44 2 3 Đặc điểm NTST lãng mạn qua truyện ngắn “Cái chết của một viên chức” A P Chekhov 1 Nguyên tắc 1 Cảm hứng hài hước – châm biếm là cảm hứng chủ đạo của truyện ngắn “Cái chết của một viên chức” Cám hứng ấy là chất men tạo nên tình huống truyện độc đáo như một sân khấu hài kịch, và tạo nên hình tượng nhân vật chính Tchervviakov như một anh hề bước trên sân khấu cuộc đời, với những suy nghĩ, hành động hết sức nghịch lý, nực cười Cảm hứng châm biếm – hài hước cũng thể hiện rõ trong những dòng bì.
Trang 1Đặc điểm NTST lãng mạn qua truyện ngắn “Cái chết
của một viên chức”
- A.P Chekhov -
1 Nguyên tắc 1
Cảm hứng hài hước – châm biếm là cảm hứng chủ đạo của truyện ngắn “Cái
chết của một viên chức” Cám hứng ấy là chất men tạo nên tình huống truyện độc đáo như một sân khấu hài kịch, và tạo nên hình tượng nhân vật chính
Tchervviakov như một anh hề bước trên sân khấu cuộc đời, với những suy nghĩ, hành động hết sức nghịch lý, nực cười
Cảm hứng châm biếm – hài hước cũng thể hiện rõ trong những dòng bình luận của nhà văn:
“Bỗng dưng… Trong các truyện ta thường gặp chữ “bỗng dưng” này Các tác giả đã có lý: cuộc đời quả là đầy rẫy những chuyện bất ngờ Bỗng dưng mặt y nhăn nhó, mắt y hoa lên, hơi thở nghẹn lại… y rời mắt khỏi chiếc ống nhòm, hơi cúi xuống và … hắt xì! Các bạn thấy đấy, y đã hắt hơi Không ở đâu có lệ cấm người này người nọ hắt hơi cả Người nhà quê hắt hơi, cảnh sáng hắt hơi và đôi khi viên chức cấp ba cũng hắt hơi Ai mà chẳng hắt hơi.”
Giọng điệu ở đây thật hóm hỉnh, tưởng như bình thản, tự nhiên, ấy vậy mà hàm chứa bên trong cái cười chế giễu, chê trách Cảm hứng châm biếm là một sự nhạo báng trước các hiện tượng tiêu cực của đời sống, để đấu tranh chống lại nó, thay đổi nó Nhưng cái cười ở đây, có lẽ không quá gay gắt và quyết liệt, nó hài hước một cách duyên dáng, nhưng nó thấm thía và sâu sắc
Tình huống nhanh chóng trở nên hài hước vì liên tục có sự cường điệu của một sự cố nhỏ Điều này tiếp tục cho đến khi vị tướng thực sự không tức giận vì sự quấy rối này Nhiều người biết những người khó chịu như thế nào do ám ảnh và lo lắng thường xuyên Cuối cùng, sự kiên nhẫn của vị tướng cũng kết thúc, và viên thư ký được lệnh với sự tức giận rời khỏi văn phòng Tchervviakov ở bên cạnh mình đến nỗi anh ta trở về nhà, nằm xuống và chết
Rõ ràng, sự hài hước và một bài học trong lịch sử của Chekhov không chỉ nằm ở
sự ngu ngốc của Tchervviakov mà còn ở cái chết sau đó của anh ta Cảnh cuối
Trang 2mang đến nhiều điều vô lý đến mức những lời giải thích về y học và sinh học trống rỗng chỉ khiến bạn cười Quan chức chết trong một vài ngày báo động
Hành động trở thành một hình thức châm biếm, và công chức trở thành một bức tranh biếm họa đơn giản Càng nghĩ về tình huống này, cái chết của Ivan càng buồn hơn Kết thúc của một người cấp dưới thiếu suy nghĩ, người mà hành động của họ chỉ được giải thích bằng sự phục vụ và chấp thuận của nhà chức trách Đơn
giản là sự thiếu tự tin trước sức mạnh này đã giết chết Tchervviakov Chủ đề của
Viên chức thể hiện nỗi sợ hãi tồn tại đối với sự nghiệp của một nhân viên lặt vặt và
sự cống hiến hoàn toàn của anh ta cho cấp bậc cao nhất
Câu chuyện này rất tiến bộ trong thời gian đó Bản phác thảo nhỏ là biểu hiện của bản chất áp bức quyết định mối quan hệ giữa nhân viên và cấp trên của họ người đàn ông vô cùng lo lắng vì sợ hãi, anh ta tự sáng tạo ra cho mình, cố gắng tìm hiểu quan điểm cao của người khác về bản thân, rõ ràng phóng đại tầm quan trọng của người đó đối với người khác Đại tướng không cho rằng lịch sử là quan trọng và ông không muốn lo lắng về những chuyện vặt vãnh
Sự thờ ơ ở mức độ cao khơi dậy sự lo lắng của người phụ thuộc vào chính và dẫn đến cái chết của Tchervviakov Và người đàn ông nhỏ bé thực sự muốn được chú ý
Trong một cốt truyện nhỏ, sự kiểm tra tinh tế của Chekhov về vai trò của lời xin lỗi và sự tha thứ là nổi bật hơn cả Nhiều người cho rằng người khác đã quên cách nói lời xin lỗi hoặc xin lỗi trong những tình huống không cần thiết nhưng trong những tình huống mà chúng ta dễ bị tổn thương
Câu nói nổi tiếng của Sartre "Địa ngục là những người khác" nhiều người cố gắng
về bản thân và cũng cố gắng nhận thức người khác để nhìn thấy chính họ và vai trò của họ trong thế giới Nếu mục tiêu duy nhất trong cuộc sống là sự chấp thuận phổ biến, thì giải pháp thực sự cho người bị từ chối là cái chết Các tác phẩm của Anton Chekhov chứa đựng một số vấn đề cơ bản, được đặc trưng bởi sự thù địch đáng kể đối với hệ thống chính trị của Nga, niềm tin vào sự cần thiết phải biết sự thật trong cuộc sống của một người và cảm giác bi quan chung Hơn nữa, việc hoàn thành bất
Trang 3kỳ ý tưởng nào trong cuộc sống và nguyện vọng là thực tế, cuối cùng, chúng ta chết
Khát vọng về sự thật không thể tránh khỏi này được phản ánh trong các tác phẩm trong đó các nhân vật tìm kiếm sự thật này ở những người khác Chekhov đã thể hiện điều này một cách hoàn hảo trong một mô tả rõ ràng về cuộc sống hàng ngày, những niềm vui và nỗi đau khổ mà tất cả mọi người trải qua
2 Nguyên tắc 2
Chỉ có ba nhân vật trong câu chuyện Đây là một quan chức cấp thấp -
Tchervviakov, vợ ông ta và tướng Brizjalov Trọng tâm chính của tác phẩm nhắm đến vị viên chức trở thành đối tượng bị chế giễu Nhưng tính cách của những nhân vật còn lại vẫn chưa được A.P Chekhov tiết lộ "Cái chết của một quan chức" mô tả:
- Tchervviakov:
+ là 1 viên quản trị hành chính bình thường, 1 viên chức nhà nước
+ là một người nhỏ bé, đáng thương và hài hước
+ Chi tiết chỉ vì một lần lỡ hắt hơi lên đầu một vị tướng, mà sợ sệt đến mức xin lỗi
đi xin lỗi lại, sợ đến mức lăn ra chết
=> tính cách “con người nhỏ bé” của Tchervviakov: vì quá nhỏ bé, vì quá yếu ớt nên run sợ trước những con người quyền lực, thậm chí là run sợ một cách thái quá, đến mức tự giết chết bản thân
-> Tiếng cười chân thật gợi lên sự khăng khăng ngu ngốc và lố bịch của anh ta, và
sự sỉ nhục của anh ta gây ra sự thương hại Trong lời xin lỗi dai dẳng của mình với
vị tướng, anh ta đã vượt qua mọi ranh giới và từ bỏ phẩm giá con người của mình Chekhov, trong cái nhìn đa diện nhiều chiều của mình, không chỉ nhìn thấy những
mặt tích cực, mà còn thấy được mặt tiêu cực của những con người nhỏ bé Chính
vì thế, ở đề tài về “Con người nhỏ bé, ông đi vào khai thác chủ đề “thói nô lệ tinh
thần”.
Trang 4Chủ đề thói nô lệ tinh thần trở thành tiền đề cho việc xây dựng hình tượng nhân
vật viên chức Tchervviakov Nghệ thuật xây dựng của Chekhov đặc sắc ở chỗ,
cùng một sự việc, qua điểm nhìn khác nhau và chênh lệch của hai nhân vật, đã xây
dựng nên những hiểu lầm:
- Sự im lặng của viên tướng khi thưởng thức vở kịch, Tchervviakov lại hiểu là sự
giận dữ và anh ta bắt đầu hoang mang => Sự hoang mang đó làm anh ta cứ tiếp tục không ngừng xin lỗi
- Sự thái quá Tchervviakov mới là thứ làm phiền tướng Brizjalov., khiến
ông “môi dưới trề ra, tỏ vẻ sốt ruột, khó chịu”
=> Nhưng phản ứng của viên tướng tiếp tục bị Tchervviakov giải mã sai: “ngài
nói ngài quên mà mắt ngài trông giận dữ thế… cần phải thanh minh với ngài rằng quả thật mình không hề cố ý…”
- Cái vòng luẩn quẩn ấy cứ tái đi tái lại một cách buồn cười cho đến ngày hôm sau,
khi sự lặp lại chạm đỉnh điểm và viên tướng phải giận dữ thốt lên: “Rõ thật vớ
vẩn… có trời biết là thế nào nữa! Anh muốn gì nào?”
=> “Tấn bi kịch” hài hước của Tchervviakov đến đó là đến đỉnh điểm, và sự giải quyết, tất nhiên, là cái chết, cũng hài hước không kém, của nhân vật chính
Thông điệp của nhà văn: Thói nô lệ tinh thần , thứ ngục tù tâm hồn giam giữ
con người nhỏ bé, là một hiện tượng tiêu cực.
- Nó làm cho anh chàng Tchervviakov, một con người nhỏ bé đích thực, trở nên lố bịch, hèn nhát và gây phản cảm với người đọc Sự cam chịu vị trí dưới đáy của con người nhỏ bé chính là biểu hiện của nô lệ tinh thần
- Ở Tchervviakov, sự cam chịu ấy còn biểu hiện ở mức cao độ hơn, cực đoan hơn:
sự sợ sệt, khúm núm một cách vô lý, lố bịch Thói nô lệ tinh thần làm tầm thường hóa con người, hạ thấp nhân cách và văn hóa của họ Thói nô lệ tinh thần , rõ ràng làm số phận con người nhỏ bé, vốn đã đáng thương, lại càng đáng thương hơn, cuộc đời của họ như là một cái bóng lủi thủi trong xã hội, là những đời thừa, với những cái chết cũng vô nghĩa lý không kém Trớ trêu hơn cả, những điều ấy, là do chính con người nhỏ bé gây ra cho mình
Trang 5Thói nô lệ tinh thần ở Tchervviakov còn gắn với một bi kịch cũng khá quen thuộc
trong các sáng tác của Chekhov: Bi kịch không hiểu biết lẫn nhau của con
người Đó là thứ bi kịch ngầm bên trong văn bản, là bức tường ngăn cách tâm hồn
con người, khiến họ không thể hiểu nhau, khiến những hiểu lầm, mâu thuẫn không
bao giờ có thể giải quyết Sự hiểu lầm giữa Tchervviakov và vị tướng là mâu thuẫn
không thể giải quyết được Và khi mâu thuẫn ấy lên đến đỉnh điểm, nhân vật bi kịch trả giá bằng cái chết Chính tinh thần nô lệ đã vây hãm Tchervviakov khiến anh không thể tìm được tiếng nói chung với tướng Brizjalov., và nó biến một sự việc cỏn con trở thành cái chết của một con người
Ngoài ra bằng thủ pháp “mạch ngầm văn bản”, hướng đến sự ngắn gọn tối đa,
việc lý giải chủ đề của Chekhov có khi không dừng lại ở một tác phẩm, mà ở chuỗi các tác phẩm Với chủ đề “thói nô lệ tinh thần”, sự lý giải cũng được tiếp nối từ
“Cái chết của một viên chức” đến “Con kỳ nhông” và lên đến đỉnh điểm ở “Người trong bao”
3 Nguyên tắc 3
Nếu như ở phương pháp sáng tác của chủ nghĩa lãng mạn, người nghệ sĩ thể hiện rất rõ sự thờ phụng chân lí, đề cao thế giới tình cảm con người và nghệ sĩ lý giải số phận cuộc đời của nhân vật theo ý muốn chủ quan của mình Chủ nghĩa lãng mạn còn xây dựng nhân vật lý tưởng, những con người cá thể, đi sâu khám phá tâm lí nhân vật
- Tình huống hài hước đặc sắc: Sự việc Tchervviakov lỡ hắt xì hơi, bắn
nước bọt lên đầu của tướng Brizjalov
Đó quả thật là một tình huống rất bất ngờ và hài hước Hắt xì hơi, chuyện hết sức thường tình, hơn nữa, đây chỉ là một sự cố ngoài ý muốn của mọi người Tuy nhiên phản ứng quá sức nghiêm trọng của nhân vật chính trước tình huống thường tình ấy, chính sự tương phản kì quái và lố bịch đó đã làm bật lên tiếng cười Đầu tiên, anh ta rối rít xin lỗi, viên tướng cũng nhã nhặn bỏ qua, và tiếp tục xem kịch Câu chuyện đến đó sẽ không có gì, nếu như nội tâm của Treviacov không ngừng sợ sệt vì cái sự việc hắt xì hơi tai quái ấy, và cứ tiếp tục xin lỗi đi xin lỗi lại, cản trở việc xem kịch của viên tướng
=> Nghệ thuật xây dựng của Chekhov đặc sắc ở chỗ, cùng một sự việc, qua điểm nhìn khác nhau và chênh lệch của hai nhân vật, đã xây dựng nên những hiểu lầm
Trang 6- Nhân vật chưa mang được cá tính hóa
“ Cái chết của 1 viên chức ” xây dựng được con người cá thể khác thường Cá tính sáng tạo nổi bật của nhà văn thể hiện ở phương thức lựa chọn từ rất đời thường gắn
vs nguyên tắc ngẫu nhiên
+ Tác phẩm xoay quanh 1 viên chức Tchervviakov Tchervviakov là 1 viên quản trị hành chính bình thường vì 1 lần lỡ hắt hơi lên đầu 1 vị tướng mà sợ đến mức xin lỗi đi xin lỗi lại và cuối cùng đã lăn ra chết → vì quá nhỏ bé, quá yếu ớt run sợ trước quyền lực 1 cách thái quá nên đã tự giết chết bản thân
- Nhân vật xa rời hoàn cảnh, chạy trốn hoàn cảnh.
+ Tchervviakov đã vì 1 lí do ngớ ngẩn xin lỗi vị tướng Brizjalov nhưng lại không được chấp nhận Tchervviakov đã xa rời hoàn cảnh bởi sự im lặng của viên tướng Brizjalov khi thưởng thức vở kịch đã khiến Tchervviakov hiểu nhầm đó là sự giận
dữ và anh ta bắt đầu hoang mang Sự hoang mang đó khiến anh ta không ngừng xin lỗi
- Đối tượng
Là hình ảnh những con người nhỏ bé, là những con người ở dưới đáy xã hội, họ không có quyền lực, không có tài sản
Tchervviakov là nhân vật đại diện cho hình tượng này ( anh chỉ là 1 viên quản trị hành chính bình thường, 1 viên chức nhà nước - 1 nghề nghiệp khá quen thuộc của con người nhỏ bé trong nền văn học Nga )
Khi chọn đề tài “Con người nhỏ bé”, Chekhov có một ngã rẽ khác biệt, gần như trở thành một phản đề với “con người nhỏ bé” truyền thống Con người nhỏ bé trong văn học Nga thế kỉ XIX, thường được khắc họa là những con người đáng thương, tội nghiệp Nhà văn dành cho họ một tình cảm yêu thương tha thiết, chân thành Các nhà văn thuộc phái dân túy, đi tìm chân lý trong nhân dân, còn khai phá
được ở những con người bé nhỏ ấy những hạt ngọc sáng ngời từ trí thông minh
của trái tim, họ quan niệm, về với nhân dân chính là tiệm cận chân lý nhất.
Chekhov, trong cái nhìn đa diện nhiều chiều của mình, không chỉ nhìn thấy những mặt tích cực, mà còn thấy được mặt tiêu cực của những con người nhỏ bé Chính vì
thế, ở đề tài về “Con người nhỏ bé, ông đi vào khai thác chủ đề “thói nô lệ tinh
thần”: chuốc lấy cái chết cho chính mình.
- Phạm vi xuất hiện nhân vật
Trang 7Nhân vật được đặt trong không gian bối cảnh hẹp Thời gian giới hạn.
Trong “Cái chết của 1 viên chức ” không gian là buổi xem vở kịch, nhà của Tchervviakov, không gian được thể hiện trong bối cảnh xã hội nước Nga
- Bề rộng
Mối quan hệ ít, số lượng nhân vật ít
Trong tác phẩm, Tchervviakov có mối quan hệ với Brizjalov bởi 1 người là viên chức nhỏ bé và 1 người là quan chức cấp cao ở tổng cục đường sắt, hàng ngũ cấp tướng Mối quan hệ tầng lớp trong xã hội Nga
- Tính cách của nhân vật: Tính cách nhất quán từ đầu đến cuối không thay đổi,
không mang được cá tính hóa Từ đầu đến cuối Tchervviakov mang 1 tính cách nhút nhát, e dè, sợ sệt, khúm núm một cách vô lí, lố bịch Thói nô lệ đã khiến anh
ta trở nên tầm thường Kiên quyết hết lần này đến lần khác xin lỗi Brizjalov khiến ông ta chán nản và dẫn đến bực tức
- Ngôn ngữ: Mang 1 giọng điệu hóm hỉnh, tưởng như bình thản tự nhiên ấy vậy
mà chứa đựng sự chế giễu Châm biếm, nhạo báng trước hiện tượng tiêu cực của đời sống, đấu tranh và thay đổi nó