TIỂU LUẬN MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ QUY LUẬT GIÁ TRỊ VÀ BIỂU HIỆN CỦA NÓ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TẠI VIỆT NAM

Để khởi tạo được một nền kinh tế vững chắc, phát triển bền vững và lâu dài, các chuyên gia cần phải nắm vững cơ sở lý thuyết cũng như cơ chế vận hành của các quy luật kinh tế, đặc biệt l

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - -

TIỂU LUẬN MÔN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ QUY LUẬT GIÁ TRỊ VÀ BIỂU HIỆN CỦA NÓ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TẠI VIỆT NAM

Sinh viên thực hiện: Lê Phương Hà

MSSV: 2112920018

Lớp hành chính: Anh 01 – QTKS – K60

Lớp tín chỉ: TRIE115(GD1+2-HK2-2122)CLC.7 Giáo viên hướng dẫn: ThS Đặng Hương Giang

Hà Nội, ngày 17 tháng 4 năm 2022

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 2

I LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUY LUẬT GIÁ TRỊ 3

1 Khái niệm 3

2 Nội dung 3

3 Yêu cầu 3

4 Cơ chế hoạt động 3

5 Tác động của quy luật giá trị 4

II BIỂU HIỆN CỦA QUY LUẬT GIÁ TRỊ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TẠI VIỆT NAM.6 1 Nền kinh tế thị trường và kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa 6

2 Biểu hiện của quy luật giá trị trong nền kinh tế thị trường Việt Nam 8

III NHỮNG BIỆN PHÁP VẬN DỤNG HIỆU QUẢ QUY LUẬT GIÁ TRỊ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 13

1 Những giải pháp của Đảng và nhà nước ta 13

2 Những giải pháp đề xuất 14

KẾT LUẬN 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

LỜI MỞ ĐẦU

Ngày nay, chúng ta đang sống trong một thời kỳ vô cùng hiện đại, phát triển trong một nền kinh tế thị trường đầy tiềm năng Sự phát triển mạnh

mẽ của nền kinh tế hàng hóa đã mang đến cho con người nhiều tiện nghi cả về tinh thần lẫn vật chất, ví như chỉ cần 1 cú click chuột là ta đã có thể mua được món hàng mình thích từ một cửa hàng cách ta cả nghìn cây số Để khởi tạo được một nền kinh tế vững chắc, phát triển bền vững và lâu dài, các chuyên gia cần phải nắm vững cơ sở lý thuyết cũng như cơ chế vận hành của các quy

luật kinh tế, đặc biệt là quy luật giá trị -quy luật kinh tế cơ bản của sản xuất

hàng hóa Chính vì vậy, em đã quyết định lựa chọn đề tài: “Quy luật giá trị và biểu hiện của nó trong nền kinh tế thị trường tại Việt Nam”

Việc nghiên cứu về đề tài này nhằm mục đích giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự vận hành của quy luật giá trị nói riêng trong sản xuất, lưu thông của nền kinh tế, đồng thời hiểu rõ hơn các hiện tượng kinh tế trên thị trường, từ đó

đề ra các giải pháp nhằm khắc phục những khó khăn và thúc đẩy nền kinh tế thị trường ngày một mở rộng và phát triển Hơn vậy, kết quả nghiên cứu có thể

áp dụng tác động quy luật giá trị một cách khoa học hiệu quả, tận dụng một cách tối ưu nhất những ưu điểm của nó khi tham gia vào nền kinh tế đất nước

Nắm vững biểu hiện của quy luật giá trị trong nền kinh tế thị trường tại Việt Nam sẽ giúp chúng ta có thêm một chiếc chìa khóa cho cánh cửa thúc đẩy phát triển, mở rộng nền kinh tế đất nước, nâng cao mức sống người dân, thực hiện thắng lợi mục tiêu “dân giàu, nước mạnh” của Đảng ta

Do sự hiểu biết và vận dụng kiến thức còn hạn chế nên bài tiểu luận này không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong cô giúp đỡ, góp ý để em hoàn thành bài tiểu luận này

Em xin chân thành cảm ơn

I LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUY LUẬT GIÁ TRỊ

1 Khái niệm

Quy luật giá trị là quy luật kinh tế căn bản của sản xuất và trao đổi hàng hóa, ở đâu có sản xuất và trao đổi hàng hóa thì ở đó có sự tồn tại và phát huy tác dụng của quy luật giá trị

Quy luật giá trị là quy luật chi phối cơ chế thị trường và chi phối các quy luật kinh tế khác; các quy luật kinh tế khác là biểu hiện yêu cầu của quy luật giá trị mà thôi

2 Nội dung

Về nội dung, quy luật giá trị yêu cầu việc sản xuất và trao đổi hàng

hóa phải được tiến hành trên cơ sở của hao phí lao động xã hội cần thiết Đối

với một hàng hóa thì giá trị của nó phải nhỏ hơn hoặc bằng thời gian lao động

xã hội cần thiết để sản xuất ra hàng hóa đó, tức là giá cả thị trường của hàng hóa

3 Yêu cầu

Theo yêu cầu của quy luật giá trị, trong sản xuất, người sản xuất muốn bán được hàng hóa trên thị trường, muốn được xã hội thừa nhận thì lượng giá trị của một hàng hoá cá biệt phải phù hợp với thời gian lao động xã hội cần thiết Vì vậy họ phải luôn luôn tìm cách hạ thấp hao phí lao động cá biệt xuống nhỏ hơn hoặc bằng hao phí lao động xã hội cần thiết Trong lĩnh vực trao đổi, phải tiến hành theo nguyên tắc ngang giá, lấy giá trị xã hội làm

cơ sở, không dựa trên giá trị cá biệt

4 Cơ chế hoạt động

Quy luật giá trị hoạt động và phát huy tác dụng thông qua sự vận động của giá cả xung quanh giá trị dưới sự tác động của quan hệ cung - cầu Giá cả thị trường lên xuống xoay quanh giá trị hàng hóa trở thành cơ chế tác động của quy luật giá trị Vì giá trị là cơ sở của hàng hóa, nên giá cả trước hết

phụ thuộc vào giá trị, hàng hóa nào có giá trị càng cao thì giá càng cao và ngược lại Thông qua sự sự vận động của giá cả thị trường sẽ thấy được sự hoạt động của quy luật giá trị Những người sản xuất và trao đổi hàng hóa phải tuân theo mệnh lệnh của giá cả thị trường

5 Tác động của quy luật giá trị

a) Điều tiết việc sản xuất và lưu thông hàng hóa.

Trong sản xuất: thông qua sự biến động của giá cả, người sản xuất

sẽ biết được tình hình cung - cầu về hàng hóa đó và quyết định phương án sản xuất

Nếu giá cả hàng hóa bằng giá trị thì việc sản xuất là phù hợp với yêu cầu xã hội; hàng hoá này nên được tiếp tục sản xuất

Nếu giá cả hàng hóa cao hơn giá trị, sản xuất cần mở rộng để cung ứng hàng hoá đó nhiều hơn vì nó đang khan hiếm trên thị trường; tư liệu sản xuất và sức lao động sẽ được tự phát chuyển vào ngành này nhiều hơn các ngành khác

Nếu giá cả hàng hóa thấp hơn giá trị, cung về hàng hoá này đang thừa so với nhu cầu xã hội; cần phải thu hẹp sản xuất ngành này để chuyển sang mặt hàng khác

Trong lưu thông: Quy luật giá trị điều tiết hàng hóa từ nơi có giá cả

thấp đến nơi có giá cả cao, từ nơi cung lớn hơn cầu đến nơi cung nhỏ hơn cầu Thông qua mệnh lệnh của giá cả thị trường, hàng hoá ở nơi có giá cả thấp được thu hút, chảy đến nơi có giá cả cao hơn, góp phần làm cho cung cầu hàng hoá giữa các vùng cân bằng, phân phối lại thu nhập giữa các vùng miền, điều chỉnh sức mua của thị trường

b) Kích thích cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất nhằm tăng năng suất lao động

Mỗi người sản xuất tự quyết định mức độ hao phí

lao động cá biệt của mình, nhưng giá trị hàng hóa xác định bới hao phí lao động xã hội cần thiết Người sản xuất nào có điều kiện sản xuất tốt hơn sẽ có hao phí lao động cá biệt thấp hơn hao phí lao động xã hội cần thiết và có nhiều lợi nhuận hơn Chính vì vậy để tăng khả năng cạnh tranh và không bị phá sản, người sản xuất phải cải tiến kỹ thuật, áp dụng công nghệ mới, đổi mới phương pháp quản lý, thực hiện tiết kiệm, … Kết quả, lực lượng sản xuất ngày càng phát triển, năng suất lao động tăng lên, chi phí sản xuất hàng hóa giảm xuống

Trong lưu thông, để bán được nhiều hàng hóa, người sản xuất phải không ngừng tăng chất lượng phục vụ, quảng cáo, tổ chức có hiệu quả khâu bán hàng, làm cho quá trình lưu thông hàng hóa thuận lợi và mang về nhiều lợi ích với chi phí thấp

c) Phân hóa những người sản xuất thành những người giàu, người nghèo một cách tự nhiên.

Trong quá trình cạnh tranh, những người sản xuất nhạy bén với thị trường, trình độ năng lực giỏi, sản xuất với hao phí cá biệt thấp hơn mức hao phí chung của xã hội nên lãi nhiều Những người này sẽ mở rộng quy mô sản xuất, trở nên giàu có, phát triển thành ông chủ Ngược lại, những người do hạn chế về vốn, kinh nghiệm sản xuất thấp kém, trình độ công nghệ lạc hậu thì giá trị cá biệt sẽ cao hơn giá trị xã hội Những người này dễ lâm vào tình trạng thua lỗ, dẫn đến phá sản, thậm chí phải đi làm thuê Tình trạng này đã dẫn đến

sự phân hóa giàu – nghèo rõ rệt trong xã hội

Ngoài ra, Trong nền kinh tế thị trường thuần túy, chạy theo lợi ích cá nhân, đầu cơ, gian lận, khủng hoảng kinh tế… là những yếu tố có thể làm tăng thêm tác động phân hóa sản xuất cùng những tiêu cực về kinh tế xã hội khác

Tác động của quy luật giá trị có ý nghĩa: một mặt là chi phối sự lựa chọn tự nhiên, loại bỏ các nhân tố yếu kém, kích thích các nhân tố tích cực

phát triển; mặt khác là phân hóa xã hội thành kẻ giàu người nghèo, dẫn đến bất bình đẳng trong xã hội

II BIỂU HIỆN CỦA QUY LUẬT GIÁ TRỊ TRONG NỀN KINH

TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TẠI VIỆT NAM

1 Nền kinh tế thị trường và kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế được vận hành theo cơ chế thị trường Đó là nền kinh tế hàng hóa phát triển cao, ở đó mọi quan hệ sản xuất

và trao đổi đều được thông qua thị trường, chịu sự tác động, điều tiết của các quy luật thị trường

Việt Nam khi chuyển nền kinh tế từ kế hoạch hóa tập trung sang kinh

tế thị trường đã hội tụ đủ những điều kiện ra đời của sân xuất hàng hóa Sự phân công lao động xã hội phát triển mạnh mẽ về chiều rộng lẫn chiều sâu, hình thành nên một hệ thống ngành nghề phong phú, đa dạng Sự phát triển của phân công lao động xã hội đã tạo ra cơ sở cho sự hình thành và phát triển của kinh tế thị trường tại Việt Nam

Có thể trừu tượng hoá một số đặc điểm cụ thể, phản ánh sự giao thoa, chuyển tiếp và đan xen giữa các mô hình để quy về ba mô hình chủ yếu sau:

 Mô hình kinh tế thị trường tự do

 Mô hình kinh tế thị trường - xã hội

 Mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN) (ở Việt Nam)

Mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN là nền kinh tế vận

động theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Hiện nay, mô hình này đang được thực thi chỉ ở hai nước (Việt Nam - kinh tế thị trường định hướng XHCN và Trung Quốc - kinh tế thị

trường XHCN) Phát triển kinh tế thị trường theo định hướng XHCN đã cho thấy sức sống mạnh mẽ bằng những ưu điểm của mình:

Đây là nền kinh tế có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh

tế, bao gồm kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân trong nước và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài; trong đó, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể trở thành nền tảng của nền kinh

tế, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế Các quyền sở hữu, quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh, tự do lưu thông được pháp luật bảo vệ Doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế đều hoạt động theo cơ chế thị trường, hợp tác và cạnh tranh bình đẳng theo pháp luật Cơ chế vận hành nền kinh tế là cơ chế thị trường có sự quân lý của nhà nước Thị trường, với sự tác động của các quy luật khách quan của kinh tế thị trường, là yếu tố chủ yếu quyết định giá cả hàng hóa, huy động, phân bổ và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực; điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hóa; tạo động lực phát triển và điều tiết hoạt động của doanh nghiệp, thanh lọc doanh nghiệp yếu kém Nhà nước quản lý kinh tế bằng luật pháp, chính sách, các tiêu chuẩn, định mức, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và sử dụng lực lượng kinh tế của mình (gồm các nguồn lực thuộc sở hữu nhà nước và các doanh nghiệp nhà nước) để tạo khung khổ pháp luật, môi trường công khai, minh bạch, thuận lợi cho các chủ thể kinh tế, các thị trường hoạt động, cho sản xuất và lưu thông; khắc phục các khuyết tật của cơ chế thị trường; đồng thời, thúc đẩy và định hướng phát triển kinh tế, gắn kết phát triển kinh tế với phát triển văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường Phân phối được thực hiện theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế, theo mức đóng góp vốn và các nguồn lợi khác vào hoạt động kinh tế và thông qua

hệ thống an sinh xã hộ và phúc lơi xã hội

Mô hình này đã chứng minh sống mạnh mẽ với nhiều ưu điểm

Một là, đây là một nền kinh tế đa dạng các hình thức sở hữu, nhưng khu vực kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh

tế Đất đai thuộc sở hữu toàn dân

Hai là, là nền kinh tế phát triển nhanh, hiệu quả, bền vững và chủ động hội nhập kinh tế thành công

Ba là, Việc phân phối được thực hiện chủ yếu theo kết quả lao động

và theo hiệu quả kinh tế, đồng thời theo cả mức đóng góp vốn Chú trọng phân phối lại qua phúc lợi xã hội Việc phân bổ các nguồn lực vừa được tiến hành theo hướng nâng cao hiệu quả, vừa theo hướng giúp thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các địa phương Phát triển kinh tế gắn với tiến bộ, công bằng xã hội; công bằng xã hội được chú ý trong từng bước, từng chính sách phát triển

Bốn là, phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường

Năm là, các tổ chức chính trị-xã hội, tổ chức xã hội, nghề nghiệp và nhân dân được khuyến khích tham gia vào quá trình phát triển kinh tế

2 Biểu hiện của quy luật giá trị trong nền kinh tế thị trường Việt Nam

Với các đặc trưng của mô hình kinh tế thị trường như đã nói ở trên, các quy luật kinh tế được phép phát huy tác dụng của nó trong đó quy luật giá trị đóng vai trò là quy luật kinh tế căn bản chi phối toàn bộ sự phát triển của nền kinh tế Như đã phân tích ở trên, quy luật giá trị có vai trò lớn trong nền sản xuất hàng hoá

Quy luật giá trị đã được vận dụng vào:

a) Trong lĩnh vực sản xuất

Tuy không bị ảnh hưởng sâu sắc và hoàn toàn, nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa vẫn hoạt động theo nguyên tắc của quy luật giá trị trên nhiều phương diện, trong đó có nền sản xuất

Nguyên tắc trao đổi ngang giá đòi hỏi sản xuất và trao đổi hàng hóa phải dựa trên cơ sở thời gian lao động xã hội cần thiết Từ đó, mỗi doanh nghiệp và người lao động sản xuất cần tìm những giải pháp nhằm tối ưu hóa nguồn lực của mình

Cụ thể:

Xét ở tầm vĩ mô: Mỗi doanh nghiệp đều cố gắng nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm, giảm thời gian lao động xã hội cần thiết

Xét ở tầm vi mô: Mỗi cá nhân khi sản xuất các sản phẩm đều cố gắng làm cho thời gian lao động cá biệt nhỏ hơn thời gian lao động xã hội

Do vậy nhà nước đã ra các chính sách tạo điều kiện cho các doanh nghiệp phát triển tiềm lực của mình, cải thiện kỹ thuật, đào tạo nâng cao trình

độ cho người lao động Mỗi doanh nghiệp từ đó phải cố gắng cải tiến máy móc, mẫu mã, nâng cao tay nghề lao động cho công nhân

Theo yêu cầu của quy luật giá trị thì trong sản xuất giá trị cá biệt của từng xí nghiệp phải phù hợp hoặc thấp hơn giá trị xã hội, do đó quy luật giá trị thực hiện chế đọ hoạch toán kinh tế trong sản xuất kinh doanh Các cấp quản

lí kinh tế cũng như các nghành sản xuất, các đơn vị sản xuất ở cơ sở, khi đặt

kế hoạch hay thực hiện kế hoạch kinh tế đều phải tính đến giá thành, quan hệ cung cầu, để định khối lượng, kết cấu hàng hoá…

Nếu không có các hoạt động trên, quy luật giá trị sẽ thực hiện vai trò đào thải: loại bỏ những cái kém hiệu quả, kích thích các cá nhân, ngành,

doanh nghiệp phát huy tính hiệu quả Tất yếu điều đó dẫn đến sự phát triển của lực lượng sản xuất trong đó đội ngũ lao động có tay nghề chuyên môn cao ngày càng tăng, công cụ, trang thiết bị lao động ngày càng cải tiến

Hiện nay, tại Việt Nam, đặc biệt là trong ngành nông nghiệp, việc

áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ tiên tiến vào nuôi trồng, canh tác đã được nhà nước ta chú trọng và đẩy mạnh, khiến cho năng suất lao động

tăng đáng kể, chất lượng sản phẩm nông nghiệp được nâng cao, mức giá thành cạnh tranh, đáp ứng được nhu cầu của nhiều thị trường khó tính, kể cả trong thời kỳ bệnh dịch

Ví dụ, sau khi nghiên cứu và phát triển, các nhà khoa học đã tìm ra

cách trồng chuối bằng phương pháp nuôi cấy mô trong phòng thí nghiệm, khiến cho việc chăm sóc tiện lợi hơn, giống chuối cho thành phẩm chất lượng cao hơn Tại huyện Trảng Bom (Đồng Nai), trong năm 2020, dù dịch bệnh diễn biến phức tạp, mỗi ha chuối cấy mô có thể mang lại thu nhập từ 300 đến

400 triệu đồng cho người nông dân, 70% sản phẩm chuối tại đây được xuất khẩu sang Trung Quốc và một số nước khu vực Châu Á và Âu

Trong nuôi trồng thủy sản, năm 2022, tỉnh Quảng Ninh đã có những hoạt động đẩy mạnh nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, đặc biệt là nuôi trồng tôm theo những hình thức bán thâm canh, thâm canh với các mô hình như: các

mô hình nuôi tôm theo tiêu chuẩn VietGAP, nuôi trong nhà kính, nuôi công nghệ Biofloc, nuôi đa giai đoạn được áp dụng rộng rãi trên toàn tỉnh Dự kiến, sản lượng nuôi tôm tại Quảng Ninh sẽ là 25.000 tấn, chiếm 50% giá trị nuôi trồng thủy sản trên cả tỉnh

Ngoài ra, theo "mệnh lệnh" của giá cả thị trường lúc lên, lúc xuống xoay quanh giá trị mà có sự di chuyển tư liệu sản xuất và sức lao động từ ngành này sang ngành khác, do đó quy mô sản xuất của các ngành có thể mở rộng hoặc thu hẹp Việc điều tiết tư liệu sản xuất và sức lao động trong từng lúc có xu hướng phù hợp với yêu cầu của xã hội, tạo nên những tỷ lệ cân đối nhất định giữa các ngành sản xuất Đó là biểu hiện vai trò điều tiết sản xuất của quy luật giá trị Nhưng sản xuất trong điều kiện chế độ tư hữu, cạnh tranh,

vô chính phủ nên những tỷ lệ cân đối hình thành một cách tự phát đó chỉ là hiện tượng tạm thời và thường xuyên bị phá vỡ, gây ra những lãng phí to lớn

về của cải xã hội