TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Chapter 2 1 5 1 2015 CHƢƠNG 1 TOÅNG QUAN VEÀ PHÖÔNG PHAÙP NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC 1 CAÙC NOÄI DUNG CHÍNH 2 1 Khaùi nieäm nghieân cöùu khoa hoïc 2 2 Phaân loaïi nghieân cöùu khoa hoïc 2 3 Phöông phaùp tö duy khoa hoïc 2 4 Quy trình nghieân cöùu khoa hoïc 2 5 Xaùc ñònh vaán ñeà nghieân cöùu 2 6 Toång quan taøi lieäu 2 7 Caùch vieát trích daãn vaø ghi taøi lieäu tham khaûo 2 2 1 Khaùi nieäm nghieân cöùu khoa hoïc  Theo Babbie (1986), NCKH laø caùch thöùc con ngöôøi tìm hieåu caùc hieän töôïng khoa.

CHƯƠNG 1

TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

1

CÁC NỘI DUNG CHÍNH

2.1 Khái niệm nghiên cứu khoa học

2.2 Phân loại nghiên cứu khoa học

2.3 Phương pháp tư duy khoa học

2.4 Quy trình nghiên cứu khoa học

2.5 Xác định vấn đề nghiên cứu

2.6 Tổng quan tài liệu

2.7 Cách viết trích dẫn và ghi tài liệu tham khảo 2

2.1 Khái niệm nghiên cứu khoa học

 Theo Babbie (1986), NCKH là cách thức

con người tìm hiểu các hiện tượng khoa học

một cách có hệ thống

 Theo Kumar (2005), nghiên cứu là một

trong những cách để tìm ra các câu trả lời

cho những câu hỏi

3

2.2 Phân loại nghiên cứu khoa học

 Phân loại theo tính ứng dụng (dựa vào mục

đích sử dụng kết quả nghiên cứu)

Nghiên cứu ứng dụng

Nghiên cứu cơ bản/hàn lâm

4

Phân loại theo mục tiêu nghiên cứu

 Nghiên cứu mô tả

 Nghiên cứu khám phá

 Nghiên cứu tương quan

 Nghiên cứu giải thích

5

Phân loại theo phương thức thu thập

dữ liệu

 Nghiên cứu định lượng

 Nghiên cứu định tính

 Phương pháp hỗn hợp

6

2.3 Phương pháp tư duy khoa học

 Tư duy diễn dịch: bắt đầu từ các lý thuyết khoa

học đã có để xây dựng các giả thuyết trả lời cho

câu hỏi nghiên cứu và thu thập dữ liệu để kiểm

định các giả thuyết

 Tư duy quy nạp: bắt đầu bằng cách quan sát các

hiện tượng khoa học (sự vật, hiện tượng cần

nghiên cứu); từ đó ghi nhận mô tả, phân tích và

tổng quát hóa các quy luật vận động, phát triển

của đối tượng nghiên cứu

7

2.4 Quy trình nghiên cứu khoa học

Quy trình nghiên cứu là một chuỗi các hành

động diễn ra theo trình tự và gắn liền với nền

tảng kiến thức cũng như các bước tư duy logic

Quy trình nghiên cứu là một chuỗi các bước tư

duy và vận dụng kiến thức chuyên ngành khởi

đầu từ việc xác định vấn đề nghiên cứu cho

đến bước cuối cùng là tìm ra câu trả lời cho

vấn đề đặt ra

8

Các bước của quy trình nghiên cứu

 Bước 1: Xác định vấn đề nghiên cứu

Xác định lĩnh vực nghiên cứu cần quan tâm

Thu hẹp thành vấn đề nghiên cứu cụ thể

Xác định mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

9

Các bước của quy trình nghiên cứu

 Bước 2: tổng quan lý thuyết và các nghiên cứu

trước đây

Lượt khảo các lý thuyết và nghiên cứu trước

đây có liên quan đến vấn đề nghiên cứu

Kết quả của bước này là thu được kiến thức lý

thuyết và thực tiễn để thiết kế nghiên cứu

Lưu ý: hầu hết thông tin về lý thuyết và nghiên

cứu trước đây được xuất bản bằng tiếng Anh

10

Các bước của quy trình nghiên cứu

 Bước 3: Thiết kế nghiên cứu

Dựa vào bước 2, ở bước này cần xác định:

- Phương pháp nghiên cứu: quy nạp-định tính,

suy diễn-định lượng hay hỗn hợp

- XD giả thuyết nghiên cứu

- Lựa chọn thông tin, dữ liệu, biến số cần thiết

phục vụ cho quá trình nghiên cứu

- Xác định công cụ phù hợp để thu thập và

Các bước của quy trình nghiên cứu

 Bước 4: Viết đề cương nghiên cứu

ĐCNC là một bản kế hoạch chi tiết, tổng hợp tất cả

những nội dung mang tính kế hoạch sẽ được thực hiện

trong quá trình nghiên cứu

ĐCNC thông thường bao gồm các nội dung: đặt vấn

đề, mục tiêu NC, câu hỏi NC, phạm vi và đối tượng

nghiên cứu, sơ lược về lý thuyết và các kết quả nghiên

cứu trước đây, mô hình và giả thuyết nghiên cứu (nếu

có), phương pháp nghiên cứu, cấu trúc của báo cáo, lịch

trình dự kiến, tài liệu tham khảo, phụ lục (nếu có)

12

Các bước của quy trình nghiên cứu

 Bước 5: Thu thập dữ liệu

Tùy vào nghiên cứu mà lựa chọn dữ liệu thứ

cấp hay sơ cấp hay cả hai

Dữ liệu thứ cấp: là loại dữ liệu có sẵn từ

nhiều nguồn khác nhau

Dữ liệu sơ cấp: được thu thập qua các hình

thức như quan sát, phỏng vấn, điều tra

13

Các bước của quy trình nghiên cứu

Bước 6: Phân tích dữ liệu

Tùy vào phương pháp nghiên cứu, loại dữ liệu

mà lựa chọn phương pháp phân tích dữ liệu phù

hợp

Thông thường, để phân tích dữ liệu cần phải có

kiến thức cơ bản về thống kê, kinh tế lượng, kỹ

thuật phân tích đa biến khác, kiến thức về kinh

tế học và các môn học chuyên ngành khác

14

Các bước của quy trình nghiên cứu

 Bước 7: Giải thích kết quả và viết báo cáo

Kết quả nghiên cứu phải trả lời được câu hỏi

nghiên cứu, phải kết luận được giả thuyết nghiên

cứu

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa gì về mặt học

thuật và thực tiễn

Viết báo cáo nghiên cứu theo cấu trúc dự kiến

(có thể thay đổi cho phù hợp)

15

 Vấn đề nghiên cứu là vấn đề mà nhà nghiên

cứu đặt ra như là một bức xúc, một khó khăn,

một vấn nạn cần được giải quyết

 Những vấn đề mang tính lý thuyết hoặc ứng

dụng mà khoa học chưa giải quyết được chính

là khoảng trống kiến thức mà nhà nghiên cứu

lựa chọn để thực hiện nghiên cứu

16

2.5 Xác định vấn đề nghiên cứu

2.5.1 Cách thức xác định vấn đề

nghiên cứu

2.5.1 Cách thức xác định vấn đề

nghiên cứu

 Có thể tìm được vấn đề nghiên cứu từ các

nguồn sau:

Các phương tiện thông tin đại chúng

Các bài báo khoa học, các báo cáo khoa học

được công bố

Các tổ chức quản lý, nhà tài trợ

Đề xuất của các cơ quan quản lý chuyên

ngành, doanh nghiệp, địa phương

Đề xuất của người có mong muốn nghiên cứu 17

2.5.1 Cách thức xác định vấn đề

nghiên cứu

 Để có vấn đề nghiên cứu tốt cần lưu ý:

- Người nghiên cứu phải thích thú vấn đề NC

- Vấn đề NC phải có ý nghĩa thực tiễn, khoa

học

- Đủ nguồn lực để giải quyết vấn đề NC

- Vấn đề nghiên cứu phải mang tính khả thi

18

2.5.1 Cách thức xác định vấn đề

nghiên cứu

 Để xác định được vấn đề NC cần thực

hiện các bước sau:

- Xác định lĩnh vực quan tâm và ưu tiên

- Tìm hiểu tầm quan trọng của vấn đề

- Đánh giá ý nghĩa về mặt ứng dụng

- Đánh giá ý nghĩa về mặt khoa học

19

2.5.2 Xác định mục tiêu nghiên cứu

 Mục tiêu NC là phát biểu tổng quát về kết quả

mà ta mong muốn đạt được sau quá trình

nghiên cứu

 Mục tiêu NC được chia thành mục tiêu tổng

quát (M chính) và mục tiêu cụ thể (M phụ)

20

2.5.2 Xác định mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu NC phải:

 Cụ thể (specific)

 Có thể đo lường (measureable)

 Có thể đạt được (Achievable)

 Thực tế (realistic): phù hợp với thời gian, khả

năng và thực tế đề hoàn thành NC đúng hạn

 Đúng lúc (timely): đạt được tất cả các mục tiêu

NC trong khung thời gian đã đặt ra

21

2.5.2 Xác định mục tiêu nghiên cứu

 Mục tiêu NC giúp:

- Thu hẹp vấn đề NC đến mức cần thiết

- Thu thập dữ liệu, thông tin cần thiết cho

NC

- Tổ chức NC rõ ràng, khoa học

22

2.5.3 Lập câu hỏi nghiên cứu

 Câu hỏi NC như thế nào là tùy vào mục

tiêu NC Trả lời được công hỏi NC là đã

giải quyết được mục tiêu NC Đôi khi, nhà

NC phát biểu mục tiêu cụ thể ở dạng câu

hỏi và đó là câu hỏi NC

23

2.5.4 Đặt tên đề tài

 Tên của đề tài nghiên cứu là sự tĩm lược một

cách chính xác vấn đề mà ta quan tâm nghiên

cứu

 Tên đề tài phải:

- Ngắn, súc tích, rõ nghĩa, dùng từ chính xác

- Thể hiện vấn đề nghiên cứu

- Thể hiện mục tiêu nghiên cứu

- Thể hiện đơn vị nghiên cứu

- Thể hiện phạm vi nghiên cứu 24

2.6 Tổng quan tài liệu

Tổng quan tài liệu là khâu đầu tiên và đóng

vai trò quyết định trong việc xác định vấn đề

NC

Theo Hart (2009), tổng quan tài liệu bao gồm

hai nội dung chính:

- Chọn lọc các tài liệu về chủ đề nghiên cứu

- Đánh giá tài liệu

25

2.6.1 Chọn lọc các tài liệu về chủ

đề nghiên cứu

 Khi lược khảo tài liệu nghiên cứu cần chọn

các tài liệu về cơ sở lý thuyết và các nghiên

cứu thực nghiệm

 Khi lược khảo tài liệu cần thực hiện các công

việc cơ bản: xác định vấn đề NC, cơ sở lý

thuyết, phương pháp nghiên cứu, so sánh kết

quả NC

26

Xác định vấn đề nghiên cứu

 Những điều mà các NC trước đây đã làm

 Những hạn chế của các NC trước đây

 Xác định khe hổng NC

27

Cơ sở lý thuyết

 Xác định cơ sở lý thuyết cho đề tài NC

 Xây dựng mô hình và các giả thuyết NC

 Xác định cơ sở cần thiết phải xây dựng lý

thuyết (NC định tính)

28

Phương pháp nghiên cứu

 Tổng kết các phương pháp NC mà các NC

trước đây đã sử dụng

 Đánh giá ưu nhược điểm của các phương

pháp NC mà các NC trước đây đã sử dụng

 Lựa chọn phương pháp thích hợp cho NC

của mình

29

So sánh kết quả nghiên cứu

 Tổng kết các kết quả NC mà các NC trước

đây đã tìm ra

 Đánh giá kết quả NC của các NC trước

đây ở góc độ bổ sung và đối kháng

 So sánh kết quả NC của mình với các NC

trước đây

30

2.6.2 Đánh giá tài liệu

 Tác giả

 Nội dung tài liệu

 Phương tiện công bố

31

2.6.3 Nguồn tìm kiếm tài liệu

 Tạp chí khoa học chuyên ngành

 Kỷ yếu hội thảo khoa học chuyên ngành

 Sách nghiên cứu

 Các luận án Tiến sĩ trong ngành

32

2.6.3 Nguồn tìm kiếm tài liệu

 Thƣ mục thƣ viện

– Thƣ viện Quốc gia Việt Nam:

http://www.nlv.gov.vn/

– Thƣ viện KHKT TW: http://www.vista.vn/

– Thƣ viện KHTH TP HCM:

http://www.gslhcm.org.vn

– Thƣ viện Quốc hội Hoa Kì: http://catalog.loc.gov/

– Thƣ viện Anh: http://www.bl.uk/

– Thƣ viện Quốc gia Pháp: http://www.bnf.fr/

 Bộ máy tìm kiếm: Google Scholar, Scirus, 33

2.7 Cách viết trích dẫn và ghi tài liệu

tham khảo

2.7.1 Các hình thức trích dẫn

 Trích dẫn trực tiếp

Nguyên tắc: Tên tác giả, năm, trang (nội

dung trích dẫn trong dấu ngoặc kép)

34

2.7.1 Các hình thức trích dẫn

 Trích dẫn gián tiếp

Nguyên tắc: Tên tác giả, năm

 Trích dẫn thông qua nguồn trung gian

Nguyên tắc: Tên tác giả, năm, trích bởi tên tác giả

trung gian, năm

35

2.7.1 Các hình thức trích dẫn

 Trích dẫn bảng số liệu, biểu đồ, hình ảnh

- Nguyên tắc: Phải ghi nguồn ngay bên

dưới của các bảng, biểu và hình ảnh Cách ghi

tên tác giả và năm tuân theo nguyên tắc như

trên,

- Ví dụ:

36

2.7.2 Cách ghi tài liệu tham khảo

Đối với sách:

 Tên tác giả

 Năm xuất bản

 Tên sách

 Tên nhà xuất bản

 Tên địa danh nhà xuất bản tọa lạc

 Lần tái bản (nếu có)

37

2.7.2 Cách ghi tài liệu tham khảo

Đối với một chương trong một quyển sách có

chủ biên, một bài viết trong kỷ yếu:

 Tên tác giả

 Năm xuất bản

 Tên chương, tên bài viết

 Tên người chịu trách nhiệm biên tập

 Tên nhà xuất bản

 Tên địa danh nhà xuất bản tọa lạc

 Số trang của chương hay bài viết 38

2.7.2 Cách ghi tài liệu tham khảo

Đối với bài báo đăng trong tạp chí khoa học:

 Tên tác giả

 Năm xuất bản

 Tên bài viết

 Tên tạp chí

 Số, kỳ

 Số trang

39

2.7.2 Cách ghi tài liệu tham khảo

Đối với nguồn Internet:

 Tên tác giả

 Năm xuất bản

 Tên bài viết

 Tên trang web chính

 Đường dẫn chi tiết của bài viết

 Ngày tháng năm truy cập

40

Kiểu Vancouver

 Cấu trúc biểu tham khảo cho sách: [Tên nhận

diện Tên tắt Tựa sách Nơi xuất bản: Nhà xuất

bản; năm xuất bản]

 Cấu trúc biểu tham khảo cho bài báo: [Tên nhận

diện Tên tắt Tựa bài Tựa báo Năm xuất bản;

Tập (Số): Trang đầu - Trang cuối]

41

Kiểu Vancouver

Cấu trúc biểu tham khảo cho tham luận hội nghị:

[Tên nhận diện Tên tắt Tựa bài Tên hội nghị; Thời

gian; Địa điểm Nơi xuất bản: Nhà xuất bản; năm

xuất bản p Trang đầu -Trang cuối.]

42

Kieåu Harvard

 Sách: [Tên nhận diện, Tên tắt Năm, Tựa sách,

Nhà xuất bản, Nơi xuất bản.]

 Bài báo: [Tên nhận diện, Tên tắt Năm, 'Tựa bài

báo', Tựa báo, vol Tập, no Số, pp Trang đầu

-Trang cuối.]

43

Kieåu Harvard

 Tham luận hội nghị: [Tên nhận diện, Tên tắt,

Năm, Tên hội nghị, Địa điểm, Thời gian, pp

Trang đầu – Trang cuối.]

 Luận văn khoa học: [Tên nhận diện, Tên tắt

Năm, 'Tựa luận văn', Cấp độ luận văn, Tên

trường đào tạo, Nơi trường đóng trụ sở.]

44