Báo cáo thực tập tại UBND xã ngành luật

LỜI CẢM ƠN Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến quý thầy cô giáo trong Khoa Chính trị học và chuyên ngành Luật, đặc biệt là cô TS Trần Thị Tuyết Nhung, người luôn sẵn sàng hỗ trợ, giải đáp cho em những điều còn chưa rõ về mặt chuyên môn trong suốt 8 tuần thực tập để em có được cái nhìn đa chiều hơn về vấn đề nghiên cứu vì đây cũng là giai đoạn cần thiết cho mỗi sinh viên, tạo cơ hội cho sinh viên được trải nghiệm thực tế, được vận dụng kiến thức lý luận đã được học tại trường nhằm phân tích và.

LỜI CẢM ƠN

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến quý thầy cô giáo trong Khoa Chínhtrị học và chuyên ngành Luật, đặc biệt là cô TS Trần Thị Tuyết Nhung, ngườiluôn sẵn sàng hỗ trợ, giải đáp cho em những điều còn chưa rõ về mặt chuyênmôn trong suốt 8 tuần thực tập để em có được cái nhìn đa chiều hơn về vấn đềnghiên cứu vì đây cũng là giai đoạn cần thiết cho mỗi sinh viên, tạo cơ hội chosinh viên được trải nghiệm thực tế, được vận dụng kiến thức lý luận đã được họctại trường nhằm phân tích và giải quyết các vấn đề do thực tiễn đặt ra, qua đócủng cố và nâng cao kiến thức đã được trang bị

Để hoàn thành tốt đợt thực tập này, em còn nhận được sự hỗ trợ nhiệt tìnhcủa các cán bộ lãnh đạo, quý anh chị đang công tác tại UBND xã Đồng Tâm đãtạo điều kiện thuận lợi cho em trong quá trình thực tập, chỉ bảo cho em nhữngkiến thức thực tiễn trong công tác áp dụng pháp luật vào thực tiễn, cũng nhưluôn động viên, khuyến khích em trong suốt quá trình thực tập Đặc biệt em xingửi lời cảm ơn đến Đồng chí Nguyễn Văn Phú – Phó Chủ tịch UBND xã ĐồngTâm trong thời gian em thực tập tại cơ sở đã được đồng chí giới thiệu, giúp đỡ,hướng dẫn và tạo mọi điều kiện thuận lợi để em hoàn thành tốt đợt thực tập này

Do thời gian và khả năng nghiên cứu của bản thân còn có hạn nên khôngtránh khỏi những thiếu sót nhất định, em rất mong được quý thầy cô cảm thông,góp ý để bài báo cáo được hoàn thiện

Kính chúc quý thầy cô sức khỏe, hạnh phúc thành công trên con đường sựnghiệp giảng dạy

… , Ngày … tháng … năm 2022

Sinh viên

MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích 2

3 Yêu cầu 2

4 Địa điểm và thời gian thực tập 2

5 Kết cấu báo cáo thực tập 2

PHẦN 1 KHÁI QUÁT VỀ UBND XÃ ĐỒNG TÂM HUYỆN BẮC QUANG TỈNH HÀ GIANG 3

1.1 Vị trí địa lý 3

1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội và văn hóa 3

1.2.1 Hiện trạng phát triển kinh tế 3

1.2.2 Hiện trạng phát triển xã hội 4

1.2.3 Định hướng phát triển kinh tế – xã hội 4

1.3 Nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của UBND xã Đồng Tâm huyện Bắc Quang tỉnh Hà Giang 5

1.3.1 Nhiệm vụ, quyền hạn của UBND xã 5

1.3.2 Cơ cấu tổ chức xã Đồng Tâm huyện Bắc Quang tỉnh Hà Giang 6

PHẦN 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HỘ TỊCH TẠI UBND XÃ ĐỒNG TÂM HUYỆN BẮC QUANG TỈNH HÀ GIANG 7

2.1 Những vấn đề chung của quản lý nhà nước về hộ tịch 7

2.1.1 Khái niệm, đặc điểm về hộ tịch 7

2.1.2 Khái niệm, đặc điểm, vai trò quản lý nhà nước về hộ tịch 8

2.1.3 Nội dung quản lý nhà nước về hộ tịch 11

2.1.4 Nguyên tắc quản lý nhà nước về hộ tịch 12

2.2 Thực trạng công tác quản lý nhà nước về hộ tịch tại UBND xã Đồng

Tâm huyện Bắc Quang tỉnh Hà Giang 13

2.2.1 Thực hiện đăng ký hộ tịch 13

2.2.2 Tổ chức bộ máy, nhân lực thực hiện công tác quản lý và đăng ký hộ tịch 16

2.2.3 Tổ chức tuyên truyền phổ biến, vận động người dân thực hiện pháp luật về hộ tịch 17

2.2.4 Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ công tác quản lý, đăng ký hộ tịch .18

2.2.5 Quản lý, sử dụng Sổ hộ tịch, biểu mẫu hộ tịch theo quy định 19

2.2.6 Quản lý, cập nhật, khai thác Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử và cấp bản sao trích lục hộ tịch theo quy định 20

2.2.7 Tổng hợp tình hình và thống kê hộ tịch báo cáo UBND cấp huyện theo quy định của Chính phủ 20

2.2.8 Lưu trữ Sổ hộ tịch, hồ sơ đăng ký hộ tịch; giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm về hộ tịch theo thẩm quyền 21

2.3 Đánh giá việc thực hiện quản lý nhà nước về hộ tịch tại UBND xã Đồng Tâm huyện Bắc Quang tỉnh Hà Giang 21

2.3.1 Những thành tựu đạt được 21

2.3.2 Những hạn chế và nguyên nhân 23

PHẦN 3 NHẬN XÉT VỀ KẾT QUẢ THỰC TẬP VÀ KIẾN NGHỊ 28

3.1 Nhận xét đánh giá kết quả đợt thực tập 28

3.1.1 Các kiến thức chuyên môn thu nhận được trong đợt thực tập 28

3.1.2 Nhận thức của bản thân về đợt thực tập 28

3.2 Kiến nghị 29

3.2.1 Đối với UBND xã Đồng Tâm 29

3.2.2 Đối với Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam 30

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Phương châm học đi đôi với hành, lý luận đi đôi với thực tiễn luôn là mụctiêu giáo dục được đặt lên hàng đầu của Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam Đểsinh viên có cơ hội khảo sát thực tiễn đồng thời nhận thức và hình dung rõ hơn vềcách thức, mô hình làm việc của chuyên ngành mình theo học, thực hiện kế hoạch

số 59-KH/HVTTNVN ngày 20/12/2021 của Giám đốc học viện về việc tổ chứcthực tập tốt nghiệp cho sinh viên khóa 7 ngành Luật em lựa chọn thực tập tại Uỷban nhân dân (UBND) xã Đồng Tâm, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang

Quản lý dân cư là một trong những lĩnh vực trọng yếu của nền hànhchính, ở Việt Nam quản lý nhà nước về hộ tịch là khâu trung tâm của hoạt độngquản lý dân cư Đối với mỗi cá nhân, đăng ký hộ tịch là phương thức để thựchiện một số quyền nhân thân như: Quyền được khai sinh, quyền có quốc tịch,quyền kết hôn, quyền nuôi con nuôi… Luật Hộ tịch năm 2014 có hiệu lực thihành ngày 01/01/2016 sau hơn 5 năm thực hiện trong thực tiễn bên cạnh nhữngmặt tích cực thì công tác đăng ký, quản lý hộ tịch vẫn bộc lộ nhiều điểm bất cập.Đồng thời với đặc thù là một xã miền núi, đa sắc tộc, điều kiện kinh tế - xã hộichưa phát triển, xã Đồng Tâm còn gặp nhiều khó khăn trong công tác tuyêntruyền, giáo dục và quản lý nhà nước về hộ tịch Vì vậy, nghiên cứu thực trạngcông tác quản lý nhà nước về hộ tịch ở xã Đồng Tâm trong những năm gần đây

có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng quản lý nhà nước cấp xã

Trong suốt thời gian thực tập tại UBND xã Đồng Tâm, được sự giúp đỡ,hướng dẫn nhiệt tình của các cô chú, anh chị trong cơ quan đã giúp em có đượcnhững kiến thức và hiểu biết thêm những công việc trong thực tế Bản báo cáothực tập là những ghi chép của em về những hoạt động đã tham gia và kiến thức

thu thập được từ thực tế quan sát và tìm hiểu về “Công tác quản lý nhà nước về

hộ tịch tại UBND xã Đồng Tâm, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang” trong thời

gian thực tập từ ngày 03/01/2022 đến 06/03/2022

2 Mục đích

- Tiếp cận, trải nghiệm thực tế công việc tại UBND xã

- Tìm hiểu môi trường, phong cách làm việc của cơ quan Nhà nước, nhiệm

vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của UBND xã

- Làm sáng tỏ những quy định của pháp luật về đăng ký và quản lý hộ tịch.Phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý nhà nước về hộ tịch tại UBND

xã Đồng Tâm từ đó đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệuquả công tác quản lý nhà nước về hộ tịch tại địa phương

- Định hướng nghề nghiệp trong tương lai, hình thành bản lĩnh chính trị,đạo đức, tác phong nghề nghiệp và tâm huyết với ngành luật

3 Yêu cầu

- Thực tập tại UBND xã Đồng Tâm, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang

- Tham dự, quan sát các công việc thực tế để học hỏi kinh nghiệm thựctiễn, chuẩn bị cho viết báo cáo thực tập Có thể hỗ trợ công việc cho Chủ tịch xã,phó chủ tịch xã, cán bộ, công chức trong UBND xã…

- Chấp hành nghiêm túc nội quy, quy chế của cơ quan thực tế

- Thực hiện hoạt động thực tế an toàn, nghiêm túc, đúng kế hoạch và tiến

độ đã đề ra

4 Địa điểm và thời gian thực tập

Địa điểm: UBND xã Đồng Tâm, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang.

Thời gian: Từ ngày 03/01/2022 đến ngày 06/03/2022.

5 Kết cấu báo cáo thực tập

Ngoài phần mở đầu, mục lục, tài liệu tham khảo, phụ lục nội dung báo cáobao gồm 3 phần cụ thể:

Phần 1 Khái quát về UBND xã Đồng Tâm, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang.Phần 2 Thực trạng công tác quản lý nhà nước về hộ tịch tại UBND xãĐồng Tâm, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang

Phần 3 Nhận xét về kết quả thực tập và kiến nghị

PHẦN 1 KHÁI QUÁT VỀ UBND XÃ ĐỒNG TÂM HUYỆN BẮC QUANG

TỈNH HÀ GIANG

1.1 Vị trí địa lý

Hà Giang là một tỉnh thuộc vùng Đông Bắc Việt Nam Phía Đông giáp tỉnhCao Bằng, phía Tây giáp tỉnh Yên Bái và Lào Cai, phía Nam giáp tỉnh TuyênQuang, phía Bắc giáp tỉnh Vân Nam của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.Điểm cực bắc của lãnh thổ Hà Giang, cũng là điểm cực bắc của Tổ quốc thuộc địaphận xã Lũng Cú huyện Đồng Văn Với hơn 20 dân tộc sinh sống có nhiều phongtục tập quán, văn hoá truyền thống và những lễ hội rất sinh động đã làm Hà Giangtrở thành nơi hấp dẫn du khách đến tham quan Năm 2010, Công viên địa chấtCao nguyên đá Đồng Văn được UNESCO công nhận là thành viên của mạng lướiCông viên địa chất toàn cầu

Xã Đồng Tâm là xã vùng sâu, vùng xa của huyện Bắc Quang nằm ở phíaĐông Nam của tỉnh Hà Giang cách trung tâm huyện là thị trấn Việt Quang

khoảng 30km, cách thành phố Hà Giang khoảng 60km Địa bàn xã Đồng Tâm

có diện tích là 61,4131 Km2 tiếp giáp với các xã Đồng Tiến, Tân Quang, Tân

Thành, Việt Vinh và xã Kim Ngọc Xã Đồng Tâm có 7 thôn, bản gồm: Bản

Buốt; Bản Châng; Thôn Khuổi Thuối; Thôn Nậm Tuộc; Thôn Lâm; Thôn Nhạ;Thôn Pha

1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội và văn hóa

1.2.1 Hiện trạng phát triển kinh tế

Trong giai đoạn 2015 – 2020 kinh tế của xã phát triển với tốc độ gia tănggiá trị sản xuất bình quân 11,56 % năm Cơ cấu kinh tế có sự chuyển dịch từ sảnxuất nông – lâm nghiệp sang phát triển các ngành thương mại – dịch vụ Sảnxuất nông – lâm nghiệp vẫn là lĩnh vực chính và giữ vai trò quan trọng trong nềnkinh tế của xã Đồng Tâm nói riêng và toàn huyện Bắc Quang nói chung

1.2.2 Hiện trạng phát triển xã hội

- Dân số: Đến cuối năm 2021 dân số của xã Đồng Tâm khoảng 4.967

người, mật độ dân số phân bố 77 người/Km2; xã Đồng Tâm có 5 dân tộc sinhsống là các dân tộc: Tày, Kinh, Dao, Mông, Nùng Tỷ lệ dân cư nông thôncao, trình độ dân trí còn thấp, cuộc sống phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên

- Lao động và việc làm: Lao động trong độ tuổi lao động năm 2020 chiếm

44,18% tổng dân số và khoảng 9% tổng số lao động toàn huyện, trong đó lao độnghoạt động trong ngành kinh tế nông lâm nghiệp chiếm 93% tổng số lao động

- Giao thông: Trung tâm xã cách trục đường chính (Quốc lộ 2) là 15 Km.

Đường mới được nâng cấp, chất lượng vẫn còn tốt Các tuyến đường liên thôn,liên xã cũng đã được nâng cấp, cải tạo nhưng vẫn còn nhiều khó khăn

- Giáo dục – Đào tạo: Xã có 3 trường học từ Mầm non đến THCS với

khoảng 938 học sinh 100% các cháu trong độ tuổi (5 tuổi) được đến trường.Việc đầu tư cơ sở vật chất được tập chung chỉ đạo Tuy nhiên do nhiều học sinhngười dân tộc thiểu số nên còn gặp khó khăn trong công tác giảng dạy

- Y tế: Đội ngũ cán bộ y tế được tăng cường cả về số lượng và chất lượng;

Xã có 1 trạm y tế, 6 cán bộ và đã có bác sỹ phụ trách Công tác dân số, gia đình

và trẻ em đạt kết quả tích cực

- Văn hóa – Thông tin: Năm 2020, có 60% số làng, thôn, bản được công

nhận làng văn hóa, 65% hộ gia đình được công nhận gia đình văn hóa

- Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật: Công tác phổ biến, giáo dục

pháp luật được xã rất quan tâm Bộ phận tư pháp đã phối hợp với Hội phụ nữphổ biến giáo dục pháp luật, trợ giúp pháp lý cho phụ nữ; chú trọng công tác trợgiúp pháp lý cho đồng bào dân tộc ít người; Thành lập các mô hình sinh hoạtcộng đồng như: Câu lạc bộ tiền hôn nhân, Câu lạc bộ thanh niên với pháp luật…

1.2.3 Định hướng phát triển kinh tế – xã hội

Căn cứ vào quy hoạch, phát triển kinh tế – xã hội huyện Bắc Quang giaiđoạn 2018 – 2020 định hướng đến năm 2030 Tập trung lãnh đạo thực hiện tốtcác nhiệm vụ chính trị, mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội năm 2019 đề ra, tạo

mọi nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tập trung thực hiện xây dựng nôngthôn mới Thực hiện tốt các chính sách bảo đảm an sinh xã hội Đảm bảo giữvững an ninh trật tự an toàn xã hội Một số chỉ tiêu phát triển kinh tế xã hội của

xã Đồng Tâm như:

- Giá trị tăng thêm của nền kinh tế đạt tốc độ tăng bình quân 14,6%.Trong đó: các ngành dịch vụ tăng 17,5%; công nghiệp – xây dựng tăng 19,5%;nông – lâm nghiệp tăng 5,5% Cơ cấu kinh tế: dịch vụ chiếm 39,5%; côngnghiệp – xây dựng chiếm 34,1%; nông – lâm nghiệp chiếm 26,4% Thu nhậpbình quân đầu người đạt 15 triệu đồng trở lên; Độ che phủ rừng đạt 60%;

- Giáo dục đào tạo: Trẻ từ 0-2 tuổi đi nhà trẻ đạt 50%; Trẻ từ 3-5 tuổi đi

mẫu giáo đạt 98%; Trẻ từ 6-14 tuổi đến trường đạt trên 98%; Hạ tỷ lệ tăng dân

số tự nhiên còn 1,24%;

1.3 Nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của UBND xã Đồng Tâm huyện Bắc Quang tỉnh Hà Giang

1.3.1 Nhiệm vụ, quyền hạn của UBND xã

Căn cứ theo Điều 35 Luật tổ chức chính quyền địa phương 2015 (sửa đổi,

bổ sung 2019) UBND xã Đồng Tâm là cơ quan quản lý hành chính nhà nước ởđịa phương có nhiệm vụ, quyền hạn sau:

- Xây dựng, trình HĐND xã quyết định các nội dung quy định tại các

khoản 1, 2 và 4 Điều 33 của Luật này gồm: (1) Ban hành nghị quyết về những vấn đề thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND xã; (2) Quyết định biện pháp bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, đấu tranh, phòng, chống tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật khác, phòng, chống quan liêu, tham nhũng trong phạm vi được phân quyền; biện pháp bảo vệ tài sản của cơ quan, tổ chức, bảo hộ tính mạng,

tự do, danh dự, nhân phẩm, tài sản, các quyền và lợi ích hợp pháp khác của công dân trên địa bàn xã; (4) Quyết định dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn; dự toán thu, chi ngân sách xã; điều chỉnh dự toán ngân sách xã trong trường hợp cần thiết; phê chuẩn quyết toán ngân sách xã Quyết định chủ

trương đầu tư chương trình, dự án của xã trong phạm vi được phân quyền) và tổ

chức thực hiện các nghị quyết của HĐND xã

- Tổ chức thực hiện ngân sách địa phương

- Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn do cơ quan nhà nước cấp trên phân cấp,

ủy quyền cho UBND xã

1.3.2 Cơ cấu tổ chức xã Đồng Tâm huyện Bắc Quang tỉnh Hà Giang

Căn cứ theo Luật tổ chức chính quyền địa phương 2015 (sửa đổi, bổ sung2019) xã Đồng Tâm là xã loại III Hiện nay, UBND xã có 20 đồng chí:

- Bí thư Đảng ủy xã: 01 đồng chí – Đồng chí Giàng Seo Chiu

- Chủ tịch HĐND: 01 đồng chí – Đồng chí Bàn Văn Bình

- Chủ tịch UBND: 01 đồng chí – Đồng chí Triệu Giàu Lìn

- Phó chủ tịch UBND: 01 đồng chí – Đồng chí Nguyễn Văn Phú

- Trưởng công an xã: 01 đồng chí – Đại uý Hoàng Văn Dũng

- Công chức Tư pháp – Hộ tịch: 01 đồng chí – Đồng chí Sằm Bích Hoan

- Công chức khác: 12 đồng chí

- Hợp đồng lao động: 02 đồng chí

Về trình độ chuyên môn, lý luận chính trị cán bộ công chức của đơn vị:

- Trình độ chuyên môn: Cử nhân Luật: 02 người, Cử nhân công tác xãhội: 03 người, Cử nhân Quản lý đất đai: 01 người, Cử nhân kế toán: 01 người,Cao đẳng: 10 người, Trung cấp: 03 người

- Trình độ lý luận chính trị: Sơ cấp lý luận chính trị: 02 người, Trung cấp

lý luận chính trị: 10 người

PHẦN 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HỘ TỊCH TẠI UBND XÃ ĐỒNG TÂM HUYỆN BẮC QUANG TỈNH HÀ GIANG

2.1 Những vấn đề chung của quản lý nhà nước về hộ tịch

2.1.1 Khái niệm, đặc điểm về hộ tịch

Theo Khoản 1 Điều 2 Luật Hộ tịch 2014: “Hộ tịch là những sự kiện được quy định tại Điều 3 của Luật này, xác định tình trạng nhân thân của cá nhân từ khi sinh ra đến khi chết” Các sự kiện hộ tịch bao gồm: Khai sinh; kết hôn; giámhộ; nhận cha, mẹ, con; thay đổi, cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, bổ sungthông tin hộ tịch; khai tử; thay đổi quốc tịch; xác định lại cha, mẹ, con; xác địnhlại giới tính; Nuôi con nuôi, chấm dứt việc nuôi con nuôi; ly hôn, hủy việc kếthôn trái pháp luật, công nhận việc kết hôn; công nhận giám hộ; tuyên bố hoặchuỷ tuyên bố một người mất tích, đã chết, bị mất tích hoặc hạn chế năng lựchành vi dân sự; khai tử của công dân Việt Nam đã được giải quyết tại cơ quan

có thẩm quyền của nước ngoài và những sự kiện hộ tịch khác theo quy định củapháp luật

Đăng ký hộ tịch là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận hoặc

ghi vào sổ hộ tịch các sự kiện hộ tịch của cá nhân, tạo cơ sở pháp lý để nhà nướcbảo hộ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, thực hiện quản lý về dân cư

Từ khái niệm về hộ tịch, có thể thấy hộ tịch có một số đặc điểm sau:

Thứ nhất, hộ tịch chính là một giá trị nhân thân, gắn chặt với mỗi cá nhân

con người từ lúc sinh ra đến lúc chết đi Các thông tin về ngày sinh, ngày mất,cha đẻ, mẹ đẻ, giới tính, dân tộc, là những dấu hiệu giúp cho việc phân biệt từngngười với nhau Tuy nhiên có một số yếu tố có thể trong một số trường hợp đặcbiệt có thể được thay đổi, theo những thủ tục quy định của pháp luật

Thứ hai, hộ tịch là những giá trị về nguyên tắc không thể thay thế, hay

chuyển đổi cho người này sang người kia Do đó, việc thực hiện các sự kiện hộtịch phải do trực tiếp cá nhân bản thân người đó thực hiện, trừ trường hợp pháp

luật có quy định khác như khai sinh, khai tử, xác định dân tộc, nuôi con nuôi thì có thể do bố, mẹ, người thân thực hiện thay

Thứ ba, hộ tịch là những sự kiện nhân thân của con người mà không thể

lượng hoá được thành tiền hoặc một thứ gì khác Vì thế, hộ tịch không phải làmột loại hàng hóa có thể mua bán, trao đổi được

Để làm sáng tỏ hơn đặc điểm về hộ tịch, không thể không nhắc đến hộkhẩu Khi nghiên cứu về sự khác biệt giữa hộ khẩu và hộ tịch, có sự khác biệt ởchỗ, hộ tịch là sự khẳng định, ghi nhận sự thay đổi về nhân thân con ngườithông qua các thông tin cụ thể, còn hộ khẩu thì là cái có sau hộ tịch, hộ khẩu chobiết cá nhân con người đó ở đâu, ai quản lý thông qua quản lý nhà nước về cưtrú, nhân khẩu Có một đặc điểm chung được phản ánh thông tin cá nhân ở trên

cả góc độ hộ tịch và hộ khẩu, đó là quốc tịch Quốc tịch ghi nhận công dân ngoàicác thông tin cá nhân thì còn khẳng định sự quản lý dân cư quốc gia, tuy nhiêntheo Luật Quốc tịch thì cá nhân có thể mang hai quốc tịch khác nhau

2.1.2 Khái niệm, đặc điểm, vai trò quản lý nhà nước về hộ tịch

Quản lý nhà nước là hoạt động của nhà nước trên các lĩnh vực lập pháp,

hành pháp và tư pháp nhằm thực hiện các chức năng đối nội và đối ngoại củanhà nước Nói cách khác, quản lý nhà nước là sự tác động của các chủ thể mangquyền lực nhà nước, chủ yếu bằng pháp luật tới các đối tượng quản lý nhằmthực hiện các chức năng đối nội và đối ngoại của nhà nước Như vậy, tất cả các

cơ quan nhà nước đều làm chức năng quản lý nhà nước và pháp luật là phươngtiện chủ yếu để quản lý nhà nước

Quản lý nhà nước về hộ tịch là một nội dung của quản lý hành chính – Tư

pháp do các chủ thể có thẩm quyền (trước hết và chủ yếu do các cơ quan hànhchính nhà nước và người có thẩm quyền bao gồm: Chính phủ; Bộ Tư pháp; Bộngoại giao; Bộ Công an; UBND các cấp; chủ thể có thẩm quyền bao gồm Chủtịch UBND xã, công chức thực hiện công tác hộ tịch) thực hiện trên cơ sở phápluật và để thi hành pháp luật trong lĩnh vực hộ tịch Hay là quá trình tổ chức,điều hành của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc đăng ký và

quản lý hộ tịch nhằm đảm bảo các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân và đápứng yêu cầu quản lý dân cư, phục vu cho quá trình phát triển kinh tế – xã hội.Thông qua quản lý nhà nước về hộ tịch, nhà nước thực hiện quản lý, theo dõithực trạng biến đổi đối với dân cư như: khai sinh, khai tử, kết hôn… Trên cơ sở

đó nhà nước đề ra những chính sách, kế hoạch phát triển kinh tế – văn hoá, dân

số phù hợp với hiện thực khách quan Trong quản lý nhà nước về hộ tịch, các cơquan nhà nước có thẩm quyền thực hiện những hoạt động như: Ban hành, hướngdẫn và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật về hộ tịch; hướng dẫn chỉđạo nghiệp vụ chuyên môn về hộ tịch; ban hành, quản lý, hướng dẫn việc sửdụng các loại sổ sách, biểu mẫu hộ tịch; tổ chức tuyên truyền, phổ biến, vậnđộng nhân dân chấp hành các quy định của pháp luật về hộ tịch; tổ chức việcđăng ký hộ tịch; giải quyết khiếu nại, tố cáo về hộ tịch…

Hiện nay công tác quản lý hộ tịch được thực hiện theo Luật Hộ tịch số60/2014/QH13 ngày 20/11/2014 do Quốc hội ban hành; Nghị định số 123/2015/NĐ-CP ngày 15/11/2015 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biệnpháp thi hành Luật Hộ tịch; Thông tư số 15/2015/TT-BTP ngày 16/11/2016 của

Bộ Tư pháp quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật

Hộ tịch Mới đây nhất là Thông tư số 04/2020/TT-BTP ngày 28 tháng 5 năm

2020 của Bộ Tư pháp quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Hộ tịch vànghị định số 123/2015/NĐ-CP ngày 15 tháng 11 năm 2015 của Chính phủ quyđịnh chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật hộ tịch

Quản lý nhà nước về hộ tịch có những đặc điểm sau:

Một là, quản lý nhà nước về hộ tịch là hoạt động mang tính quyền lực nhà

nước Thể hiện qua việc các chủ thể có thẩm quyền đại diện ý chí nhà nước thựchiện quản lý hộ tịch bằng những phương thức khác nhau, trong đó việc ban hànhvăn bản quản lý nhà nước về hộ tịch là phương tiện cơ bản và chủ yếu nhất Bêncạnh đó, quyền lực nhà nước còn thể hiện qua việc các chủ thể có thẩm quyềntiến hành các hoạt động đảm bảo thực hiện ý chí nhà nước như: truyên truyền,giáo dục pháp luật; tổ chức hoà giải…

Hai là, quản lý nhà nước về hộ tịch là hoạt động được tiến hành bởi

những chủ thể có quyền quản lý hành chính nhà nước, đó là những cơ quan, cánhân có thẩm quyền, được trao quyền quản lý nhà nước về hộ tịch trong bộ máynhà nước Chủ thể chủ yếu thực hiện quản lý hành chính nhà nước về hộ tịch làcác cơ quan quản lý hành chính nhà nước (Chính phủ, Bộ, Ủy ban nhân dâncác cấp, các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân và đội ngũ cán bộ,công chức làm công tác Tư pháp – Hộ tịch)

Ba là, quản lý nhà nước về hộ tịch là hoạt động có tính thống nhất,

được tổ chức chặt chẽ, bộ máy các cơ quan thực hiện quản lý nhà nước về hộtịch được tổ chức thành một hệ thống thống nhất từ trung ương đến địa phương

Bốn là, hoạt động quản lý nhà nước về hộ tịch có tính chấp hành và điều

hành Điều này được thể hiện qua việc những hoạt động này được tiến hành trên

cơ sở pháp luật và nhằm mục đích thực hiện pháp luật

Năm là, quản lý nhà nước về hộ tịch là hoạt động mang tính liên tục, kịp

thời và linh hoạt để đáp ứng sự vận động không ngừng của đời sống xã hội Đây

là cơ sở quan trọng trong việc xác lập quy định về tổ chức và hoạt động, quy chếcông chức của bộ máy quản lý hộ tịch; tạo ra bộ máy quản lý hộ tịch gọn nhẹ, có

sự linh hoạt trong tổ chức, có đội ngũ công chức quản lý hộ tịch năng động, sángtạo, quyết đoán và chịu sự ràng buộc trách nhiệm đối với hoạt động của mình

Quản lý nhà nước về hộ tịch có vai trò quan trọng đối với đời sống xã hội:

Một là, giúp cho việc xác định, quản lý các sự kiện liên quan đến nhân

thân của công dân Trên cơ sở đó các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đã đưa ranhững chủ trường, chính sách phát triển, quản lý nhà nước về hộ tịch ngày cànghiệu quả, đáp ứng được những yêu cầu của thực tại

Hai là, Quản lý nhà nước về hộ tịch là cơ sở để Đảng, Nhà nước thống kê,quản lý dân cứ, phục vị đắc lực cho các cấp, các ngành hữu quan trong hoạchđịnh và xây dựng các chính sách và kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội phù hợp,sát với tình hình thực tế như các chính sách dân số, phân bố dân cư, chia tách,sáp nhập địa giới hành chính…

Ba là, là cơ sở để thực hiện tốt chính sách về dân số Việc bảo đảm

chính xác thông tin đăng ký hộ tịch còn giúp cho việc xác định độ tuổi (tuổitham gia nghĩa vụ quân sự, tuổi chịu trách nhiệm hình sự, tuổi vào các cấphọc, tuổi công tác ), nhóm tuổi, số con trong gia đình, khoảng cách giữa cáclần sinh, từ đó giúp cho việc thống kê số nhân khẩu, phổ cập giáo dục

Bốn là, quản lý nhà nước hộ tịch còn phục vụ cho an sinh xã hội như

việc cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí cho trẻ em dưới 6 tuổi Ngoài ra, nó còn

là cơ sở để các cấp chính quyền địa phương xây dựng kế hoạch đầu tư kết cấu

hạ tầng như xây dựng trường học, công trình phúc lợi

Năm là, quản lý nhà nước về hộ tịch góp phần đảm bảo những quyền nhân

thân cơ bản của công dân Việc đăng ký hộ tịch tạo cơ sở pháp lý bảo đảm một

số quyền nhân thân cơ bản của cá nhân như: quyền thay đổi đổi họ tên; nhận cha

mẹ, con; xác định dân tộc; ly hôn; kết hôn… được ghi nhận trong các văn bảnpháp luật

2.1.3 Nội dung quản lý nhà nước về hộ tịch

Nội dung chung về quản lý nhà nước về hộ tịch ở nước ta hiện nay đượcpháp luật quy định cụ thể, bao gồm: Ban hành hoặc trình cơ quan có thẩm quyềnban hành văn bản quy phạm pháp luật về đăng ký và quản lý hộ tịch; tổ chứctriển khai thực hiện pháp luật về hộ tịch; ứng dụng công nghệ thông tin trongđăng ký và quản lý hộ tịch; xây dựng và quản lý Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử;thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật vềđăng ký và quản lý hộ tịch; thống kê hộ tịch; hợp tác quốc tế về hộ tịch

UBND cấp xã là cấp hành chính cơ sở trực tiếp đảm nhiệm việc đăng ký

hộ tịch Căn cứ theo khoản 1 Điều 71 Luật hộ tịch 2014 các nhiệm vụ, quyềnhạn của UBND cấp xã chủ yếu liên quan đến thực hiện nội dung đăng ký hộtịch, bố trí công chức Tư pháp – Hộ tịch thực hiện việc đăng ký hộ tịch Tuynhiên, ngoài hoạt động đăng ký hộ tịch UBND cấp xã còn phải thực hiện một sốnhiệm vụ khác như tuyên truyền, phổ biến, vận động nhân dân chấp hành phápluật về hộ tịch; quản lý, sử dụng Sổ hộ tịch, biểu mẫu hộ tịch theo quy định;

quản lý, cập nhật, khai thác Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử và cấp bản sao trích lục

hộ tịch theo quy định; tổng hợp tình hình và thống kê hộ tịch báo cáo UBND cấphuyện; lưu trữ sổ hộ tịch, hồ sơ đăng ký hộ tịch; giải quyết khiếu nại, tố cáo và

xử lý vi phạm về hộ tịch theo thẩm quyền

Trong cơ cấu tổ chức của UBND cấp xã, công chức Tư pháp – Hộ tịch làcông chức chuyên trách có nhiệm vụ giúp UBND cấp xã thực hiện hoạt độngquản lý hộ tịch Theo quy định tại Điều 73 Luật hộ tịch 2014, trong lĩnh vực hộtịch, Công chức Tư pháp – Hộ tịch có nhiệm vụ, quyền hạn sau: Tuân thủ quyđịnh của luật Hộ tịch và các quy định khác của pháp luật có liên quan về hộ tịch;Chịu trách nhiệm trước UBND cấp xã và pháp luật về việc đăng ký hộ tịch; Tuyêntruyền, phổ biến, vận động nhân dân chấp hành các quy định của pháp luật về hộtịch; Giúp UBND cấp xã đăng ký hộ tịch kịp thời, chính xác, khách quan, trungthực; cập nhật đầy đủ các sự kiện hộ tịch đã được đăng ký vào Cơ sở dữ liệu hộtịch điện tử; Chủ động kiểm tra, rà soát để đăng ký kịp thời việc sinh, tử phát

sinh trên địa bàn (Đối với địa bàn dân cư không tập trung, điều kiện đi lại khó

cấp xã cho tổ chức đăng ký lưu động đối với việc khai sinh, kết hôn, khai tử);

Thường xuyên trau dồi kiến thức pháp luật để nâng cao năng lực và nghiệp vụđăng ký hộ tịch; tham gia các lớp bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ do UBNDhoặc cơ quan tư pháp cấp trên tổ chức; Chủ động báo cáo, đề xuất UBND cùngcấp phối hợp với cơ quan, tổ chức kiểm tra, xác minh về thông tin hộ tịch; yêucầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin để xác minh khi đăng ký hộtịch; phối hợp với cơ quan Công an cùng cấp cung cấp thông tin hộ tịch cơ bảncủa cá nhân cho Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư

2.1.4 Nguyên tắc quản lý nhà nước về hộ tịch

Nguyên tắc quản lý nhà nước về hộ tịch hiện nay được quy định tạiĐiều 5 của Luật Hộ tịch năm 2014, bao gồm:

Một là, tôn trọng và bảo đảm quyền nhân thân của cá nhân.

Hai là, mọi sự kiện hộ tịch của cá nhân phải được đăng ký đầy đủ, kịp

thời, trung thực, khách quan và chính xác; trường hợp không đủ điều kiệnđăng ký hộ tịch theo quy định của pháp luật thì người đứng đầu cơ quan đăng

ký hộ tịch từ chối bằng văn bản và nêu rõ lý do

Ba là, đối với những việc hộ tịch mà Luật này không quy định thời hạn

giải quyết thì được giải quyết ngay trong ngày; trường hợp nhận hồ sơ sau 15giờ mà không giải quyết được ngay thì trả kết quả trong ngày tiếp theo

Bốn là, mỗi sự kiện hộ tịch chỉ được đăng ký tại một nơi theo đúng

thẩm quyền

Cá nhân có thể được đăng ký hộ tịch tại cơ quan đăng ký hộ tịch nơithường trú, tạm trú hoặc nơi đang sinh sống Trường hợp cá nhân không đăng kýtại nơi thường trú thì Ủy ban nhân dân cấp huyện, Ủy ban nhân dân cấp xã, Cơquan đại diện nơi đã đăng ký hộ tịch cho cá nhân có trách nhiệm thông báo việcđăng ký hộ tịch đến UBND cấp xã nơi cá nhân đó thường trú

Năm là, mọi sự kiện hộ tịch sau khi đăng ký vào Sổ hộ tịch phải được cập

nhật kịp thời, đầy đủ vào Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử

Sáu là, nội dung khai sinh, kết hôn, ly hôn, khai tử, thay đổi, cải chính, bổ

sung hộ tịch, xác định lại giới tính, xác định lại dân tộc của cá nhân trong Cơ sở

dữ liệu hộ tịch là thông tin đầu vào của Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư

Bảy là, bảo đảm công khai, minh bạch thủ tục đăng ký hộ tịch.

2.2 Thực trạng công tác quản lý nhà nước về hộ tịch tại UBND xã Đồng Tâm huyện Bắc Quang tỉnh Hà Giang

2.2.1 Thực hiện đăng ký hộ tịch

Từ khi Luật hộ tịch 2014 có hiệu lực, UBND xã Đồng Tâm đã lãnh đạo,chỉ đạo việc đăng ký và quản lý hộ tịch trên địa bàn xã và trực tiếp thực hiệnđăng ký, quản lý hộ tịch theo thẩm quyền đạt hiệu quả, cơ bản đảm bảo đượcyêu cầu quản lý nhà nước về hộ tịch trên địa bàn Theo báo cáo tổng kết côngtác tư pháp các năm từ năm 2018 đến năm 2021, kết quả thực hiện đăng ký hộtịch trên địa bàn xã Đồng Tâm được trình bày cụ thể ở Phụ lục 01

Nhìn vào Phụ lục 01 về các việc đăng ký hộ tịch trên địa bàn, có thể thấy,trong giai đoạn từ 2018 đến hết năm 2021, xã Đồng Tâm đã giải quyết lượngcông việc khá lớn, nhiều đầu việc, thể hiện sự quan tâm chỉ đạo đúng mức củaUBND xã Là một xã vùng núi, tỷ lệ người dân tộc thiểu số cao (hơn 47%), cóđịa hình chủ yếu là đồi núi nên có một lượng lớn người dân ở vùng sâu, vùng xaviệc tiếp cận các thông tin chính thống của chính quyền gặp nhiều khó khăn,cũng ảnh hưởng đến công tác quản lý, đăng ký hộ tịch trên địa bàn Mặc dù vậy,với sự nỗ lực của Đảng bộ và chính quyền, thời gian qua việc thực hiện quản lýnhà nước về hộ tịch trên địa bàn huyện đã đạt được những kết quả đáng kể.

* Đăng ký khai sinh: Trong 4 năm (2018-2021) xã Đồng Tâm đã tiến

hành khai sinh cho 733 trường hợp Trong đó khai sinh đúng hạn là 481 trườnghợp, chiếm 65.62%; khai sinh quá hạn là 200 trường hợp, chiếm 27.52%; đăng

ký khai sinh lại là 66 trường hợp, chiếm 7.09 % Năm 2018 số trường hợp đếnkhai sinh cao nhất 199 trường hợp; năm 2019 là 184 trường hợp; năm 2021 là

181 trường hợp; năm 2020 là 169 trường hợp Tỷ lệ khai sinh quá hạn năm 2018

là 30.65%, năm 2019 là 23.37%, năm 2020 là 26.63%, năm 2021 là 28,18%trong tổng số trường hợp đăng ký khai sinh qua các năm

Biểu đồ 2.1 Tỷ lệ đăng ký khai sinh tại xã Đồng Tâm giai đoạn 2018-2021

(Nguồn: Phụ lục số 01)

* Đăng ký kết hôn: Trong 4 năm (2018-2021) trên địa bàn xã đã thực hiện

đăng ký kết hôn cho 311 trường hợp, trong đó đăng ký kết hôn lần 1 là 285, kếthôn lần 2 là 26 trường hợp

Biểu đồ 2.2 Tỷ lệ đăng ký kết hôn tại xã Đồng Tâm giai đoạn 2018-2021

(Nguồn: Phụ lục số 01)

* Đăng ký khai tử: Trong 4 năm (2018-2021) trên địa bàn xã đã thực hiện

khai tử 188 trường hợp, trong đó đăng ký đúng hạn là 131 trường hợp, chiếm69.68%, đăng ký quá hạn là 52 trường hợp, chiếm 27.66%, đăng ký lại là 5trường hợp, chiếm 2.66%

* Đăng ký thay đổi, cải chính, bổ sung hộ tịch, xác định lại dân tộc:

Trong 4 năm trên địa bàn xã có 54 trường hợp đăng ký thay đổi, cải chính, bổsung hộ tịch, trong đó có 12 trường hợp thay đổi hộ tịch, 28 trường hợp cảichính hộ tịch và 14 trường hợp bổ sung hộ tịch và 06 trường hợp xác định lạidân tộc

* Đăng ký nhận cha, mẹ, con: Trong 4 năm (2018-2021) trên địa xã có 12

trường hợp nhận cha, mẹ, con Trong đó cha, mẹ nhận con 06 trường hợp, connhận cha mẹ 06 trường hợp

* Cấp giấy chứng nhận tình trạng hôn nhân: Trong 4 năm (2018-2021)

trên địa bàn xã có 382 trường hợp xin cấp giấy chứng nhận tình trạng hôn nhân