Giai cấp công nhân là sản phẩm của cách mạng công nghiệp, ra đời và phát triển gắn liền với sự ra đời và phát triển của nền công nghiệp hiện đại; vận hành các công cụ sản xuất có tính cô
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN VIỆN ĐÀO TẠO TIÊN TIẾN – CLC – POHE
BÀI TẬP LỚN MÔN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI HỌC
ĐỀ BÀI: Phân tích quan niệm của Chủ nghĩa Mác – Lênin về sứ
mệnh lịch sử của giai cấp công nhân? Giai cấp công nhân hiện nay còn đảm nhận sứ mệnh lịch sử đó không? Giải thích và chứng
minh.
Họ và tên SV: Nguyễn Thuỳ Linh
Mã SV: 11213351 Lớp: Tài chính tiên tiến 63D
Hà Nội, 2022
Trang 2LÝ THUYẾT:
KHÁI NIỆM VỀ GIAI CẤP CÔNG NHÂN VÀ SỨ MỆNH LỊCH
SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN THEO CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN
I KHÁI NIỆM VỀ GIAI CẤP CÔNG NHÂN:
1.Khái niệm giai cấp công nhân theo chủ nghĩa Mác - Lênin:
Để ta có thể hiểu rõ sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, ta cần trước đó hiểu rõ khái niệm giai cấp công nhân Vậy giai cấp công nhân là gì?
Chính C.Mác và Ăng ghen đã nêu ra một vấn đề rất rõ từ đầu: “Vấn đề là ở chỗ tìm hiểu xem giai cấp vô sản thực sự là gì, và phù hợp với tồn tại ấy của bản thân nó, giai cấp vô sản buộc phải làm gì về mặt lịch sử?”[3, tr.56] Sau khi đã tập trung nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, Mác và Ăng ghen đã chỉ ra biện pháp và con đường giúp giai cấp công nhân hoàn thành được sứ mệnh của mình Như Ăng ghen đã viết: “thực hiện sự nghiệp giải phóng thế giới - đó là sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản hiện đại” Giai cấp công nhân là sản phẩm của cách mạng công nghiệp, ra đời và phát triển gắn liền với sự ra đời và phát triển của nền công nghiệp hiện đại; vận hành các công cụ sản xuất có tính công nghiệp ngày càng hiện đại và tính xã hội hoá
ngày càng cao Giai cấp công nhân chính là sản phẩm của nền đại công nghiệp.
Giai cấp công nhân là sản phẩm của nền công nghiệp hiện đại, lực lượng đại biểu cho sự phát triển của lực lượng sản xuất tiến bộ, cho xu hướng tiến bộ của phương thức sản xuất Vì vậy nó có sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp công nhân, là tổ chức lãnh đạo xã hội thông qua đội tiên phong là Đảng Cộng sản
Trang 32 Các đặc trưng cơ bản:
Dù khái niệm giai cấp công nhân (giai cấp vô sản) có nhiều thuật ngữ biểu đạt khác nhau nhưng C.Mác và Ăng ghen vẫn chỉ mang 2 đặc trưng cơ bản:
a,Về phương diện kinh tế - xã hội:
Giai cấp công nhân trở thành lực lượng sản xuất cơ bản và là giai cấp quyết định sự tồn tại xã hội hiện đại và tạo cơ sở vật chất kỹ thuật cho CNXH
Đây là sản phẩm và đồng thời là chủ thể của nền sản xuất đại công nghiệp, giai cấp công nhân là những con người lao động trực tiếp hoặc có thể gián tiếp vận hành các công cụ sản xuất có tính chất công nghiệp ngày càng hiện đại và có tính xã hội hoá ngày càng cao Những phương thức công nghiệp ngày càng trở nên hiện đại với những đặc tính nổi bật: máy móc, năng suất lao động cao và từ
đó tạo nên tiền đề của cải vật chất cho xã hội mới
b, Về phương diện chính trị - xã hội:
Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, giai cấp công nhân cùng nhân dân lao động tiến hành đấu tranh giành chính quyền, xác lập và bảo vệ chế độ XHCN, quyền làm chủ nhân dân
Đó là giai cấp của những người lao động không sở hữu tư liệu sản xuất chủ yếu của xã hội Họ phải bán sức lao động của mình để kiếm sống, điều này đã gây nên mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất xã hội hoá ngày càng rộng lớn với quan
hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa dựa trên chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất Giai cấp tư sản, tức là tư bản, mà lớn lên thì giai cấp vô sản, giai cấp công nhân hiện đại – tức là giai cấp chỉ có thể sống với điều kiện là kiếm được việc làm, và chỉ kiếm được việc làm, nếu lao động của họ làm tăng thêm tư bản – cũng phát triển theo Những công nhân ấy buộc phải tự bán mình để kiếm ăn từng bữa một, là một hàng hoá, tức là một món hàng có thể đem bán như bất cứ
Trang 4món hàng nào khác; vì thế họ phải chịu hết mọi sự may rủi của cạnh tranh, mọi
sự lên xuống của thị trường”
Căn cứ vào 2 đặc trưng cơ bản trên, ta có thể định nghĩa:
Giai cấp công nhân là một loại giai cấp hình thành và phát triển đi đôi với quá trình phát triển của nền công nghiệp hiện đại gắn với lực lượng sản xuất có tính chất xã hội ngày càng cao Đây cũng là lực lượng sản xuất cơ bản tiên tiến, trực tiếp hoặc có góp phần tham gia vào quá trình sản xuất ra của cải vật chất, cải tạo quan hệ xã hội; là lực lượng lãnh đạo và tổ chức tiến trình lịch sử từ chủ nghĩa
tư bản lên chủ nghĩa xã hội
II SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN THEO CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN
1
Định nghĩa sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân:
Sứ mệnh lịch sử toàn thế giới thực chất là sự nghiệp của một giai cấp đại biểu cho phương thức sản xuất tiên tiến, đại diện cho tiến bộ xã hội để xác lập một hình thái kinh tế - xã hội mới thay thế cho hình thái kinh tế - xã hội đã lỗi thời Như vậy, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là toàn bộ những nhiệm vụ cơ bản, tất yếu của giai cấp công nhân mà địa vị kinh tế xã hội của nó trong chủ nghĩa tư bản đã đòi hỏi, tạo điều kiện cho nó cần phải và có thể thực hiện nhằm thủ tiêu chủ nghĩa tư bản, xây dựng và xác lập xã hội chủ nghĩa và ộng sản chủ nghĩa
2
Điều kiện cơ bản quy định sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân :
Trên cơ sở phân tích địa vị kinh tế chính trị và xã hội của giai cấp công nhân ở các nước có xu hướng chính trị khác nhau nhưng đều có điểm chung về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là khách quan xuất phát từ những điều kiện
cơ bản sau:
Trang 5- Về địa vị kinh tế xã hội khách quan, giai cấp công nhân là giai cấp đại
diện cho một lực lượng sản xuất mới, được hình thành và phát triển trong lòng chủ nghĩa tư bản
- Về địa vị chính trị xã hội khách quan, giai cấp công nhân là giai cấp có
lợi ích chính trị cơ bản đối lập với lợi ích giai cấp tư sản và nhà nước tư sản trong chủ nghĩa tư bản
- Giai cấp công nhân có lợi ích chính trị cơ bản phù hợp với lợi ích của các giai cấp, tầng lớp nhân dân bị thống trị, bị áp bức trong xã hội hiện đại
- Giai cấp công nhân là giai cấp được dẫn dắt bởi tư tưởng tiến bộ, do các đại biểu trí thức tiến bộ, cách mạng đề xướng
- Giai cấp công nhân là giai cấp có thể thực hiện được khối liên minh vững chắc của mình với đông đảo quần chúng nhân dân lao động bị áp bức, bị bóc lột, nòng cốt cho khối đoàn kết đại dân tộc Giai cấp công nhân là sản phẩm của nền công nghiệp lớn hiện đại của chủ nghĩa tư bản Sự phát triển của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa không chỉ sản sinh, không ngừng phát triển giai cấp công nhân, mà còn tạo ra những tiền đề, những điều kiện chính trị khách quan cần và đủ để giai cấp công nhân có thể và cần thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình
3
Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
+Nội dung kinh tế:
Giai cấp công nhân dù ở chế độ chính trị nào cũng là chủ thể của quá trình sản xuất vật chất bằng phương thức sản xuất xã hội hoá cao để sản xuất ra ngày càng nhiều của cải cho xã hội, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của con người; thông qua đó, tạo tiền đề vật chất, kỹ thuật cho sự ra đời của hình thái kinh tế
-xã hội cộng sản chủ nghĩa Ở các nước -xã hội chủ nghĩa, giai cấp công nhân thông qua quá trình công nghiệp hóa và thực hiện “một kiểu tổ chức xã hội mới
về lao động” để tăng năng suất lao động và thực hiện các nguyên tắc sở hữu, quản lý và phân phối phù hợp với nhu cầu phát triển sản xuất và tiến bộ, công
Trang 6bằng xã hội Nội dung kinh tế là yếu tố cơ bản và quan trọng nhất khẳng định sự cần thiết của sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân đối với quá trình phát triển của văn minh nhân loại Thực hiện đầy đủ và thành công nội dung kinh tế này cũng là điều kiện vật chất để chủ nghĩa xã hội chiến thắng chủ nghĩa tư bản
+Nội dung chính trị xã hội:
Giai cấp công nhân cùng với nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản tiến hành cách mạng chính trị lật đổ chế độ tư bản chủ nghĩa, xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa và nhà nước của giai cấp công nhân Nhà nước pháp quyền của giai cấp công nhân và nhân dân lao động được xác lập và trở thành công cụ có hiệu lực để lãnh đạo chính trị, quản lý kinh tế và xã hội Trên
cơ sở đó để cải tạo quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, xây dựng quan hệ sản xuất mới mang tính xã hội hóa phù hợp với nhu cầu phát triển của lực lượng sản xuất và tiến bộ xã hội Nội dung chính trị xã hội còn bao hàm việc giai cấp công nhân giải quyết đúng đắn các vấn đề chính trị xã hội đặt ra trong tiến trình cách mạng xã hội chủ nghĩa như: liên minh giữa giai cấp công nhân với các giai cấp
và tầng lớp xã hội khác, vấn đề đoàn kết dân tộc, xây dựng xã hội mới, con người mới xã hội chủ nghĩa Thông qua đó, khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản, sự quản lý của nhà nước xã hội chủ nghĩa và tính tự giác của quần chúng nhân dân trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội
Trang 7THỰC TIỄN
GIAI CẤP CÔNG NHÂN VÀ VIỆC THỰC HIỆN SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAY
I GIAI CẤP CÔNG NHÂN HIỆN NAY:
1 Giai cấp công nhân hiện nay :
Số lượng giai cấp công nhân hiện nay có nhiều số lượng tương đối khác biệt do tiêu chí, quy mô và cách đánh giá của mỗi chủ thể nghiên cứu Cơ cấu của GCCN hiện nay khá đa dạng, đang chuyển biến mạnh theo hướng hiện đại hóa
và được tiếp cận theo những tiêu chí đánh giá sau:
Thứ nhất là cơ cấu nghề nghiệp:
Vô cùng đa dạng và chưa dừng lại ở những nghề hiện có Năm 1893, Ph Ăngghen quan niệm: “Khi tôi nói “công nhân”, tôi có ý nói người lao động của tất cả mọi giai cấp Người tiểu thương bị các hãng buôn lớn lấn gạt, viên chức văn phòng, thợ thủ công, công nhân thành thị và công nhân nông nghiệp bắt đầu cảm thấy ách áp bức của chế độ tư bản chủ nghĩa hiện nay ở nước chúng tôi” Như vậy, quan niệm “giai cấp công nhân” đã được lý luận mở rộng rất nhiều, không chỉ có những người trực tiếp hoặc gián tiếp vận hành công cụ lao động có tính chất công nghiệp nữa, mà còn là tất cả những người lao động trong chế độ
tư bản
Thứ hai là cơ cấu công nhân theo lĩnh vực hoạt động:
Giai cấp công nhân hiện nay lao động trên 3 lĩnh vực cơ bản là nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ Mặc dù đang có sự dịch chuyển lao động giữa các lĩnh vực nhưng xu hướng chung là nhóm lao động ở lĩnh vực dịch vụ tăng mạnh, số lượng lao động trong lĩnh vực công nghiệp và nông nghiệp giảm nhẹ Số liệu
Trang 8của ILO về so sánh tỷ trọng lao động trong các ngành sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ trong những năm cuối thế kỉ XX, đầu thế kỷ XXI cho thấy rõ điều đó Cơ cấu công nhân lao động trong các ngành nghề tại các nước công nghiệp phát triển (G7) trong những năm đầu thế kỷ XXI biến động chủ yếu cũng theo chiều hướng tăng lao động ở nhóm dịch vụ, giảm lao động ở nhóm công nghiệp và nông nghiệp
Thứ ba là cơ cấu của GCCN xét theo trình độ công nghệ hiện nay:
Được nhìn nhận là đa dạng và không đồng đều Các nghiên cứu về trình độ công nghệ của công nhân thường xét theo khả năng tiếp cận các cuộc cách mạng công nghiệp, cách tính toán thường là công nghiệp 2.0; 3.0 hoặc tiệm cận 4.0 Cũng có những đánh giá trình độ công nghệ của công nhân theo đặc tính của kỹ thuật của từng ngành công nghiệp mà họ đang hoạt động, ví dụ: “công nghệ in offset” và “công nghệ in kỹ thuật số” Nhìn chung, công nghệ mà công nhân trên thế giới hiện đang sử dụng là một “dải khá rộng” được mô tả bằng
“cây phả hệ công nghệ đa tầng”, hàm ý là ở nhiều trình độ, phát triển vốn theo quy luật không đều và sự phát triển của GCCN hiện nay cũng vẫn tuân theo quy luật đó
Thứ tư là cơ cấu GCCN dựa theo trình độ phát triển kinh tế:
Thường được giới nghiên cứu phân tích theo 2 nhóm nước là nước phát triển và nước đang phát triển Hiện có 408 triệu công nhân trong các nước phát triển và
số còn lại (khoảng hơn 1.100 triệu) là ở các nước đang phát triển Trình độ phát triển kinh tế, trình độ công nghệ thường tỷ lệ thuận với năng suất lao động đạt được Công nhân của các nước phát triển có năng suất lao động cao hơn so với các nước đang phát triển
Trang 9Thứ năm là cơ cấu GCCN theo chế độ xã hội:
Cách tiếp cận theo chế độ chính trị Theo quan niệm của chủ nghĩa Mác, có mối quan hệ biện chứng giữa công nhân, công nghiệp và chủ nghĩa xã hội (CNXH) (chế độ chính trị) Chế độ chính trị cũng có thể tác động đến sự phát triển của công nhân và công nghiệp Lịch sử cận đại, hiện đại xác định điều đó Thống kê
về GCCN các nước xã hội chủ nghĩa (XHCN) năm 2019 cho thấy: Việt Nam có khoảng 15 triệu; Lào có khoảng gần 0,8 triệu; Cu-ba có gần 3 triệu, Trung Quốc
có khoảng 300 triệu công nhân và 270 triệu “nông dân - công” (nhóm xã hội tham gia 2 phương thức và 2 lĩnh vực lao động, có 2 nơi cư trú; là trung giới của quá trình chuyển biến từ nông dân sang công nhân, nhưng chưa hoàn toàn sống bằng thu nhập từ lao động công nghiệp) Một nghiên cứu cho biết: “Đến năm
2002, Trung Quốc có số lượng nhân viên công nghiệp gấp đôi tổng số lượng nhân viên công nghiệp các nước G7 cộng lại”
2 Những điểm tương đối ổn định so với thế kỷ XIX
Những biến đổi tích cực của giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay:
- Giai cấp công nhân nước ta phát triển nhanh về số lượng đa dạng về cơ cấu ngành nghề: trong quá trình đổi mới, mở cửa và hội nhập quốc tế, chủ trương phát triển kinh tế nhiều thành phần đã tạo nên sự chuyển biến trong cơ cấu lực lượng lao động xã hội Giai cấp công nhân nước ta đang tiếp tục tăng nhanh về
số lượng, đa dạng về cơ cấu theo ngành nghề và thành phần kinh tế Trong đó,
số công nhân trong khu vực kinh tế tư nhân và khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tăng mạnh và chiếm tỷ trọng ngày càng lớn Đồng thời, xuất hiện ngày càng đông bộ phận công nhân làm việc trong các ngành dịch vụ
- Giai cấp công nhân ngày càng được nâng cao về trình độ chuyên môn nghề nghiệp, hình thành tác phong và kỷ luật lao động theo hướng hiện đại:Quá trình hội nhập quốc tế đã tiếp nhận những thành tựu khoa học, kỹ thuật và công nghệ hiện đại vào sản xuất, tạo động lực để giai cấp công nhân nước ta ngày càng
Trang 10phát triển cao về trình độ chuyên môn nghề nghiệp Hình thành ngày càng đông đảo bộ phận công nhân trí thức (có trình độ cao đẳng, đại học trở lên) làm công tác quản lý sản xuất kinh doanh, nghiên cứu và quản lý khoa học kỹ thuật gắn với sản xuất kinh doanh hoặc trực tiếp sản xuất Công nhân là cán bộ khoa học
kỹ thuật, cán bộ quản lý doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, công nhân bậc cao
và thợ giỏi đã năng động, sáng tạo, có nhiều sáng kiến có giá trị cao được áp dụng Đây là bộ phận đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế thời kỳ hội nhập; góp phần nâng cao chất lượng, bảo đảm giữ vững sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Việt Nam Bên cạnh đó, quá trình hội nhập kinh
tế quốc tế, giúp giai cấp công nhân rèn luyện tính kỷ luật, tác phong công nghiệp, đáp ứng được yêu cầu của các nhà tuyển dụng lao động quốc tế …
- Giai cấp công nhân nước ta có nhiều cơ hội việc làm, đời sống vật chất và tinh thần ngày càng được cải thiện: Trong những năm qua, nhờ những cải cách thể chế để hội nhập vào nền kinh tế thế giới, nên khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có sự chuyển biến mạnh mẽ, tạo nhiều việc làm cho người lao động Số lượng công nhân trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tăng mạnh Với lộ trình hội nhập hiện nay, trong thời gian tới việc làm cho công nhân sẽ tiếp tục tăng nhanh, nhất là ở những ngành nghề đòi hỏi trình độ lao động kỹ thuật cao Trong hội nhập quốc
tế, các rào cản pháp lý về di chuyển pháp nhân được nới lỏng, các quan hệ kinh
tế, đối ngoại, lao động được thiết lập sẽ tạo điều kiện cho lao động Việt Nam ra nước ngoài làm việc Từ đó, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người công nhân đồng thời thúc đẩy nền kinh tế đất nước phát triển
a,Một số biến đổi tiêu cực của giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay:
Sự phân tầng xã hội, phân hóa giàu nghèo trong nội bộ ngày càng sâu sắc, ảnh hưởng đến sự thống nhất, đoàn kết của giai cấp công nhân Đoàn kết thống nhất
là một trong những đặc điểm chính trị cơ bản của giai cấp công nhân, giúp công