(LUẬN văn THẠC sĩ) vấn đề phòng chống tội phạm công nghệ cao trên báo công an nhân dân (giai đoạn 2009 2011)

Luận văn “Vấn đề phòng, chống tội phạm công nghệ cao trên Báo Công an nhân dân” sẽ góp phần khẳng định vai trò xung kích của báo chí truyền thông nói chung và báo Công an nhân dân CAN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ QUỲNH VINH

VẤN ĐỀ PHÒNG, CHỐNG TỘI PHẠM CÔNG NGHỆ CAO TRÊN BÁO CÔNG AN

NHÂN DÂN(Giai đoạn 2009 - 2011)

LUẬN VĂN THẠC SỸ

Chuyên ngành: Báo chí học

Hà Nội-2012

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ QUỲNH VINH

VẤN ĐỀ PHÒNG, CHỐNG TỘI PHẠM CÔNG NGHỆ CAO TRÊN BÁO CÔNG AN

NHÂN DÂN (Giai đoạn 2009 - 2011)

Luận văn thạc sỹ chuyên ngành Báo chí học

Mã số: 60.32.01

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đinh Văn Hường

Hà Nội-2012

L ỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn thạc sỹ khoa học “Vấn đề phòng, chống tội phạm Công nghệ cao trên Báo Công an nhân dân (Giai đoạn 2009 - 2011)” là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kết quả trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan, chưa từng công bố trong bất kỳ công trình nào từ trước đến nay

Hà Nội ngày 18 tháng 10 năm 2012

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Quỳnh Vinh

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1 ANTG : An ninh thế giới

2 ATM : Automatic Teller Machine

Máy rút tiền tự động

3 BLHS : Bộ luật Hình sự

4 BTV : Biên tập viên

5 CA : Công an

6 CAND : Công an nhân dân

7 CNC : Công nghệ cao

8 CNTT : Công nghệ thông tin

9 CQĐT : Cơ quan điều tra

10 CSĐT : Cảnh sát điều tra

11 CSHS : Cảnh sát hình sự

12 CSTC : Cảnh sát toàn cầu

13 INTERPOL : International Police

Tổ chức Cảnh sát Hình sự quốc tế

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH TỘI PHẠM CÔNG NGHỆ CAO TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 14

1.1 Khái niệm: 14

1.2 Thực trạng tội phạm công nghệ cao trên thế giới 19

1.3 Thực trạng tội phạm công nghệ cao ở Việt Nam 23

1.4 Hậu quả của tội phạm công nghệ cao ở Việt Nam 28

1.5 Nguyên nhân của thực trạng tội phạm công nghệ cao ở Việt Nam 31

1.6 Vai trò của báo chí trong phòng, chống tội phạm công nghệ cao 32

Chương 2: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA BÁO CAND ĐỐI VỚI VẤN ĐỀ PHÒNG, CHỐNG TỘI PHẠM CÔNG NGHỆ CAO 40

2.1 Nội dung phản ánh: 40

2.2 Hình thức chuyển tải thông tin: 50

2.3 Hiệu quả tác động của báo CAND đối với thực tiễn xã hội: 56

2.4 Một số hạn chế của báo CAND khi thông tin về vấn đề này: 62

Chương 3: MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG, HIỆU QUẢ THÔNG TIN CỦA BÁO CAND VỀ PHÒNG, CHỐNG TỘI PHẠM CÔNG NGHỆ CAO 71

3.1 Một số vấn đề đặt ra 71

3.2 Một số bài học kinh nghiệm 80

3.3 Một số giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả thông tin của Báo CAND về phòng, chống tội phạm công nghệ cao 83

KẾT LUẬN 89

TÀI LIỆU THAM KHẢO 93

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết và lý do chọn đề tài:

Thế giới ngày nay đang chứng kiến và thụ hưởng những thành tựu to lớn của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật mới – cách mạng công nghệ thông tin Bên cạnh máy tính và công nghệ kỹ thuật số, thì công nghệ sinh học, công nghệ gen, công nghệ nano đi kèm đã và đang thay thế các công nghệ trước đây trên khắp mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, với những mục đích sử dụng hết sức đa dạng, từ sản xuất, kinh doanh, cho đến giải trí đơn thuần Sự phát triển công nghệ thông tin đem lại nhiều tiện ích, nhất là những lợi ích mang lại từ mạng Internet, máy tính, điện thoại di động… đã giúp con người tìm kiếm, lưu giữ thông tin, kết nối liên lạc một cách nhanh chóng

Tuy nhiên cuộc cách mạng mới này đã khiến cho nhiều ngành kinh tế,

xã hội và văn hoá hoàn toàn phụ thuộc vào các công nghệ đó, đặc biệt là phụ thuộc vào máy tính và internet Cũng chính từ những ưu việt mà công nghệ thông tin mang lại cho con người nên nó dễ bị lợi dụng, sử dụng hoặc là mục tiêu của bọn tội phạm Máy tính, mạng internet, các thiết bị số… đã trở thành mảnh đất màu mỡ cho các loại tội phạm phát sinh như: trộm cắp cước phí viễn thông; đánh cắp tiền trong tài khoản ngân hàng; lừa đảo trong thanh toán; đánh cắp dữ liệu trái phép; xâm nhập, theo dõi hoạt động của hệ thống máy tính khác; đánh bạc, cá độ qua mạng; xâm phạm đời tư; viết, phát tán và tấn công khủng bố bằng virus đến các hệ thống máy tính khác, tuyên truyền thông tin đồn nhảm, thất thiệt, tuyên truyền văn hóa phẩm độc hại, đồi trụy thậm chí là phá hoại sự ổn định chính trị của nhiều quốc gia Từ đây, trên thế giới đã hình thành một khái niệm tội phạm mới, đó là tội phạm công nghệ cao (CNC)

Tội phạm CNC không chỉ gây thiệt hại về kinh tế, chính trị mà còn ảnh hưởng đến uy tín, danh dự của các cá nhân, tổ chức, nhiều trường hợp còn gây ảnh hưởng tới tính mạng con người Những thiệt hại do lộ thông tin bí mật của các doanh nghiệp, tổ chức không thể ước tính hết được; những hình thức mua bán thông tin thẻ tín dụng bị đánh cắp, làm giả thẻ ATM; hay hoạt động rửa tiền thông qua việc mua hàng trực tuyến trên mạng… đang ngày càng bùng phát Tội phạm CNC được xác định là một trong nhiều thách thức mới nổi, gây thiệt hại cho thế giới 400 tỷ USD mỗi năm Theo số liệu của Interpol, cứ 14 giây lại có một nạn nhân của loại tội phạm này

Ở Việt Nam, thực trạng mạng máy tính cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ về

an ninh và bảo mật Số lượng các website bị cài mã độc trong năm 2009 tăng đột biến lên đến 500%, các cuộc tấn công từ chối dịch vụ tăng gấp đôi với hơn 1000 website bị tấn công Trong năm 2010, các cuộc tấn công nhằm vào

hệ thống mạng máy tính của các quốc gia trên thế giới tiếp tục gia tăng và ngày càng trở nên nghiêm trọng trong đó có các website Việt Nam Theo đánh giá của một số chuyên gia về an ninh mạng các tên miền “.vn” hiện đang đứng hàng thứ 3 trong bảng xếp hạng các tên miền có nguy cơ bị tấn công Đặc biệt, đã có nhiều trang web có tên miền “.vn” bị hacker tấn công dùng làm địa chỉ để chuyển hướng ngầm truy cập của người sử dụng đến các web chứa mã độc để cài cắm các phần mềm gián điệp vào máy người truy cập, đánh cắp thông tin cá nhân [45] Theo báo cáo tại Hội thảo “Công tác

phòng ngừa, phát hiện, tố giác tội phạm công nghệ cao của các cơ quan thông tấn, báo chí trong tình hình hiện nay” ngày 16/12/2011 do Bộ Thông tin & Truyền thông tổ chức, tính đến đầu tháng 12-2011, tại Việt Nam đã có 329 website miền gov.vn bị tấn công thay đổi giao diện, đặc biệt diễn ra nhiều

trong tháng 6-2011

Vấn nạn virus máy tính cũng tăng nhanh và diễn biến khó lường với những dòng virus siêu đa hình Có hơn 47.000 biến thể virus máy tính mới đã xuất hiện tại Việt Nam năm 2009 (tăng 30% so với năm 2008), và con số này trong năm 2010 là 57.000 Trojan chiếm tới 55% tổng số mã độc mới, trong

đó dạng đánh cắp thông tin là phổ biến nhất [44] Năm 2010, tình hình máy tính bị nhiễm virut tại Việt Nam đáng báo động với con số gần 60 triệu máy tính bị nhiễm, trung bình một ngày có hơn 160.000 máy tính bị nhiễm virus Việc xuất hiện nhiều phần mềm diệt virus giả mạo càng khiến người dùng máy tính hoang mang hơn… Đã có 2,2 triệu phần mềm virus giả mạo được lập ra năm 2010, gấp 8,5 lần so với con số 258.000 của năm 2009 Các phần mềm virus giả mạo này được mời chào rất nhiều trên các trang quảng cáo, có giao diện tương tự như các phần mềm có bản quyền Chúng đều là những phần mềm mã độc, khi tải về, cài đặt trên máy nó sẽ tạo ra các lỗ hổng để hacker điều khiển máy tính [53] Việt Nam vẫn thuộc các nước có tỷ lệ phát tán Spam mail (thư rác) cao nhất thế giới, đứng trong top 10 năm 2009 và top

5 năm 2010 đứng, chỉ sau Mỹ, Brazil, Ấn Độ và Nga Tại Việt Nam bắt đầu xuất hiện các email lừa đảo bằng tiếng Việt mà trước đây chỉ tồn tại dưới dạng tiếng Anh Đã xuất hiện các dịch vụ trao đổi, mua bán các thông tin cá nhân của khách hàng như số điện thoại di động, địa chỉ thư điện tử đây là tác nhân thúc đẩy số lượng spam mail phát tán từ nước ta tăng nhanh [53]

Thời gian gần đây, lực lượng Công an Việt Nam còn khám phá ra vụ

án sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng internet hoặc thiết bị số

để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản của Công ty cổ phần Đào tạo mua bán trực tuyến MB24 Tạo vỏ bọc hợp pháp cho mình thông qua hình thức kinh doanh hiện đại mới mang tên “thương mại điện tử”, những thành viên chủ chốt MB24 đã bán hơn 134.000 gian hàng ảo trên mạng internet cho người

điều tra của Cục Thương mại điện tử, trên thị trường hiện có khoảng hơn 40 công ty hoạt động theo mô hình tương tự MB24, lợi dụng danh nghĩa thương mại điện tử để thu lợi từ việc lôi kéo người dân tham gia

Có thể nói thực trạng tội phạm CNC ở Việt Nam ngày càng gia tăng

và trở thành một vấn đề nhức nhối, trong khi nhận thức của nhiều cá nhân và doanh nghiệp chưa cao, thông tin trên báo chí và các phương tiện truyền thông còn hạn chế, luật pháp cũng chưa chặt chẽ và phù hợp, khiến các đối tượng dễ dàng thực hiện hành vi lừa đảo, phạm tội Trước tình hình đó, việc nghiên cứu đồng bộ, chuyên sâu về tội phạm CNC nhằm phục vụ công tác phòng ngừa, đấu tranh đã trở thành vấn đề cấp bách hiện nay Đặc biệt, trước

sự bùng phát của loại tội phạm này thì sự vào cuộc của báo chí truyền thông

là hết sức cần thiết

Báo chí truyền thông phản ánh tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt luôn nhạy bén với những vấn đề thời sự nóng bỏng, bức xúc mà cả xã hội quan tâm Báo chí truyền thông là kênh thông tin đã góp phần đưa ra ánh sáng nhiều vụ án về tội phạm CNC, rung hồi chuông báo động cho cả xã hội

về thực trạng loại tội phạm này Cần có một công trình khảo sát, so sánh, nghiên cứu, tổng kết, đánh giá quy mô và khoa học bước đầu về công tác phòng, chống tội phạm CNC trên báo chí truyền thông để giúp cho các cơ quan báo chí truyền thông nói chung và các cơ quan, bộ ngành liên quan có cái nhìn khách quan, đúng đắn, từ đó có giải pháp hữu hiệu trong công tác

phòng chống tội phạm CNC Luận văn “Vấn đề phòng, chống tội phạm công

nghệ cao trên Báo Công an nhân dân” sẽ góp phần khẳng định vai trò xung

kích của báo chí truyền thông nói chung và báo Công an nhân dân (CAND) nói riêng trên mặt trận phòng chống tội phạm CNC, nâng cao nhận thức của người dân về loại tội phạm này Là phóng viên của báo CAND, tôi có điều kiện thuận lợi để tiếp cận thực tế và nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề:

Tội phạm CNC là một loại tội phạm xuất hiện khi công nghệ thông tin, máy tính, mạng internet, mạng viễn thông, các thiết bị số… phát triển, và loại tội phạm này mới chỉ nở rộ trong vòng 5 – 10 năm gần đây Vì là loại tội phạm mới nên ở Việt Nam chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu

về loại tội phạm này Cho đến nay cũng chưa có công trình nghiên cứu nào ở cấp tương đương về vấn đề phòng chống tội phạm CNC xét từ góc độ báo chí học để tìm ra những thành tựu, hạn chế trong công tác tuyên truyền phòng chống tội phạm CNC trên các tác phẩm báo chí

Đã có khá nhiều khóa luận của sinh viên báo chí Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) từng nghiên cứu các vấn

đề về tội phạm và tệ nạn xã hội (TNXH) trên báo Công an nhân dân như:

“Báo CAND với vấn đề thực hiện NĐ 87CP về việc phòng chống tệ nạn xã hội” (Khóa luận tốt nghiệp năm 1998 của tác giả Ngô Thị Hải Yến), “Báo CAND với công tác tuyên truyền chống tệ nạn mại dâm” (Khóa luận tốt

nghiệp năm 1998 của tác giả Vũ Thị Kiều Oanh), “Thể loại điều ra trên báo

CAND về đề tài phòng chống tệ nạn ma túy” (Khóa luận tốt nghiệp năm 2002

của tác giả Nguyễn Thị Thu Hà), “Báo điện tử với việc phòng chống tệ nạn

ma túy” (Khóa luận tốt nghiệp năm 2004 của tác giả Phạm Thị Vui), “Vấn đề phòng, chống tội phạm buôn bán phụ nữ, trẻ em trên Báo CAND” (Khóa luận

tốt nghiệp năm 2009 của tác giả Nguyễn Thị Quỳnh Vinh)…

Cũng từng có luận văn nghiên cứu vấn đề Báo CAND như “Báo chí

CAND với việc giáo dục pháp luật cho lực lượng CAND” (Luận văn tốt

nghiệp thạc sỹ chuyên ngành Báo chí học Trường ĐH Khoa học Xã hội & Nhân văn, ĐHQG Hà Nội năm 2006 của tác giả Nguyễn Thị Thu Phương) Tuy nhiên chưa có một công trình nào nghiên cứu về vấn đề tội phạm CNC

trên báo CAND Vì thế, người làm luận văn muốn cung cấp cái nhìn mới mẻ

về thực trạng tội phạm CNC trên thế giới và ở Việt Nam hiện nay, cũng như

đề cao công tác tuyên truyền, phòng chống loại tội phạm này trên báo chí, mà trực tiếp là báo CAND, cơ quan ngôn luận của Đảng ủy Công an Trung ương

và Bộ Công an

Trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả gặp không ít khó khăn, đặc biệt là về nguồn tư liệu, nhưng được sự quan tâm giúp đỡ từ phía thầy giáo hướng dẫn, cũng như lãnh đạo Báo CAND, Cục Phòng chống Tội phạm Công nghệ cao (Bộ Công an), các chuyên gia, điều tra viên, phóng viên Báo CAND và các cơ quan liên quan khác nên luận văn đã được hoàn thành Luận văn sẽ cung cấp vấn đề phòng chống tội phạm CNC từ góc nhìn báo chí, từ con mắt của phóng viên nên sẽ là những kết quả nghiên cứu mới mẻ nhất

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu:

3.1 Mục đích:`

Luận văn nghiên cứu tác động thông tin của Báo CAND trong vấn đề phòng chống tội phạm CNC, góp phần khẳng định tầm quan trọng của việc phòng ngừa, đấu tranh với loại tội phạm này Thông qua những cơ sở lý luận

để đối chiếu vào thực tiễn công tác tuyên truyền phòng chống tội phạm CNC hiện nay, đồng thời cụ thể hóa quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước

về lĩnh vực này

3.2 Nhiệm vụ:

Tác giả tìm hiểu, nghiên cứu lý luận về tội phạm CNC, tổng quan tình hình tội phạm CNC trên thế giới và Việt Nam thông qua phản ánh của báo chí Bên cạnh đó là tìm hiểu vai trò của báo chí trong việc phòng, chống tội phạm CNC; khảo sát nội dung phản ánh, hình thức chuyển tải thông tin trên Báo CAND về tội phạm CNC

Ngoài ra tác giả sưu tầm, nghiên cứu, tham khảo những văn bản luật, nghị định, nghị quyết, chỉ thị… của Đảng, Nhà nước, Bộ Công an, Bộ Thông tin – Truyền thông có liên quan đến vấn đề tội phạm CNC và Công nghệ thông tin Tác giả cũng tham khảo, so sánh, đối chiếu các bài viết của tạp chí chuyên ngành, sách chuyên ngành hoặc các tài liệu trong kỷ yếu của những buổi hội thảo có nội dung liên quan Cùng với đó là việc gặp gỡ, phỏng vấn các phóng viên, các điều tra viên, các chuyên gia về lĩnh vực tội phạm CNC

Trên cơ sở những nghiên cứu, phân tích, đánh giá các vấn đề, luận văn còn đưa ra một số giải pháp để nâng cao chất lượng, hiệu quả thông tin về phòng chống tội phạm CNC trên báo CAND nói riêng và báo chí nước ta nói chung, rút ra bài học kinh nghiệm nghiệp vụ làm báo cho cơ quan mình và bản thân

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là tất cả những tin, bài phản ánh, bài bình luận, phóng sự, điều tra, tổng hợp tư liệu… đề cập đến vấn đề tội phạm CNC trên các ấn phẩm báo in của Báo CAND

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi nghiên cứu của luận văn là những tin, bài viết về đề tài phòng chống tội phạm CNC được đăng tải trên các số báo in CAND hàng ngày và chuyên đề ANTG tuần từ năm 2009 đến năm 2011

5 Phương pháp nghiên cứu:

5.1 Phương pháp chung:

Luận văn sử dụng phương pháp biện chứng, đồng thời vận dụng những quan điểm, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước về vấn đề tội phạm CNC và vai trò của báo chí trong phòng, chống tội phạm

5.2 Phương pháp cụ thể:

Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối quan điểm của Đảng, Nhà nước về báo chí truyền thông ở nước ta Chúng tôi có sưu tầm các tư liệu, văn bản pháp luật, nghị định, quyết định, thông tư, chỉ thị của Đảng và nhà nước

ta có liên quan đến công tác phòng chống tội phạm CNC; các văn bản, số liệu thống kê của các Bộ, ngành, đoàn thể có liên quan, các tài liệu, sách, báo của các nhà báo và các thầy, cô giáo trong và ngoài khoa

Trong quá trình thực hiện đề tài, khi tiếp cận với từng nội dung cụ thể, người viết sử dụng những phương pháp: phân tích tài liệu, phân tích đánh giá, kết hợp so sánh, đối chiếu… để lý giải vấn đề, xác định luận điểm chính của luận văn và làm rõ các luận cứ Việc trao đổi, phỏng vấn đối với những chuyên gia, nhà khoa học, cán bộ điều tra, nhà báo, phóng viên làm công tác tuyên truyền phòng chống tội phạm CNC trên báo CAND sẽ giúp luận văn có những ví dụ sinh động nhất về quá trình tác nghiệp viết bài về tội phạm CNC, đồng thời làm rõ quan điểm của họ về loại tội phạm này

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn:

Luận văn có ý nghĩa thực tiễn trong việc phản ánh vấn nạn tội phạm CNC đang xảy ra nhức nhối, bức xúc trong xã hội; giúp cho công chúng có cái nhìn toàn cảnh về tội phạm CNC, các phương thức, thủ đoạn của loại tội phạm này để có biện pháp phòng ngừa

Luận văn sẽ góp phần bổ sung, làm phong phú hơn lý luận về vai trò, chức năng, nhiệm vụ của báo chí truyền thông và nâng cao chất lượng công

tác tuyên truyền phòng chống tội phạm CNC hiện nay Trong phạm vi luận văn, tác giả trình bày những ưu điểm trong nội dung phản ánh, hình thức chuyển tải thông tin và hiệu quả tác động của Báo CAND đối với thực tiễn xã hội, đồng thời nêu một số hạn chế, thiếu sót của Báo CAND khi thông tin về

vấn đề này Tất cả những điều đó sẽ là kinh nghiệm thực tế quý báu cho PV, BTV Báo CAND nói riêng và những người làm báo nói chung

“Vấn đề phòng, chống tội phạm công nghệ cao trên Báo Công an nhân dân (Giai đoạn 2009 – 2011)” là một công trình nghiên cứu bước đầu phân

tích, nhận xét và đánh giá tổng quát dựa trên những bài báo, tư liệu khoa học, thực tiễn, khách quan Luận văn sẽ là cơ sở có giá trị lý luận và thực tiễn nhất định để những nhà quản lý đề ra những chủ trương, chính sách phù hợp

7 Cấu trúc của luận văn:

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, Nội dung luận văn gồm 3 chương như sau:

Chương 1: Tổng quan tình hình tội phạm công nghệ cao trên thế giới

và ở Việt Nam

Chương 2: Đánh giá tác động của Báo CAND về tuyên truyền phòng,

chống tội phạm công nghệ cao

Chương 3: Một số vấn đề đặt ra và giải pháp để nâng cao chất lượng,

hiệu quả thông tin của báo CAND về phòng, chống tội phạm CNC

NỘI DUNG

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH TỘI PHẠM CÔNG NGHỆ CAO

TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 1.1 Khái niệm:

1.1.1 Tội phạm công nghệ cao là gì?

Qua quá trình nghiên cứu chúng tôi nhận thấy, hiện có rất nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm tội phạm công nghệ cao

Tại cuộc họp lần thứ 10 của Đại hội đồng Liên hợp quốc về ngăn chặn

và xử lý tội phạm được tổ chức tại thành phố Viên (Áo) từ ngày 10 – 17 tháng 10 năm 2000, một cuộc hội thảo đã được tổ chức để bàn về vấn đề tội phạm công nghệ cao, mà họ gọi là “Công nghệ thông tin” Định nghĩa tội phạm công nghệ cao của họ được hiểu theo 2 nghĩa:

Theo nghĩa hẹp, là các hành vi phạm tội sử dụng máy tính và mạng máy tính với mục đích xâm phạm đến an toàn của hệ thống máy tính và quy trình lưu trữ dữ liệu của hệ thống đó Loại tội phạm theo định nghĩa này có thể được hiểu là loại tội phạm mới, có quan hệ trực tiếp đến máy tính, mạng máy tính, làm ảnh hưởng và gây thiệt hại cho người sử dụng

Theo nghĩa rộng, là các hành vi phạm tội sử dụng máy tính hoặc các phương pháp khác có liên quan đến máy tính, mạng máy tính, bao gồm các loại tội phạm như chiếm giữ bất hợp pháp và đe doạ hoặc làm sai lệnh thông tin bằng phương pháp sử dụng mạng máy tính Loại tội phạm theo định nghĩa này là rất rộng, bao gồm nhiều loại hành vi của tội phạm truyền thống được thực hiện với sự trợ giúp của công cụ máy tính mà phổ biến hiện nay như các hành vi lừa đảo, trốn lậu cước viễn thông, mạo danh [25]

Theo Bộ Tư pháp Mỹ, khái niệm tội phạm công nghệ cao là “bất cứ

hành vi vi phạm pháp luật hình sự nào có liên quan đến việc sử dụng các hiểu biết về công nghệ máy tính trong việc phạm tội, điều tra hoặc xét xử” [8]

Từ điển Bách khoa Công an nhân dân Việt Nam cho rằng tội phạm

công nghệ cao là: Loại tội phạm sử dụng những thành tựu mới của khoa học - kỹ thuật và công nghệ hiện đại làm công cụ, phương tiện để thực hiện hành vi phạm tội một cách cố ý hoặc vô ý, gây nguy hiểm cho xã hội Chủ thể của loại tội phạm này thường là những người có trình độ học vấn, chuyên môn cao, có thủ đoạn rất tinh vi, khó phát hiện Hậu quả do loại tội phạm này gây

ra không chỉ là những thiệt hại lớn về mặt kinh tế, xã hội mà nó còn xâm hại tới an ninh quốc gia Một số nhóm tội phạm công nghệ cao phổ biến hiện nay là: Nhóm tội phạm tin học (Hacker), viễn thông Nhóm tội phạm sử dụng phương tiện điều khiển chính xác Nhóm tội phạm sinh học - hoá học [57, tr 1156]

Theo Tổ chức Cảnh sát Hình sự quốc tế (INTERPOL) thì tội phạm

công nghệ cao là loại tội phạm sử dụng, lạm dụng những thiết bị kỹ thuật, dây chuyền công nghệ có trình độ công nghệ cao như một công cụ, phương tiện để thực hiện hành vi phạm tội Trong các dạng của tội phạm công nghệ cao có 2 dạng chính, đó là tội phạm máy tính (computer crime) và tội phạm công nghệ thông tin - điều khiển học (cyber crime) Việc xác định hành vi phạm tội, mức độ tội phạm và mức hình phạt ở các nước trên thế giới có sự khác nhau tuỳ thuộc vào hệ thống pháp luật mà nước đó đang áp dụng

Trong cuốn sách lưu hành nội bộ “An toàn thông tin và công tác

phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao”, Đại tá, TS Trần Văn Hòa,

Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát Phòng chống Tội phạm sử dụng công nghệ cao đưa ra khái niệm: “Tội phạm sử dụng công nghệ cao là những hành vi vi

phạm pháp luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự sử dụng thiết bị kỹ thuật số, mạng máy tính làm công cụ, tấn công trái pháp luật vào website, cơ sở dữ liệu, máy tính, mạng máy tính một cách cố ý hoặc vô ý, hoặc sử dụng thiết bị kỹ thuật số, mạng máy tính để thực hiện các hành vi tội phạm khác, xâm hại đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, gây nguy hiểm cho xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức và của công dân” [26,

tr 20]

Thực tế ở thời điểm hiện tại trên thế giới và ở Việt Nam đều chưa có

sự thống nhất về khái niệm tội phạm công nghệ cao, khái niệm này còn gây nhiều tranh cãi về chủ thể thực hiện hành vi, cách thức phạm tội, và cả hình thức xử phạt… Từ những nghiên cứu của mình, chúng tôi tạm chấp nhận khái

niệm về tội phạm công nghệ cao theo khái niệm của Cục Cảnh sát Phòng

chống Tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an):

“Tội phạm sử dụng công nghệ cao được hiểu là các hành vi sử dụng máy tính, mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng Internet, thiết bị số để phạm tội Tội phạm công nghệ cao là tội phạm “phi truyền thống”, có những nét đặc thù, khác biệt, tính chất, mức độ hậu quả do loại tội phạm này gây ra hết sức nghiêm trọng, khó lường và đang phát triển trên quy mô toàn cầu, trở thành mối đe dọa to lớn đối với sự ổn định, phát triển của các quốc gia trên thế giới”

1.1.2 Các loại tội phạm công nghệ cao

Nhìn lại thời gian qua có thể thấy rằng, tội phạm sử dụng công nghệ cao ở Việt Nam, nhất là tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông đang gia tăng nhanh chóng, sự xâm nhập của tội phạm quốc tế qua con đường công nghệ cao đang diễn ra từng ngày, từng giờ Từ những hành vi manh nha ban đầu như sử dụng máy tính, mạng máy tính để phát tán vi rút, trộm cắp

thông tin, dữ liệu, hiện nay tội phạm đã dùng máy tính, mạng máy tính, thiết

bị viễn thông thành một công cụ đắc lực để gây án với hàng loạt các hành vi như: lừa đảo, trộm cắp tài sản; rửa tiền; buôn bán ma tuý; tuyên truyền văn hoá phẩm đồi truỵ; mại dâm; xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; khủng bố; quấy rối Có thể nói, tội phạm sử dụng công nghệ cao ngày càng đa dạng bao gồm

cả các loại tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia, tội phạm hình sự, kinh tế,

ma tuý

Tại Việt Nam, tội phạm sử dụng công nghệ cao tập trung vào 2 loại chính:

(1) Tội phạm trong lĩnh vực an ninh, an toàn mạng (máy tính, mạng

máy tính là đối tượng bị tấn công): Thông qua mạng Internet để phá hoại về chính trị hoặc trục lợi về kinh tế bằng các thủ đoạn tấn công, phá hoại máy chủ, hệ thống thông tin; xâm nhập, phá hoại hạ tầng thông tin quốc gia, sửa đổi, trộm cắp cơ sở dữ liệu của các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp; sử dụng trái phép thông tin trộm cắp được, tấn công từ chối dịch vụ; phát tán vi rút, phần mềm gián điệp để trộm cắp thông tin cá nhân, thông tin kinh tế, bí mật quốc gia…

Đặc biệt, đã xuất hiện tại Việt Nam một số loại virut siêu đa hình, khi lây nhiễm, tự động biến đổi, tránh sự phát hiện của các phần mềm diệt virut Qua đấu tranh, lực lượng Cảnh sát Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao đã phát hiện một số phần mềm gián điệp quét, tìm và khai thác lỗ hổng bảo mật, điều khiển từ xa, có chức năng lấy mọi thông tin lưu trong máy tính, phá hủy dữ liệu, ghi âm thanh, lấy thông tin mật khẩu, thông tin cá nhân, chụp ảnh màn hình, tự động bật webcam… và gửi tất cả dữ liệu thu được cho đối tượng qua thư điện tử đã được chỉ định trước Các phần mềm này đều hoạt động ngầm trên máy, rất khó phát hiện

(2) Sử dụng máy tính, mạng máy tính thực hiện hành vi phạm tội khác

(máy tính, mạng máy tính trở thành công cụ, phương tiện để tấn công): Tội

phạm có sử dụng phương tiện kỹ thuật số, mạng máy tính để làm công cụ thực hiện hành vi phạm tội các loại tội “truyền thống” như lừa đảo qua mạng, trộm cắp tiền từ thẻ tín dụng, đánh bạc qua mạng, buôn bán qua mạng, rửa tiền qua mạng, truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy qua mạng, xâm phạm quyền

sở hữu trí tuệ qua mạng

Phổ biến là các thủ đoạn như: Truy cập vào cơ sở dữ liệu để lấy thông tin tài khoản Ngân hàng, bán cho tội phạm nước ngoài hoặc dùng để mua hàng qua mạng chuyển về Việt Nam; tổ chức đánh bạc, cá độ bóng đá trên một số website nước ngoài, chuyển tiền sang tài khoản tiền ảo, rút tiền qua máy ATM; hoặc người nước ngoài đi du lịch vào Việt Nam, sử dụng hộ chiếu giả, thẻ tín dụng giả hoặc thông đồng với các đại lý chấp nhận thẻ để thanh toán các dịch vụ khách sạn, mua hàng, đặt tour du lịch, mua đồ trang sức, mua vé máy bay…

Trong lĩnh vực thương mại điện tử, tội phạm thực hiện các hành vi lừa đảo thông qua việc huy động vốn, đầu tư kinh doanh qua mạng chiếm đoạt hàng trăm tỷ đồng (Điển hình là vụ Colonyinvest: Một số đối tượng người Hoa đã cấu kết với một số đối tượng nước ngoài quảng cáo về việc đầu tư tài chính đa cấp qua mạng để được hưởng mức lợi nhuận 2,8 đến 3%/ngày, làm hàng vạn người tại 38 tỉnh và thành phố trên cả nước đã bị lừa đảo, chiếm đoạt hàng trăm tỷ đồng)

Thủ đoạn lừa đảo trong bán hàng trực tuyến trên mạng internet ngày càng gia tăng: Vì người mua phải trả tiền trước, người bán thường chào hàng không đúng với hàng được giao về chất lượng, số lượng, chủng loại, mẫu mã…, thậm chí không giao hàng sau khi đã nhận tiền, hoặc trả tiền bằng thẻ

tín dụng trộm cắp được Nhiều công ty Việt Nam đã bị lừa hàng triệu USD, khi ký hợp đồng ngoại thương qua mạng Đối tác thường thực hiện đúng cam kết một hoặc hai hợp đồng đầu để tạo lòng tin, khi lượng tiền thanh toán lên đến hàng triệu USD, đối tượng nhanh chóng rút tiền, không giao hàng và cắt mọi liên lạc Hàng trăm đối tượng gốc Châu Phi nhập cảnh vào TP Hồ Chí Minh sử dụng thẻ tín dụng trộm cắp được để rút tiền, rửa tiền, gửi thư lừa đảo trúng thưởng xổ số, đề nghị tham gia rửa tiền, đề nghị nhận hộ tiền thừa kế, thông báo nhận hàng từ nước ngoài…, để được nhận số tiền lớn với điều kiện phải chuyển trước 1 khoản phí để làm thủ tục

Thời gian qua, hiện tượng nhắn tin lừa đảo, gửi thư điện tử lừa đảo, tống tiền, khủng bố, phá hoại, đe dọa, quấy rối đã bùng nổ mạnh mẽ Hiện nay, nhiều công ty cung cấp nội dung số tổ chức nhắn tin trúng thưởng, bói toán, lô đề, tư vấn tình dục, phát tán văn hóa phẩm đồi trụy… với mỗi tin nhắn sẽ bị trừ 15.000 đồng Đại bộ phận những người nhắn tin chỉ biết bị lừa sau khi tài khoản hết tiền Ngoài ra việc lập trang tin điện tử phát tán phim ảnh đồi trụy, tuyên truyền tài liệu phản động, cá độ bóng đá, buôn bán ma túy… cũng diễn ra phức tạp

Nhìn chung, tội phạm công nghệ cao có 2 loại chính là loại tội phạm trong lĩnh vực an ninh mạng và loại tội phạm sử dụng máy tính, mạng máy tính để thực hiện các hành vi phạm tội khác Trong mỗi loại thì lại chia nhỏ thành nhiều dạng phạm tội khác nhau, phản ánh cách thức thực hiện hành vi của các đối tượng Cùng với sự phát triển, tiến bộ của máy tính, mạng máy tính, công nghệ thông tin, mạng viễn thông, thiết bị số… thì tội phạm công nghệ cao cũng biến hóa, đổi mới không ngừng với các hành vi ngày càng tinh

vi và phức tạp hơn

1.2 Thực trạng tội phạm công nghệ cao trên thế giới

Báo An ninh thế giới ngày 20/9/2010 đưa tin (dẫn nguồn nhật báo điện

tử Telegraph.co.uk): Theo các chuyên gia thuộc Hãng Garlik, một công ty chuyên điều tra tội phạm Công nghệ cao ở Anh thì trong 6 tháng đầu năm

2010 có khoảng 1,5 tỉ vụ phạm tội trên mạng Internet toàn cầu Tính ra trung bình cứ 12 giây đồng hồ lại xảy ra một vụ phạm tội trên mạng, nghĩa là mỗi giờ có tới 300 vụ Nhưng 90% thủ phạm trong tổng số 1,5 tỉ vụ tin tặc nói trên lại không hề hấn gì Trong 10% còn lại, đứng đầu là con số 425 nghìn

vụ liên quan đến tội phạm tình dục, ví như chuyện phát tán lên mạng hình ảnh khiêu dâm trẻ em, đăng tải những câu chuyện có nội dung loạn luân tục tĩu, hay gửi e-mail quấy rối Thứ đến là lừa đảo tín dụng và thương mại điện

tử với 103,5 nghìn vụ Tiếp theo là việc thâm nhập phi pháp vào máy tính của

người khác đánh cắp thông tin cá nhân, với 72.250 vụ Đa phần còn lại thuộc dạng thông qua mạng Internet tiện dụng để đe dọa, lăng nhục, hoặc khủng bố tinh thần người khác

Còn theo báo cáo của tổ chức Cảnh sát Hình sự quốc tế (Interpol), tội phạm sử dụng công nghệ cao đang trở thành mối nguy hại lớn trên thế giới với thiệt hại mỗi năm khoảng 400 tỷ USD, cao hơn số tiền mà tội phạm buôn bán ma túy thu được và cứ 14 giây lại xảy ra 1 vụ phạm tội sử dụng công nghệ cao Số lượng vụ việc, vụ án liên quan đến tội phạm công nghệ cao ngày càng tăng một cách chóng mặt Nếu như trong những năm đầu thập niên 90 của thế kỷ XX, số lượng vụ việc xảy ra trên thế giới liên quan đến tội phạm công nghệ cao là khoảng 250 – 300 vụ mỗi năm; những năm 2000 và

2001 con số này là gần 22.000 vụ, thì từ năm 2002 đến nay số lượng vụ phạm tội có sử dụng CNC là 75.000 – 100.000 vụ/năm

Phát biểu tại Hội nghị Tội phạm kinh tế của châu Âu (tổ chức ngày 19/11/2008 tại Frankfurt – Đức), chuyên gia Kilian Strauss của Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu (OSCE) đã tiết lộ rằng mức thiệt hại mà mảng tội

phạm mạng đã gây ra cho các nền kinh tế đã đạt mốc 100 tỷ USD mỗi năm

và sẽ tiếp tục gia tăng cao hơn nữa trong những năm tới nếu các quốc gia không có những hành động phối hợp với nhau chặt chẽ hơn nữa nhằm ngăn chặn nguy cơ này “Chúng ta cần có những sự hiểu biết mang tính đa phương, chịu trách nhiệm giám sát và phòng tránh một cuộc “khủng hoảng ảo” trên mạng Internet trong những năm tới bởi nó sẽ gây ra sự thiệt hại không hề thua kém cuộc khủng hoảng tài chính hiện nay”, Antonio Maria Costa – Giám đốc điều hành Văn phòng phòng chống Ma túy và Tội phạm của Liên hợp quốc phát biểu, “thậm chí tội phạm mạng còn vượt ra ngoài biên giới về kinh tế và đe dọa đến cả lĩnh vực an ninh quốc gia” [30]

Theo tham luận “Hội thảo quốc tế Ngày An toàn Thông tin” ngày 23/11/2011 tại Hà Nội: Tình hình an ninh thông tin trên thế giới trong vòng một năm vừa qua nổi lên với rất nhiều các cuộc tấn công mạng máy tính Các cuộc tấn công tin học này nhằm vào mọi cơ quan tổ chức, từ các cơ quan chính phủ, các công ty lớn tới các tổ chức quốc tế Theo số liệu thống kê của

cơ quan chức năng Mỹ, trong năm 2010 số vụ tấn công an ninh mạng vào cơ quan liên bang là hơn 41.000 vụ (tăng 40%), chủ yếu bằng mã độc Tin tặc liên tiếp xâm nhập và tấn công các website của Chính phủ Mỹ như: Ủy ban Thương mại Liên bang, Bộ Giao thông vận tải, Bộ Quốc phòng, Cục Tình báo, Bộ Nội vụ, Bộ An ninh nội địa, Thị trường chứng khoán NewYork… Theo báo cáo công bố ngày 24/10/2011, cơ quan giám sát thuộc Bộ Năng lượng Mỹ (DOE) khuyến cáo bộ này là một trong những nạn nhân của hàng loạt vụ tấn công mạng trong thời gian gần đây và cần phải tăng cường các biện pháp bảo vệ hệ thống máy tính của mình Chủ tịch Ủy ban tình báo Hạ viện Mỹ cho rằng, các vụ tin tặc xâp nhập thu thập thông tin “tài sản trí tuệ” của Hoa Kỳ và các nước Tây Phương, đang ở mức độ báo động và gây nguy

Tại Pháp, tin tặc đã đột nhập vào các máy tính tại dinh tổng thống, Bộ ngoại giao và một số Bộ ngành khác để thu thập thông tin về G20, đặc biệt là thâm nhập vào 150 máy tính của Bộ Tài chính Tại Canada, tin tặc đã thông qua các máy chủ tại Trung Quốc tấn công, kiểm soát một số máy tính của quan chức hàng đầu Chính phủ và máy tính của 3 Bộ chủ chốt là Bộ Tài chính, Ủy ban Kho bạc, Bộ Phát triển và Nghiên cứu phòng vệ Tại Úc, máy tính của Thủ tướng và hàng ngàn thư điện tử của 10 bộ trưởng bị thâm nhập

và đọc lén Tại Anh, thiệt hại do nạn tin tặc gây ra ước tính lên tới 43,7 tỷ USD, trong đó các công ty dược phẩm, công nghệ sinh học, điện tử, hóa chất chịu thiệt hại lớn nhất với 14,9 tỷ USD, Chính phủ chịu thiệt hại 3,6 tỷ USD Tại Hàn Quốc, Ủy ban truyền thông phải ban bổ tình trạng khẩn cấp về an ninh mạng khi 40 website của Chính phủ và các cơ quan khác bị tấn công từ chối dịch vụ, trong đó có website của Tổng thống, Quốc hội, Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng và nhiều tổ chức tài chính quan trọng khác… [59]

Tháng 7/2011, mạng lưới máy tính của Hạ viện Nhật Bản đã trở thành mục tiêu của tin tặc xuất phát từ một máy chủ ở Trung Quốc Tin tặc đã dùng virus máy tính để đánh cắp mật khẩu và có thể đã đọc được e-mail của các nghị sĩ trong vòng 1 tháng Máy tính đầu tiên bị nhiễm virus đã kết nối với máy chủ ở Trung Quốc nhưng không dễ dàng xác định được ai là kẻ đứng sau

vụ việc vì bất kỳ ai cũng có thể tiếp cận máy chủ này, và có khả năng máy chủ nói trên đã bị kiểm soát bởi một nước thứ 3 Tháng 9/2011, Công ty Mitsubishi Heavy Industry (nhà sản xuất các linh kiện cho các loại tàu ngầm, tên lửa và nhà máy điện nguyên tử và là nhà sản xuất thiết bị quốc phòng lớn nhất Nhật Bản) đã công bố 45 máy chủ mạng và 38 máy tính trong 10 nhà máy của họ nằm rải rác khắp nước Nhật đã bị tấn công bằng mã độc

Báo Cần Thơ Điện tử ngày 14/5/2012 có bài viết: “Ấn Độ tăng cường

phòng chống tội phạm mạng” phản ánh thực trạng tội phạm Công nghệ cao ở

Ấn Độ Năm 2011, ước tính có khoảng 29,9 triệu người dân Ấn Độ trở thành nạn nhân của tin tặc với tổng thiệt hại khoảng 7,6 tỉ USD Báo cáo gần đây của Tập đoàn kiểm toán hàng đầu thế giới Ernst and Young cho thấy, đánh cắp thông tin hoặc dữ liệu là hình thức lừa đảo phổ biến nhất ở Ấn Độ Bọn tội phạm có thể nhắm đến nhiều mục tiêu bao gồm thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, thậm chí bí mật của các công ty Theo lời cảnh báo từ Ernst and Young, lợi nhuận mà bọn tội phạm kiếm được có thể xấp xỉ con số 5% lợi nhuận công ty mà chúng nhắm đến Dựa trên kết quả nghiên cứu của hãng bảo mật Sophos công bố gần đây, Ấn Độ đã vượt qua Mỹ để trở thành “vua phát tán thư rác” trên thế giới Ngoài ra hơn 100 trang mạng của cơ quan chính phủ nước này đã bị tin tặc tấn công trong 3 tháng đầu năm 2012 [39]

Như vậy, có thể nói vấn nạn tội phạm công nghệ cao hiện đang diễn ra

ở khắp nơi trên thế và có khả năng không ngoại trừ quốc gia nào, từ Anh, Mỹ, Đức, Ấn Độ, Afganistan cho đến Nhật Bản, Trung Quốc… Bất kỳ nơi nào có sự hiện diện của máy tính, mạng internet, mạng viễn thông, thiết bị số… thì ở đó tội phạm sử dụng công nghệ cao hoạt động Tội phạm công nghệ cao trên thế giới được gọi tên là “mối nguy hại”, với mức thiệt hại được

so sánh “không thua kém gì khủng hoảng kinh tế”, đe dọa an ninh quốc gia,

và “doanh thu lừa đảo qua mạng còn lớn hơn cả doanh thu từ buôn bán ma túy” [1] Vấn đề phòng ngừa, đấu tranh với loại tội phạm này trở thành trách nhiệm không chỉ của riêng từng quốc gia, mà là của cả cộng đồng, không phân biệt ranh giới, lãnh thổ

1.3 Thực trạng tội phạm công nghệ cao ở Việt Nam

Tại Việt Nam, mặc dù tội phạm sử dụng công nghệ cao mới chỉ xuất

hiện trong những năm gần đây nhưng tính chất, mức độ nguy hiểm của loại tội phạm này đã đến mức báo động Tội phạm sử dụng công nghệ cao đã xuất

hiện trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội như: bảo vệ an ninh quốc gia; trật tự quản lý kinh tế; trật tự an toàn xã hội, đặc biệt là lĩnh vực an toàn hệ thống mạng máy tính, tài chính – ngân hàng, thanh toán điện tử, thương mại điện tử Loại tội phạm này không chỉ tập trung tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh mà đã và đang lan ra khắp các tỉnh, thành phố trên cả nước

Đối tượng phạm tội thường có tuổi đời trẻ (từ 14 đến 35 tuổi), chủ yếu

là học sinh, sinh viên có kiến thức và đam mê về CNTT, một số ít là cán bộ, công chức có trình độ CNTT, am hiểu máy tính và mạng internet Chúng thường tập hợp, liên kết với nhau thông qua các diễn đàn trên mạng internet

để chia sẻ công cụ, cách thức, thủ đoạn phạm tội Đáng chú ý hơn nữa, ở Việt Nam, tội phạm sử dụng công nghệ cao không chỉ do công dân Việt Nam thực hiện, gây thiệt hại cho tổ chức, cá nhân Việt Nam; mà còn do người nước ngoài thực hiện, gây thiệt hại cho tổ chức, cá nhân ở Việt Nam và bên ngoài lãnh thổ Việt Nam Các băng nhóm tội phạm công nghệ cao nước ngoài (đặc biệt các băng nhóm người Trung Quốc, Đài Loan) triệt để lợi dụng chính sách mở cửa của Việt Nam, vào Việt Nam dưới vỏ bọc du lịch, tìm hiểu đầu tư, liên kết, trao đổi văn hóa để móc nối với các tổ chức, băng nhóm tội phạm trong nước Các vụ triệt phá hoạt động của các băng nhóm trên tại Việt Nam (tháng 6/2010, tháng 9/2011) và tại một loạt các nước Đông Nam Á (Campuchia, Thái Lan, Malaysia ) cho thấy tội phạm công nghệ cao Trung Quốc, Đài Loan đã xây dựng mạng lưới chân rết thâm nhập sâu vào địa bàn các nước trong khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam

Thực tế những năm gần đây cho thấy, trong các vụ án tội phạm công nghệ cao, mối liên kết giữa tội phạm trong nước với tội phạm ở nước ngoài ngày càng được thể hiện rõ nét Chúng cấu kết, móc nối với nhau tạo thành những đường dây, ổ nhóm hoạt động xuyên quốc gia, gây hậu quả và tác hại to lớn cho

các đối tượng bị xâm hại Vì vậy, thủ đoạn của loại tội phạm này ngày càng tinh vi, kín đáo và có sự thay đổi phương thức liên tục nhằm lẩn tránh sự phát hiện của các cơ quan chức năng Hậu quả là những thiệt hại lên đến hàng trăm tỷ đồng cho các doanh nghiệp, cá nhân trong và ngoài nước, ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, hình ảnh của Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế

Trong thời gian gần đây đặc điểm, tính chất của tội phạm Công nghệ cao ngày càng biến đổi không lường Đặc biệt là sự xuất hiện hành vi lừa đảo tài chính qua mạng với con số nạn nhân lên đến hàng ngàn người, trên diện rộng từ Bắc vào Nam nhưng hầu hết tập trung ở những vùng miền xa trung tâm Tại đây, trình độ hiểu biết của người dân về công nghệ thông tin,

về kinh doanh tài chính còn rất hạn chế Mặc dù hàng chục năm trước, thủ đoạn lừa đảo này đã xuất hiện ở nhiều quốc gia trên thế giới nhưng do thông tin cặn kẽ đến quần chúng nhân dân ở trong nước thì chưa nhiều, nên với đại

đa số thì đây vẫn là thủ đoạn mới, lần đầu tiên xuất hiện tại Việt Nam Các đối tượng lừa đảo lập ra một trang web, lấy địa chỉ giả ở Mỹ rồi nhập tên tuổi của những người tham gia vào mạng lưới cùng với số tiền họ đã góp Sau đó, các đối tượng này mở máy tính cho họ xem, họ tận mắt nhìn thấy tên mình,

số tiền của mình trên màn hình thì vui và tin là mình đang kinh doanh tài chính với tập đoàn ở Mỹ thật mà không biết rằng việc tạo ra một trang web là

vô cùng đơn giản Sự thiếu hiểu biết cũng là một nguyên nhân khiến nhiều người bị mắc lừa Một nguyên nhân nữa đó là do mức lãi suất mà bọn lừa đảo đưa ra quá hấp dẫn, quá cao so với tất cả các hình thức huy động tiền gửi hợp pháp khác Thực chất, đây là hình thức kinh doanh tài chính đa cấp trên mạng, và mọi hình thức kinh doanh tài chính đa cấp trên mạng đều chưa được Nhà nước cho phép vì thế đây là hình thức kinh doanh bất hợp pháp

Gần đây nhất là vụ Công ty CP Đào tạo mua bán trực tuyến (MB 24h) lừa đảo 50.000 người dân trên hàng chục tỉnh thành trong cả nước, thu về hơn

600 tỷ đồng chia nhau Các đối tượng lập tạo ra các gian hàng điện tử trên website rồi giới thiệu, lôi kéo người dân tham gia hệ thống Theo quy định, người tham gia mạng lưới MB 24 5,2 triệu đồng để trở thành hội viên, khi tham gia người chơi được tư vấn mở gian hàng điện tử để rao bán hàng miễn phí, mua các sản phẩm với giá ưu đãi, hưởng tiền hoa hồng khi giới thiệu thành viên cấp dưới hoặc tiền hoa hồng khi có người cấp dưới đạt mốc cao hơn Số tiền hoa hồng khá lớn nên nhiều người không tính toán thiệt hơn, đã nộp tiền vào hệ thống trên, thậm chí lôi kéo, dụ dỗ bạn bè, người thân vào hệ thống để được hưởng hoa hồng, để được nâng hạng Còn các đối tượng thì tạo ra những tài khoản sắp xếp dưới cấp nhau để đẩy tài khoản của mình lên cấp cao hơn nhằm hưởng tiền hoa hồng của người tham gia Chỉ trong vòng 1 năm các đối tượng cầm đầu đã rút tiền thật với số lượng hàng trăm tỷ đồng để hưởng thụ cá nhân, sau đó "bơm" tiền ảo vào hệ thống để đánh lừa người chơi Một thủ đoạn lừa đảo kinh doanh đa cấp qua mạng không mới nhưng được thuyết trình quá mùi mẫn khiến nhiều người dân cả tin bị mắc bẫy

Các dạng tội phạm công nghệ cao đã được phát hiện tại Việt Nam:

+ Dùng thủ đoạn Phishing (lừa cung cấp mật khẩu), trojan horse (phần mềm ngụy trang nhằm đánh cắp thông tin), spyware (phần mềm gián điệp chuyên thu thập thông tin), keylogger (chương trình theo dõi thao tác bàn phím), adware (phần mềm quảng cáo) để lấy cắp địa chỉ email, thông tin thẻ tín dụng và thông tin cá nhân như tên, địa chỉ, số điện thoại, số thẻ an ninh xã hội, thông tin giấy phép lái xe…;

+ Mua bán thông tin thẻ tín dụng trên mạng internet

+ Trộm cắp tiền từ thẻ tín dụng và tài khoản bằng cách: Làm thẻ tín dụng giả rút tiền từ máy ATM và thẻ màu để trả tiền cho các dịch vụ như

khách sạn, nhà hàng, mua hàng đắt tiền, mua vé máy bay, mua hàng trực tuyến bằng thông tin thẻ tín dụng và tài khoản trộm cắp được (được gọi là ship hàng);

+ Rửa tiền: chuyển tiền từ tài khoản trộm cắp được sang tài khoản money tại e-gold, e-passport , chuyển tiền qua Western Union và tài khoản của đối tượng tại các ngân hàng tại Việt Nam;

e-+ Lừa đảo qua quảng cáo, bán hàng trực tuyến trên mạng internet, kinh doanh đa cấp trên mạng, lừa đảo trong hoạt động thương mại điện tử, trong mua bán ngoại tệ, cổ phiếu qua mạng, đánh bạc và rửa tiền, thực hiện hành vi trốn thuế, tham ô…

+ Cá độ bóng đá, đánh bạc, buôn bán ma túy, buôn bán phụ nữ, mại dâm qua mạng internet, truyền bá khiêu dâm trên mạng

+ Thực hiện các hoạt động khủng bố, phá hoại, đe dọa đến sự an toàn của hệ thống hạ tầng quốc gia như: hệ thống truyền tải điện, hệ thống thông tin liên lạc, hệ thống điều khiển không lưu hàng không…

+ Lập trạm thu phát tín hiệu trái phép, sử dụng mạng internet để chuyển cuộc gọi quốc tế thành cuộc gọi nội hạt thu tiền trái phép, gây thiệt hại hàng triệu USD, dùng điện thoại di động tống tiền, đe dọa;

+ Lừa đảo bằng cách gửi email từ các nước châu Phi, châu Âu thông báo trúng thưởng sổ số hàng chục nghìn USD trên mạng internet với điều kiện phải chuyển trước phí để làm thủ tục chuyển tiền…

Có thể nói, tình hình tội phạm công nghệ cao ở Việt Nam cũng phức tạp không kém trên thế giới, với đa dạng các hành vi, thủ đoạn và xảy ra trên nhiều lĩnh vực: CNTT, bưu chính viễn thông, tài chính ngân hàng, thương mại điện tử… Internet bắt đầu vào Việt Nam năm 1997, bắt đầu phát triển và nở rộ những năm cuối thể kỷ 20 nên tội phạm công nghệ cao cũng mới chỉ bắt đầu hoành hành những năm gần đây Tuy nhiên phải nói rằng ở Việt Nam

cũng đã xuất hiện những nhóm tội phạm công nghệ cao chuyên nghiệp, thực hiện hành vi bài bản, có âm mưu từ trước, nhằm thu lợi lớn cho bản thân

1.4 Hậu quả của tội phạm công nghệ cao ở Việt Nam

Trước hết là hậu quả lớn về kinh tế, gây thiệt hại hàng triệu, hàng tỷ đồng đối với các tập thể, cá nhân bị đối tượng dùng CNC để lừa đảo hoặc trộm cắp Trong cuốn “An toàn thông tin và công tác phòng chống tội phạm

sử dụng công nghệ cao”, tác giả Trần Văn Hòa cũng nhấn mạnh: Nếu vấn đề

an ninh mạng không được giải quyết kịp thời, lĩnh vực thương mại điện tử của Việt Nam có thể sẽ rơi vào tình trạng trì trệ, trở thành một rào cản đối với sự phát triển kinh tế, xã hội Hiện nay đã xuất hiện một số mạng máy tính ma (botnet) do chính hacker Việt Nam phát triển và hoạt động, kéo theo tác hại lớn đối với an ninh mạng nói chung và thương mại điện tử nói riêng

Trước đây các mạng botnet quy mô lớn chỉ xuất hiện ở nước ngoài, hiện nay đã xuất hiện những mạng botnet lớn, như đợt tấn công DDOS quy

mô lớn vào trang vietnamnet.com.vn ngày 17/1/2011 do hacker Việt Nam cài virut để điều khiển mạng bonet tấn công Hacker ngày nay tấn công mạng chủ yếu nhằm mục đích chiếm đoạt tài sản, thu lợi bất chính Ngoài ra

xu hướng gửi thư rác quy mô lớn, lừa đảo qua phishing, cài keylogger, lấy cắp thông tin, rửa tiền bằng tiền ảo đang ngày càng phát triển Đã có lúc báo cáo của các hãng bảo mật trên thế giới xếp Việt Nam là 1 trong 10 nước nước có lượng spam email (thư rác) cao nhất thế giới, xếp thứ 12 về mức đe dọa mã độc; đứng thứ 33 về hệ thống máy chủ bị lợi dụng để lừa đảo trực tuyến; xếp thứ 45 về máy tính bị nhiễm phần mềm điều khiển của tin tặc [59]

Nếu xét thiệt hại về mặt kinh tế, chỉ tính riêng vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản lớn thông qua hình thức kinh doanh đa cấp trên mạng Internet vào tháng 3 năm 2012 vừa qua tại Hà Nội, các đối tượng đã lừa đảo khoảng

87.000 lượt người với số tiền lên đến 678 tỷ đồng Qua quá trình điều tra xác minh, các đối tượng đã khai nhận rõ hành vi phạm tội, quy mô, phương thức thủ đoạn và sơ đồ tổ chức của đường dây tội phạm lừa đảo của mình Sử dụng danh nghĩa doanh nghiệp để kinh doanh đa cấp qua mạng internet, đường dây này đã phát triển “chân rết” ở hầu hết 64 tỉnh, thành phố trên địa bàn cả nước Chúng đứng ra thành lập các doanh nghiệp có quan hệ với phía nước ngoài để tạo lòng tin cho người dân rồi thực hiện cái gọi là “gói dịch vụ đặt phòng” tại các khách sạn 3 đến 5 sao trên phạm vi toàn cầu với mức giá vừa phải (371,4 USD tương đương khoảng 8 triệu đồng) để lừa đảo người bị hại Phương thức thủ đoạn của các đối tượng thực chất là việc huy động vốn được thực hiện thông qua các hình thức quảng bá, tuyên truyền, lôi kéo nhiều người tham gia với các giải thưởng có giá trị từ 1.000 USD đến 50.000 USD Khi bắt đầu thực hiện, các đối tượng dùng tiền của người chơi sau trả cho người chơi trước Nhưng đến giai đoạn nhất định không lôi kéo được người tham gia thì hệ thống đó sẽ đổ vỡ và người gánh thiệt hại chính là các thành viên của hệ thống

Bên cạnh đó tội phạm CNC làm mất uy tín của hoạt động thương mại điện tử, ảnh hưởng đến các cá nhân, tổ chức bị các đối tượng sử dụng CNC

để phạm tội, tiết lộ thông tin Thời gian gần đây cảnh sát và các cơ quan chức năng Việt Nam ngày càng gặp nhiều hơn khiếu nại của người nước ngoài cũng như trong nước bị tội phạm lấy trộm mật khẩu ngân hàng và sử dụng trái phép số tiền trong tài khoản, hay những lời than phiền về hệ thống virut máy tính phá hủy những tài liệu quan trọng Hệ quả của những điều này

là phần lớn các trang web bán hàng cũng như giao dịch trực tuyến đã từ chối những yêu cầu đến từ Việt Nam hoặc chuyển hàng về Việt Nam, bởi họ đã gặp quá nhiều trường hợp dùng tài khoản của người khác để mua hàng từ

nước ta Thẻ tín dụng phát hành từ Việt Nam cũng không được chấp nhận thanh toán ở khá nhiều nơi trên thế giới

Tội phạm CNC còn gây hậu quả lớn về chính trị nếu mục tiêu của các hacker nhắm vào các website của các tổ chức, chính phủ, cơ quan báo chí để sửa đổi thông tin, gây nhiễu loạn thông tin, đưa thông tin sai, bêu xấu… chẳng hạn như vụ việc nhóm hacker Luiz Security xâm nhập thành công trang web của Cục Tình báo trung ương Mỹ (CIA) với mục đích "đơn giản để đùa cho vui" tháng 6 năm 2011 Ngoài việc cung cấp tin “vịt”, các hacker còn cho công bố hết tên và mật khẩu truy cập trang web của các nhân viên PBS, cũng như của những khách hàng có đăng ký trên trang này Vụ việc Lầu Năm Góc bị tin tặc đánh cắp 24 nghìn tập tin dữ liệu vào tháng 7 năm 2011, vụ hacker truy cập vào tài khoản chính thức của kênh truyền hình Fox News nổi tiếng của Mỹ trên mạng Twitter có 33.000 người đăng ký theo dõi và tung tin vịt "Tổng thống Mỹ Barack Obama đã bị ám sát" để hạ nhục kênh truyền hình này (tháng 7/2011) Ở Việt Nam, Báo Điện tử ViệtNamnet cũng từng

bị tấn công nhiều lần vào năm 2010, tiếp đó là các website vozforums.com, diadiem.com, các trang tin điện tử, báo mạng kenh14.vn

Các loại tội phạm về xâm phạm an ninh quốc gia, tội phạm kinh tế, ma túy, buôn bán phụ nữ trẻ em có sử dụng yếu tố CNC cũng gây hậu quả lớn Lúc này việc sử dụng CNC như một mắt xích, một công cụ để thực hiện hành

vi phạm tội Hơn thế nữa, hành vi phạm tội sử dụng CNC còn gây ảnh hưởng đến tình hình trật tự xã hội chung của đất nước, gây tâm lý hoang mang, lo sợ cho công chúng Tội phạm công nghệ cao đột nhập, tấn công vào nhiều mục tiêu trên toàn thế giới, xâm nhập hệ thống dữ liệu của nhiều công ty, tập đoàn, các tổ chức quốc tế, các cơ quan chính phủ để đánh cắp các dữ liệu, hồ

sơ, tài sản sở hữu trí tuệ, bí mật quốc gia…Thiệt hại mà loại hình tội phạm này gây ra không chỉ nghiêm trọng về kinh tế mà còn là thách thức đối với an

ninh của quốc gia dân tộc Để đối phó với nguy cơ này, trên thế giới xuất hiện những khái niệm mới, lĩnh vực hoạt động mới, chẳng hạn "chạy đua vũ trang mạng”, "liên minh chống tội phạm mạng”… nhằm giành quyền chủ động trong "thế giới ảo”

Việc sử dụng CNC để thực hiện hành vi tung video clip sex, video clip đánh nhau lên mạng internet nhằm bôi nhọ, xúc phạm danh dự một cá nhân nào đó còn gây hưởng đến truyền thống văn hóa, thuần phong mỹ tục của đất nước Lúc này vụ việc không chỉ dừng lại ở chuyện trả thù giữa hai người,

mà clip được phán tán còn gây ảnh hưởng xấu tới cả cộng đồng mạng, đến truyền thống văn hóa của người Việt Nam

Tội phạm công nghệ cao là loại tội phạm ẩn, không dễ gì nhận thấy được hành vi và thủ phạm như các loại tội phạm truyền thống ma túy, mại dâm, cướp tài sản, giết người Vì thế đa số vụ phạm tội khi bị cơ quan chức năng đưa ra ánh sáng và được báo chí truyền thông phản ánh, phân tích thì người dân mới hiểu rõ ngọn ngành Hậu quả do tội phạm công nghệ cao gây nên thường không gây được chú ý đối với công chúng Tuy nhiên nếu nhìn những số liệu thiệt hại về kinh tế, những ảnh hưởng xấu về chính trị, uy tín doanh nghiệp, danh dự cá nhân, tình hình ANTT, truyền thống văn hóa, thuần phong mỹ tục của dân tộc thì ắt hẳn đại đa số công dân trên toàn cầu phải suy nghĩ lại Hậu quả của tội phạm công nghệ cao hiện nay đã trở thành một con số khó có thể cân đo đong đếm được và nó bao phủ khắp thế giới, những nơi hiện diện máy tính, internet, mạng viễn thông, thiết bị số

1.5 Nguyên nhân của thực trạng tội phạm công nghệ cao ở Việt Nam

Thực tế đấu tranh với các vụ tội phạm công nghệ cao cho thấy rằng, những hậu quả do các hành vi phạm tội gây ra là rất nặng nề, gây thiệt hại lớn cho nhiều tổ chức, cá nhân Tuy nhiên công tác phòng ngừa, đấu tranh với tội

phạm công nghệ cao hiện nay đang gặp rất nhiều khó khăn, do nhiều nguyên

nhân khác nhau

Về khách quan: Tình hình tội phạm sử dụng công nghệ cao trên thế

giới và các nước trong khu vực có nhiều diễn biến phức tạp Trong khi đó, đặc thù của loại tội phạm này là tính quốc tế và “hội nhập” nhanh do đó đã tác động mạnh đến tình hình tội phạm sử dụng công nghệ cao trong nước

Về chủ quan: Nhiều cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân còn chưa

có nhận thức đầy đủ về an ninh mạng Hệ thông bảo mật của nhiều mạng máy tính và hệ thống thông tin quan trọng chưa được đầu tư bảo mật đúng mức, còn nhiều sơ hở và thiếu cảnh giác Tình hình tội phạm công nghệ cao ngày càng nóng bỏng, song năng lực đối phó hiện tại của Việt Nam rất thấp Theo

số liệu của Trung tâm Ứng cứu khẩn cấp máy tính Việt Nam (VNCERT), năm 2010, 64% mạng LAN ở Việt Nam chưa có quy chế an toàn thông tin, 59% doanh nghiệp, 33% cơ quan nhà nước cấp trực thuộc Trung ương chưa

áp dụng các chuẩn an toàn thông tin, 33% cổng thông tin điện tử có thể đã bị thâm nhập

Việt Nam cũng thiếu nguồn nhân lực phục vụ trong lĩnh vực an toàn thông tin, đặc biệt là đội ngũ chuyên gia (30% các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp không có cán bộ an toàn thông tin) Người dân không có kiến thức và

ý thức sử dụng máy tính và internet, dẫn đến việc tạo khoảng trống cho hacker thâm nhập Ý thức phòng ngừa tội phạm công nghệ cao của nhiều tổ chức, doanh nghiệp còn chưa cao Các phần mềm còn chưa thực sự hoàn hảo,

lỗ hổng thông tin còn nhiều, tạo cơ hội để tội phạm dễ bề tấn công Thậm chí

có nhiều doanh nghiệp giấu kín chuyện bị hacker tấn công và bị chiếm đoạt

tài sản vì sợ “mất mặt” với các đối tác và khách hàng Hệ thống CNTT trong

các công ty, ngân hàng, cơ quan, tổ chức lạc hậu, sơ hở trong vấn đề bảo mật

thông tin, tạo điều kiện cho tội phạm mạng hoạt động Đây cũng là một yếu

tố làm gia tăng tội phạm công nghệ cao ở Việt Nam

Bên cạnh đó, công tác quản lý Nhà nước về công nghệ thông tin, viễn thông, thương mại điện tử, thanh toán điện tử và việc quản lý, theo dõi người nước ngoài chưa chặt chẽ dẫn đến các đối tượng nước ngoài chọn Việt Nam

là nơi tập kết để phạm tội Chúng tìm cách đột nhập vào cơ sở dữ liệu ngân hàng của một số quốc gia như Anh, Pháp, Áo, Đức, Mỹ để trộm cắp thông tin cá nhân, tài khoản Sau đó các đối tượng vào Việt Nam bằng con đường

du lịch, dùng hộ chiếu, giấy tờ giả mở tài khoản tại các ngân hàng thương mại ở Việt Nam, rồi chuyển tiền về tài khoản này và rút ngay trong ngày Một số đối tượng người Việt Nam lại lấy trộm thông tin thẻ tín dụng của nước ngoài, sau đó bán lại cho tội phạm người nước ngoài Việc xác định, truy tìm dấu vết của các đối tượng gặp nhiều khó khăn, và khi bị phát hiện thì chúng chỉ bị xử lý hành chính, trục xuất (do bị hại là tổ chức, công dân nước ngoài) Do vậy, để hạn chế tình trạng người nước ngoài vào Việt Nam phạm tội hoặc câu kết với người Việt Nam thực hiện hành vi phạm tội cần phải có

sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan chức năng trong và ngoài nước, cần sự

nỗ lực chung mang tính toàn cầu giữa các quốc gia trên thế giới

Hệ thống pháp luật của nước ta chưa đầy đủ, chưa đủ sắc răn đe, hành lang pháp lý quy định về loại tội phạm này vừa thiếu vừa có nhiều điểm bất cập Mặc dù đến nay chúng ta đã ban hành một số văn bản pháp luật làm cơ

sở pháp lý cho công tác đấu tranh phòng chống tội phạm CNC như: Luật Công nghệ thông tin, Luật Giao dịch điện tử, Luật Thương mại điện tử, Nghị định về chữ ký số, Luật Sở hữu trí tuệ, Nghị định của Chính phủ về quản lý, cung cấp và sử dụng internet, Pháp lệnh Bưu chính Viễn thông… tuy nhiên hiệu quả của đấu tranh phòng, chống loại tội phạm này chưa cao do luật quy

điều quy định về tội phạm máy tính, gồm: Điều 224 “Tội tạo ra và lan truyền, phát tán các chương trình virus”; Điều 225 “Tội vi phạm các quy định về vận hành, khai thác và sử dụng mạng máy tính điện tử”; Điều 226 “Tội sử dụng trái phép thông tin trên mạng và trong máy tính”

Năm 2009 Bộ luật Hình sự sửa đổi, bổ sung (thông qua ngày 19/6/2009, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2010) có thay đổi quy định trong

3 điều trên, đồng thời bổ sung thêm 2 điều 226a và 226b làm căn cứ pháp lý quan trọng để đấu tranh, xử lý các hành vi tấn công bất hợp pháp vào các hệ thống mạng máy tính, cơ sở dữ liệu: Điều 224: “Tội phát tán virus, chương trình tin học có tính năng gây hại cho hoạt động của mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng internet, thiết bị số” Điều 225: “Tội cản trở hoặc gây rối loạn hoạt động của mạng máy tính, mạng internet, mạng viễn thông, thiết bị số” Điều 226: “Tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng internet” Điều 226`a: “Tội truy cập bất hợp pháp vào mạng máy tính, mạng internet, mạng viễn thông, hoặc thiết bị số của người khác” Điều 226b: “Tội sử dụng mạng máy tính mạng internet, mạng viễn thông, hoặc thiết bị số thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản” Tuy nhiên Bộ luật Tố tụng hình sự chưa có quy định về thu thập, phân tích, phục hồi, sử dụng các dữ liệu, chứng cứ điện tử phục vụ công tác điều tra Dẫn đến nhiều

vụ án dùng công nghệ có thể chứng minh 100% người này vi phạm, chỉ ra họ

ở đâu, tên là gì nhưng những chứng cứ điện tử đó không dễ được chấp nhận

và cơ quan điều tra phải chuyển hoá thành những chứng cứ thông thường, mất thời gian và làm ảnh hưởng đến tiến độ điều tra…

Cơ quan công an cũng gặp nhiều khó khăn trong khâu thu thập, củng

cố chứng cứ định tội danh như: trang web bị đánh sập, công ty đăng ký kinh doanh tại nước ngoài (khó xác minh), tội phạm là người nước ngoài (không

đủ cơ sở pháp lý), không xác định được nhân thân người phạm tội (do cơ

quan quản lý nước ngoài không hợp tác), không xác định được người bị hại (chủ tài khoản ở ngân hàng nước ngoài), không chứng minh được ý thức chủ quan của hành vi gian dối, đối tượng cầm đầu người nước ngoài đã bỏ trốn khỏi Việt Nam… Đó là chưa kể có một số vụ án lừa đảo bằng công nghệ cao

có tới hàng trăm người bị hại ở khắp các nơi trên thế giới nhưng luật lại quy định Cơ quan điều tra phải xác minh, ghi lời khai của tất cả từng ấy người thì

rõ ràng yêu cầu đó đã vượt quá khả năng của Cơ quan điều tra

Ngoài ra kinh nghiệm phòng chống tội phạm công nghệ cao của Cảnh sát Việt Nam còn ít trong khi tình hình tội phạm công nghệ cao thì lại đang phát triển rất nhanh Địa vị pháp lý của Cục Cảnh sát Phòng chống tội phạm

sử dụng Công nghệ cao chưa được quy định rõ ràng Lực lượng chuyên trách Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao mới thành lập ở cấp Bộ và 5 địa phương (Hà Nội, Hải Phòng, Thanh Hóa, Đồng Nai, Cần Thơ), các địa phương còn lại chưa thành lập, dẫn đến khó khăn trong việc nắm tình hình, phối hợp đấu tranh phòng, chống tội phạm công nghệ cao

Tóm lại, thực trạng tội phạm công nghệ cao ở Việt Nam chịu chi phối bởi rất nhiều nguyên nhân khác nhau Xét về mặt khách quan thì tình hình tội phạm công nghệ cao phức tạp trên thế giới đã gây ảnh hưởng đến Việt Nam, bởi trong thời buổi đất nước ta đang tăng cường mở rộng, giao lưu và hợp tác quốc tế thì điều này là không thể tránh khỏi Xét về chủ quan, hệ thống máy tính và mạng máy tính ở Việt Nam chưa được bảo mật tốt, đội ngũ nhân lực trong lĩnh vực an toàn thông tin còn thiếu và yếu, quản lý Nhà nước về CNTT, viễn thông, thương mại điện tử chưa chặt chẽ Ngoài ra hành lang pháp lý chưa đủ sức răn đe, còn nhiều điểm bất cập, lực lượng chuyên trách phòng chống tội phạm công nghệ cao còn non trẻ và thiếu kinh nghiệm trong khi loại tội phạm này phát triển nhanh và luôn sử dụng các kỹ thuật, công

1.6 Vai trò của báo chí trong phòng, chống tội phạm công nghệ cao

Báo chí có vai trò hết sức quan trọng và không thể thay thế được trong đời sống xã hội Bằng các phương thức, hình thức thể hiện cũng như nội dung phản ánh, báo chí đã góp phần cung cấp cho công chúng lượng thông tin rộng lớn về tất cả những vấn đề của đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, văn hóa, thể thao đến giáo dục, pháp luật… Đối với từng hoàn cảnh, giai đoạn, lĩnh vực cụ thể, báo chí lại đóng vai trò thông tin tuyên truyền, giải thích cho công chúng, tạo lập và định hướng dư luận

Trong lĩnh vực phòng, chống tội phạm, báo chí truyền thông có 4 vai trò chính

Thứ nhất, báo chí là phương tiện để chuyển tải một cách nhanh chóng, rộng rãi các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về phòng chống tội phạm tới quảng đại nhân dân và quốc tế Trong lĩnh vực bảo

vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội, các cơ quan báo chí, truyền thông góp phần rất quan trọng giúp đỡ lực lượng CAND hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo vệ Đảng, chính quyền, các thành quả cách mạng; bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân và phòng ngừa, đấu tranh với các loại tội phạm, giữ vững sự ổn định trật tự an toàn xã hội Công tác tuyên truyền của báo chí cũng đã góp phần đắc lực tạo nên phong trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc, phong trào phòng, chống tội phạm rộng khắp, có tác động to lớn trong việc kiềm chế, đẩy lùi, giảm thiểu hoạt động phức tạp của các loại tội phạm

và TNXH

Thứ hai, báo chí phản ánh thực trạng tội phạm đang diễn ra trong nước

và trên thế giới Bằng các hoạt động tác nghiệp của mình, báo chí đã phát hiện, tham gia thu thập thông tin về tội phạm, phản ánh, công khai sự thật về tình hình phức tạp của tội phạm, những tụ điểm hình sự phức tạp, địa bàn hoạt động của tội phạm kinh tế, buôn lậu, tụ điểm về hoạt động ma túy; các vi

phạm pháp luật về an ninh trật tự an toàn xã hội, cũng như sự thiếu trách nhiệm của các ngành, các cấp, những cán bộ công chức nhà nước qua đó tác động tích cực đến việc giải quyết tình hình và xử lý tội phạm; chấn chỉnh những tồn tại, yếu kém trong quản lý nhà nước về ANTT; tiến hành xác minh, điều tra, xử lý các dấu hiệu vi phạm pháp luật và các hành vi phạm tội để xử

lý theo quy định của pháp luật Có thể nói, trong đấu tranh phòng, chống tội phạm thì việc “phòng” đóng vai trò quan trọng nhất, và đây là lĩnh vực mà báo chí đóng vai trò không thể thay thế thông qua các hình thức tuyên truyền tin cậy, kịp thời, đa dạng, gần gũi, đại chúng và hấp dẫn

Hiện nay, hoạt động của các loại tội phạm ngày càng tinh vi với phương thức, thủ đoạn liên tục thay đổi, vì vậy, việc báo chí cập nhật và cung cấp thông tin về phương thức, thủ đoạn hoạt động của các loại tội phạm đến người dân là điều tất yếu trong công tác phòng chống tội phạm Nhiều thông tin sai phạm được báo chí phản ánh, nêu ra đã là cơ sở, điều kiện tốt để cơ quan công an xem xét, xử lý không ít vụ việc, đối tượng sai phạm “Vinashin

là một ví dụ về việc báo chí đã giúp người dân hiểu hơn về hoạt động kém hiệu quả của các doanh nghiệp nhà nước Mọi góc cạnh của vụ án được đưa ra

để các chuyên gia cũng như người dân phân tích, bình luận đã tạo sức ép cho

cơ quan chức năng nhanh chóng điều tra, xử lý và kêu gọi chính phủ phải hành động để cải thiện tình trạng này Hay như vụ xét xử Lê Văn Luyện trong

vụ thảm sát cướp tiệm vàng Ngọc Bích (Lục Ngạn, Bắc Giang), việc báo chí

và lực lượng Cảnh sát điều tra luôn song hành trong suốt quá trình phá án đã nhận được sự quan tâm đặc biệt của công chúng bởi những thông tin được cập nhật chính xác, liên tục từ vụ án đặc biệt nghiêm trọng này”

Thứ ba, báo chí hỗ trợ đắc lực lực lượng CAND trong các đợt tấn công tội phạm; điều tra xử lý các vụ phạm tội phức tạp Đặc biệt là các vụ án kinh

tế, tham nhũng lớn thông qua việc cung cấp, phản ánh công khai các dấu hiệu

tiêu cực, vi phạm pháp luật, báo chí tạo áp lực xã hội để lên án cái sai, cái ác, cái tiêu cực, tạo cơ sở để lực lượng công an tiến hành các hoạt động điều tra, ngăn chặn, xử lý tội phạm Điển hình là các vụ Khánh trắng, Phúc bồ (ở Hà Nội), Năm cam (ở Thành phố Hồ Chí Minh), nếu không có sự hỗ trợ lên án của dư luận chắc sẽ khó xử lý kiên quyết tội phạm Báo chí không chỉ nêu thực trạng tình hình, không chỉ phê phán một chiều mà còn hướng dẫn tổ chức thực tiễn, nêu ra những biện pháp, giải pháp cụ thể để ngăn chặn phòng ngừa tội phạm Chính những giải pháp, biện pháp đó đã góp phần tích cực trong việc làm chuyển đổi nhận thức, thay đổi hành vi, góp phần hạn chế sự gia tăng tội phạm ở nước ta

Thứ tư, báo chí tham gia, đóng góp tích cực vào việc xây dựng lực lượng CAND bằng các hình thức tuyên truyền, cổ vũ các đơn vị, cá nhân điển hình tiến tiến, những gương cán bộ chiến sỹ CAND tận tụy trong công việc, sẵn sàng hy sinh trong đấu tranh phòng, chống tội phạm; tạo công luận và phong trào quần chúng nhân dân ủng hộ, chia sẻ, giúp đỡ lực lượng CAND hoàn thành nhiệm vụ

Tội phạm sử dụng CNC cũng là một trong những loại tội phạm cần được tuyên truyền, phản ánh trên báo chí Đặc biệt ở Việt Nam đây còn là loại tội phạm mới, nhận thức của đa số công chúng về loại tội phạm này còn mơ

hồ nhưng hậu quả của nó là hết sức nghiêm trọng Có thể nói báo chí là kênh thông tin phản ánh nhanh nhạy, chính xác, kịp thời, rộng khắp, và thể hiện được tất cả các khía cạnh của vấn đề Bởi thế, việc nghiên cứu vai trò của báo chí, cụ thể ở đây là Báo CAND trong tuyên truyền phòng, chống tội phạm CNC là một trong những vấn đề cấp bách và hữu ích đối với Báo CAND nói riêng, các cơ quan báo chí nói chung, cũng như đối với lực lượng CAND và các cơ quan liên quan

Tiểu kết chương 1

Như vậy trong phạm vi chương đầu tiên này người viết đã nêu ra và làm rõ các khái niệm thế nào là tội phạm CNC, các loại tội phạm CNC, thực trạng tội phạm CNC trên thế giới và ở Việt Nam, cũng như nguyên nhân và hậu quả của thực trạng CNC ở Việt Nam

Thực ra khái niệm tội phạm CNC là một khái niệm mới, chưa thống nhất và còn gây nhiều tranh cãi về phạm vi, mức độ cũng như ý nghĩa nội hàm của nó Tuy nhiên trong phạm vi hiểu biết và nghiên cứu của mình, người viết cũng muốn chọn ra một khái niệm có tính tổng quát và phù hợp nhất để làm cơ sở cho luận văn và những nghiên cứu tiếp theo của mình Sở

dĩ tác giả chọn khái niệm tội phạm CNC của Cục Phòng chống tội phạm Công nghệ cao – Bộ Công an bởi đây là một đơn vị nghiệp vụ có chức năng phòng, chống tội phạm CNC Khái niệm này được đúc rút dựa trên các công trình khoa học ở trong nước và quốc tế, kết hợp với thực tiễn công tác của đơn vị nên tương đối đầy đủ

Các vấn đề về thực trạng tội phạm công nghệ cao trên thế giới và ở Việt Nam, hậu quả và nguyên nhân của thực trạng tội phạm CNC ở Việt Nam

đã cho thấy tình hình tội phạm này rất đáng báo động và đòi hỏi sự vào cuộc của các cơ quan chức năng và các cơ quan truyền thông, cụ thể ở đây là Báo Công an nhân dân Ở luận điểm cuối cùng của chương 1, người viết cũng nêu

ra vai trò, chức năng của báo chí trong vấn đề phòng, chống tội phạm CNC,

để thấy rằng giữa Báo chí truyền thông và lực lượng Công an nhân dân có mối quan hệ hỗ trợ, tác động qua lại chặt chẽ, trong đó Báo chí truyền thông

có vai trò quan trọng, không thể thay thế được