Tiểu luận Triết học Mác Lênin TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA LÍ LUẬN CHÍNH TRỊ ================= TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC QUAN HỆ GIỮA XÃ HỘI VỚI TỰ NHIÊN VÀ VẤN ĐỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Sinh viên thực hiện Mã SV Lớp Giảng viên hướng dẫn ThS Trần Huy Quang Hà Nội – 102021 MỤC LỤC Lời nói đầu 1 I CƠ SỞ LÝ THUYẾT 3 1 Mối quan hệ giữa Xã hội với Tự nhiên 3 1 1 Khái niệm 3 1 2 Xã hội – bộ phận đặc thù của Tự nhiên 4 1 3 Tự nhiên – nền tảng của Xã hội 4 1 4 Mối quan hệ biện chứng giữa t.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
KHOA LÍ LUẬN CHÍNH TRỊ
=================
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
QUAN HỆ GIỮA XÃ HỘI VỚI TỰ NHIÊN VÀ
VẤN ĐỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Sinh viên thực hiện:
Mã SV:
Lớp
Giảng viên hướng dẫn: ThS Trần Huy Quang
Hà Nội – 10/2021
Trang 2MỤC LỤC
Lời nói đầu 1
I CƠ SỞ LÝ THUYẾT 3
1 Mối quan hệ giữa Xã hội với Tự nhiên 3
1.1 Khái niệm 3
1.2 Xã hội – bộ phận đặc thù của Tự nhiên 4
1.3 Tự nhiên – nền tảng của Xã hội 4
1.4 Mối quan hệ biện chứng giữa tự nhiên và xã hội 5
2 Môi trường và các vấn đề liên quan 6
2.1 Môi trường là gì? Vai trò của môi trường đối với sự tồn tại và phát triển của xã hội 6
2.2 Ô nhiễm môi trường là gì? Ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường đối với con người và xã hội 7
2.3 Tổng quan về môi trường và các nguồn tài nguyên của Việt Nam 8
II VẬN DỤNG THỰC TIỄN 10
1 Thực trạng môi trường thế giới và Việt Nam những năm gần đây 10
1.1 Thực trạng môi trường toàn cầu 10
1.2 Thực trạng môi trường Việt Nam 11
2 Hành động của Việt Nam 12
2.1 Chính sách của Nhà nước Việt Nam 12
2.2 Các hoạt động khác 13
2.3 Hạn chế 14
2.4 Đánh giá cá nhân 15
III Kết luận 17
Trang 3IV Tài liệu tham khảo 18
Trang 4Lời nói đầu
Lý do chọn đề tài: Thế kỷ XXI là kỷ nguyên phát triển vượt bậc của
khoa học kỹ thuật, chúng ta đang sống trong nền kinh tế trên đà phát triển theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá với sự ra đời của những máy móc tân tiến Ngày càng có nhiều những nhà máy, những toà nhà cao tầng mọc lênsan sát không chỉ ở đô thị mà còn lan sang cả những vùng lân cận Bên cạnh những lợi ích kinh tế, xã hội mà sự phát triển này đem đến, nó còn dấy lên những mối lo ngại về vấn đề ô nhiễm môi trường, về sự tàn phá và huỷ hoại thiên nhiên Việt Nam đang trong giai đoạn đi lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua giai đoạn tư bản chủ nghĩa, và với sự kiện nước ta chính thức gia nhập WTO vào năm 2007 thì tốc độ phát triển kinh tế đã và đang diễn ra sôi động hơn bao giờ hết Thế nhưng, song song với việc đạt được sự phồn thịnh về kinh tế,trình độ tiến bộ về xã hội thì việc giữ gìn và bảo vệ môi trường tự nhiên cũng cần phải được đặt lên hàng đầu Đây cũng là xu hướng chung mà hiện nay nhiều nước phát triển đang tiến đến Các mục tiêu nói trên có sự liên kết chặt chẽ với nhau, tạo thành nền tảng cho sự phát triển bền vững của xã hội loài người, sự phát triển không chỉ vì thế hệ hiện tại mà còn cả những thế hệ mai sau nữa
Để kinh tế phát triển thì chúng ta nhất định phải thực hiện công cuộc công nghiệp hoá, bởi tốc độ tăng trưởng kinh tế đi đôi với tốc độ công nghiệp hoá, với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật và công nghệ thông tin Song, thực tế là công nghiệp phát triển đi lên đồng nghĩa với môi trường bị huỷ hoại và suy thoái nặng nề, dẫn đến những thiên tai, bất cập xảy ra mỗi ngày và với tần suất ngày càng nhiều lên qua mỗi năm Vậy, vấn đề đặt ra là làm thế nào để có thể dung hoà tự nhiên và xã hội, để có thể vừa phát triển kinh tế mà lại vẫn đảm bảo môi trường tự nhiên được ổn định và được bảo vệ,tài nguyên thiên nhiên được gìn giữ
Thấy được tình trạng nghiêm trọng trên, em đã thực hiện nghiên cứu về đề tài “Quan hệ giữa xã hội với tự nhiên và vấn đề bảo vệ môi trường
Trang 5hiện nay ở Việt Nam” Qua việc nghiên cứu, em đã hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của môi trường tự nhiên đối với cuộc sống của nhân loại, đồng thời nhận thức được việc bảo vệ môi trường là trách nhiệm của cả xã hội Mỗi cá nhân đều cần có kiến thức rõ ràng về vấn đề này và cần ý thức được mức độ nghiêm trọng của nó, cũng như trách nhiệm của bản thân trong việc khắc phục hiện trạng này.
Mục đích của tiểu luận là nêu lại quan điểm của Triết học Mác –
Lênin về mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội, qua đó bày tỏ niềm hy vọng có thể thay đổi được nhận thức của xã hội, nhằm tạo ra những thay đổi tích cực trong hành động của mỗi cá nhân, tạo thuận lợi cho việc giải quyết vấn đề môitrường ở Việt Nam
Để đạt được mục đích trên, tiểu luận sẽ đề cập đến những vấn đề
và cách giải quyết sau:
+ Cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa xã hội và tự nhiên, và sự tác động qua lại của hai yếu tố này
+ Thực trạng vấn đề môi trường, nguyên nhân và cách giải quyết
+ Quan điểm đánh giá của cá nhân em
Trang 6Xét về mặt tiến hoá, con người có nguồn gốc từ tự nhiên, là con đẻ của
tự nhiên, là sản phẩm cao nhất của quá trình tiến hoá của thế giới vật chất Con người với bộ óc hoàn chỉnh là sản phẩm của thế giới vật chất
Con người được hình thành từ lao động và ngôn ngữ, quá trình này gắn liền với quá trình hình thành quan hệ giữa con người với con người Quá trìnhchuyển biến từ động vật thành con người cũng là quá trình chuyển biến từ cộng đồng mang tính bầy đàn, hoạt động theo bản năng thành một cộng đồng mới khác hẳn về chất Đây chính là quá trình chuyển biến từ vận động sinh học thành vận động xã hội, và ta gọi đó là xã hội
Như vậy, con người chính là hạt nhân của sự thống nhất biện chứng
giữa tự nhiên và xã hội.
Khi nghiên cứu quan hệ giữa tự nhiên và xã hội, ta chỉ suy sét đến nghĩa hẹp của nó, tức là toàn bộ thế giới vật chất không kể lĩnh vực xã hội, đặc biệt nhắc tới ở đây là môi trường tự nhiên bao gồm: điều kiện địa lý tự nhiên (đất, nước, rừng, núi, sông ngòi, khí hậu…), của cải tự nhiên (tài
nguyên, khoáng sản, lâm sản, thuỷ hải sản…), và các nguồn năng lượng trong
tự nhiên (ánh sáng mặt trời, sức gió, sức nước…)
b Xã hội
Xã hội là một hình thái vận động cao nhất của thế giới vật chất Hình thái vận động này lấy mối quan hệ của con người và sự tác động lẫn nhau giữa người với người làm nền tảng Xã hội biểu hiện qua những mối liên hệ
Trang 7và các quan hệ của các cá nhân với nhau C.Mác và Ph Ăngghen viết, “Xã
hội – cho dù nó có hình thức gì đi nữa – là cái gì? Là sản phẩm của sự tác động qua lại giữa con người.” Con người là sản phẩm cao nhất của tự nhiên,
bằng hoạt động của mình, con người đã và đang làm nên lịch sử, làm nên xã hội Vì vậy, xã hội không thể là cái gì khác mà chính là bộ phận đặc thù được tách ra một cách hợp quy luật của tự nhiên Xã hội là hình thái tổ chức cao nhất của vật chất trong quá trình vận động tiến hoá lâu dài và phức tạp
1.2 Xã hội – bộ phận đặc thù của Tự nhiên
Xã hội được coi là một bộ phận đặc thù của giới tự nhiên Tính đặc thù của xã hội được thể hiện qua việc nó khác với phần còn lại của tự nhiên chỉ cónhững nhân tố vô thức tác động lẫn nhau, nhân tố hoạt động của xã hội là con người có ý thức Hành động của họ có suy nghĩ và theo đuổi những mục đích nhất định Hoạt động của con người không chỉ tái sản xuất ra chính bản thân mình mà còn tái sản xuất ra giới tự nhiên
1.3 Tự nhiên – nền tảng của Xã hội
Tự nhiên là môi trường sống của con người và xã hội loài người Lẽ đương nhiên, đó là vai trò không gì thay thế được và cũng không bao giờ mất
đi bất kể xã hội phát triển đến trình độ nào đi chăng nữa Bởi lẽ, con người sống và tồn tại vì nhất thiết phải cần nước, ánh sáng, không khí, thức ăn… cho đến những điều kiện cần thiết cho sự tồn tại và phát triển của xã hội như các nguyên vật liệu, tài nguyên khoáng sản… đều do tự nhiên cung cấp Tự nhiên là điều kiện đầu tiên, thường xuyên và tất yếu của quá trình sản xuất ra của cải vật chất, là một trong những yếu tố cơ bản của những điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội Ngày nay, nhờ có khoa học kỹ thuật tân tiến và công nghệ hiện đại, con người đã có thể chế tạo và sản xuất những vật liệu mới không có trong tự nhiên, song suy đến cùng, những thành phần tạo ra chúng
đều xuất phát từ tự nhiên Vì vậy, Mác kết luận: công nhân sẽ không thể sáng
tạo ra cái gì hết nếu như không có giới tự nhiên, thế giới hữu hình bên ngoài.
Trang 81.4 Mối quan hệ biện chứng giữa tự nhiên và xã hội
Có 4 nguyên lý cơ bản của mối quan hệ giữa con người và xã hội với tựnhiên như sau:
Thứ nhất, thế giới thống nhất ở tính vật chất.
Thứ hai, mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và con người với con người phụ thuộc vào trình độ phát triển của xã hội
Thứ ba, con người là chủ thể tích cực trong việc điều khiển một cách
có ý thức mối quan hệ giữa xã hội với tự nhiên
Thứ tư, xã hội cần phải phát triển bền vững
Mối quan hệ giữa con người và tự nhiên là không thể tách rời Con người luôn sống phụ thuộc vào thiên nhiên, sử dụng những nguyên liệu từ thiên nhiên để phục vụ cho cuộc sống của mình Trong quá trình đó, con người đã tác động vào thiên thiên để cải tạo môi trường sống của chính mình Tuy nhiên, những tác động ấy đã một phần gây bất lợi cho tự nhiên Và do sự khăng khít của mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, tất cả những gì chúng ta làm đối với thiên nhiên đều sẽ tác động ngược trở lại xã hội loài người, qua những trận thiên tai bão lũ xảy ra ngày càng nhiều và nguy hiểm
Bởi con người không thể tách rời thiên nhiên, nên tự nhiên cũng chịu tác động của con người khi xã hội ngày càng phát triển để đáp ứng nhu cầu của nhân loại Theo dòng chảy của lịch sử, xã hội ngày càng thay đổi thì con người càng biết khai thác, lợi dụng tự nhiên để tạo ra nhiều của cải, phục vụ bản thân Từ thức ăn, quần áo cho đến chỗ ở đều được lấy nguyên liệu từ tự nhiên Tài nguyên khoáng sản cũng bị khai thác để xây dựng các nhà máy, nhà cao tầng, máy móc thiết bị công nghiệp và làm nhiên liệu cho phương tiện di chuyển Chưa dừng lại ở đó, con người cũng đã thay đổi hình dạng một
số môi trường tự nhiên để xây dựng các khu du lịch phục vụ mục đích giải trí,nghỉ dưỡng Các nhà máy thuỷ điện, nhiệt điện cũng làm ảnh hưởng đến dòngchảy các con sông và môi trường sống các sinh vật trong vùng lân cận
Con người là sản phẩm của tự nhiên, xã hội lại là thành quả mà sự tiến hoá của loài người tạo ra Như một quy luật bất biến, con người tác động làm
Trang 9thay đổi thiên nhiên thì thiên nhiên cũng sẽ tác động trở lại cuộc sống của nhân loại với mức độ ngày một nặng nề, đó chính là những thiên tai bão lũ màchúng ta phải gánh chịu mỗi ngày Tuy nhiên, dường như con người đang phớt lờ những lời cảnh tỉnh ấy mà vẫn bất chấp khai thác tài nguyên đến kiệt quệ, tàn phá thiên nhiên đến vô cùng chỉ để đẩy mạnh sự phát triển về kinh tế.Các vấn đề về môi trường đem đến cho con người thiên tai và bệnh tật, trong khi sự hao mòn về tài nguyên cũng đang làm dấy lên mối nghi ngại về sự thiếu hụt nhiên liệu trong tương lai
Mối quan hệ mật thiết giữa con người (xã hội) với thiên nhiên (tự nhiên) luôn hiện hữu rất rõ ràng xung quanh chúng ta Khi con người đối đáp nhẹ nhàng, tử tế với thiên nhiên, thiên nhiên sẽ cho chúng ta những giá trị tốt đẹp Ngược lại, nếu nhân loại không chịu nhận thức được mối đe doạ này mà vẫn tiếp tục tàn phá môi trường tự nhiên thì thiên nhiên vẫn sẽ tiếp tục trả lại cho con người những hậu quả mà không ai khác chính là chúng ta phải hứng chịu
2 Môi trường và các vấn đề liên quan
2.1 Môi trường là gì? Vai trò của môi trường đối với sự tồn tại và phát triển của xã hội
Như đã nêu ở trên, môi trường sinh – địa – hoá, hay còn gọi là sinh quyển, chính là vùng lưu hành sự sống trên trái đất, bao gồm đất, nước, khôngkhí, nắng, gió…, là những thứ chúng ta sử dụng để duy trì sự sống hàng ngày
Tự nhiên vừa là nguồn gốc xuất hiện của xã hội, vừa là môi trường tồn tại và phát triển của xã hội, nó tác động hàng ngày, hàng giờ, tới sự sinh tồn và phát triển của con người Tự nhiên cung cấp cho con người tất cả nguồn vật chất vốn có để sống và tiến hành lao động sản xuất, và còn là nơi tiếp nhận, biến đổi tất cả các loại chất thải của chúng ta Dựa trên góc độ kinh tế học, sự giàu nghèo và trình độ phát triển của mỗi quốc gia phụ thuộc khá nhiều vào tài nguyên thiên nhiên vốn có của nó Trên thực tế, ở rất nhiều nước, sự phát
Trang 10triển kinh tế - xã hội chủ yếu dựa vào công cuộc khai thác tài nguyên để xuất khẩu, hoặc trao đổi ngoại tệ và các trang thiết bị, máy móc tân tiến.
Bên cạnh vai trò về vật chất, môi trường tự nhiên còn có ý nghĩa quan trọng về giá trị tinh thần Trong và sau đại dịch Covid, có thể dễ dàng bắt gặp những bài báo về việc con người ta đang dần tìm trở về với thiên nhiên để thưgiãn, nghỉ ngơi và tự chữa lành sau những biến cố khủng hoảng của dịch bệnh
2.2 Ô nhiễm môi trường là gì? Ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường đối với con người và xã hội
Ô nhiễm môi trường là tình trạng môi trường tự nhiên bị làm bẩn, đồng thời bị thay đổi các tính chất sinh – lý – hoá vốn có của nó, không còn phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật môi trường và tiêu chuẩn môi trường, gây ra những tác hại không nhỏ đối với sức khoẻ và đời sống của con người và các loài sinh vật khác
Từ xưa đến nay, xã hội vẫn còn phụ thuộc rất nhiều vào môi trường tự nhiên, có thể nói, tình trạng thiên nhiên ảnh hưởng đến năng suất lao động và tốc độ phát triển của xã hội Vì vậy, mọi sự biến đổi của thiên nhiên sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của nhân loại cũng như sự phát triển của nền kinh tế Ô nhiễm không khí do khói bụi, khí thải, ô nhiễm tiếng
ồn ở các đô thị, hay ô nhiễm nguồn nước sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ của chúng ta Trong khi ô nhiễm đất do rác thải không được xử lý đúng cách, đất đai không được phục hồi sau lạm dụng và các vấn đề về môi trường suy thoái sẽ gây ảnh hưởng xấu đến các nguồn tài nguyên khác như khoáng sản, lâm sản, thuỷ hải sản… Từ đó tác động xấu đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của con người, nói chung là nền kinh tế Ô nhiễm môi trường về lâu dàicũng gây ra hậu quả là thiên tai hạn hán, bão lũ, xói mòn sạt lở đất… là nhữngmầm mống tai hoạ luôn rình rập đe doạ cuộc sống của nhân loại
Do vậy, để mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên được hài hoà, thiên nhiên được bảo vệ và con người được tiếp tục hưởng những món quà vô
Trang 11giá đến từ thiên nhiên, chúng ta cần phải vận dụng tốt những tri thức đã được học để tìm được “tiếng nói chung” với môi trường Điều đó đòi hỏi chúng ta cần có được từ nhận thức về cục diện chung cho đến hệ thống những biện pháp nhằm phát triển hài hoà cả về kinh tế - xã hội lẫn tài nguyên – môi trường.
2.3 Tổng quan về môi trường và các nguồn tài nguyên của Việt Nam
Việt Nam là một nước thuộc khu vực Đông Nam Á nằm ở rìa phía đông bán đảo Đông Dương với diện tích 331.212 km2 và những nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá đã và đang góp một phần không nhỏ vào tình hìnhkinh tế của cả nước
Tài nguyên đất
Quỹ đất tự nhiên của nước ta hiện đang là hơn 39 triệu ha với tính chất đặc trưng của vùng nhiệt đới ấm, phân hoá theo độ cao và đa dạng các loại đất, trong đó chủ yếu là đất feralit (16 triệu ha) Tính đến năm
2020, diện tích đất nông nghiệp đã đạt đến 27,98 triệu ha, đảm bảo chỉ tiêu Quốc hội quy định
Tài nguyên nước
Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên nước mặt tương đối phong phú, chiếm khoảng 2% tổng dòng chảy toàn thế giới, với mạng lưới sông ngòi dày đặc từ Bắc vô Nam khoảng 2345 con sông Ngoài ra, trữ lượng nước ngầm của nước ta cũng đạt khoảng 189,3 triệu mét
khối/ngày đêm (07/2021)
Tài nguyên khoáng sản
Nước ta nằm giữa 2 vành đai tạo khoáng lớn của thế giới là Thái Bình Dương và Địa Trung Hải nên có nguồn tài nguyên khoáng sản vô cùng dồi dào với hơn 3500 mỏ gồm khoảng 80 loại khoáng sản Tuy nhiên mới chỉ có 270 mỏ được khai thác với khoảng 32 loại khoáng sản
Trang 12 Tài nguyên biển
Việt Nam có 3260km đường bờ biển với vùng lãnh thổ rộng tới 226000km2, sinh vật biển đa dạng phong phú với trữ lượng lớn và tiềm năng về kinh tế cao
Tài nguyên rừng và đa dạng sinh học
Diện tích Việt Nam có tới 70% diện tích là đồi núi và độ che phủ của rừng ở mức 30%, nguồn tài nguyên lâm sản cũng rất lớn, đa dạng
và có giá trị cao Hiện ta đang có hơn 100 khu bảo tồn thiên nhiên nhằm bảo vệ và duy trì sự đa dạng sinh học của rừng