Phân tích quan niệm của chủ nghĩa mác – lênin về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân? giai cấp công nhân hiện nay còn đảm nhận sứ mệnh lịch sử đó không giải thích và chứng minh

Theo chủ nghĩa Mác - Lênin: Giai cấp công nhân là một tập đoàn xã hội,hình thành và phát triển cùng với quá trình phát triển của nền công nghiệp hiện đại; Họ lao động bằng phương thức cô

ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN VIỆN ĐÀO TẠO TIÊN TIẾN, CLC VÀ POHE

BÀI TẬP LỚN MÔN CHXHKH

ĐỀ BÀI: Phân tích quan niệm của Chủ nghĩa Mác – Lênin về sứ

mệnh lịch sử của giai cấp công nhân? Giai cấp công nhân hiện nay còn đảm nhận sứ mệnh lịch sử đó không? Giải thích và chứng minh.

Họ và tên SV: Nguyễn Thị Tuyết Mai Lớp tín chỉ: Tài chính tiên tiến 63D

Mã SV: 11213697

GVHD: TS NGUYỄN THỊ LÊ THƯ

HÀ NỘI, NĂM 2022

I QUAN NIỆM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VỀ SỨ MỆNH LỊCH

SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN

1 Khái niệm và đặc điểm của giai cấp công nhân

1.1. Khái niệm giai cấp công nhân

Giai cấp công nhân được các nhà kinh điển xác định theo hai phương diện cơbản:

Về phương diện kinh tế - xã hội: Là sản phẩm và là chủ thể của nền sản xuấtđại công nghiệp, giai cấp công nhân là những người lao động trực tiếp hay giántiếp vận hành các công cụ sản xuất có tính chất công nghiệp ngày càng hiện đại

và xã hội hóa cao Họ lao động bằng phương thức công nghiệp ngày càng hiệnđại với những đặc điểm nổi bật: sản xuất bằng máy móc, lao động có tính chất

xã hội hóa, năng suất lao động cao và tạo ra những tiền đề của cải vật chất cho

xã hội mới

Về phương diện chính trị - xã hội: Từ lịch sử phát triển của chủ nghĩa tư

bản, giai cấp công nhân còn là sản phẩm xã hội của quá trình phát triển tư bản

chủ nghĩa, một xã hội có “điều kiện tồn tại dựa trên cơ sở chế độ làm thuế”.

Trong quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, “giai cấp vô sản là giai cấp nhữngcông nhân làm thuê hiện đại, vì mất các tư liệu sản xuất của bản thân, nên buộcphải bán sức lao động của mình để sống”

C.Mác và Ph.Ăngghen chỉ rõ, đó là giai cấp của những nguời lao độngkhông có sở hữu tư liệu sản xuất chủ yếu của xã hội Họ phải bán sức lao độngcho nhà tư bản và bị chủ tư bản bóc lột giá trị thặng dư Đối diện với nhà tư bản,công nhân là những nguời lao động tự do, với nghĩa là tự do bán sức lao độngcủa mình để kiếm sống Chính điều này khiến cho giai cấp công nhân trở thànhgiai cấp đối kháng với giai cấp tư sản “Những công nhân ấy, buộc phải tự bánmình để kiếm ăn từng bữa một, là một hàng hóa, tức là một món hàng đem bánnhư bất cứ món hàng nào khác, vì thế, họ phải chịu hết mọi sự may rủi của cạnhtranh, mọi sự lên xuống của thị trường

Theo chủ nghĩa Mác - Lênin: Giai cấp công nhân là một tập đoàn xã hội,

hình thành và phát triển cùng với quá trình phát triển của nền công nghiệp hiện đại; Họ lao động bằng phương thức công nghiêp ngày càng hiên đại và gắn liền với quá trình sản xuất vật chất hiện đại, là đại biểu cho phương thức sản xuất mang tính xã hội hóa ngày càng cao Họ là nguời làm thuê do không có tư liệu sản xuất, buộc phải bán sức lao động để sống và bị giai cấp tư sản bóc lột giá trị thặng dư; vì vậy lợi ích cơ bản của họ đối lập với lợi ích cơ bản của giai cấp

tư sản Đó là giai cấp có sứ mệnh phủ định chế độ tư bản chủ nghīa, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản trên toàn thế giởi.

I.2 Đặc điểm của giai cấp công nhân

Nghiên cứu giai cấp công nhân (giai cấp vô sản) từ phương diện kinh tế - xãhội và chính trị - xã hội trong chủ nghĩa tư bản, Mác và Ăngghen đã khôngnhững đưa lại quan niệm khoa học về giai cấp công nhân mà còn làm sáng tỏnhững đặc điểm quan trọng của nó với tư cách là một giai cấp cách mạng có sứmệnh lịch sử thế giới Có thể khái quát những đặc điểm chủ yếu của giai cấpcông nhân bao gồm:

Đặc điểm nổi bật của giai cấp công nhân là lao động bằng phương thức côngnghiệp với đặc trưng công cụ lao động là máy móc, tạo ra năng suất lao độngcao, quá trình lao động mang tính chất xã hội hóa

Giai cấp công nhân là sản phầm của bản thân nền đại công nghiệp, là chủ thểcủa quá trình sản xuất vật chất hiện đại Do đó, giai cấp công nhân là đại biểucho lực lượng sản xuất tiên tiến, cho phương thức sản xuất tiên tiến, quyết định

sự tồn tại và phát triển của xã hội hiện đại

Nền sản xuất đại công nghiệp và phương thức sản xuất tiên tiến đã rèn luyệncho giai cấp công nhân những phẩm chất đặc biệt về tính tổ chức, kỷ luật laođộng, tinh thần hợp tác và tâm lý lao động công nghiệp Đó là một giai cấp cáchmạng và có tinh thần cách mang triệt để

Những đặc điểm ấy chính là những phầm chất cần thiết để giai cấp công nhân

có vai trò lãnh đạo cách mạng

2 Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân theo quan niệm của chủ nghĩa Mác-Lênin

Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân thể hiện trên ba nội dung cơ bản:

Nội dung kinh tế: Là nhân tố hàng đầu của lực lượng sản xuất xã hội hóa cao,

giai cấp công nhân cũng là đại biểu cho quan hệ sản xuất mới, sản xuất ra củacải vật chất ngày càng nhiều đáp ứng nhu cầu ngày càng tǎng của con người và

xã hội Bằng cách đó, giai cấp công nhân tạo tiền đề vật chất - kỹ thuật cho sự rađời của xã hội mới

Mặt khác, tính chất xã hội hóa cao của lực lượng sản xuất đòi hỏi một quan

hệ sản xuất mới, phù hợp với chế độ công hữu các tư liệu sản xuất chủ yếu của

xã hội là nền tảng, tiêu biểu cho lợi ích của toàn xã hội Giai cấp công nhân đạibiểu cho lợi ích chung của xã hội Chỉ có giai cấp công nhân là giai cấp duy nhấtkhông có lợi ích riêng với nghĩa là tư hữu Nó phấn đấu cho lợi ích chung củatoàn xã hội Nó chỉ tìm thấy lợi ích chân chính của mình khi thực hiện được lợiích chung của cả xã hội

Ở các nước xã hội chủ nghĩa, giai cấp công nhân thông qua quá trình côngnghiệp hóa và thực hiện “một kiểu tổ chức xã hội mới về lao động” để tăng năngsuất lao động xã hội và thực hiện các nguyên tắc sở hữu, quản lý và phân phốiphù hợp với nhu cầu phát triển sản xuất, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội.Trên thực tế, hầu hết các nước xã hội chủ nghĩa lại ra đời từ phương thứcphát triển rút ngắn, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa Do đó, để thực hiện sứmệnh lịch sử của mình về nội dung kinh tế, giai cấp công nhân phải đóng vai trònòng cốt trong quá trình giải phóng lực lượng sản xuất (vốn bị kìm hãm, lạc hậu,chậm phát triển trong quá khứ), thúc đẩy lực lưọng sản xuất phát triển để tạo cơ

sở cho quan hệ sản xuất mới, xã hội chủ nghĩa ra đời

Nội dung chính trị - xã hội: Giai cấp công nhân cùng với nhân dân lao động

dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, tiến hành cách mạng chính trị để lật đổquyền thống trị của giai cấp thống trị, xóa bỏ chế độ bóc lột, áp bức, giànhquyền lực về tay giai cấp công nhân và nhân dân lao động Thiết lập nhà nướckiểu mới, mang bản chất giai cấp công nhân, xây dựng nền dân chủ xã hội chủ

nghĩa, thực hiện quyền lực của nhân dân, quyền dân chủ và làm chủ xã hội củatuyệt đại đa số nhân dân lao động.

Giai cấp công nhân và nhân dân lao động sử dụng nhà nước của mình, domình làm chủ như một công cụ có hiệu lực để cải tạo xã hội cũ và tổ chức xâydụmg xã hội mới, phát triển kinh tế và văn hóa, xây dựng nền chính trị dân chủ -pháp quyền, quản lý kinh tế - xã hội và tổ chức đời sống xã hội phục vụ quyền

và lợi ích của nhân dân lao động, thực hiện dân chủ, công bằng, bình đẳng vàtiến bộ xã hội, theo lý tưởng và mục tiêu của chủ nghĩa xã hội

Nội dung vǎn hóa, tư tưởng: Thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình, giai cấp

công nhân trong tiến trình cách mang cải tạo xã hội cũ và xây dựng xã hội mớitrên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng cần phải tập trung xây dựng hệ giá trị mới: laođộng; công bằng; dân chủ; bình đằng và tự do

Giai cấp công nhân thực hiện cuộc cách mạng về văn hóa, tư tưởng baogồm cải tạo cái cũ lỗi thời, lạc hậu, xây dựng cái mới, tiến bộ trong lĩnh vực ýthức tư tưởng, trong tâm lý, lối sống và trong đời sống tinh thần xã hội Xâydựng và củng cố ý thúc hệ tiên tiến của giai cấp công nhân, đó là chủ nghĩa Mác-Lênin, đấu tranh để khắc phục ý thức hệ tư sản và các tàn dư còn sót lại của các

hệ tư tưởng cũ Phát triển vǎn hóa, xây dựng con nguời mới xã hội chủ nghĩa,đạo đức và lối sống mới xã hội chủ nghĩa là một trong những nội dung căn bản

mà cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực văn hóa tư tuởng đặt ra đối với sứmệnh lịch sử của giai cấp công nhân hiện đại

3 Những điều kiện quy định và thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

3.1. Điều kiện khách quan quy định sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Thứ nhất, do địa vị kinh tế của giai cấp công nhân Giai cấp công nhân là

con đẻ, là sản phẩm của nền đại công nghiệp có tính xã hội hóa ngày càng cao,

là chủ thể của quá trình sản xuất vật chất hiện đại Vì thế, giai cấp công nhân đạidiện cho phương thức sản xuất tiên tiến và lực lượng sản xuất hiện đại Do laođộng bằng phương thức công nghiệp ngày càng hiện đại, giai cấp công nhân là

người sản xuất ra của cải vật chất chủ yếu cho xã hội, làm giàu cho xã hội, cóvai trò quyết định sự phát triển của xã hội hiện đại.

Điều kiện khách quan này là nhân tố kinh tế, quy định giai cấp công nhân làlực lượng phá vỡ quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, giành chính quyền về taymình, chuyển từ giai cấp “tự nó” thành giai cấp “vì nó” Giai cấp công nhân trởthành đại biểu cho sự tiến hóa tất yếu của lịch sử, là lực lượng duy nhất có đủđiều kiện để tổ chức và lãnh đạo xã hội, xây dựng và phát triển lực lượng sảnxuất và quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa, tạo nền tảng vững chắc để xây dựngchủ nghĩa xã hội với tư cách là một chế độ xã hội kiểu mới, không còn chế độnguời áp bức, bóc lột người

Thứ hai, do địa vị chính trị - xã hội của giai cấp công nhân quy định.

Là giai cấp sản xuất ra của cải vật chất chủ yếu cho xã hội, nhưng trong chủnghĩa tư bản họ lại là người không có sở hữu tư liệu sản xuất chủ yếu, phải bánsức lao động để kiếm sống, bị bóc lột nặng nề, lợi ích cơ bản của họ đối lập trựctiếp với lợi ích cơ bản của giai cấp tư sản và thống nhất với lợi ích cơ bản của đa

số nhân dân lao động

Là con đẻ của nền sản xuất đại công nghiệp, giai cấp công nhân có đượcnhững phẩm chất của một giai cấp tiên tiến, giai cấp cách mạng: tính tổ chức và

kỷ luật, tự giác và đoàn kết trong cuộc đấu tranh tự giải phóng mình và giàiphóng xã hội

Những phẩm chất ấy của giai cấp công nhân duợc hình thành từ chínhnhững điều kiện khách quan, được quy định từ địa vị kinh tế và địa vị chính trị -

xã hội của nó trong nền sản xuất hiện đại và trong xã hội hiện đại mà giai cấp tưsản và chủ nghĩa tư bản đã tạo ra một cách khách quan, ngoài ý muốn của nó.Giai cấp công nhân được trang bị lý luận tiên tiến là chủ nghĩa Mác - Lênin,

có đội tiền phong là Đảng Cộng sản dẫn dắt

Tóm lại, sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân sở dĩ được thực hiện bởi giaicấp công nhân, vì nó là một giai cấp cách mạng, đại biểu cho lực lượng sản xuấthiện đại, cho phương thức sản xuất tiên tiến thay thế phương thức sản xuất tưbản chủ nghĩa, xác lập phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa, hình thái kinh

tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa Giai cấp công nhân là giai cấp đại biểu cho tươnglai, cho xu thế đi lên của tiến trình phát triển lịch sử Đây là đặc tính quan trọng,quyết định bản chất cách mạng của giai cấp công nhân Hoàn toàn không phải vìnghèo khổ mà giai cấp công nhân là một giai cấp cách mạng Tình trạng nghèokhổ của giai cấp công nhân dưới chủ nghĩa tư bản là hậu quả của sự bóc lột, ápbức mà giai cấp tư sản và chủ nghĩa tư bản tạo ra đối với công nhân Đó là trạngthái mà cách mạng sẽ xóa bỏ để giải phóng giai cấp công nhân và giải phóng xãhội.

3.2. Điều kiện chủ quan để giai cấp công nhân thực hiện sứ mệnh lịch sử

Chủ nghĩa Mác-Lênin chỉ ra những điều kiện thuộc về nhân tố chủ quan đểgiai cấp công nhân hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình Đó là:

Sự phát triển của bản thân giai cấp công nhân cả về số lượng và chất lượng.

Thông qua sự phát triển này có thể thấy sự lớn mạnh của giai cấp công nhâncùng với quy mô phát triển của nền sản xuất vật chất hiện đại trên nền tảng củacông nghiệp, của kỹ thuật và công nghệ

Sự phát triển về số lượng phải gắn liền với sự phát triển về chất lượng giaicấp công nhân hiện đại, đảm bảo cho giai cấp công nhân thực hiện được sứmệnh lịch sử của mình Chất lượng giai cấp công nhân phải thể hiện ở trình độtrưởng thành về ý thức chính trị của một giai cấp cách mạng, tức là tự giác nhậnthức được vai trò và trọng trách của giai cấp mình đối với lịch sử, do đó giai cấpcông nhân phải được giác ngộ về lý luận khoa học và cách mạng của chủ nghĩaMác - Lênin

Là giai cấp đại diện tiêu biểu cho phương thức sản xuất tiên tiến, chát lượnggiai cấp công nhân còn phải thể hiện ở năng lực và trình độ làm chủ khoa học kỹthuật và công nghệ hiện đại, nhất là trong điều kiện hiện nay

Để phát triển giai cấp công nhân về số lượng và chất lượng, theo chủ nghĩaMác- Lênin phải đặc biệt chú ý đến hai biện pháp cơ bản: 1) Phát triển côngnghiệp - “tiền để thực tiễn tuyệt đối cần thiết” và 2) Sự trưởng thành của ĐảngCộng sản - hạt nhân chính trị quan trọng của giai cấp công nhân

Chỉ với sự phát triển về số lượng và chất lượng, đặc biệt về chất lượng, giaicấp công nhân mới có thể thực hiện được sứ mệnh lịch sử của giai cấp mình.Đảng Cộng sản là nhân tố chủ quan quan trọng nhất để giai cấp công nhânthực hiện thắng lợi sứ mệnh lịch sử của mình.

Đảng Cộng sản - đội tiên phong của giai cấp công nhân ra đời và đảm nhậnvai trò lãnh đạo cuộc cách mạng là dấu hiệu về sự trưởng thành vượt bậc củagiai cấp công nhân với tư cách là giai cấp cách mạng

Quy luật chung, phổ biến cho sự ra đời của Đảng Công sản là sự kết hợpgiữa chủ nghĩa xã hội khoa học, tức chủ nghĩa Mác-Lênin với phong trào côngnhân

Giai cấp công nhân là cơ sở xã hội và nguồn bổ sung lực lượng quan trọngnhất của Đảng, làm cho Đảng mang bản chất giai cấp công nhân trở thành độitiên phong, bộ tham mưu chiến đấu của giai cấp Đảng Cộng sản đại biểu trungthành cho lợi ích của giai cấp công nhân, của dân tộc và xã hội Sức mạnh củaĐảng không chỉ thể hiện ở bản chất giai cấp công nhân mà còn ở mối liên hệmật thiết giữa Đảng với nhân dân, với quần chúng lao động đông đảo trong xãhội, thực hiện cuộc cách mạng do Đảng lãnh đạo để giải phóng giai cấp và giảiphóng xã hội

Ngoài hai điều kiện thuộc về nhân tố chủ quan nêu trên chủ nghĩ a Lênin còn chỉ rõ, để cuộc cách mạng thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấpcông nhân đi tới thắng lợi, phải có sự liên minh giai cấp giữa giai cấp công nhânvới giai cấp nông dân và các tầng lớp lao động khác do giai cấp công nhân thôngqua đội tiên phong của nó là Đảng Cộng sản lãnh đạo

Mác-Đây cũng là một điều kiện quan trọng không thể thiếu để thực hiện sứ mệnhlịch sử của giai cấp công nhân

II GIAI CẤP CÔNG NHÂN VÀ VIỆC THỰC HIỆN SỨ MỆNH LỊCH

SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN HIỆN NAY

Sau những biến động thế giới phức tạp, mô hình chủ nghĩa xã hội hiện thực ởLiên Xô và Đông Âu sụp đổ vào cuối thế kỷ XX, những nhà lý luận tư sản, cùng

các phần tử cơ hội, xét lại đã lớn tiếng tuyên bố rằng, đây là hồi chuông báo hiệu

sự cáo chung của chủ nghĩa xã hội, học thuyết Mác - Lê-nin đã lỗi thời, sứ mệnh

lịch sử của giai cấp công nhân không còn nữa Vậy, có đúng là hiện nay giai cấp

công nhân không còn sứ mệnh lịch sử nữa?

Sự thực không phải như vậy Bởi, sự vận động tất yếu của lịch sử thế giới mộtphần tư thế kỷ qua chính là bằng chứng chân thực để phủ nhận những tuyên bố

đó Chủ nghĩa xã hội hiện thực vẫn luôn tồn tại, phát triển trong cải cách, đổimới; giai cấp công nhân vẫn không ngừng phát triển cả về số lượng, chất lượng

và khẳng định vai trò sứ mệnh lịch sử của họ

So với giai cấp công nhân truyền thống ở thế kỷ XIX thì giai cấp công nhânhiện nay vừa có những điểm tương đồng vừa có những điểm khác biệt, có nhữngbiến đổi mới trong điều kiện lịch sử mới Cần phải làm rõ những điểm tươngđồng và khác biệt đó theo quan điểm lịch sử - cụ thể của chủ nghĩa Mác - Lênin

để một mặt khẳng định những giá trị của chủ nghĩa Mác - Lênin, mặt khác, cần

có những bổ sung, phát triển nhận thức mới về việc thực hiện sứ mệnh lịch sửcủa giai cấp công nhân hiện nay

1 Giai cấp công nhân hiện nay và giai cấp công nhân thế kỉ XIX

1.1. Về những điểm tương đối ổn định so với thế kỷ XIX

Giai cấp công nhân hiện nay vẫn đang là lực lượng sản xuất hàng đầu của xãhội hiện đại Họ là chủ thể của quá trình sản xuất công nghiệp hiện đại mangtính xã hội hóa ngày càng cao Ở các nước phát triển, có một tỷ lệ thuận giữa sựphát triển của giai cấp công nhân với sự phát triển kinh tế Lực lượng lao độngbằng phương thức công nghiệp chiếm tỷ lệ cao ở mức tuyệt đối ở những nước cótrình độ phát triển cao về kinh tế, đó là những nước công nghiệp phát triển (nhưcác nước thuộc nhóm G7) Cũng vì thế, đa số các nước đang phát triển hiện nayđều thực hiện chiến lược công nghiệp hóa nhằm đẩy mạnh tốc độ, chất lượng vàquy mô phát triển Công nghiệp hóa vẫn là cơ sở khách quan để giai cấp côngnhân hiện đại phát triển mạnh mẽ cả về số lượng và chất lượng

Cũng giống như thế kỷ XIX, ở các nước tư bản chủ nghĩa hiện nay, công nhânvẫn bị giai cấp tư sản và chủ nghĩa tư bản bóc lột giá trị thặng dư Quan hệ sản

xuất tư bản chủ nghĩa với chế độ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa sản sinh ratình trạng bóc lột này vẫn tồn tại Thực tế đó cho thấy, xung đột về lợi ích cơ bảngiữa giai cấp tư sản và giai cấp công nhân (giữa tư bản và lao động) vẫn tồn tại,vẫn là nguyên nhân cơ bản, sâu xa của đấu tranh giai cấp trong xã hội hiện đạingày nay.

Phong trào cộng sản và công nhân ở nhiều nước vẫn luôn là lực lượng đi đầutrong các cuộc đấu tranh vì hòa bình, hợp tác và phát triển, vì dân sinh, dân chủ,tiến bộ xã hội và chủ nghĩa xã hội

Từ những điểm tương đồng đó của công nhân hiện đại so với công nhânthế kỷ XIX, có thể khẳng định: Lý luận về sứ mệnh lịch sử của giai cấp côngnhân trong chủ nghĩa Mác-Lênin vẫn mang giá trị khoa học và cách mạng, vẫn

có ý nghĩa thực tiễn to lớn, chỉ đạo cuộc đấu tranh cách mạng hiện nay của giaicấp công nhân, phong trào công nhân và quần chúng lao động, chống chủ nghĩa

tư bản và lựa chọn con đường xã hội chủ nghĩa trong sự phát triên của thế giớingày nay

1.2. Những biến đổi tích cực của giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay

Một là, số lượng GCCN tiếp tục phát triển nhanh

Theo mục tiêu của Kế hoạch 5 năm 2006-2010, tỷ trọng trong Tổng sản phẩmquốc nội (GDP) của nước ta vào năm 2010: nông nghiệp là 15%-16%; công

dân số của Tổng cục Thống kê (tính đến 01-4-2009), dân số nước ta có85.789.573 người, trong đó có 47.743.000 lao động làm việc trong các ngànhkinh tế quốc dân Số công nhân, lao động trong các ngành sản xuất công nghiệp

và dịch vụ công nghiệp (kể cả một số lĩnh vực sản xuất và chế biến nông lâm thuỷ sản được công nghiệp hoá) khoảng từ 14 triệu đến 15 triệu người, tăng hơn

-5 triệu người so với năm 200-5 Năm 2009, lao động làm công ăn lương ở nước

ta chiếm khoảng 27,5% lực lượng lao động có việc làm (khoảng 12,8 triệungười); trong đó, đội ngũ công nhân có khoảng 9,5 triệu người Đến năm 2020,lao động làm công ăn lương sẽ chiếm khoảng 50% lực lượng lao động có việclàm (27,5 triệu người); trong đó, GCCN có khoảng 20,5 triệu người

Hai là, chất lượng GCCN không ngừng được nâng lên

Quá trình công nghiệp hóa cùng với cải cách, đổi mới đang tạo ra nhiều đặc điểm mới cho GCCN Tác nhân hàng đầu làm biến đổi GCCN hiển nhiên là các

cuộc cách mạng công nghiệp với chu kỳ ngày càng ngắn hơn, yêu cầu đa diện hơn Trong hơn 100 năm gần đây nhất người ta đã thấy 3 cuộc cách mạng công nghiệp: lần thứ hai, lần thứ ba và lần thứ tư Trong thế kỷ XX, nhân loại cũng đãtiến hành 2 kiểu công nghiệp hóa là công nghiệp hóa tư bản chủ nghĩa (TBCN)

và công nghiệp hóa XHCN Các cuộc cách mạng công nghiệp với chu kỳ ngày càng ngắn dần: Từ “đại công nghiệp” tức là từ “công nghiệp 1.0” đến “công nghiệp 2.0” mất gần hai thế kỷ; nhưng từ “công nghiệp 2.0” đến “công nghiệp 3.0” chỉ khoảng một thế kỷ; còn từ “công nghiệp 3.0” đến “công nghiệp 4.0” chỉmất 30 năm!

Công nghiệp hóa theo kiểu mới với các đặc trưng: Rút ngắn (diễn ra không tuần tự từ A đến Z mà phải tận dụng lợi thế so sánh của mỗi quốc gia); gắn với

hiện đại hóa (sử dụng thành tựu khoa học và công nghệ mới, đáp ứng những yêu

cầu mới về phát triển bền vững về xã hội và môi trường, sinh thái ); nguồn

nhân lực cho công nghiệp hóa được chuẩn bị sớm và kỹ hơn; các yêu cầu ngoài công nghiệp như tính nhân văn, bảo vệ môi trường, sinh thái, tài nguyên cao

GCCN Việt Nam sẽ phát triển theo chiều hướng cơ bản như sau:

Xu hướng “trí thức hóa” công nhân tăng nhanh Gắn liền với cách mạng

khoa học và công nghệ hiện đại, với sự phát triển kinh tế tri thức, công nhânhiện đại có xu hướng trí tuệ hóa Tri thức hóa và trí thức hóa công nhân là haimặt của cùng một quá trình, của xu hướng trí tuệ hóa đối vói công nhân và giaicấp công nhân Trên thực tế đã có thêm nhiều khái niệm mới để chỉ công nhântheo xu huóng này Đó là “công nhân tri thức”, “công nhân trí thức”, “công nhân

áo trắng”, lao động trình độ cao Nền sản xuất và dịch vụ hiện đại đòi hỏi nguờilao động phải có hiểu biết sâu rộng tri thức và kỹ năng nghề nghiêp

Ngày nay, công nhân được đào tạo chuẩn mực và thường xuyên đuợc đàotạo lại, đáp ứng sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ trong nền sản xuất Hao

phí lao động hiện đại chủ yếu là hao phí về trí lực chứ không còn thuần túy làhao phí sức lực cơ bắp Cùng với nhu cầu về vật chất, nhu cầu về tỉnh thần vàvăn hóa tinh thần của công nhân ngày càng tǎng, phong phú đa dạng hơn và đòihỏi chất lượng hưởng thụ tinh thần cao hơn.

Xu hướng toàn cầu hóa về nhân lực Theo đó, lý luận “GCCN là sản phẩm và

chủ thể của đại công nghiệp” đã được bổ sung thêm nhiều nhận thức lý luậnmới Sự phát triển của công nhân gắn liền với hội nhập kinh tế thế giới, chẳnghạn, tham gia vào chuỗi sản xuất toàn cầu từ lợi thế và chấp nhận hợp tác, hộinhập quốc tế Toàn cầu hóa về nhân lực với các nội dung như: dòng lao động vàsức lao động có thể dịch chuyển đến nhiều quốc gia; đào tạo công nhân ngàycàng được chuẩn mực hóa theo các tiêu chuẩn chung (chẳng hạn ISO); nhà sửdụng lao động lớn nhất thế giới hiện nay là các công ty xuyên quốc gia - TNC

“với các tiêu chuẩn sản xuất và điều kiện làm việc của công nhân giống hệtnhau.” Quá trình sản xuất hàng hóa công nghiệp của công nhân buộc phải đápứng các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế, đáp ứng những nhu cầu “khó tính” của thịtrường Và kết quả là một sản phẩm công nghiệp được công nhân tạo ra khôngchỉ là kết quả của công nghệ - kỹ thuật mà còn là sự tích hợp những giá trị kinh

tế, xã hội, môi trường Nhiều nước phát triển đã ứng dụng cơ chế quản lý linhhoạt (FMS) trong công nghiệp để khuyến khích tính linh hoạt, sáng tạo, tối ưuhóa quá trình sản xuất bằng nhiều nguyên tắc, như thường xuyên đổi mới côngnghệ, tiết kiệm tối đa năng lượng và vật tư, hạn chế thời gian lưu kho bãi, linhhoạt thời gian và địa điểm làm việc (chế độ làm việc tại nhà) Công nhân hiệnđại không còn là “chiếc đinh ốc trong dây chuyền sản xuất TBCN” mà có tínhchủ động hơn, tư duy năng động và đa diện hơn

Xu hướng chuyên môn thuần túy đồng hành với tích cực hóa chính trị - xã hội Tư duy mới về chính trị có thể thúc đẩy sự phát triển của GCCN Chế độ

XHCN đã tạo ra một chất lượng mới, quy mô và tốc độ mới cho công nghiệphóa Ngay trong kiểu công nghiệp hóa này cũng có 2 trình độ là công nghiệp hóatheo mô hình công nghiệp hóa cũ và theo mô hình công nghiệp hóa mới Hiệnnay, cùng với lý luận công nghiệp hóa mới của thế giới và xu thế toàn cầu hóa,

Downloaded by tran quang (quangsuphamhoak35@gmail.com)

hội nhập quốc tế, các nước XHCN có thể thông qua hợp tác - phân công laođộng quốc tế để thực hiện công nghiệp hóa Chính CNTB cũng cần đến CNXH

và tìm đến để hợp tác trong sản xuất toàn cầu Đổi mới tư duy chính trị, đaphương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế, đẩy mạnh hội nhập quốc tế là xuthế chung của nhiều quốc gia Giai cấp công nhân đã xuất hiện với số lượng,chất lượng và diện mạo mới không chỉ từ công nghiệp hóa mà còn từ cải cách,đổi mới Nhưng quan trọng hơn, là khả năng phát triển, cơ động xã hội củaGCCN và các giai cấp khác Trước đây, như nhận định của một tác giả TrungQuốc: “Nhà nước trao cho GCCN địa vị giai cấp lãnh đạo và thực hiện chínhsách phúc lợi toàn xã hội khiến cho GCCN có được địa vị xã hội và kinh tế “trờiphú” rất cao, ở vào vị trí trung tâm trong toàn bộ kết cấu xã hội, được hưởngmột loạt quyền lợi đặc thù, có sự khác biệt với giai cấp nông dân trên nhiều

“trời phú” của GCCN Trung Quốc đương đại bị phá vỡ, chuyển biến từ tượngtrưng thân phận sang khái niệm nghề nghiệp” “Phương thức hợp đồng hóa nghềnghiệp” thay cho chế độ công nhân, viên chức vĩnh viễn; quan hệ lợi ích kinh tếthay cho quan hệ hành chính, “từ trạng thái do quá khứ lưu truyền đến trạng thái

do khế ước quy định” Rõ ràng, công nhân hiện nay không chỉ là sản phẩm củacông nghiệp hóa mà còn là sản phẩm của đổi mới chính trị Trong một số trườnghợp, chính trị, chính sách đã tác động mạnh mẽ, trực tiếp và tạo biến đổi sâu sắcđối với GCCN

Ba là, kinh tế thị trường làm cho cơ cấu GCCN ngày càng đa dạng hơn.

Nhận thức mới về vai trò của kinh tế thị trường là tạo ra một không gian rộng

mở hơn cho sự phát triển về nhiều mặt của GCCN với nhiều thành phần kinh tếcùng tham gia quá trình công nghiệp hóa Từ thực tế này, lý luận về GCCN hiệnđại được bổ sung, phát triển thêm Chẳng hạn, hiệu quả sản xuất - kinh doanh,năng suất lao động, lợi ích của người lao động, người sử dụng lao động, tráchnhiệm xã hội của doanh nghiệp, chuỗi giá trị toàn cầu, chủ động hội nhập, tổchức chính trị - xã hội của công nhân trong bối cảnh mới, đều là những vấn

đề lý luận mới mẻ và rộng lớn, phức tạp hơn

Downloaded by tran quang (quangsuphamhoak35@gmail.com)