CHỦ ĐỀ 1 Anh chị nêu nội dung, công thức và cho ví dụ minh họa về các loại số tương đối, số trung bình Theo anh chị, một chỉ tiêu về dân số đã sử dụng số tương đối, số trung bình nào ? Bài làm 1 Số tương đối Khái niệm Số tương đối trong thống kê biểu hiện quan hệ so sánh giữa hai mức độ nào đó của hiện tượng Đó là kết quả của việc so sánh giữa hai mức độ cùng loại nhưng khác nhau về điều kiện thời gian hoặc không gian, hoặc giữa hai mức độ khác loại nhưng có liên quan với nhau Trong hai mức độ.
Trang 1CHỦ ĐỀ 1: Anh chị nêu nội dung, công thức và cho ví dụ minh họa về các loại
số tương đối, số trung bình Theo anh chị, một chỉ tiêu về dân số đã sử dụng số tương đối, số trung bình nào ?
Bài làm:
1 Số tương đối
* Khái niệm: Số tương đối trong thống kê biểu hiện quan hệ so sánh giữa hai mức
độ nào đó của hiện tượng Đó là kết quả của việc so sánh giữa hai mức độ cùng loại nhưng khác nhau về điều kiện thời gian hoặc không gian, hoặc giữa hai mức
độ khác loại nhưng có liên quan với nhau Trong hai mức độ này, một được chọn làm gốc để so sánh
Ví dụ: Tính đến ngày 13/5/2020, dân số Việt Nam chiếm khoảng 1,3% tổng dân số thế giới
* Ý nghĩa của số tương đối:
- Trong phân tích thống kê, các số tương đối được sử dụng rộng rãi để nêu lên kết cấu, quan hệ so sánh, trình độ phát triển, trình độ phổ biến…của hiện tượng nghiên cứu trong điều kiện lịch sử nhất định
- Trong công tác lập kế hoạch và kiểm tra tình hình thực hiện kế hoạch, số tương đối cũng giữ vai trò quan trọng Nhiều chỉ tiêu được đặt ra bằng số tương đối, còn khi kiểm tra tình hình thực hiện kế hoạch thì ngoài việc tính toán chính xác các số tuyệt đối bao giờ cũng phải đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch bằng số tương đối Ngoài ra người ta còn dùng các số tương đối để biểu hiện tình hình thực tế trong khi cần bảo đảm tính chất bí mật của các số tuyệt đối nhất là các hiện tượng liên quan đến quân sự, an ninh quốc gia…
- Đơn vị tính của số tương đối là số lần, số phần trăm (%), số phần nghìn (‰), hoặc đơn vị kép
* Các loại số tương đối
a Số tương đối động thái
- Công thức: t = y 1 y 0 x 100 (%) hay t = y 1 y 0 ( lần )
+ trong đó: t là số tương đối động thái, y0 là mức độ kỳ gốc, y1 là mức độ kỳ nghiên cứu
Ví dụ: Diện tích gieo trồng cây của một địa phươNG năm 2015 là 200.000 ha, năm 2016 là 220.000 ha Ta tính được số tương đối động thái
Trang 2t = 220.000/ 200.000 x 100 (%) = 110% hay 1,1 lần
b Số tương đối kế hoạch
- Số tương đối nhiệm vụ kế hoạch: Kn = = y k y 0 x 100 (%)
+ trong đó: Kn là số tương đối nhiệm vụ kế hoạch ; yk là mức độ kế hoạch; y0 là mức độ thực tế kỳ gốc so sánh
Kn: Số tương đối nhiệm vụ kế hoạch
yk: Mức độ kế hoạch
yo: Mức độ thực tế kì gốc so sánh
VD: Diện tích gieo trồng cây hàng năm của xã Nam Cường năm 2014 là 200.000
ha, kế hoạch dự kiến năm 2015 là 210.000 ha Số tương đối nhiệm vụ kế hoạch về diện tích gieo trồng cây hàng năm là:
- Số tương đối hoàn thành kế hoạch: Là kết quả so sánh giữa mức độ thực tế
và mức độ kế hoạch
Công thức: Kt =y 1 yk x 100 (%)
Trong đó:
K1: Số tương đối thực hiện ( hoàn thành ) kế hoạch
Y1: Mức độ thực tế
Yk: Mức độ kế hoạch
Ví dụ: Giả sử kết thúc năm 2015, diện tích gieo trồng cây hàng năm của xã Nam Cường là 220.000 ha Vậy phần trăm hoàn thành kế hoạch về diện tích gieo trồng cây hàng năm của năm 2015 là:
Kt =220.000210.000 x 100 = 104,76 %
* Mối quan hệ giữa số động thái, số tương đối nhiệm vụ kế hoạch và số tương đối thực hiện kế hoạch: y 1 y 0 = y KH y 0 x y KH y 1 => t = Kn x Kt
c Số tương đối kết cấu
Số tương đối kết cấu là số tương đối biểu hiện tỷ trọng của mỗi bộ phận cấu thành trong tổng thể Số tương đối kết cấu là kết quả so sánh trị số tuyệt đối của từng bộ phận với trị số tuyệt đối của cả tổng thể
Trang 3Công thức: d = ybp ytt x 100 ( %)
Trong đó:
d: Số tương đối kết cấu
ybp: Mức độ của bộ phận
ytt: Mức độ của tổng thể
Vd: Tính đến ngày 31/12/2017, dân số VN ước tính là 96.019.879 người Trong đó nam là 47.500.486 người, nữ 48.519.393 người -> Tính ra các số tương đối kết cấu:
Tỷ trọng nam ( trong tổng số dân số ) = 47.500 48696.019 879x 100=49.47 %
Tỷ trong nữ ( trong tổng số dân số ) = 48.519 39396.019 879x 100=50.53 %
Tổng số các số tương đối kết cấu trong cùng một tổng thể phải bằng 100%
d Số tương đối cường độ
Số tương đối cường độ là số tương đối biểu hiện quan hệ so sánh mức độ của 2 hiện tương khác loại nhưng có mối liên hệ với nhau nhằm biểu hiện trình độ phổ biến của hiện tượng nghiên cứu trong điều kiện lịch sử nhất định
Số tương đối cường độ = Số tuyệt đốicủa hiệntượng A Số tuyệt đốicủa hiện tượng B
Ví dụ: Theo kết quả điều tra dân số bình quân của tỉnh Vĩnh Phúc năm 2019 là 1.054.992 người, diện tích đất là 1.235,13 km 2 Vậy mật độ dân số tỉnh Vĩnh Phúc là:
Mật độ dân số = Tổng số người(người) Diễn tích đất (Km 2) = 1.054 4921.235,13 = 854 người/km2
e Số tương đối không gian
Số tương đối không gian là số tương đối biểu hiện quan hệ so sánh giữa hai hiện tượng cùng loại nhưng khác nhau về không gian hoặc giữa hai bộ phận trong cùng một tổng thể
Ví dụ: So sánh giữa diện dích đất gieo trồng cây hàng năm của xã A so với xã B ,
so sánh diện tích gieo trồng cây hàng năm vụ xuân so với vụ hè thu
2 Số trung bình
Trang 10 Theo anh chị, một số chỉ tiêu về dân số đã sử dụng số tương đối, số trung bình nào ?
- Số lượng dân số bình quân: Trung bình cộng giản đơn
- Mật độ dân số: Số tương đối cường độ
- Tỷ lệ dân số thành thị và nông thôn: Số tươNG đối không gian
- Tỉ lệ giới tính: Số tương đối cường độ