HƯỚNG DẪN GIẢI BÀI TẬP MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ CÔNG THỨC 1 Giá trị mới của 1 đơn vị sản phẩm 1 công nhân tạo ra v + m 2 Khối lượng giá trị mới (toàn bộ SP của DN) V + M 3 Giá trị của 1 đơn vị sản phẩm c + v + m 4 Giá trị của tổng sản phẩm của 1 DN C + V + M 5 Chi phí sản xuất của 1 DN C + V 6 Thời gian lao động trong 1 ngày t + t’ 7 Tỷ suất Giá trị thặng dư hoặc 8 Khối lượng Giá trị thặng dư M m’ x V => 9 Tỷ suất lợi nhuận P’ 10 Cấu tạo hữu cơ tư bản CV Trong đó o c Chi phí TLSX trên 1 SP, v Chi.
Trang 1HƯỚNG DẪN GIẢI BÀI TẬP MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ
CÔNG THỨC:
1 Giá trị mới của 1 đơn vị sản phẩm/ 1 công nhân tạo ra: v + m
2 Khối lượng giá trị mới (toàn bộ SP của DN): V + M
3 Giá trị của 1 đơn vị sản phẩm: c + v + m
4 Giá trị của tổng sản phẩm của 1 DN: C + V + M
5 Chi phí sản xuất của 1 DN: C + V
6 Thời gian lao động trong 1 ngày: t + t’
7 Tỷ suất Giá trị thặng dư: hoặc
8 Khối lượng Giá trị thặng dư: M m’ x V =>
9 Tỷ suất lợi nhuận: P’
10 Cấu tạo hữu cơ tư bản C/V
Trong đó:
o c: Chi phí TLSX trên 1 SP, v: Chi phí nhân công trên 1 SP, m: GTTD trên 1 SP
o C: Tổng chi phí TLSX, V: Tổng chi phí nhân công, M: Khối lượng GTTD thu được
o t: Thời gian lao động tất yếu, t’: Thời gian lao động thặng dư
Lưu ý:
o Không được nhầm lẫn giữa Chi phí sản xuất (C + V) và Chi phí tư liệu sản xuất (C )
o Không được nhầm lẫn giữa Khối lượng Giá trị mới (V+M) và Khối lượng GTTD (M)
o Khi tính toán xong, phải kết luận bằng cách trả lời 2 câu a, b đề bài đưa ra
o Khi trình bày, cần có lập luận và không được thiếu đơn vị tính (USD, h, %, người)
o Một bài tập có thể có nhiều cách giải, tuy nhiên, cần phải có lập luận đúng
Tài liệu được chia sẻ miễn phí tại website:
Trang 2I Dạng bài tập về ản xuất gi trị thặng dư tu ệt đối
ài 1
Công nh n làm thu tạo n n khối lượng gi trị mới là 1 D m i ngà , tỷ suất gi trị thặng dư au đó, nhà tư bản k o dài thời gian làm việc t h ngà l n thành
h ngà , mà không trả th m lương
a H x c định s tha đổi của tỷ suất GTTD, khối lượng GTTD trong ngà
b V sao có s tha đổi như vậ
Bài giải bài 1:
an đầu, ta có: { ướ
+ M ướ 1 D m’ ướ ướ
ướ => { ướ
D
ướ D
Lại có: { ướ + t ướ h
m’ ướ ướ
ướ => {
ướ h
ướ h
Về sau, NTB kéo dài thời gian lao động lên 9h/ngày mà không trả th m lương cho công
nhân Suy ra: { + t h
ướ => {
h
t h => m’
= 350 %
Do tiền lương của công nh n không đổi, số lượng công nh n không đổi nên ta có:
= ướ = 3.000 USD
Ta được: = m’ x = 350% x 3.000 = 10.500 USD
Kết luận:
a/ Tỷ suất GTTD m’ t ng t 300% lên 350%
Khối lượng GTTD M t ng t 9.000 USD lên 10.500 USD
b tha đổi đó là do NT p dụng phương ph p sản xuất GTTD tuyệt đối bằng cách kéo dài thời gian làm việc t 8h/ngày lên thành 9h/ngày mà không trả th m lương cho công nhân
Tài liệu được chia sẻ miễn phí tại website:
Trang 3ài
an đầu, nhà tư bản có tr nh độ bóc lột , thu công nh n làm việc , h ngà au
đó, nhà tư bản k o dài thời gian làm việc l n thành , h ngà mà không trả th m lương Kết quả, thu được khối lượng gi trị mới là D
a H x c định s tha đổi của tỷ suất GTTD, khối lượng GTTD trong ngà
b V sao có s tha đổi như vậ
Bài giải bài 2:
an đầu, ta có: {m’ ướ + t ướ , h
ướ ướ
ướ
=> {
ướ , h
ướ h
Về sau, NTB kéo dài thời gian lao động lên 8,5h/ngày mà không trả th m lương cho công
nhân Suy ra: { + t , h
ướ => {
, h
t h => m’
, = 240%
Mặt khác, ta có: {
+ M D m’
=> {
D
1 D
Do tiền lương của công nhân không đổi và số lượng công nhân không đổi nên ta có:
ướ = = 100.000 USD
Ta được: ướ = m’ ướ x ướ = 200% x 100.000 = 200.000 USD
Kết luận:
a/ Tỷ suất GTTD m’ t ng t 200% lên 240%
Khối lượng GTTD M t ng t 200.000 USD lên 240.000 USD
b tha đổi đó là do NT p dụng phương ph p sản xuất GTTD tuyệt đối bằng cách kéo dài thời gian làm việc t 7,5h/ngày lên thành 8,5h/ngày mà không trả th m lương cho công nhân
Tài liệu được chia sẻ miễn phí tại website:
Trang 4II Dạng bài tập về ản xuất gi trị thặng dư tương đối
ài
N m trước, nhà tư bản ngành gia công chi tiết máy phải ứng ra chi phí sản xuất 2.000.000 USD với cấu tạo hữu cơ tư bản 1, và có tr nh độ bóc lột 200%
N m sau, do mặt bằng gi trị hàng ti u d ng tr n thị trường giảm đi , n n nhà tư bản
đ giảm lương công nh n Tu nhi n, thu nhập th c tế và n ng suất lao động của công nhân, cùng với quy mô sản xuất của nhà tư bản là không tha đổi
a H x c định s tha đổi của tỷ suất GTTD, khối lượng GTTD, tỷ suất lợi nhuận ?
b/ Vì sao có s tha đổi như vậy ?
Bài giải bài 3:
an đầu, ta có: { ướ + ướ D
ướ ướ 1 => {
ướ 1 D
ướ D
ướ = m’ ướ x ướ = 200% x 400.000 = 800.000 USD
=> ướ = ướ
ướ ướ =
= 40%
Về sau, mặt bằng giá trị hàng tiêu dùng giảm 20% nên NTB giảm lương công nh n tương ứng Lại có, số lượng công nh n không đổi N LĐ, TGLĐ và QM L không đổi Suy ra: Tổng chi phí nhân công về sau giảm đi
=> = x ướ = 80% x 400.000 = 320.000 USD
Mặt khác, quy mô sản lượng không đổi n n chi phí TL X không đổi
=> = ướ = 1.600.000 USD
Do N LĐ không đổi nên giá trị của 1 đvsp không đổi Trong khi đó, QM L không đổi Suy
ra, giá trị tổng sản phẩm không đổi
Hay: + + = ướ + ướ + ướ
1.600.000 + 320.000 + 1 + +
D
Ta được: => m’
= 275 %
=
, Kết luận:
a/ Tỷ suất GTTD m’ t ng t 200% lên 275%
Khối lượng GTTD M t ng t 800.000 USD lên 880.000 USD
Tỷ suất lợi nhuận P’ t ng t 40% lên 45,8%
b/ tha đổi đó là do NT p dụng phương ph p sản xuất GTTD tương đối bằng cách ứng dụng thành t u KHCN để nâng caoN LĐ x hội, t đó làm giảm giá trị sức lao động
để sản xuất ra m i sản phẩm
Tài liệu được chia sẻ miễn phí tại website:
Trang 5ài
N m đầu, nhà tư bản có tr nh độ bóc lột 300% và thời gian công nh n làm việc m i ngà
là h, cấu tạo hữu cơ tư bản là 1
N m sau, do mặt bằng gi trị hàng ti u d ng tr n thị trường giảm đi , n n nhà tư bản
đ giảm lương công nh n Tuy nhiên, thu nhập th c tế và thời gian động của công nhân, cùng với quy mô sản xuất của nhà tư bản là không tha đổi Kết quả n m sau, nhà tư bản thu được khối lượng GTTD là triệu D
a H x c định s tha đổi của tỷ suất GTTD, khối lượng GTTD, tỷ suất lợi nhuận ?
b/ Vì sao có s tha đổi như vậy ?
Bài giải bài 4:
CÁCH 1: GIẢI THEO ẨN ướ
an đầu, ta có: m’ ướ ướ
ướ => ướ ướ
ướ / ướ = 9/1 => ướ = ướ
Về sau, mặt bằng giá trị hàng tiêu dùng giảm 20% nên NTB giảm lương công nh n tương ứng Lại có, số lượng công nh n không đổi do N LĐ, TGLĐ và QM L không đổi Suy ra: tổng chi phí nhân công về sau giảm đi => = x ướ = , ướ
Mặt kh c, QM L không đổi n n chi phí TL X không đổi => = ướ = ướ
Do N LĐ không đổi nên giá trị của 1 đvsp không đổi Trong khi đó, QM L không đổi Suy
ra, giá trị tổng sản phẩm không đổi
+ + = ướ + ướ + ướ
Hay: ướ + , ướ + = ướ + ướ + ướ
, ướ D
ướ USD
Ta được: = ướ = ướ x
= , ướ = 0,8 x 2.500.000 = 2.000.000 USD
ướ ướ = 3 x 2.500.000 = 7.500.000 USD
T đó, su ra:
ướ = ướ
ướ ướ =
= 30%
m’
= 400%
=
, Kết luận:
a/ Tỷ suất GTTD m’ t ng t 300% lên 400%
Khối lượng GTTD M t ng t 7.500.000 USD lên 8.000.000 USD
Tỷ suất lợi nhuận P’ t ng t 30% lên 32,7%
b tha đổi đó là do NT p dụng phương ph p sản xuất GTTD tương đối bằng cách ứng dụng thành t u KHCN để n ng cao N LĐ x hội, t đó làm giảm giá trị sức lao động
để sản xuất ra m i sản phẩm
Tài liệu được chia sẻ miễn phí tại website:
Trang 6ài
CÁCH 2: GIẢI THEO ẨN ướ , không giải cụ thể ướ à ướ nhằm tránh tình trạng tính toán ra số lẻ, dẫn đến sai số hàng loạt
an đầu, ta có: m’ ướ ướ
ướ ướ ướ
Về sau, mặt bằng giá trị hàng tiêu dùng giảm 20% nên NTB giảm lương công nh n tương ứng Hay, ta có: = ướ = , ướ
Lại có, thời gian lao động không đổi nên + t ướ + t ướ
Hay: , ướ + t ướ + ướ
t , ướ
m’
, ướ
, ướ = 400%
=
= 2.000.000 USD
Do N LĐ, TGLĐ, QM L không đổi nên số lượng công nh n không đổi Trong khi đó, lương của m i công nhân giảm 20% nên tổng chi phí nhân công về sau giảm đi
= x ướ
ướ
= 2.500.000 USD
Ta được: ướ m’ ướ x ướ 300% x 2.500.000 = 7.500.000 USD
ướ / ướ = 9/1 => ướ = ướ
=> ướ x 22.500.000 USD
V QM L không đổi n n chi phí TL X không đổi Suy ra: = ướ = 22.500.000 USD
Ta được: ướ = ướ
ướ ướ =
= 30%
=
,
Kết luận:
a/ Tỷ suất GTTD m’ t ng t 300% lên 400%
Khối lượng GTTD M t ng t 7.500.000 USD lên 8.000.000 USD
Tỷ suất lợi nhuận P’ t ng t 30% lên 32,7%
b tha đổi đó là do NT p dụng phương ph p sản xuất GTTD tương đối bằng cách ứng dụng thành t u KHCN để n ng cao N LĐ x hội, t đó làm giảm giá trị sức lao động
để sản xuất ra m i sản phẩm
Tài liệu được chia sẻ miễn phí tại website:
Trang 7Bài 5
Nhà tư bản ngành cơ khí chế tạo m đ ứng ra chi phí sản xuất với cấu tạo hữu cơ tư bản 9/1, và có tr nh độ bóc lột 188% Về sau, n ng suất lao động xã hội trong toàn bộ chu i sản xuất hàng ti u d ng t ng l n, làm cho mặt bằng giá trị hàng tiêu dùng giảm 10%, nên nhà
tư bản đ giảm lương công nh n tương ứng Tuy nhiên, n ng suất lao động, thời gian lao động 8h/ngày của công nhân, và quy mô sản lượng là không tha đổi Kết quả, về sau tổng chi phí sản xuất là 3.960.000$
a H x c định s tha đổi của tỷ suất GTTD, khối lượng GTTD, tỷ suất lợi nhuận? , đ
b/ Vì sao có s tha đổi như vậ , đ
Bài giải bài 5:
an đầu, ta có: m’ ướ ướ
ướ 1 => ướ 1, ướ
ướ / ướ = 9/1 => ướ = ướ
Về sau, mặt bằng giá trị hàng tiêu dùng giảm 10% nên NTB giảm lương công nh n tương ứng Lại có, N LĐ, TGLĐ và QM L không đổi nên số lượng công nh n không đổi Suy ra: Tổng chi phí nhân công về sau giảm đi 1 hay = x ướ = , ướ
Mặt kh c, QM L không đổi nên chi phí TLSXkhông đổi => = ướ = ướ
ướ , ướ = 10/1
Ta được: { + D
1 1 => {
D D
ướ =
, =
, = 400.000 USD
ướ = = D
ướ 1, ướ 1, x D
ướ = ướ
ướ ướ =
= 18,8%
Do N LĐ không đổi nên giá trị của 1 đvsp không đổi Trong khi đó, QM L không đổi Suy
ra, giá trị tổng sản phẩm không đổi
+ + = ướ + ướ + ướ
3.600.000 + 360.000 + = 3.600.000 + 400.000 + 752.000
D
m’
= 220%
=
Kết luận:
a/ Tỷ suất GTTD m’ t ng t 188% lên 220%
Khối lượng GTTD M t ng t 752.000 USD lên 792.000 USD
Tỷ suất lợi nhuận P’ t ng t 18,8% lên 20%
b tha đổi đó là do NTB áp dụng phương ph p sản xuất GTTD tương đối bằng cách ứng dụng thành t u KHCN để nâng cao N LĐ x hội, t đó làm giảm giá trị sức lao động
để sản xuất ra m i sản phẩm
Tài liệu được chia sẻ miễn phí tại website:
Trang 8III Dạng bài tập về Tích lũ tư bản và tình trạng thất nghiệp
Bài 6:
an đầu, nhà tư bản có tr nh độ bóc lột 200% và thuê 500 công nhân làm việc, m i công nhân tạo nên giá trị mới là 900 USD au đó, gi trị thặng dư được d ng để tích lũ
tư bản, làm cho cấu tạo hữu cơ tư bản t ng t 5/1 lên thành 17/2, trong khi tiền lương công nhân giữ nguyên Kết quả về sau tỷ suất lợi nhuận không đổi
a H x c định s tha đổi của tỷ suất GTTD, khối lượng GTTD và x c định tỷ lệ công nhân bị sa thải rồi thất nghiệp Biết rằng lương của m i công nhân bằng nhau và không tha đổi ? (2, đ
b/ Vì sao có s tha đổi như vậ , đ
Bài giải bài 6:
an đầu, ta có: { ướ
+ M ướ x D m’ ướ ướ
ướ
=> { ướ D
ướ 1 D
Ta lại có: ướ / ướ = 5/1 => ướ = 750.000 USD
=> ướ = ướ
ướ ướ =
= 30%
Về sau, 80% Giá trị thặng dư được d ng để tích lũ tư bản, làm cho cấu tạo hữu cơ tư bản
t ng l n thành 1 Suy ra:
{ + ướ + ướ + ướ
1 Hay { + + 1 + x 1.1 D
1
=> { 1 D
1 D Mặt khác, ta có: = ướ hay
= ướ
ướ ướ =
=
=> = = 380.000 USD
=> m’
1 ,
Ta thấ :
ướ
Trong khi đó, lương của m i công nhân bằng nhau và không tha đổi Suy ra: Số lượng công nhân giảm đi hay tỷ lệ công nhân bị sa thải là 20%
Kết luận:
a/ Tỷ suất GTTD m’ t ng t 200% lên 316,7%
Khối lượng GTTD (M) t ng t 300.000 USD lên 380.000 USD
Tỷ lệ công nh n bị sa thải dẫn đến thất nghiệp là 20%
b tha đổi đó là do nhà tư bản tích lũ tư bản bằng cách chuyển hóa 80% giá trị thặng
dư ban đầu thành tư bản phụ thêm vào kỳ sau, làm cho cấu tạo hữu cơ tư bản t ng t 5/1 lên thành 17/2
Tài liệu được chia sẻ miễn phí tại website:
Trang 9Bài 7:
an đầu, nhà tư bản có tr nh độ bóc lột 150% Toàn bộ giá trị thặng dư được d ng để tích
lũ tư bản, đầu tư thiết bị mới vào n m sau, làm cho cấu tạo hữu cơ tư bản t ng t 11/1 lên 14/1 Kết quả về sau, nhà tư bản thu được khối lượng GTTD là 810.000 USD và tỷ suất lợi nhuận t ng 1, lần so với trước
a H x c định s tha đổi của tỷ suất GTTD, khối lượng GTTD và x c định tỷ lệ công nhân bị sa thải rồi thất nghiệp Biết rằng lương của m i công nhân bằng nhau và không tha đổi , đ
b/ Vì sao có s tha đổi như vậy ? (0, đ
Bài giải 7:
an đầu, ta có: m’ ướ ướ
ướ 1 => ướ 1, ướ
ướ / ướ = 11/1 => ướ = 11 ướ
=> ướ = ướ
ướ ướ = , ướ
ướ ướ = 12,5%
Lại có: = 1,2 ướ = 1,2 x 12,5% = 15%
Hay
= 15% => + =
= 5.400.000 USD Mặt khác: 1 1
Suy ra: { + D
1 1 => {
D D
=> m’
= 225%
Về sau, toàn bộ giá trị thặng dư được d ng để tích lũ tư bản nên:
+ = ướ + ướ + 1 ướ
Hay 5.400.000 = 11 ướ + ướ + 1, ướ
=>13,5 ướ D => ướ D
Ta được: ướ = 1, ướ = 1,5 x 400.000 = 600.000 USD
Ta thấ :
ướ
Trong khi đó, lương của m i công nhân bằng nhau và không tha đổi Suy ra: số lượng công nhân giảm đi
hay tỷ lệ công nhân bị sa thải là 10%
Kết luận:
a/ Tỷ suất GTTD m’ t ng t 150% lên 225%
Khối lượng GTTD (M) t ng t 600.000 USD lên 810.000 USD
Tỷ lệ công nh n bị sa thải dẫn đến thất nghiệp là 10%
b/ tha đổi đó là do nhà tư bản tích lũ tư bản bằng cách chuyển hóa toàn bộ GTTD ban đầu thành tư bản phụ thêm vào kỳ sau, làm cho cấu tạo hữu cơ tư bản t ng t 11/1 lên thành 14/1
Tài liệu được chia sẻ miễn phí tại website:
Trang 10Bài 8
an đầu, nhà tư bản có tr nh độ bóc lột 250%, tổng khối lượng giá trị mới là 1.050.000 USD Nhà tư bản lấy toàn bộ giá trị thặng dư của n m đầu để đầu tư thiết bị mới và sa thải, cắt giảm 10% chi phí nhân công Kết quả, về sau cấu tạo hữu cơ tư bản đạt 47/3 và tỷ suất lợi nhuận đạt 21%
a H x c định s tha đổi của tỷ suất GTTD, khối lượng GTTD, tỷ suất lợi nhuận ? , đ
b/ Vì sao có s tha đổi như vậ , đ
Bài giải 8:
an đầu, ta có: { ướ
+ M ướ 1 D m’ ướ ướ
ướ => { ướ
D
ướ D
Về sau, NTB cắt giảm 10% chi phí nhân công
=> ướ = 90% x 300.000 = 270.000 USD Lại có, cấu tạo hữu cơ tư bản về sau đạt 47/3
x D
Lại có, toàn bộ giá trị thặng dư ban đầu được d ng để tích lũ tư bản nên:
+ = ướ + ướ + ướ
Hay 4.230.000 + 270.000 = ướ + +
ướ 3.450.000 USD
ướ / ướ = 3.450.000/300.000 = 23/2
ướ = ướ
ướ ướ =
= 20%
Theo bài, ta có: =
1
1 x ( + 1 x + D
m’
= 350%
Kết luận:
a/ Tỷ suất GTTD m’ t ng t 250% lên 350%
Khối lượng GTTD (M) t ng t 750.000 USD lên 945.000 USD
Tỷ suất lợi nhuận P’ t ng t 20% lên 21%
b/ tha đổi đó là do nhà tư bản tích lũ tư bản bằng cách chuyển hóa toàn bộ GTTD ban đầu thành tư bản phụ thêm vào kỳ sau, làm cho cấu tạo hữu cơ tư bản t ng t 23/2 lên thành 47/3
Tài liệu được chia sẻ miễn phí tại website: