Các hoạt động kinh tế phân bố không đồng đều theo không gian như thế nào và chúng ta có thể giải thích thế nào về sự không đồng đều của đời sống kinh tế

Các ho¿t đáng kinh tÁ ã mßi khu vực địa lý đều mang những đặc trưng riêng, đây chính là kÁt quÁ của sự tác đáng l¿n nhau của các yÁu tố địa lý, t¿o nên sự phân bố không đồng đều theo khô

TR¯àNG Đ¾I HàC KINH T¾ QUÞC DÂN

-**** -

BÀI TẬP MÔN ĐÞA LÝ KINH T¾

Đề bài: Các ho¿t đáng kinh tÁ phân bố không đồng đều theo không gian

như thÁ nào và chúng ta có thể giÁi thích thÁ nào về sự không đồng đều

của đái sống kinh tÁ?

Sinh viên th ực hiện: Nguyễn Minh Ph°¡ng MSSV: 11218551

L ßp: Logistics và Quản lý chußi cung ứng 63A

Hà Nội, tháng 06 năm 2022

2

M ÿc lÿc

LàI Mâ ĐÀU 3

NàI DUNG 4

1 Các ho¿t đáng kinh tÁ phân bố không đồng đều theo không gian như thÁ nào? 4

a Nguồn lực tài nguyên và môi trưáng 4

Casestudy: "Mát ít, mát nhiều" của các nưßc Trung Đông………… 5

b Dân số, vốn lao đáng và di cư 8

c Tiền tệ, tài chính và dịch chuyển vốn 9

2 T¿i sao trình đá đái sống kinh tÁ khác biệt giữa các khu vực địa lý? 10

KÀT LUÀN 14

Tài liệu tham khÁo 15

3

L àI Mâ ĐẦU

Lịch sử đã kể vßi chúng ta rằng, những yÁu tố t¿o nên thành công của mát trÁn chiÁn nào đó luôn là < Thiên thái, Địa lợi, Nhân hòa= nghĩa là ta cÁn có cơ hái, có địa

lý ủng há và cuối cùng là yÁu tố con ngưái biÁt tÁn dụng những điều đó cùng vßi cái tài

của mình Qua đó, chúng ta đã phÁn nào th¿y được vai trò quan trọng của địa lý trong

lịch sử, và có l¿ rằng vai trò đó không chỉ hiện diện trong lịch sử mà còn trong t¿t cÁ lĩnh vực cuác sống, đặc biệt là trong nền kinh tÁ, yÁu tố tiên quyÁt cho sự phát triển của

mát quốc gia

Có thể th¿y rằng, địa lý đóng vai trò là yÁu tố then chốt, là điều kiện hình thành nên sự phân bố của các đơn vị kinh tÁ Bãi nó không chỉ là điều kiện tự nhiên về địa hình, thổ nhưỡng, khí hÁu,… mà còn bao gồm những yÁu tố khác như nguồn lao đáng,

sự dịch chuyển tài chính T¿t cÁ những yÁu tố này đều tác đáng trực tiÁp đÁn mßi ho¿t đáng kinh tÁ, bãi vÁy nó s¿ là những điều kiện xem xét đÁu tiên để mát ho¿t đáng kinh

tÁ được hình thành Và điều đó cũng giÁi thích vßi chúng ta rằng t¿i sao kinh tÁ l¿i phân

bố không đồng đều theo không gian và sự phát triển kinh tÁ ã mßi nơi cũng không giống nhau

Môn học địa lý kinh tÁ đã giúp em hiểu sâu sắc hơn ý nghĩa của địa lý trong các

ho¿t đáng kinh tÁ của xã hái, nhÁn thức được tÁm Ánh hưãng của địa lý đÁn sự phân bố kinh tÁ, em l¿y chủ đề <Các hoạt động kinh tế phân bố không đồng đều theo không

gian như thế nào và chúng ta có thể giải thích thế nào về sự không đồng đều của đời

s ống kinh tế?= làm trọng tâm để trình bày những tìm hiểu của mình

4

N àI DUNG

1 Các ho¿t đáng kinh t¿ phân bß không đồng đều theo không gian nh° th¿ nào?

Các ho¿t đáng kinh tÁ ã mßi khu vực địa lý đều mang những đặc trưng riêng, đây chính là kÁt quÁ của sự tác đáng l¿n nhau của các yÁu tố địa lý, t¿o nên sự phân bố không đồng đều theo không gian Phân tích rõ hơn về v¿n đề này, chúng ta s¿ xem xét từng yÁu tố của địa lý đã tác đáng như thÁ nào đÁn các ho¿t đáng kinh tÁ

a Nguồn lực tài nguyên và môi trường

Môi trưáng là t¿t cÁ những gì bao quanh con ngưái (hệ thống tự nhiên, kinh tÁ,

xã hái), có mối quan hệ vßi nhau và tác đáng lên mọi ho¿t đáng của sự sống trên trái đ¿t Môi trưáng có c¿u trúc phức t¿p, có tính đáng và mã đồng thái có khÁ năng tự điều chỉnh, tự tổ chức Môi trưáng là nơi cung c¿p không gian sống; tài nguyên, điều kiện vÁt ch¿t cho HĐ SX và đái sống cũng là nơi chứa ch¿t thÁi của các ho¿t đáng của con ngưái

Tài nguyên là t¿t cÁ những điều kiện, vÁt ch¿t của môi trưáng có thể tác đáng

trực tiÁp hoặc gây Ánh hưãng đÁn các ho¿t đáng kinh tÁ Mát cách đơn giÁn, có thể coi tài nguyên là các điều kiện về khí hÁu, đ¿t, nưßc, rừng hay khoáng sÁn

Đầu tiên, về tài nguyên khí hậu

Dựa vào vị trí của mặt trái và trái đ¿t, cùng vßi cơ chÁ tự quay quanh mình và quanh mặt trái, trái đ¿t được chia làm 5 vành đai khí hÁu khác nhau: 2 vành đai hàn đßi, 2 vành đai ôn đßi và vành đai nhiệt đßi Mßi vành đai mang đặc trưng tự nhiên khác nhau Vành đai hàn đßi có nhiệt đá th¿p, băng giá quanh năm, ngày và đêm đều kéo dài đÁn 6 tháng, bãi vÁy mà con ngưái không thể sinh sống ã đây, cũng như không

xu¿t hiện b¿t kì ho¿t đáng sÁn xu¿t kinh tÁ nào ã hai vùng cực trái đ¿t Vành đai ôn đßi

là vùng được nhÁn lượng ánh sáng mặt trái trung bình, có sự phân c¿p rõ rệt 4 mùa: xuân, h¿, thu, đông Ngoài ra, cáng hưãng thêm vị trí địa lý giáp biển hay lục địa mà

5

hệ thống cây trồng nông nghiệp của các nưßc ôn đßi r¿t phong phú đa d¿ng, tiêu biểu như: lúa mì, đ¿i m¿ch, các lo¿i rau củ quÁ như khoai tây, ngô, cà rốt,… Bên c¿nh đó các vùng khí hÁu địa trung hÁi cũng mang l¿i nhiều cây trồng có giá trị xu¿t khẩu cao như: nho, ô liu, cam,… Vành đai nhiệt đßi là vùng nhÁn được nhiều lượng ánh sáng

mặt trái nh¿t trong năm, bãi vÁy nhiệt đá trung bình năm cao, lượng ẩm lßn, thích hợp phát triển r¿t nhiều lo¿i cây trồng như: lúa nưßc, các lo¿i rau củ quÁ, ngoài ra còn có r¿t nhiều cây công nghiệp như cao su, cà phê,… Có thể th¿y hệ thống cây trồng của con ngưái vô cùng đa d¿ng, tuy nhiên không phÁi lo¿i cây nào cũng có thể trồng ã b¿t cứ

vị trí địa lý nào Mßi vùng khí hÁu khác nhau quy định mßi lo¿i cây trồng khác nhau, không tuân theo quy luÁt này dễ d¿n đÁn cây trồng không đ¿t năng su¿t cao, h¿ th¿p hiệu quÁ kinh tÁ Đồng thái, nền nông nghiệp khác nhau giữa các vùng miền cũng là đáng lực thúc đẩy ho¿t đáng xu¿t nhÁp khẩu trên toàn thÁ gißi, đẩy m¿nh thương m¿i

quốc tÁ

Bên c¿nh đó, tài nguyên khí hÁu còn đề cÁp đÁn các năng lượng tái t¿o như năng lượng gió, năng lượng mặt trái, năng lượng thủy triều, năng lượng địa nhiệt… Các năng lượng này cũng phân bố không đồng đều d¿n đÁn tiềm năng phát triển các ngành công nghiệp năng lượng tái t¿o cũng khác nhau giữa các quốc gia

Th ứ hai, về tài nguyên nước

Tài nguyên nưßc của mßi quốc gia đÁn từ các lưu vực sông và hệ thống m¿ch nưßc ngÁm Đây có thể coi là mát nguồn tài nguyên mang tính chiÁn lược vì nó là thiÁt

yÁu đối vßi cuác sống con ngưái, các ho¿t đáng nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ Những vùng có nguồn nưßc dồi dào s¿ góp phÁn làm nền kinh tÁ phát triển, phục vụ tốt cho đái sống con ngưái, ngược l¿i những vùng khan hiÁm nguồn nưßc s¿ d¿n đÁn cuác

sống thiÁu thốn, ch¿t lượng kinh tÁ kém, r¿t khó khăn để có thể phát triển Hiện t¿i, v¿n

đề An ninh nguồn nưßc là mát trong những v¿n đề c¿p bách được quan tâm hàng đÁu trên thÁ gißi, đây là v¿n đề cơ bÁn, là cơ sã để phát triển b¿t kì ho¿t đáng sÁn xu¿t nào

6

Th ứ ba, về tài nguyên khoáng sản

Sự phân bố khoáng sÁn trên toàn thÁ gißi s¿ quy định trực tiÁp nền công nghiệp khai khoáng của quốc gia đó, đồng thái cũng t¿o nên tÁm Ánh hưãng của quốc gia đối vßi chính trị khu vực và thÁ gißi Khoáng sÁn ã đây có thể kể đÁn mát vài lo¿i quan trọng cho đái sống con ngưái như: dÁu mỏ, khí đốt, than đá,… Khu vực có trữ lượng

dÁu mỏ lßn nh¿t thÁ gißi là khu vực Trung Đông, vßi r¿t nhiều các v¿n đề về kinh tÁ, chính trị xoay quanh cái rốn dÁu mỏ của thÁ gißi này

Để hiểu rõ hơn về sức Ánh hưãng của tài nguyên thiên nhiên đÁn cục bá chính trị và kinh tÁ mát quốc gia và toàn thÁ gißi, chúng ta s¿ đÁn vßi case study <Mát nhiều, mát ít= của các quốc gia Trung Đông

• Mát nhiều: tài nguyên dÁu thô

Trung Đông là khu vực có trữ lượng dÁu thô lßn nh¿t, sÁn xu¿t và vÁn chuyển dÁu thô nhiều nh¿t trên thÁ gißi, dÁu thô Trung Đông chủ yÁu phân bố ã vịnh Ba Tư và khu vực ven sát bá biển Bãi vì lượng tiêu thụ dÁu thô của bÁn thân r¿t ít, hơn 90% dÁu thô do Trung Đông sÁn xu¿t dùng tàu chã dÁu từ cửa cÁng ven bá vịnh Ba Tư vÁn chuyển đÁn các nưßc và khu vực như Tây Âu, Hoa Kì, NhÁt BÁn và Trung Quốc, là khu vực xu¿t

khẩu dÁu thô nhiều nh¿t trên thÁ gißi, nh¿t cử nh¿t đáng đều có Ánh hưãng trên toàn

cục về sự phát triển kinh tÁ thÁ gißi

Các nưßc sÁn xu¿t dÁu thô chủ yÁu ã Trung Đông có Arabia Saudi, Các Tiểu vương

quốc À RÁp Thống nh¿t, Iran, Iraq, trong đó Arabia Saudi, Kuwait và Các Tiểu vương

quốc À RÁp Thống nh¿t dựa vào xu¿t khẩu dÁu thô đã giành được thu nhÁp kinh tÁ khÁ quan, trã thành nưßc giàu có Nhưng bãi vì dÁu thô khai thác ít thì không đủ bán, cho nên những nưßc sÁn xu¿t dÁu thô này, đều đang suy xét kĩ càng v¿n đề lối thoát kinh tÁ

của nưßc mình sau khi tài nguyên dÁu thô khai thác hÁt Nông nghiệp của họ chủ yÁu

là ngành chăn nuôi, sÁn xu¿t r¿t nhiều cây chà là

7

Trữ lượng dÁu thô ã khu vực Trung Đông chiÁm đÁn 61,5% trữ lượng sử dụng đã kiểm chứng toàn thÁ gißi, tổng lượng là 742 tỉ thùng (chừng 100,2 tỉ t¿n) Trong đó, Arabia Saudi là nưßc có trữ lượng dÁu thô lßn nh¿t Trung Đông, xÁp thứ hai thÁ gißi, trữ lượng

dÁu thô đã kiểm chứng là 262,6 tỉ thùng, chiÁm 17,85% trữ lượng dÁu thô toàn cÁu Kuwait ã Trung Đông là mát trong những nưßc sÁn xu¿t dÁu thô chủ yÁu trên thÁ gißi,

diện tích chừng 17,8 ngàn kilômét vuông, nhân khẩu hơn 4,4 triệu ngưái PhÁn lßn khu

vực là sa m¿c, sông và hồ không có nưßc quanh năm, thiÁu nưßc ngọt, nưßc uống chủ yÁu dựa vào ngọt hoá nưßc biển và nưßc dưßi đ¿t Bá phÁn trọng yÁu trong mÁu dịch quốc tÁ của nó là xu¿t khẩu dÁu thô và nhÁp khẩu nưßc ngọt cùng thiÁt bị có liên quan

vßi chÁ t¿o nưßc ngọt

• Mát ít: tài nguyên nưßc

Tài nguyên nưßc ã Trung Đông thiÁu thốn cực đá, hình thành đối lÁp rõ ràng vßi phong phú tài nguyên dÁu thô Khí hÁu Trung Đông khô h¿n, thiÁu hiÁm dòng sông, và khu vực sa m¿c diện tích ráng lßn không có dòng sông ThiÁu thốn tài nguyên nưßc Ánh hưãng nghiêm trọng đái sống và sÁn xu¿t của ngưái dân Trung Đông Đi cùng gia tăng nhân khẩu và phát triển kinh tÁ, việc túng thiÁu tài nguyên nưßc ã Trung Đông ngày càng nghiêm trọng Mâu thu¿n về phương diện phân phối tài nguyên nưßc ã sông và

hồ, cũng là mát trong những nguyên nhân hình thành cục thÁ căng thẳng ã Trung Đông

Những điều kiện tài nguyên tài nguyên trên đã d¿n đÁn kÁt quÁ là: chiÁn tranh trong nhiều năm khiÁn cho các nưßc khu vực Trung Đông rơi vào khủng hoÁng, mọi ngưái

tự cÁm th¿y đ¿t nưßc mình nguy hiểm b¿t an, d¿n đÁn khu vực này rơi vào tr¿ng thái

ch¿y đua quân bị thÁm chí ch¿y đua h¿t nhân Đ¿t nưßc mua vũ khí, thuốc súng từ Hoa

Kì và phương Tây nhiều nh¿t chính là các nưßc Trung Đông, bao gồm Arabia Saudi, Các Tiểu vương quốc À RÁp Thống nh¿t, Ai CÁp Iran, Điều này ã mức đá nh¿t định d¿n đÁn việc giÁm bßt đÁu tư vào kinh tÁ quốc gia và sinh kÁ nhân dân, đã làm trÁm

trọng thêm tình tr¿ng nghèo khổ của mát số nưßc

8

Th ứ tư, về tài nguyên rừng và đất

Chúng ta đã biÁt đ¿t chính là tư liệu sÁn xu¿t quan trọng nh¿t trong ho¿t đáng nông nghiệp, bãi vÁy mà những đ¿t nưßc có tài nguyên đ¿t màu mỡ, giàu ch¿t dinh dưỡng là tiền đề quan trọng để phát triển nền nông nghiệp Ví dụ như Việt Nam có thuÁn lợi về đ¿t đai khi có đ¿t phù sa ã khu vực sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long cùng vßi nhiều thuÁn lợi khác về khí hÁu, nguồn nưßc, lao đáng đã giúp nưßc ta

có sÁn lượng g¿o bền vững đứng top đÁu trên thÁ gißi và tăng lên hàng năm, vào năm

2021 sÁn lượng g¿o nưßc ta đ¿t trên 43,86 triệu t¿n, giúp Việt Nam trã thành nưßc xu¿t khẩu lúa g¿o nhiều thứ 3 trên thÁ gißi, và đó cũng là thÁ m¿nh của mát nưßc có truyền

thống nông nghiệp lâu đái như Việt Nam

Bên c¿nh đó, không thể không kể đÁn tài nguyên rừng Rừng v¿n luôn được ví như là

phổi xanh của thành phố, bãi nó điều hòa khí hÁu, cân bằng hệ sinh thái và cung c¿p nguyên liệu cho nhiều ngành công nghiệp như sÁn xu¿t gi¿y, chÁ biÁn gß,… Mát đ¿t nưßc khi không bÁo vệ được tài nguyên rừng của mình s¿ gây ra nhiều thiệt h¿i như biÁn đổi khí hÁu làm giÁm sút hiệu quÁ nông nghiệp, hoặc thiÁu nguyên liệu cung c¿p cho các ngành công nghiệp khác

Mßi tài nguyên đều có vai trò riêng đối vßi nền kinh tÁ của mßi quốc gia Sự kÁt hợp, tác đáng qua l¿i của các yÁu tố này t¿o nên mát đặc trưng, thÁ m¿nh kinh tÁ riêng cho từng khu vực, d¿n đÁn việc phân bố kinh tÁ không đồng đều theo không gian

b Dân số, vốn lao động và di cư

Để khai thác được tài nguyên thiên nhiên, làm giàu cho đ¿t nưßc thì không thể thiÁu bàn tay con ngưái Bãi vÁy mà trình đá, quy mô của lực lượng lao đáng s¿ quyÁt định đÁn sự phát triển của nền kinh tÁ Theo kinh tÁ học, lực lượng lao đáng là bá phÁn dân

số ã đá tuổi từ 15-65 và nhu cÁu tìm kiÁm việc làm Mát quốc gia có cơ c¿u dân số vàng là quốc gia có số ngưái trong đá tuổi lao đáng tăng g¿p hai lÁn số ngưái phụ thuác Việt Nam được coi là mát quốc gia có nguồn lao đáng dồi dào khi hàng năm dân số

9

tăng thêm khoÁng 1 triệu ngưái, đây là mát đáng lực lßn để Việt Nam phát triển ngành nông nghiệp và mát số ngành công nghiệp cÁn nhân công lßn Bên c¿nh đó, đây cũng

là điểm thu hút các doanh nghiệp nưßc ngoài mã các công ty, nhà máy t¿i Việt Nam Tuy nhiên, số lượng chưa quyÁt định t¿t cÁ mà còn phÁi xem xét đÁn ch¿t lượng lao đáng Ngưái ta sử dụng thuÁt ngữ <vốn lao đáng= để chỉ kỹ năng và tri thức mà lao đáng thu nhÁn được Trong thái đ¿i công nghệ phát triển cùng sự hiện đ¿i trên thÁ gißi, mát nguồn lao đáng ch¿t lượng là lao đáng có trình đá chuyên môn, có các kĩ năng để

vÁn dụng công nghệ vào quá trình sÁn xu¿t Chỉ khi lao đáng có khÁ năng này, nền kinh

tÁ của quốc gia mßi có thể tự thân phát triển mà không bị phụ thuác vào các đ¿t nưßc phát triển hơn

Mát yÁu tố khác liên quan đÁn lao đáng là di cư Di cư là sự di chuyển của con ngưái

từ đơn vị hành chính này đÁn mát đơn vị hành chính khác, quốc gia này đÁn quốc gia khác Di cư vừa là nguyên nhân vừa là hệ quÁ của quá trình phát triển Di cư nhằm cÁi thiện kÁ sinh nhai, cơ hái công việc, và nó trã thành c¿u thành không thÁ thiÁu của quá trình phát triển đặc trưng cho mối quan hệ qua l¿i giữa các vùng Hiện tượng di cư xÁy

ra theo chiều hưßng lao đáng ã những quốc gia kém phát triển đÁn những nưßc phát triển hơn để cÁi thiện cuác sống, điều này t¿o điều kiện cho những đ¿t nưßc phát triển càng có điều kiện về lượng lao đáng để sinh ra nhiều ho¿t đáng kinh tÁ hơn, tuy nhiên khi lượng ngưái di cư quá lßn, đôi khi l¿i trã thành gánh nặng cho đ¿t nưßc này Còn

vßi đ¿t nưßc có ngưái di cư đi s¿ có nguồn tiền chÁy về từ những ngưái di cư nhưng l¿i không có điều kiện để cÁi thiện nguồn lực của riêng mình và tự thân phát triển

c Tiền tệ, tài chính và dịch chuyển vốn

Hệ thống tiền tệ quốc tÁ được sinh ra nhằm đÁm bÁo ổn định & thông suốt trong các giao dịch tiền tệ và h¿n chÁ khủng hoÁng về tài chính, điều chỉnh những m¿t cân

bằng trong cán cân thành toán quốc tÁ Tuy nhiên cũng có những tồn t¿i như gây ra thâm hụt thương m¿i của Mỹ, t¿o đáng cơ thao túng tiền tệ ã các quốc gia khác (tối đa

10

hóa XK, giÁm NK, giữ cho đồng tiền của mình đủ yÁu), làm giÁm tính đác lÁp chính sách tiền tệ quốc tÁ, giÁm tính đác lÁp chính sách tiền tệ

Hệ thống tiền tệ quốc tÁ hình thành nên các trung tâm tài chính thÁ gißi giúp t¿o thu nhÁp, cơ hái việc làm cho nguồn nhân lực ch¿t lượng cao ã nhiều ngành, hß trợ cho sự phát triển của các DN; thúc đẩy thương m¿i, đÁu tư, phát triển hệ thống tài chính quốc gia, thu hút DN nưßc ngoài, thu hút các dòng vốn đÁu tư quốc tÁ, nâng tÁm vị thÁ quốc gia Mát trung tâm tài chính s¿ tÁp trung số lượng lßn các định chÁ tài chính (NH thương m¿i, NH đÁu tư, Sã GDCK, các tổ chức tư v¿n đÁu tư, các công ty dịch vụ tài chính…)

có các định chÁ tài chính phát triển m¿nh về vốn và có uy tín cao trên thị trưáng; T3/2021, theo Báo cáo Chỉ số TTTC Toàn cÁu (GFCI), New York là TTTC hàng đÁu

thÁ gißi, sau đó là London và Thượng HÁi Nơi tÁp trung các chuyên gia nhân sự tài chính giỏi, có trình đá chuyên môn cao để phát triển được những kỹ năng nghiệp vụ; nơi có nguồn nhân lực tài chính tốt nh¿t cũng như là nơi thu hút được các tài năng trên khắp thÁ gißi tÁp trung về, có các thị trưáng tài chính chính thức như thị trưáng tiền tệ ngân hàng, thị trưáng chứng khoán bao gồm thị trưáng cổ phiÁu và thị trưáng trái phiÁu,

thị trưáng bÁo hiểm, thị trưáng phái sinh

Những trung tâm này có trình đá phát triển cao trên thÁ gißi, đóng vai trò như 1 cực tăng trưãng, có sức Ánh hưãng lßn đÁn các quốc gia lân cÁn, khoÁng cách càng xa mức

đá Ánh hưãng càng giÁm

2 T¿i sao trình đá đái sßng kinh t¿ khác biệt giữa các khu vực đßa lý?

Có th ể nói rằng, việc phát triển kinh tế không đồng đều giữa các khu vực địa lý

là điều hoàn toàn tất nhiên

Mát cách tiÁp cÁn phổ biÁn đối vßi sự không đồng đều của phát triển kinh tÁ là xem nó như mát tình tr¿ng tự nhiên bãi vì sự phân bố không đồng đều của nguồn lực tài nguyên môi trưáng Tho¿t nhìn, ý tưãng cho rằng xã hái con ngưái phát triển không đồng đều

vì tài nguyên phân bố không đều là mát lái giÁi thích h¿p d¿n Bãi l¿ cuác Cách m¿ng