Nhà trần nền quân chủ mới được thừa kế trần thủ độ đặt nền móng cho thế lực nhà trần

Một số quan lại cố gắng kìm hãm sự xuống dốc của nhà nước trong một thời gian Đầu TK XIII , vua Cao Tông chỉ ăn chơi và bỏ bê công việc triều chính Dân phải gánh thuế nặng và lao dịch đ

NGÀNH:

LỚP:

Họ và tên SV 1 HOÀNG LÊ MỸ LINH MSSV

Họ và tên SV2

Họ và tên SV3

SV4

SV5

SV6

Nhà Trần

Đế Kỳ Kinh đô: Thăng Long Tồn tại: 175 năm

12 đời vua

Sự suy tàn của triều Lý

Các vị vua còn trẻ tuổi, một số thì chết yểu

=> Quyền hành sẽ thuộc về các tay nhiếp chính độc tài và lạm quyền.

Một số quan lại cố gắng kìm hãm sự xuống dốc của nhà nước trong một thời gian

Đầu TK XIII , vua Cao Tông chỉ ăn chơi và bỏ

bê công việc triều chính

Dân phải gánh thuế nặng và lao dịch để xây cung điện

Tham nhũng, ăn chơi trác táng và các chi phí phục vụ cho cung đình

Mất mùa, hạn hán, lũ lụt liên tục xáy ra mà không có biện pháp ngăn chặn

Nạn đói vào các năm 1156,1181,1198,1208, Quan lại đi cướp đất dân

Biên giới không ngừng bị đe dọa: phía NAM là người Khmer và người Chăm, phía Bắc là các bộ tộc Quảng Tây và Vân Nam.

 Lúc này có một dòng họ lớn mạnh là dòng họ Trần Vua cuối cùng của triều Lý là Huệ Tông mắc bệnh điên, thoái vị

và nhường ngôi cho con gái là Lý Chiêu Hoàng khi đó mới 7 tuổi Sau

Lý Chiêu Hoàng kết hôn với Trần Cảnh là cháu trai của Trần Thủ Độ và nhường lại ngôi cho chồng mình.

Kết luận: Triều Lý tồn tại 216 năm, đây là triều đại lập nên quốc gia Việt Nam, bảo vệ nền độc lập và khởi đầu của cuộc Nam tiến Tuy nhiên, do lỗi lầm của các đời vua sau này khiến một điều đại hùng mạnh suy tàn khởi đầu cho một triều đại mới.

Nền quân chủ mới được thừa kế

nhà Trần

Trần Thủ Độ là một nhà chính trị của nước Đại VIệt, sống vào cuối thời Lý đầu thời Trần Ông là người có công lật đổ Triều Lý lập nên nhà Trần, thu phục các thế lực làm phản loạn và có công trong cuộc chiến kháng quân Nguyên

Ông đã giúp Trần Thái Tông bình định được giặc giã trong nước và vực dậy quốc gia hưng thịnh trở lại Ông được các nhà sử học đánh giá cao về tài năng và khả năng chính

trị Tuy nhiên, ông lại bị phê phán về nhân phẩm và đạo đức Trần Thủ độ đã bức tử Lý Huệ Tông, lấy chị học Ép Trần Thái Tông lấy vợ của anh trai khi đang mang thai 3

tháng và án diệt cỏ tận gốc ‘ tàn sát tôn tộc họ Lý’.

II. Sự nghiệp chính trị và hành chính của nhà

Trần.

Nhà Trần giữ lại bộ máy của nhà Lý, tuy nhiên lại tập trung đẩy mạnh quyền hành.

Ông lên ngôi khi mới 8 tuổi Thái sư Trần Thủ Độ và Thái thượng hoàng Trần Thừa nhiếp chính và nắm quyền hành.

 Mở khoa thi Tam giáo: phật giáo, đạo giáo và nho giáo

 Định đặt luật pháp, soạn bộ Quốc triều hình luật’ đã

thất lạc’

 Mở rộng thành , giao cho quân Tứ sương thay phiên nhau canh giữ

 Xây dựng lại cung điện, lầu, các và nhà lang vũ

 Chép công việc của quốc triều làm bộ Quốc triều thường lễ

 Chia đất nước thành 12 lộ, đặt các quan chức cai trị, làm đơn sổ hộ khẩu

 Có ruộng đất thì nộp tiền thóc, không có ruộng đất thì được miễn

 Mỗi khi có dịp hạn hán, triều đình thường miễn thuế, ban thóc

Trong Đại Việt sử kí toàn thư có ghi chép’Bấy giờ quốc gia vô sự, nhân dân yên vui, người làm quan giữ mãi một chức, người ở quán, cách 10 năm mới được xuất thân, người ở sảnh, cục 15 năm mới được xuất thân, chức tể tướng thì chọn người hiền năng trong tôn thất, có đạo đức, tài nghệ, thông hiểu thi thư thì cho làm.’

Năm 1256, Thái Tông truyền ngôi cho thái

tử Trần Hoảng=> nhà Trần theo lệ truyền

ngôi sớm Ngô Sĩ Liêm cho rằng việc truyền

ngôi sớm giúp người mới lên ngôi làm quen với ngôi vị và đặc biệt quyền lực vẫn còn nằm trong tay người truyền ngôi’ Thái

Thượng hoàng’

2 Thánh Tông – Nhân Tông

Dưới thời Thánh Tông làm hoàng đế, chính sự không có

gì thay đổi Chỉ có sự thay đổi của nhân sự Nho giáo bắt đầu có ảnh hưởng

Giao trọng chức cho các vương hầu Thánh Tông rất thân thiết với anh em hoàng tộc Thánh

Tông cho rằng thiên hạ của cha ông ta để lại, nên để

anh em ta cùng hưởng phú quý Vì thế mà các vương

hầu trong triều đại này không ai là không hòa thuận,

khiêm nhường lẫn nhau

Tại triều đại này, quan niệm vương quyền là của riêng dòng tộc Đặt ra chế độ nội hôn đế tránh các dòng tộc khác có cơ hội xen vào

Năm 1277, thượng hoàng Thái Tông băng hà, Thánh Tông nhường ngôi cho Hoàng thái tử Trần Khâm ‘ Trần Nhân Tông’

Nhân Tông lên ngôi thì quân Nguyên từ phương bắc tràn xuống Cuộc chiến kháng quân nguyên thắng lợi nhờ mưu lược, tài chỉ huy giỏi của tướng Trần Quốc Tuấn Tuy nhiên, sau cuộc chiến hậu quả để lại vô cùng nghiêm trọng Nạn đói diễn ra suốt mấy tháng liền, mùa màng mất mát.Năm sau, tiếp tục chết đói, 2 năm này liên tiếp nạn đói hoành hành, Nhân Tông ban chiếu cho nô dịch, nô lệ

có thể mua chuộc lại ruộng đất để tăng cường cải thiện tình hình lương thực Tình hình dần dần cải thiện

1290, Thượng hoàng Thánh Tông qua đời

1293, Nhân Tông nhường ngôi cho Hoàng thái

tử Trần Thuyên’ Trần Anh Tông’

Anh Tông là vị hoàng đế được đánh giá là trưởng thành Nguyên nhân là một từng có một đoạn thời gian nghiện rượu và bị Thượng Hoàng Nhân Tông quở trách Về sau, ông trở nên siêng năng hơn và đâm ra ghét những người nghiện rượu Một số quan lại bị đánh chết vị tội ấy

Thời này, luật pháp rất nghiêm, đất nước có trật tự=> quốc gia đi lên nhanh chóng

Quy định về trang phục của các vị quan lại rất chặt chẽ Anh Tông gả em gái là Huyền Trân công chúa cho Chế

Mân để mở rộng lãnh thổ

Năm 1314, Anh Tông nhường ngôi cho Hoàng thái

tử Trần Mạnh’ Trần Minh Tông’

Triều đại này vẫn lớn mạnh và hưng thịnh dưới sự giúp

đỡ của Thượng hoàng Anh Tông Sự thịnh thế này gọi

là Anh Minh thịnh thế và kéo dài hơn 60 năm

Tuy nhiên, triều đại nhà Trần dưới đời Minh Tông

đã bắt đầu có sự xen vào của các dòng tộc khác

Cụ thể là Minh Tông sủng ái Anh Tư phu nhân con gái của quan họ Lê và có ý định lập con của phu nhân là Trần Vượng làm thái tử Sau, Minh Tông truyền ngôi cho Thái tử Trần Vượng ‘ Trần Hiển Tông ‘ nhưng ông chết khi con trẻ Minh Tông lập Trần Hạo ‘ Trần Dụ Tông’ và nhà Trần cũng bắt đầu suy tàn từ thời kỳ này

P Đánh giá về chính trị và hành chính của

nhà Trần:

o các đời vua nhà Trần truyền ngôi khi còn sống và giúp đỡ cai trị đất nước khi vua mới lên ngôi

o nhà Trần chỉ giao trọng chức cho các vương hầu

o việc thân thiết với các vương hầu để tạo tình cảm tốt đẹp nhằm tránh vấn

đề xích mích, cùng nhau hòa thuận, ít

có chiến tranh tương tàn

o ban lương bổng và phẩm vật cho quan chức

o ban bộ Hành luật để xử phạt những

kẻ có tội

o dưới nhà Trần vẫn còn tồn tại chế độ

nô lệ, đặc biệt chế độ này lại phát triển hơn, về lâu dài sẽ kéo theo các cuộc bạo loạn khiến nhà Trần sụp đổ

o Thanh niên phải tham gia nghĩa vụ quân sự và quân đội sẽ do các thân vương chỉ huy

Lê Văn Hưu soạn bộ Đại Việt Sử Kí

Mạc Đĩnh Chi nổi tiếng là một ông trạng rất mực thanh liêm, đức độ và có tài ứng đối Chu Văn An là một bậc cao hiền nêu gương thanh khiết, cương trực

Các vua Thái Tông, Thánh Tông, Nhân Tông, Anh Tông, Minh Tông đều là những người giỏi văn chương và có soạn Ngự tập

Danh tướng Trần Quốc Tuấn có làm những tác phẩm giá trị như Hịch tướng sĩ

Hàn Thuyên có công làm thơ bằng chữ Nôm và đặt ra luật thơ Nôm

Nghệ thuật điêu khắc thời Trần được đánh giá là có bước tiến bộ, tinh xảo hơn so với thời Lý, trong đó có một số phù điêu khắc hình nhạc công biểu diễn mang phong cách Chiêm Thành Cách trang trí hoa dựa trên nghệ thuật dân dụng

Về kiến trúc, dựa trên các tháp gốm, tháp đá, mô hình nhà bằng đất nung, mảnh ngói vỡ khai quật được, triều Trần tiếp tục kế thừa truyền thống nhà

Lý với điểm nổi bật là chùa tháp, bộ đấu củng chống

đỡ mái cầu kỳ và các họa tiết trang trí đậm màu sắc Phật giáo

Hũ gốm men ngọc thời Trần thế kỷ

XIV

Bình gốm hoa lam Chu Đậu thời Trần

Đầu uyên ương bằng đất nung trang trí cung điện thời Trần

Cửa gỗ chùa Phổ Minh

Tháp đất nung thời Trần

Âm nhạc

Ngoài lối hát ả đào được hình thành từ đời trước, âm nhạc Đại Việt thời Trần chịu ảnh hưởng của Ấn Độ, Chiêm Thành và Trung Quốc Một số nhạc công bị bắt từ Chiêm Thành trong các cuộc chiến trước đây đã truyền nghề ca hát cho dân Đại Việt, càng ngày càng phổ biến

Trong cuộc chiến chống Nguyên Mông, nhà Trần bắt được nhạc sĩ Lý Nguyên Cát người Nam Tống vốn là trưởng ban kịch ca trong quân đội Nguyên Mông Lý Nguyên Cát phỏng theo tiếng Việt mà soạn ra các vở tuồng và huấn luyện người Việt diễn tuồng

Nhạc cụ gồm có trống cơm, tất lật, đàn tranh, đàn 3 dây và đàn 7 dây, tiêu, sáo…

Nhạc sĩ Phạm Duy cho rằng ảnh hưởng của

âm nhạc Mông Cổ có thể nhận thấy trong điệu ngâm Sa mạc của miền Bắc Việt Nam Điệu ngâm Sa mạc được phỏng đoán do Lý Nguyên Cát sáng tác để tỏ nỗi nhớ quê hương, vì ở Đại Việt vốn không có sa mạ

Sang thời Trần Dụ Tông, có người phường trò là Đinh Bàng Đức ở nhà Nguyên sang nương nhờ vì chiến tranh Đinh Bàng Đức dạy người Việt lối hát cầm gậy

Nhảy múa thường xuyên được tổ chức trong cung đình và trong dân gian Ngoài chèo, hát ả đào truyền thống khá phổ biến trong dân gian và giới quý tộc

Các quý tộc nhà Trần yêu thích hát chèo và diễn hề Thời Trần Dụ Tông, các quý tộc trong cung đình say mê nghệ thuật, nhiều

vở hát chèo trong cung đình do chính những người trong hoàng tộc dàn dựng, biểu diễn và nhà vua tự mình duyệt lại, thưởng hậu cho người diễn và làm trò giỏi Việc ca hát trong cung đình nhà Trần được

sứ nhà Nguyên là Trần Cương Trung mô tả trong tác phẩm Sứ giao tập, theo đó mỗi lần yến tiệc trong cung thường có ca nhạc và nhảy múa, các khúc ca giống như khúc Giáng Châu Long, Nhập hoàng đô của

Âm nhạc và vũ đạo thời Trần qua thư tịch cổ và dấu tích khảo cổ

So sánh nghệ thuật thời Lý và thời Trần

IV Tôn giáo

1 Phật giáo suy thoái.

Phật giáo được xem là một phương tiện để cai trị, giáo dục người dân tôn trọng vương quyền, đe dọa những kẻ phạm

tội bằng những câu chuyện ở âm phủ.

Vì vậy các nhà vua thời Lý và Trần đặc biệt coi trọng Phật giáo.

- Cuối Tk XII, dưới triều Lý Cao Tông, nhà chùa biến chất, nhà vua bắt tất cả các tăng sĩ phải trải qua một cuộc thi=> được nhận chứng thư mới tiếp tục được tu hành

- Đâu thời kì nhà Trần, mặc dù đạo phật đang dần biến chất nhưng các vua Trần đặc biệt quan tâm tới phật giáo

+ dựng chùa, tu sửa chùa cũ, đúc chuông, đúc tượng.

+ tăng sĩ lỗi lạc được ban những đặc ân lớn như ban ruộng và nông nô.

+ nhiều nhà vua còn xuống tóc đi tu và lập ra những giáo phái mới Vua Trần Nhân Tông sau khi thoái vị đã đến tu ở núi Yên Tử, tự xưng là Trúc Lâm cư sĩ.

- Mặc dù các vị vua ưu ái Phật giáo nhưng cũng không thể chống lại

sự xâm nhập của tà giáo.

 Ngay vào thời Lý, tà giáo bắt đầu xâm nhập vào các nghi lễ của phật giáo

 Đến thời Anh Tông, Phật giáo bị ảnh hưởng Phật giáo Tây Tạng, phá hoại tính tinh truyền của đạo.

 Việc tốn của tốn sức vào các chùa chiềng cũng bị phê phán Trong Đại Việt sử ký của Lê Văn Hưu cũng phê phán dưới triều Lý trước khi lập Thái Miếu đã xâu dựng tám chùa Cổ Pháp, trùng tu các chùa ở tỉnh, cấp chứng thư tăng sĩ cho cả nghìn người

Cuối TK XIV, Phật giáo dần tan rã, nhường bước cho Nho giáo.

2 Sự khởi thịnh của Nho giáo.

Nho giáo chỉ ảnh hưởng đối với tổ chức chính trị và xã hội

Vì đạo phật chỉ nghiêng về tụng niệm nhiều hơn là hành

động a Vai trò

 Nho giáo là một học thuyết chính trị - đạo đức chủ trương xây dựng mối quan hệ hài hòa giữa người cai trị và dân chúng Đồng thời, nó còn đưa ra những chuẩn mực đạo đức cho hành vi ứng xử của con người, những yêu cầu đối với các mối quan hệ vua – tôi, cha – con, chồng – vợ, đối với việc tu thân, có tác dụng to lớn trong việc giúp các triều đại củng cố nền cai trị, tập trung quyền lực vào

chính quyền trung ương, ổn định trật tự xã hội mà Phật giáo và Đạo giáo không thể sánh kịp Về cơ bản, nhà Trần vẫn tôn chuộng đạo Phật nhưng để duy trì quyền lực, tổ chức quản lý xã hội, các triều đại này đã lựa chọn Nho giáo.

 Nho giáo phát triển chậm nhưng chắc chắn vì cùng với yêu cầu về tổ chức quản lý xã hội và tổ chức bộ máy hành chính nhà nước, sự phát triển của Nho giáo còn gắn liền với nhu cầu phát triển văn hoá, giáo dục

 Một năm sau khi nắm chính quyền, nhà Trần đã bắt đầu

mở khoa thi tam giáo và được tổ chức đều đặn hơn Dưới thời kỳ này, chính trị tập trung, nhiệm vụ và thể chế trở nên đa dạng, dân số gia tăng đồng thời phải củng cố hành chính và nhu cầu gia tăng số công chức Vì thế việc thi cử để tuyển chọn quan lại là vô cùng đúng đắn.

 Trường học mở rộng, tổ chức học tập ở các huyện, lập Quốc viện,

 vào cuối đời Trần, xã hội Việt Nam bước vào khủng

hoảng, sự phát triển quá mức của đạo Phật đã gây ra những hậu quả xã hội nặng nề, như tầng lớp quý tộc lợi dụng danh nghĩa tôn giáo ra sức xây chùa, đúc tượng; nhà chùa chiếm hữu nhiều ruộng đất, tiêu phí nhiều tiền của, tăng ni ngày một đông đến mức chiếm quá nửa dân số Khi đó đã xuất hiện khuynh hướng công kích Phật giáo từ phía các Nho

sĩ và ngày một trở nên mạnh mẽ, rầm rộ, phản ánh những mâu thuẫn vốn có trong xã hội giữa một bên là giới quý tộc (thân tộc của nhà vua)

có thế lực, có sản nghiệp, có khuynh hướng ủng hộ Phật giáo với một bên là ngoại tộc đi lên bằng tài năng trí tuệ.

c Kết luận văn hóa Nhà Trần

 Nhà Trần phải khắc phục lại nền kinh tế rối ren của một triều đại đã sụp đổ- Triều Lý

Khuyến khích nông nghiệp

Mở rộng hệ thống đê điều, đào kênh để dẫn thủy nhập điền

Mở rộng diện tích trồng trọt

 Năm 1248, Thái Tông cho đắp đê hai bên bở sông Hồng ra tới tận biển và lập Hà đê sứ ở mỗi lộ với nhiệm vụ trông đê Đền bù cho các cư dân hai bên đê và ra lệnh cho các cư dân không biết canh tác đất trồng sẽ tham gia vào việc đắp đê hay sữa chữa đê

 Tận dụng các vùng đất bỏ hoang, phát điển hệ thống đồn điền để canh tác các vùng đất này

 Chiêu tập những người không có việc làm thành nô tùy khai phá đất hoang làm điền trang=> điền trang phát triển cũng gây ra nhiều vấn đề

xã hội sau này

 ở các Thái ấp, nhân công sẽ là những người nông dân

tự do thì ở các điền trang, nhân công chủ yếu sẽ là nô tỳ Vào thời kỳ nạn đói khủng hoảng, các điền trang chính là nơi thu hút những người lang thang Họ sẵn sàng đổi tất cả các điều kiện đẻ đảm bảo được ăn no và không cần chấp hành nghĩa vụ quân sự

 Nông dân bình thường cũng có thể trở thành chủ sở hữu đất chỉ cần đóng thuế và thuế cũng không nặng

 Đất bị truất hữu vì công ích sẽ được bồi thường

 Nhà nước cấm chuộc lại đất đã làm khuế ước bán

Tất cả biện pháp này tạo điều kiện thuận lợi cho việc tăng trưởng nông nghiệp

Ngoài ra, nhành tiểu thủ công và thương mại cũng phát triển liên tục Xuất hiện các làng được chuyên môn hóa: sản xuất nón, thống nhất thước đo gỗ và vải Hình thành các chợ, các vùng

chợ, Vương hẫu cũng trở thành thương nghiệp Việc buôn bán của người nước ngoài diễn ra tại Vân Đồn để các thương gia người nước ngoài không thể xâm nhập vào nội địa và làm gián điệp

VI Đời sống xã hội