DƯ LUẬN XÃ HỘI, Ý NGHĨA CỦA DƯ LUẬN XÃ HỘI VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI NẮM VỮNG DƯ LUẬN XÃ HỘI TRONG CÔNG TÁC LÃNH ĐẠO QUẢN LÝ LIÊN HỆ VỚI CÔNG TÁC LÃNH ĐẠO QUẢN LÝ Ở MỘT ĐỊA PHƯƠNG CƠ QUAN ĐƠN VỊ CỤ THỂ

TÊN ĐỀ TÀI DƯ LUẬN XÃ HỘI, Ý NGHĨA CỦA DƯ LUẬN XÃ HỘI VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI NẮM VỮNG DƯ LUẬN XÃ HỘI TRONG CÔNG TÁC LÃNH ĐẠO QUẢN LÝ LIÊN HỆ VỚI CÔNG TÁC LÃNH ĐẠO QUẢN LÝ Ở MỘT ĐỊA PHƯƠNG CƠ QUAN ĐƠN VỊ CỤ THỂ BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN Học phần Dư luận xã hội Mã phách HÀ NỘI – 2021 MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU 1 1 Lý do chọn đề tài 1 2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2 2 1 Mục đích nghiên cứu 2 2 2 Nhiệm vụ nghiên cứu 3 3 Đối tượng và Phạm vi nghiên cứu 3 3 1 Đối.

BỘ NỘI VỤ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI

TÊN ĐỀ TÀI:

DƯ LUẬN XÃ HỘI, Ý NGHĨA CỦA DƯ LUẬN XÃ HỘI VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI NẮM VỮNG DƯ LUẬN XÃ HỘI TRONG CÔNG TÁC LÃNH ĐẠO QUẢN LÝ LIÊN HỆ VỚI CÔNG TÁC LÃNH ĐẠO QUẢN

LÝ Ở MỘT ĐỊA PHƯƠNG/ CƠ QUAN ĐƠN VỊ CỤ THỂ

BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN

Học phần: Dư luận xã hội

Mã phách: ………

HÀ NỘI – 2021

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2

2.1 Mục đích nghiên cứu: 2

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu: 3

3 Đối tượng và Phạm vi nghiên cứu 3

3.1 Đối tượng nghiên cứu: 3

3.2 Phạm vi nghiên cứu: 3

4 Phương pháp nghiên cứu và tổng kết kinh nghiệm 3

4.1 Phương pháp nghiên cứu tài tiệu 3

4.2 Tổng kết kinh nghiệm 4

5 Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài 4

PHẦN NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1 5

DƯ LUẬN XÃ HỘI, Ý NGHĨA CỦA DƯ LUẬN XÃ HỘI 5

1 Khái niệm “dư luận xã hội” 5

2 Quá trình hình thành dư luận xã hội 8

3 Ý nghĩa của dư luận xã hội……… …11

CHƯƠNG 2 13

SỰ CẦN THIẾT PHẢI NẮM VỮNG DƯ LUẬN XÃ HỘI TRONG CÔNG TÁC LÃNH ĐẠO QUẢN LÝ LIÊN HỆ VỚI CÔNG TÁC LÃNH ĐẠO

QUẢN LÝ Ở MỘT ĐỊA PHƯƠNG/ CƠ QUAN ĐƠN VỊ CỤ THỂ 13

1 Sự cần thiết phải nắm vững dư luận xã hội trong công tác lãnh đạo quản lý. 13

2 Liên hệ với công tác lãnh đạo quản lý của tỉnh Nam Định 14

KẾT LUẬN 19

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 23

Nghiên cứu dư luận xã hội về công tác lãnh đạo quản lý xuất phát từ nhu cầu nhận thức khoa học về mối quan hệ giữa các nội dung trong công tác quản

lý lãnh đạo, xuất phát từ nhu cầu của các nhà lãnh đạo Việt Nam hiện nay Đây

là cách làm cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động của công tác quản lý lãnh đạo Ở nước ta hiện nay, việc nghiên cứu dư luận xã hội nhằm phục vụ cho hoạt động của các nhà lãnh đạo quản lý từng bước được quan tâm hơn

Trong những năm gần đây, báo chí đã tuyên truyền phản ánh rất nhiều thông tin chính sách của các nhà quản lý lãnh đạo, bằng nhiều hình thức báo chí, qua nhiều kênh truyền tải khác nhau Đồng thời báo chí cũng là diễn đàn thể hiện ý chí tâm tư nguyện vọng của nhà lãnh đạo quản lý với các chính sách, quyết định mà các nhà lãnh đạo quản lý ban hành

Đảng và Nhà nước đã công nhận vai trò của truyền thông báo chí trong hoạt động quản lý lãnh đạo - vai trò không thể thay thế được trong việc hình thành và thể hiện dư luận xã hội, tạo nên những lợi ích to lớn trong việc ban hành, triển khai phổ biến, giám sát và ghi nhận hiệu quả của các chính sách

2

lãnh đạo quản lý Và đến lượt mình, dư luận xã hội lại có tác động rất lớn trong việc điều hòa các mối quan hệ xã hội, trong việc kiểm soát xã hội, tạo hiệu quả cao cho hoạt động quản lý lãnh đạo

Dư luận xã hội nhìn từ góc độ xã hội học là một hướng tiếp cận để có thể phân tích cơ chế tác động, sức mạnh của dư luận và rút ra những bài học kinh nghiệm có ý nghĩa thực tiễn trong hoạt động quản lý lãnh đạo cũng như trong công tác tư tưởng và công cuộc xây dựng và phát triển đất nước

Theo chuyên gia phân tích về dư luận xã hội, trong điều kiện Việt Nam xây dựng nhà nước pháp quyền, nhà nước của dân, do dân và vì dân nên cần nhận thức và sử dụng có hiệu quả dư luận xã hội với tính chất như là một công

cụ đặc biệt của quá trình lãnh đạo, quản lý đất nước Hiện nay, kỹ năng nắm bắt dư luận xã hội của cán bộ lãnh đạo, quản lý tại các địa phương, đặc biệt là cấp huyện, cấp tỉnh cần được coi là một tiêu chuẩn cần thiết để đánh giá năng lực lãnh đạo, quản lý Thậm chí, việc quan tâm, tiếp cận và nắm bắt dư luận xã hội và truyền thông đại chúng thực chất là thước đo về mức độ “gần dân, bám sát thực tiễn” của cán bộ

Vì vậy, để hiểu rõ về dư luận xã hội nói chung và học phần dư luận xã

jhội nói riêng Tôi đã lựa chọn đề tài “dư luận xã hội, ý nghĩa của dư luận xã hội và sự cần thiết phải nắm vững dư luận xã hội trong công tác lãnh đạo quản lý Liên hệ với công tác lãnh đạo quản lý ở một địa phương/ cơ quan đơn vị cụ thể” để nghiên cứu

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu:

- Tìm hiểu thế nào là dư luận xã hội

- Ý nghĩa của dư luận xã hội

3

- Sự cần thiết phải nắm vững dư luận xã hội trong công tác lãnh đạo quản lý

- Liên hệ với công tác lãnh đạo quản lý ở một địa phương/ cơ quan đơn vị cụ thể

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

+ Nghiên cứu thế nào là dư luận xã hội

+ Làm rõ ý nghĩa của dư luận xã hội

+ Chỉ ra sự cần thiết phải nắm vững dư luận xã hội trong công tác lãnh đạo quản lý

+ Liên hệ với công tác lãnh đạo quản lý ở một địa phương/ cơ quan đơn vị cụ thể

3 Đối tượng và Phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu:

- Dư luận xã hội

- Ý nghĩa của dư luận xã hội

- Sự cần thiết phải nắm vững dư luận xã hội trong công tác lãnh đạo quản lý

3.2 Phạm vi nghiên cứu:

Đề tài nghiên cứu dưới góc độ là giúp mọi người hiểu hơn về dư luận

xã hội, ý nghĩa của dư luận xã hội, sự cần thiết phải nắm vững dư luận xã hội trong công tác lãnh đạo quản lý Liên hệ với công tác lãnh đạo quản lý ở một địa phương/ cơ quan đơn vị cụ thể

4 Phương pháp nghiên cứu và tổng kết kinh nghiệm

4.1 Phương pháp nghiên cứu tài tiệu

4

Thu thập các tài liệu khác nhau (giáo trình/ bài giảng của giảng viên) và sản phẩm hoạt động giáo dục (ghi chép của sinh viên) theo một hệ thống với những dấu hiệu cơ bản để tìm ra những nét đặc thù, phổ biến của tài liệu

4.2 Tổng kết kinh nghiệm

Tổng hợp lại các nội dung sao cho phù hợp với nội dung của đề tài Đưa ra ý kiến của bản thân góp phần hoàn thiện bài nghiên cứu

5 Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài

- Nắm vững hơn kiến thức về học phần dư luận xã hội

- Tìm hiểu được về dư luận xã hội một cách chi tiết hơn

- Hiểu hơn về ý nghĩa của dư luận xã hội trong công tác lãnh đạo quản lý

- Nhận biết được sự cần thiết phải nắm vững dư luận xã hội trong công tác lãnh đạo quản lý

5

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1

DƯ LUẬN XÃ HỘI, Ý NGHĨA CỦA DƯ LUẬN XÃ HỘI

1 Khái niệm “dư luận xã hội”

Khái niệm “dư luận xã hội” xuất hiện lần đầu tiên trong triết học chính trị bằng tiếng Anh và tiếng Pháp ở thế kỷ XVIII Các khái niệm về “dư luận xã hội” tương đối khác nhau và được phát triển bởi các nhà khoa học xã hội trên thế giới, theo chu trình thời gian Cụ thể, như: Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) là người sáng lập và phổ biến thuật ngữ dư luận với tác phẩm L’opinion publique viết vào khoảng năm 1774, trong đó nhấn mạnh sự xem xét các khía cạnh chính trị của dư luận hơn là coi dư luận với tư cách là một hiện tượng xã hội (Rousseau J.J, 1774) Vào thế kỷ XIX, Wiliam Alexander Makinnon (1784

- 1870) nêu quan điểm: “Dư luận có thể được coi là dạng tình cảm ở bất cứ chủ thể nhất định nào Chúng được quan tâm bởi những người có hiểu biết nhất, thông minh nhất và có đạo đức nhất trong cộng đồng Chúng dần dần lan truyền

và được chấp nhận bởi hầu hết mọi người ở các trình độ giáo dục và trong cảm xúc riêng tư trong một quốc gia văn minh” Abbot Lawrence Lowell (1856-1943) đã viết: “Dư luận có thể được xác định như là sự chấp nhận của một trong hai hay nhiều hơn nữa các quan điểm trái ngược nhau, chúng có thể được chấp nhận bởi ý nghĩ hợp lý xem đó như một sự thực” Theo Young (1923), dư luận

xã hội (public opinion) là “Sự phán xét, đánh giá của các cộng đồng xã hội đối với các vấn đề có tầm quan trọng, được hình thành sau khi có sự tranh luận công khai” Folsom (1931) cho rằng: “Dư luận xã hội là ý kiến chỉ của nhóm thứ cấp” khi có sự tham gia của công chúng hay của một nhóm thứ cấp hơn là

6

nhóm sơ cấp, nhóm giao tiếp trực diện, chúng ta có dư luận xã hội” Trong số đầu tiên của Tạp chí The Public Opinion Quartely (năm 1937), Floyd H Allport (1890 -1979) định nghĩa dư luận như sau: “Dư luận xã hội có nghĩa hàm ý tới tình huống có nhiều cá nhân mà trong đó các cá nhân bộc lộ bản thân họ, hay

có thể được yêu cầu bày tỏ ý kiến của họ - như tán thành, ủng hộ một số điều kiện, một số người xác định nào đó, hay một đề xuất quan trọng phổ biến, tương xứng với số lượng, cường độ và sự kiên trì, khiến cho hành động tác động trực tiếp hoặc gián tiếp tới đối tượng liên quan có thể xảy ra” Warner (năm 1939) cho rằng: “Dư luận xã hội là kết quả tổng hợp các ý kiến trả lời của mọi người đối với câu hỏi nhất định, dưới điều kiện của cuộc phỏng vấn” Cũng có định nghĩa khác về dư luận xã hội như: “Dư luận xã hội là các tập hợp ý kiến cá nhân

ở bất kỳ nơi đâu mà chúng ta có thể tìm được (Childs, 1956) Mekvin Richter (năm 1977) trong công trình nghiên cứu “The political theory of Monterquieu”

đã viết: “Dư luận là một hình thức luật pháp mà các nhà quản lý kiểm duyệt và như là một vị trí xã hội đặc biệt, nó chỉ áp dụng trong các trường hợp cụ thể” Valdimer Orlando Key (1908-1963) cho rằng: “Dư luận xã hội là những ý kiến được nắm giữ bởi những con người cá nhân, điều mà các chính phủ tìm thấy và cần sự lưu ý thận trọng, khôn ngoan” Barbara A.Bardes và Robert W.Oldendick (2007) sau khi tổng hợp nhiều định nghĩa về dư luận xã hội, đã

đề xuất: “Dư luận xã hội là tập hợp của những quan điểm của cá nhân trưởng thành vào những vấn đề công chúng quan tâm”

Ở Việt Nam, trong quan điểm Nho giáo và thực tiễn xã hội thời phong kiến, chưa có khái niệm chính thức về dư luận xã hội Các học giả, nhà tư tưởng thời điểm này chỉ nói đến những khái niệm, thuật ngữ tương tự như “lòng dân”,

“ý dân”, “dân là gốc” Quan điểm về dư luận xã hội thời kỳ này có thể được đánh giá thông qua quan điểm về vai trò của người dân trong đời sống chính trị

- xã hội Chẳng hạn, trong sách Thượng Thư có viết: “dân vi bang bản”; Mạnh

số mới được coi là “dư luận xã hội” Tuy nhiên, một số học giả khác lại cho rằng, dư luận xã hội bao gồm các ý kiến không chỉ của đa số, mà còn cả của thiểu số Một số nhà khoa học Việt Nam định nghĩa về “dư luận xã hội” như sau:

Vào năm 1995, tác giả Mai Quỳnh Nam trong cuốn “Dư luận - Mấy vấn

đề lý luận và phương pháp nghiên cứu”, đã đưa ra định nghĩa về “dư luận xã hội”: “Dư luận xã hội là sự thể hiện tâm trạng xã hội, phản ánh sự đánh giá của các nhóm xã hội lớn, của nhân dân nói chung về các hiện tượng đại diện cho lợi ích xã hội cấp bách trên cơ sở các quan hệ đang tồn tại” Trong khi đó, vào năm 1999, tác giả Phạm Chiến Khu định nghĩa “dư luận xã hội”: “Dư luận xã hội là tập hợp các luồng ý kiến cá nhân trước các vấn đề, sự kiện, hiện tượng

có tính thời sự”, đã nhấn mạnh phải lưu ý đến các nội hàm sau: Mỗi luồng ý kiến là một tập hợp các ý kiến cá nhân giống nhau, dư luận xã hội có thể bao gồm nhiều luồng ý kiến khác nhau, thậm chí đối lập nhau; luồng ý kiến có thể rộng (tuyệt đại đa số, đa số, nhiều ý kiến) hoặc hẹp (một số ý kiến; dư luận xã hội là tập hợp các ý kiến cá nhân, tự phát, chứ không phải là ý kiến của một tổ chức, được hình thành theo con đường tổ chức (hội nghị, hội thảo…); dư luận

xã hội không phải là một phép cộng các ý kiến cá nhân, tự phát, mà là một chỉnh thể tinh thần xã hội, thể hiện nhận thức, tình cảm, ý chí của các lực lượng

xã hội nhất định; chỉ có những sự kiện, hiện tượng, vấn đề xã hội có tính thời

sự (động chạm đến lợi ích, các mối quan tâm hiện có của nhiều người) mới có

8

khả năng tạo ra dư luận xã hội8 Vào năm 2002, tác giả Lê Ngọc Hùng định nghĩa: “Dư luận là một hiện tượng xã hội đặc biệt biểu hiện thái độ, tình cảm, nhận thức, quan niệm và xu hướng hành động của nhóm xã hội đối với vấn đề đặt ra trong cuộc sống” Tác giả Nguyễn Quý Thanh (năm 2007) trong cuốn

“Xã hội học về dư luận xã hội” đã viết: “Dư luận xã hội có tính chất đánh giá

về các vấn đề xã hội mà nhóm công chúng cảm thấy có ý nghĩa với họ hoặc là vấn đề đó động chạm đến lợi ích chung, các giá trị chung” Trong một nghiên cứu năm 2011, PGS.TS Nguyễn Văn Dững cho rằng: “Dư luận - đó là hệ thống những luồng ý kiến, phán xét, đánh giá về những tình huống cụ thể, được hiểu

và đánh giá của nhận thức quần chúng ngày hôm nay, và của những khái niệm xuất hiện gắn với những tình huống trên vì mục đích gì và bằng cách nào cần phải thay đổi, điều chỉnh hay duy trì trật tự thực tại đang diễn ra” PGS.TS Lương Khắc Hiếu (năm 2014) định nghĩa về “dư luận xã hội”: “Dư luận xã hội

là sự biểu hiện trạng thái ý thức xã hội của một cộng đồng người nào đó, là sự phán xét, đánh giá của đại đa số trong cộng đồng người đối với các sự kiện, hiện tượng, quá trình xã hội có liên quan đến nhu cầu, lợi ích của họ trong một thời điểm nhất định”

Như vậy, khái niệm về dư luận xã hội ở trên thế giới và ở Việt Nam rất

đa dạng và phong phú Tựu chung lại, có thể định nghĩa ngắn gọn về dư luận

xã hội: Dư luận là tập hợp các ý kiến, thái độ có tính chất phán xét, đánh giá của các nhóm xã hội, của cộng đồng xã hội hay xã hội nói chung, nó có tính phổ biến tương đối, tính mạnh mẽ và bền vững nhất định đối với những vấn

đề đụng chạm tới lợi ích chung, thu hút được sự quan tâm của nhiều người và được thể hiện trong các nhận định hoặc hành động thực tiễn của họ

2 Quá trình hình thành dư luận xã hội

9

Dư luận xã hội là sự phán xét đánh giá của các chủ thể xã hội đối với một vấn đề xã hội đang được quan tâm Nó không phải tự nhiên xuất hiện một cách hoàn chỉnh mà phải trải qua các bước hình thành và phát triển

- Thông thường, việc hình thành dư luận xã hội trải qua các giai đoạn như sau:

+ Giai đoạn 1: Xuất hiện những sự kiện, hiện tượng có nhiều người quan tâm thông qua kênh liên cá nhân (truyền miệng) hoặc kênh truyền thông đại chúng, từ đó hình thành nên những suy nghĩ, ý kiến ban đầu

+ Giai đoạn 2: Có sự trao đổi cảm nghĩ, ý kiến giữa người này với người khác về các sự kiện, hiện tượng đó Trong giai đoạn này có sự chuyển đổi từ ý thức cá nhân sang ý thức xã hội

+ Giai đoạn 3: Qua quá trình trao đổi, bàn bạc diễn ra trực tiếp hoặc không trực tiếp, có tổ chức hoặc không tổ chức v.v có thể có xung đột mâu thuẫn nhưng qua sự phân tích từ nhiều hướng khác nhau, các quan điểm cơ bản được hình thành và được đại đa số chấp nhận

+ Giai đoạn 4: Từ sự phán xét đánh giá chung đi đến quan điểm nhận thức và hành động thống nhất hình thành nên dư luận chung Dư luận chung

đó chính là dư luận xã hội

Sự phân chia quá trình hình thành dư luận xã hội thành bốn giai đoạn nêu trên không có nghĩa là mọi dư luận xã hội đều phải trải qua đủ bốn giai đoạn ấy Sự tuân thủ của bốn giai đoạn trên chỉ diễn ra khi đối tượng của dư luận xã hội là các sự kiện xã hội mới và phức tạp

Dư luận xã hội là một sản phẩm của giao tiếp xã hội Không có giao tiếp xã hội thì không có dư luận xã hội Muốn nắm được dư luận xã hội, sử dụng nó như một phương tiện giáo dục, thuyết phục quần chúng, phải nắm

10

được quá trình nảy sinh, hình thành của nó, biết điều chỉnh theo hướng lợi cho

sự phát triển của xã hội

- Những yếu tố tác động đến dư luận:

Dư luận xã hội là một hiện tượng xã hội đặc biệt trong đời sống, thể hiện sự quan tâm của mọi người đối với những vấn đề, sự kiện của cuộc sống

và xã hội Không phải vấn đề nào xuất hiện cũng tạo thành sóng dư luận mà cũng có những sự kiện hiện tượng bắt đầu rồi chìm dần vào quên lãng và không để lại một dấu vết nào trong nếp suy nghĩ của người dân Muốn hình thành và phát triển được dư luận xã hội phải trải qua nhiều “biến cố” Chính

vì vậy, dư luận xã hội chịu ảnh hưởng rất nhiều bởi sự tác động chủ quan và khách quan

Dư luận xã hội được hình thành phụ thuộc nhiều vào tính chất, quy mô của các sự kiện, hiện tượng xã hội Trong đó, vấn đề lợi ích và số lượng công chúng là quan trọng nhất Dư luận xã hội hình thành nhanh hay chậm, mạnh hay yếu, tích cực hay tiêu cực phụ thuộc vào tác động thực tế của nó đối với nhu cầu, lợi ích của người mang dư luận

Dư luận xã hội cũng phụ thuộc mạnh vào trình độ văn hóa, hệ tư tưởng, trình độ hiểu biết v.v của chủ thể dư luận xã hội Nó tác động trực tiếp đến khả năng tiếp nhận và xử lý các thông tin nhận được theo chiều hướng nào, mức độ nông sâu ra sao

Dư luận xã hội còn phụ thuộc vào điều kiện chính trị và mức dân chủ hóa của cá nhân hay là khả năng người dân được tham gia thực tế vào lĩnh vực của mỗi quốc gia Dư luận xã hội khi xuất hiện cần có chỗ đứng và vị thế riêng cho mình Một quốc gia có đời sống chính trị rối reng, không dân chủ sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình hình thành dư luận Ngược lại, đời sống