của hình thái kinh tế - xã hội có quan hệ biện chứng với nhau và mối quan hệ giữa các yếu tố đó hợp thành hai quy luật cơ bản vận động

ở tất cả các hình thái kinh tế - xã hội Đó là quy luật quan hệ sản xuất phù hợ với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, và quy luật cơ sở hạ tầng quan hệ biện chứng với kiến trúc thượng tầng Đây là hai quy luật chung nó tạo động lực bên trong thúc đẩy quá trình phát

triển sản xuất Sự phát triển của lực lượng sản xuất là động lực xét đến cùng nó đưa đến sự thay thế các hình thái kinh tế - xã hội trong lịch sử

1.2 Sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội là quá trình lịch sử tự nhiên

Xã hội đã phát triển trải qua nhiều giai đoạn kế tiếp nhau, ứng với mỗi giai đoạn của sự phát triển là một hình thái kinh tế - xã hội nhất định Các hình thái kinh tế - xã hội vận động và phát triển do tác động của các quy luật khách quan, đó là quá trình tự nhiên của sự phát triển C Mác viết: “Tôi coi sự phát triển của những hình thái kinh tế - xã hội là một quá trình lịch sử tự nhiên” [2, tr.317], tức là muốn nói đến quy luật khách quan của lịch sử, quy luật đó được coi là sự phát triển của quá trình sản xuất vật chất, xét đến cùng là do mâu thuẫn bên trong giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, do tính tất yếu kinh tế quy định Các quy luật xã hội chính là hiện thân của các quy luật tự nhiên được con người sử dụng nó để kiến tạo nên xã hội loài người

Tiến trình lịch sử là “quá trình phát triển biện chứng vừa bao hàm

sự phát triển đứt đoạn và liên tục” [3, tr.418] Trong quá trình sản xuất, con người có những quan hệ với nhau, đó chính là quan hệ sản xuất Những quan hệ sản xuất đó do trình độ của lực lượng sản xuất quy định, đến lượt nó quan hệ sản xuất lại quy định các quan hệ xã hội khác như : chính trị, luật pháp, đạo đức… Khi lực lượng sản xuất phát triển đến một mức độ nào đó thì những thay đổi về chất mâu thuẫn gay gắt với những quan hệ sản xuất có, dẫn đến đòi hỏi khách quan là thay đổi quan hệ sản xuất cũ bằng quan hệ sản xuất mới thông qua cuộc cách mạng xã hội Quan hệ sản xuất thay đổi thì toàn bộ các quan hệ sản xuất khác cũng thay đổi Như vậy, phương thức sản xuất thay đổi, các quan hệ xã hội,

chính trị, tinh thần thay đổi dẫn đến sự thay đổi của hình thái kinh tế - xã hội Chính vì thế, V.I.Lênin viết: “Chỉ có đem quy những quan hệ xã hội vào những quan hệ sản xuất, và đem quy những quan hệ sản xuất vào trình độ của những lực lượng sản xuất thì người ta mới có thể có được những cơ sơ vững chắc để quan niệm sự phát triển của những hình thái

xã hội là một quá trình lịch sử - tự nhiên” [5, tr.419]

II SỰ VẬN DỤNG HỌC THUYẾT HÌNH THÁI KINH TẾ XÃ HỘI VÀO SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

2.1 Sự lựa chọn con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Từ hình thái kinh tế - xã hội này chuyển sang hình thái kinh tế - xã hội khác có một giai đoạn lịch sử đặc biệt với độ dài ngắn khác nhau, kết cấu và hình thức biểu hiện khác nhau, đó là “thời kỳ quá độ” Tuỳ theo điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội của mình mà các nước các dân tộc sẽ thực hiện sự quá độ lên chủ nghĩa xã hội dưới những hình thức, bước đi khác nhau, do trình độ xuất phát khác nhau Có thể khái quát thành 3 loại nước tương ứng với 3 kiểu quá độ:

Những nước tư bản chủ nghĩa phát triển cao

Những nứơc đạt trình độ phát triển tư bnar chủ nghĩa ở mức trung bình thấp

Những nước chưa trải qua giai đoạn tư bản chủ nghĩa của sự phát triển lịch sử

Nước ta thuộc loại nước thứ ba Do toàn bộ những điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan quy định, nước ta đi theo con đường xã hội chủ nghĩa là một tất yếu của lịch sử Để “nhận dạng”con đường đi lên

của nước ta, trước hết cần phân tích đầy đủ và chính xác điểm xuất phát

từ đó nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội Để xác định con đường đi lên của mình, cụ thể trong điều kiện hiện nay chính là thực hiện sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước thì điều cần thiết là phải xuất phát từ thực trạng kinh tế xã hội của đất nước, xuất phát từ đặc điểm lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất ở nước ta để lựa chọn đúng hình thức kinh tế cho hiệu quả, xác định rõ những bước đi cụ thể theo mục tiêu đã chọn

Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa

xã hội của Đảng đã xác định 6 đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng Nói định hướng xã hội chủ nghĩa nghĩa là nói mục tiêu chúng ta đạt tới Đó cũng là hành lang của sự phát triển, sự sáng tạo Như vậy con đường đi lên chủ nghĩa xã hội là con đường đúng đắn mặc dù còn nhiều khó khăn trước mắt nhưng dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta không chịu lùi bước trước bất cứ khó khăn, thử thách nào

2.2 Vận dụng vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước

ta hiện nay

Sự vận dụng của Đảng ta trong xác định nhiệm vụ con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của nước ta Trải qua hơn 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới, quan điểm tư duy của Đảng, nhà nước và nhân dân ta đã thay đổi có tính cách mạng trên nhiều vấn đề to lớn và trọng đại như về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta ngày càng rõ hơn đã có những đổi mới tư duy lý luận thực tiễn rất quan trọng về nền kinh tế của đất nước Thực hiện dân chủ hoá nền kinh tế, đổi mới chế độ phân phối

và nhận thức rõ hơn về nền kinh tế thị trường trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay

Thực tiễn cũng đòi hỏi cũng phải tiếp tục đổi mới mạnh hơn để giải phóng sức sản xuất, phát huy ngày càng tốt hơn mọi nguồn lực của đất nước tạo tiền đề thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Từ Đại hội VI của Đảng đã khẳng định phải giải phóng sức sản xuấ khuyến khích làm giàu, xoá đói giảm nghèo, coi đó là khâu đột phá để phát triển Chủ trương phải không ngừng đổi mới hoàn thiện quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất nhằm giải phóng triệt để sức sản xuất thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển để cải thiện đời sống nhân dân Từ đó tạo ra sự đồng thuận ngày càng cao trong

xã hội, tạo động lực thu hút mọi nguồn lực trong xã hội để đầu tư cho sự phát triển và giữ vững, ổn định chính trị xã hội Một điều quan trọng đáng chú ý là đã lấy phát triển lực lượng sản xuất làm động lực để hoàn thiện và đổi mới quan hệ sản xuất

Nếu như trước khi đổi mới chủ yếu phát triển kinh tế công hữu, trong nhận thức cũng như trong hành động không thừa nhận nền kinh tế nhiều thành phần thì sau đó đã đi đến khẳng định xây dựng nền kinh tế

đa sở hữu, gắn với thực hiện dân chủ hoá nền kinh tế Từ 3 hình thức sở hữu toàn dân, tập thể và tư nhân, hình thành nên nhiều thành phần kinh

tế, các hình thức sở hữu không tồn tại biệt lập mà tồn tại đan xen với nhau hỗn hợp trong các loại hình tổ chức sản xuất kinh doanh, hát triển mạnh hình thức sở hữu hỗn hợ có tính xã hội cao, đăc trưng nổi lên là sở hữu cố phần đã dần dần xác đinh rõ tính pháp lý của sở hữu để có chủ sở hữu cụ thể, khắc phục tình trạng vô chủ nhằm phát huy các nguồn lực cho phát triển từ sở hữu chủ yếu về tiền mặt hiện vật đã chuyển sang sở

hữu về giá trị tài sản trí tuệ, tách dần quyền của chủ sở hữu và quyền quản lý sử dụng, khuyến khích tích luỹ để phát triển đối với mọi loại hình sở hữu

Từ chỗ coi xí nghiệ quốc doanh là hình thức cao nhất, độc quyền

và phát triển với tỉ trọng lớn trong các ngành nghề, lĩnh vực, hạn chế sự phát triển của kinh tế tư nhân, đã đi đến khẳng định các thành phần kinh

tế kinh doanh theo pháp luật đều là bộ phận cấu thành quan rọng của nền kinh tế thị trường đinh hướng xã hội chủ nghĩa Để xoá bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử các thành phần kinh tế, các thành phần kinh tế bình đẳng cạnh tranh lành mạnh cùng phát triển lâu dài Từ chỗ xác định coi quốc doanh giữ vai rò chủ đạo đã chuyển sang kinh tế nhà nước heo nghĩa rộng gồm nhiều nguồn lực giữ vai trò chủ đạo trong đó doanh nghiệ nhà nước là lực lượng nòng cốt, mở đường dẫn dắt hỗ trợ các thành phần kinh tế khác phát triển Doanh nghiệp nhà nước được sắp xế

cơ cấu lại theo hướng tập trung vào một số ngành, lĩnh vực then chốt, phù hợp với nền kinh tế thị trường, cạnh tranh và hội nhập

Đặc biệt là kinh tế tư nhân từ chỗ bị kì thị hạn chế và nhiều cấm đoán đến nay đã có sư đổi mới căn bản, xác đinh rõ phải bảo đảm quyền

tự do kinh doanh theo pháp luậ của mọi công dân Phát triển kinh tế tư nhân có vai trò quan trọng, có ý nghĩa chiến lược, khẳng định chủ trương phá triển manh mẽ không hạn chế ngành nghề lĩnh vực mà lụât pháp không cấm, tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi về chính sách, pháp lý để kinh tế tư nhân phát triển trên những định hưỡng ưu tiên của nhà nước, kể cả đầu tư ra nước ngoài khuyến khích chuyển thành doanh nghiệ cổ phần, bán cổ phần cho người lao động, liên doanh, liên kết với nhau, với kinh tế tập thể và kinh tế nhà nước

Qua việc nghiên cứu hình thái kinh tế - xã hội của lý luận chủ nghĩa Mác -Lênin, ta thấy được một lý luận quan trọng có ý nghĩa to lớn trong tình hình hiện nay Đây là một học thuyết nền tảng của triết học Mác, là một học thuyết vẫn còn nguyên giá tri cách mạng và khoa học trong tình hình hiện nay

KẾT LUẬN

Nghiên cứu vấn đề này dưới góc độ triết học mà cụ thể là lý luận các hình thái kinh tế - xã hội nhằm khẳng định sự lựa chọn của đảng ta hoàn toàn đúng đắn Thực tế hơn hơn 30 năm đổi mới, những thành tựu

về kinh tế, chính trị, khoa học xã hội đã chứng minh một cách hùng hồn nhất về sự lựa chọn của nhân dân ta, của Đảng ta là đúng đắn và khẳng định sự lựa chọn con đường xây dựng đất nước theo chủ nghĩa xã hội là một tất yếu khách quan

Lý luận hình thái kinh tế - xã hội là lý luận cơ bản và giữ một vị trí hết sức quan trọng của chủ nghĩa duy vật lịch sử do C.Mác xây dựng nên Lý luận hình thái kinh tế - xã hội đã được thừa nhận là lý luận khoa học và là phương pháp luận cơ bản trong việc nghiên cứu lĩnh vực học Nhờ có lý luận hính thaí kinh tế - xã hội, lần đầu tiên trong lịch sử xã hội học C.Mác đã chỉ rõ nguồn gốc, động lực bên trong, nội tại của sự phát triển xã hội, chỉ rõ được bản chất của từng chế độ xã hội Như vậy qua lý luận hình thái kinh tế - xã hội giúp chúng ta nghiên cứu một cách đúng đắn và khoa học vận hành của xã hội trong mỗi giai đoạn nhất định

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 C.Mác và Ph.ăng-ghen toàn tập, tập 3, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 1976

2 C.Mác và Ph.ăngghen toàn tập, tập 20, Nxb Chính trị quốc gia

-Sự thật, Hà Nội, 1976

3 C.Mác và Ph.ăngghen toàn tập, tập 25, Nxb Chính trị quốc gia

-Sự thật, Hà Nội, 1976

4 V.I.Lênin, toàn tập, tập 5, Nxb Tiến bộ Mátxcơva, 1976.

5 V.I.Lênin, toàn tập, tập 10, Nxb Tiến bộ Mátxcơva, 1976.