ĐỀ TÀI ẢNH HƯỞNG CỦA BẢO HIỂM y TẾ đến đời SỐNG NGƯỜI DÂN NÔNG THÔN, VÙNG DÂN TỘC THIỂU SỐ VÀ MIỀN NÚI ở VIỆT NAM

Nguyễn Thị Kim Lân ĐỀ TÀI: ẢNH HƯỞNG CỦA BẢO HIỂM Y TẾ ĐẾN ĐỜI SỐNG NGƯỜI DÂN NÔNG THÔN, VÙNG DÂN TỘC THIỂU SỐ VÀ MIỀN NÚI Ở VIỆT NAM... Bảo hiểm xã hội xuất hiện cùng với đó đem lại nhi

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN NHẬP MÔN NĂNG LỰC THÔNG TIN Giảng viên: ThS Nguyễn Thị Kim Lân

ĐỀ TÀI: ẢNH HƯỞNG CỦA BẢO HIỂM Y TẾ ĐẾN ĐỜI SỐNG NGƯỜI DÂN NÔNG THÔN, VÙNG DÂN TỘC THIỂU SỐ VÀ MIỀN NÚI Ở VIỆT NAM.

Sinh viên: Nguyễn Thị Kim Chi

Mã sinh viên: 19032640

Khoa: Xã hội học

Hà Nội - 5/2021

MỤC LỤC

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI2

2 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU 2

3 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC 5

4.2.3.PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH 7

5 PHÂN TÍCH DỮ LIỆU 7

6 KẾT LUẬN 7

7 THẢO LUẬN 11

8 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

9 BẢNG BIỂU, SỐ LIỆU NGHIÊN CỨU, TRANH ẢNH MINH HỌA 15

1 Lí do chọn đề tài

Trong xã hội hiện đại ngày nay, chất lượng cuộc sống của con người ngày càng cao hơn, nhu cầu người dân đáp ứng với các chính sách của xã hội ngày càng nhiều, không chỉ người dân đô thị mà người dân nông thôn họ cũng tiếp cận với nhiều chính sách xã hội, phúc lợi xã hội, an sinh xã hội,… phù hợp với nhu cầu của cá nhân và túi tiền Bảo hiểm

xã hội là một trong những chính sách không còn xa lạ đối với người dân Việt Nam, bảo hiễm xã hội là một trong những vấn đề được đề cập nhiều đến không chỉ trong vài năm trước mà một vài năm trở lại đây, bảo hiểm xã hội càng ngày càng xuất hiện nhiều và trở thành công cụ quan trọng trong các chính sách xã hội dành cho người dân Bảo hiểm xã hội xuất hiện cùng với đó đem lại nhiều lợi ích cho người, bảo hiểm xã hội được người dân ở đô thị biết đến từ rất lâu, còn đối với người dân nông thôn, người dân vùng dân tộc thiểu số thì bảo hiểm xã hội còn nhiều hạn chế, do các chính sách xã hội được phổ biến đến họ còn ít, các cơ quan chức năng chưa phổ biến một cách cụ thể Bảo hiểm xã hội bao gồm các loại bảo hiểm nhỏ hơn: bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, trợ cấp xã hội

và các chương trình việc làm Theo số liệu thống kê của Báo Nhân dân vào ngày

24/12/2020 cho thấy rằng “số người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện gần 1,1 triệu người, tăng gần gấp đôi so với năm 2019 Con số này đạt khoảng 2,2 % lực lượng lao động trong độ tuổi là nông dân và khu vực phi chính thức tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, tăng gấp 5 lần so với năm 2015 Cả nước có gần 13,3 triệu người tham gia bảo

hiểm thất nghiệp (đạt khoảng 27% lực lượng lao động trong độ tuổi)” Theo Nguyên

Khang – Ngân Anh (2020) (Gần 1,1 Triệu Người Tham Gia Bảo Hiểm Xã Hội Tự

Nguyện, n.d.)

Từ đó ta thấy được, số lượng người dân tham gia bảo hiểm xã hội có số lượng tăng theo hằng năm và không có dấu hiệu giảm sút Trong các loại bảo hiểm xã hội thì bảo hiểm y

tế có sức ảnh hưởng nhiều nhất đến người dân Do vấn đề bảo hiểm y tế liên quan đến kinh tế, sức khỏe,… và nhiều vấn đề khác Theo nhiều số liệu thống kê đã chứng tỏ sức

ảnh hưởng của thẻ bảo hiểm y tế đến chất lượng cuộc sống của người dân vùng nông thôn

và dân tộc thiểu số là rất lớn Nên bài nghiên cứu này sẽ nghiên cứu về vấn đề “Ảnh

hưởng của bảo hiểm y tế đến đời sống người dân nông thôn, vùng dân tộc thiểu số và miền núi ở Việt Nam.”

2 Câu hỏi nghiên cứu

2.1 Bảo hiểm y tế là gì?

2.2 Những đối tượng nào được sử dụng bảo hiểm y tế?

Thẻ bảo hiểm y tế giúp đỡ người dân như thế nào trong trường hợp khám chữa bệnh? 2.3 Bảo hiểm y tế giúp đỡ người dân trong những trường hợp nào xảy ra?

2.3.1 Thẻ bảo hiểm y tế giúp đỡ người dân như thế nào trong trường hợp khám chữa

bệnh?

2.3.2 Thẻ bảo hiểm y tế giúp đỡ người dân những vấn đề gì về kinh tế?

2.4 Ảnh hưởng của bảo hiểm y tế đến kinh tế người dân vùng dân tộc thiểu số ra

sao?

2.5 Điều gì xảy ra khi người dân không cần dùng đến thẻ bảo hiểm y tế khi đã tham

gia?

2.6 Những bất lợi của việc chỉ dùng được thẻ bảo hiểm y tế khi khám chữa bệnh tại

các tỉnh lẻ?

3 Tổng quan tài liệu

Bảo hiểm xã hội ở Việt Nam trong một vài năm gần đây phát triển rất nhiều, bảo hiểm

y tế là một trong những chính sách của bảo hiểm xã hội Sự xuất hiện của bảo hiểm y

tế ban đầu rất nhiều người phản đối, nhưng trong một vài năm gần đây bảo hiểm y tế được đông đảo người dân tham gia đặc biệt là người dân nông thôn, người dân vùng dân tộc thiểu số

Nhắc đến sức ảnh hưởng của Bảo hiểm y tế đến đời sống của người dân vùng nông thôn, vùng dân tộc thiểu số và vùng núi Sở Y tế tỉnh Bình Định thì:

“Theo quy định hiện hành, người tham gia BHYT có những quyền lợi sau:

Tất cả trẻ em dưới 6 tuổi, những người trong diện hộ nghèo được cấp thẻ BHYT miễn phí; Nhà nước hỗ trợ 100% mức đóng phí BHYT đối với người thuộc hộ cận nghèo đang sinh sống tại các huyện nghèo và các huyện có tỷ lệ hộ nghèo cao; Nhà nước hỗ trợ tối thiểu 70% phí BHYT cho người thuộc hộ cận nghèo; UBND tỉnh/thành phố có thể hỗ trợ mức đóng phí BHYT cho người cận nghèo của địa

phương từ 10 - 30%

Người có thẻ BHYT khi đi khám chữa bệnh được Quỹ BHYT trả toàn bộ hoặc một phần tiền khám, chữa bệnh (tỷ lệ chi trả phụ thuộc vào việc chữa bệnh đúng tuyến hay trái tuyến); được cán bộ có chuyên môn y tế khám bệnh, chữa bệnh; được chuyển đến bệnh viện tuyến trên khi bệnh nặng

Trường hợp người có thẻ đang điều trị tại cơ sở khám chữa bệnh nhưng thẻ BHYT hết hạn thì Quỹ BHYT thanh toán chi phí khám bệnh, chữa bệnh trong phạm vi quyền lợi và mức hưởng theo chế độ quy định cho đến khi ra viện hoặc hết đợt điều

trị ngoại trú.” Theo Thu Phương - Khoa TT-GDSK- Trung tâm Kiểm soát bệnh tật

(2020 )(Định, 2020)

Dưới đây là một số tài liệu cho thấy những lợi ích mà số lượng người dân tham gia bảo hiểm y tế đạt được và từ đó ta thấy số lượng người dân tham gia bảo hiểm y tế nhanh chóng tăng quan từng năm Cho thấy mức độ quan trọng của bảo hiểm y tế đối với người dân nông thôn, vùng dân tộc thiếu số và miền núi:

Theo Sở Y tế tỉnh Phú Thọ, Trung Tâm y tế huyện Thanh Sơn cho biết:

“Việc tham gia Bảo hiểm y tế đã mang lại rất nhiều lợi ích thiết thực cho người dân, nhất là các hộ gia đình có mức thu nhập thấp khi chẳng may đau ốm hay có vấn đề về sức khỏe Bảo hiểm y tế là hình thức bảo hiểm để chăm sóc sức khỏe cho nhân dân không vì mục đích lợi nhuận, do nhà nước tổ chức thực hiện và toàn dân tham gia, để bảo vệ sức khỏe cho mỗi người khi chẳng may ốm đâu, tai nạn, nhằm đảm bảo an sinh

xã hội Bảo hiểm y tế mang lại công bằng về chăm soc sức khỏe cho mọi người đặc biệt là người nghèo và đồng bào dân tộc sống ở vùng sâu, vùng xa

Bảo hiểm y tế là cách tôt nhất để mọi người giúp nhau choa sẻ rủi ro khi bị ốm đau, bệnh tật Do đó, đóng tiền mua Bảo hiểm y tế là cách đóng góp khi lành, để dành khi

ốm Bảo hiểm y tế chi trả phần lợn chi phí khám bệnh, chữa bệnh theo đúng nơi đăng

kí ghi trên thẻ Thực hiện khám chữa bệnh bằng thẻ Bảo hiểm y tế giúp người nghèo

và cận nghèo bớt đi gánh nặng chi tiêu cho gia đình khi ốm đau.”(Sơn, 2020)

Theo khảo sát gần đây của một số tỉnh thành ở Đồng bằng Sông Hồng, cụ thể là ở tỉnh Thái Bình cho thấy:

“Nghiên cứu tiến hành điều tra 550 nông dân trên địa bàn tỉnh Thái Bình Kết quả phân tích cho thấy số nông dân tham gia BHYT liên tục tăng trong những năm gần đây, nhưng với tốc độ chậm Hầu hết nông dân (chiếm 92,18%) cho rằng, đây là chính sách rất cần thiết với họ; Mặc dù vậy, tỷ lệ nông dân không có nhu cầu tham gia còn khá cao (dao động từ 7-31%) do nhiều lý do Tại thành phố Thái Bình, nơi có tỷ lệ nông dân không có nhu cầu tham gia BHYT tự nguyện cao nhất (khoảng 31%), những

lý do chính mà chúng tôi thu thập được là: (1) Không có thói quen đi KCB (chiếm 80%); (2) Do thủ tục hành chính rườm rà (chiếm 75%); (3) Do mức đóng BHYT cao (chiếm 65%) và (4) Thu nhập thấp (chiếm 55%) Dựa trên kết quả nghiên cứu và phân tích, bốn (4) giải pháp cơ bản đã được đề xuất nhằm tăng cường sự tham gia BHYT tự

nguyện của nông dân.”Vũ Ngọc Huyên, Nguyễn Văn Song (2014) THỰC TRẠNG THAM GIA BẢO HIỂM Y TẾ TỰ NGUYỆN CỦA NÔNG DÂN TỈNH THÁI BÌNH

(Tạp chí Khoa học và Phát triển 2014, tập 12, số 6: 853-861) (Huyên & Song, n.d.)

Theo khảo sát ở một số vùng dân tộc thiểu số, cụ thể là tỉnh Lào Cai Do đời sống người dân còn nhiều khó khăn, chất lượng cuộc sống còn không được đảm bảo tuy nhiên số người dân tham gia bảo hiểm y tế khá tương đối:

“Tính đến 30/06/2020, số người than gia bảo hiểm y tế tại tỉnh Lào Cai là 721.350 người, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế tính đến 6 tháng đầu năm đạt 97,13% Trong đó số thẻ bảo hiểm y tế đã cấp người dân tộc thiểu số là 288.637 người, với kinh phí là 114.546 triệu đồng; còn lại là các đối tượng khác Số người tham gia bảo hiểm y tế hộ gia đình là 53.176 người ( bao gồm cả người dân tộc thiểu số ở xã vùng 1 đã rời khỏi

vùng khó khăn) Tổng số trẻ em được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí là 91.359

người.” Theo Ngô Quyền - PTB Dân tộc tỉnh (2020) (Cai, 2020).

Các dữ liệu thống kê trên cho thấy số người dân tham gia bảo hiểm y tế từ những vùng nông thôn, vùng dân tộc thiếu số là rất lớn Họ ý thức được tầm quan trọng của bảo hiểm y tế đến đời sống, chất lượng cuộc sống, việc làm và sức khỏe của bản than

và gia đình

4 Phương pháp nghiên cứu khoa học

4.1 Phương pháp luận

4.2 Phương pháp thu thập thông tin

4.2.1 Phương pháp phân tích tài liệu

Đề tài sử dụng những tài liệu là các công trình nghiên cứu khoa học, tạp chí học thuật chuyên ngành, những đề tài nghiên cứu báo cáo hội nghị hội thảo khoa học của các tác giả đi trước để phục vụ cho bài nghiên cứu Đa phần là các đề tài nghiên cứu có

liên quan đến chủ đề “Ảnh hưởng của bảo hiểm y tế đến đời sống người dân nông

thôn, vùng dân tộc thiểu số và miền núi ở Việt Nam” Ngoài các tài liệu học thuật

chuyên ngành, bài còn sử dụng một số tài liệu trong giáo trình, sánh, báo, tạp chí có nguồn trên internet góp phần tận dụng triệt để cac tài liệu liên quan đến đề tài trên tinh thần tiếp thu chọn lọc sáng tạo và triển khai theo đúng hướng đi của đề tài

nghiên cứu

4.2.2 Phương pháp quan sát

Qua thực tế thì đối tượng nghiên cứu trong đề tài là “ảnh hưởng của bảo hiểm y tế đến đời sống”, khách thể nghiên cứu là “người dân vùng nông thôn, vùng dân tộc thiểu và miền núi tại Việt Nam” Từ đó, ta quan sát tiến hành phỏng vấn người dân tại các vùng nông thôn, vùng dân tộc thiểu số và miền núi Trong quá trình phỏng vấn người phỏng vấn cần chú ý nghe, nhìn và phỏng vấn, ghi chép một cách đầy đủ những thông tin thực tế, dữ liệu có liên quan đến bài nghiên cứu

4.2.3 Phương pháp nghiên cứu định lượng

Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: đề tài sử dụng bảng hỏi để tiến hành phỏng vấn ngẫu nhiên 100 người dân nông thôn, vùng dân tộc thiểu số và miền núi là đối tượng tham gia vào việc sử dụng thẻ bảo hiểm y tế Vì phương pháp này là phương pháp thu thập thông tin định lượng cho ra các kết quả nghiên cứu cụ thể nên phương pháp này thường xuyên được sử dụng trong nghiên cứu Các kết quả khảo sát định lượng qua bảng hỏi, sau khi đưa ra kết quả sẽ được xử lý làm sạch thông tin thông qua phần mềm xử lý dữ liệu định lượng, các kết quả này sẽ đưa ra tính khoa học cho đề tài nghiên cứu

4.2.4 Phương pháp nghiên cứu định tính

Sử dụng phương pháp phỏng vấn bán cấu trúc (phỏng vấn sâu) – phỏng vấn dựa trên các câu hỏi và chủ đề được đề cập đến, tuy nhiên thứ tự và cách thức đặt câu hỏi cũng như việc thêm, bớt các câu hỏi sẽ được thay đổi để phù hợp với ngữ cảnh và người được phỏng vấn Mục đích của phỏng vấn này là tìm hiểu ra được sự ảnh hưởng của bảo hiểm y tế đến sức khỏe người dân vùng nông thôn, vùng dân tộc thiểu số và miền núi ở Việt Nam

5 Phân tích dữ liệu

Từ trước tới nay sức khỏe con người luôn được coi trọng, là vấn đề luôn được cộng đồng xã hội chú ý và quan tâm Bảo hiểm y tế xuất hiện liên quan trực tiếp đến việc khám sức khỏe của con người cụ thể là tình trạng chi phí phải trả khi khám chữa bệnh tại các cơ sở kinh tế, bảo hiểm y tế giúp người dân hạn chế được nhiều chi phí khi khám chữa bệnh, đây là chính sách xã hội được phổ biến rộng rãi từ nông thôn, thành thị vùng dân tộc thiểu số và vùng núi đến đô thị Do vấn đề sức khỏe luôn được người dân đặt lên hàng đầu lên ngay khi có bảo hiểm xã hội, nhiều người dân tìm hiểu kĩ lưỡng các chính sách liên quan đến bảo hiểm y tế Do bảo hiểm y tế không phân biệt

độ tuổi bất cứ ai từ nhỏ đến lớn, ở độ tuổi nào cũng có thể sử dụng bảo hiểm y tế nên

số lượng người dùng bảo hiểm y tế tăng nhanh chóng Bảo hiểm y tế giúp con người trên nhiều phương diện, đảm bảo quyền lợi cho người dân khi đăng kí bảo hiểm y tế

Từ đó phân tích ảnh hưởng của bảo hiểm y tế đến chi phí khám sức khỏe con người ở Việt Nam qua các vùng khác nhau gồm: vùng nông thôn, vùng dân tộc thiểu số, miền núi qua nhiều dữ liệu Chủ yếu ảnh hưởng trên hai phương diện sức khỏe và kinh tế Nhiều nhà báo, nhà khoa học đã đưa ra nhiều bài báo, bài báo cáo khoa học:

- Vùng nông thôn:

Tại nông thôn, cơ sở vật chất y tế còn hạn chế, các trạm y tế xã còn nhiều thốn về cơ

sở vật chất nên mỗi khi người dân khám chữa bệnh phải nên các bệnh viện tuyến huyện, tỉnh và có khi cả cấp trung ương Mỗi khi phát sinh các thủ tục rất mất nhiều thời gian Cho nên người dân rất cần thẻ bảo hiểm y tế để bớt và làm giảm được rất nhiều chi phí phát sinh Không những thế ở các vùng nông thôn còn nhiều các chính sách giúp các xã đạt chuẩn nông thôn mới, việc bà con tham gia bảo hiểm y tế cũng là điều kiện để các xã đạt chuản nông thôn mới Cụ thể tại Nam Định, huyện Hải Hậu:

“Là một trong những huyện đầu tiên trong cả nước xây dựng thành công nông thôn mới, huyện Hải Hậu (Nam Định) đã có nhiều kinh nghiệm hay trong việc phát triển và

duy trì tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế bền vững”.Theo Minh Đức (2020) (BHYT ở Điểm

Sáng Nông Thôn Mới, n.d.)

“Trong bối cảnh đó, tỷ lệ bảo phủ bảo hiểm y tế - một trong những tiêu chí đạt chuẩn nông thôn mới của Hải Hậu, cũng là con số khá khiêm tốn Theo ông Lâm Hồng Kiên – Giám đốc BHXH huyện, năm 2009, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế trên địa bàn mới chỉ đạt 29,93% - còn cách xa so với mục tiêu bảo hiểm y tế chuẩn theo nông thôn mới Tuy nhiên, vơi sự chỉ đạo quyết liệt của cấp ủy, chính quyền trong quá trình xây dựng

nông thôn mới, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế tại Hải Hậu tăng qua các năm.”Theo Minh

Đức (2020),(BHYT ở Điểm Sáng Nông Thôn Mới, n.d.)

- Vùng dân tộc thiểu số và vùng núi:

Điều kiện sống người dân vùng núi và dân tộc thiểu số thiếu thốn Do điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, chất lượng cuộc sống chưa được cải thiện Một số các chính sách

xã hội còn chưa được phổ biến cho người dân nơi đây Sự xuất hiện của bảo hiểm y tế

giúp đỡ cho người dân rất nhiều ở các dịch vụ khám chữa bệnh do điều kiện sống còn khó khăn, kinh tế hộ gia đình còn hạn chế, nhiều người dân mắc các bệnh hiểm nghèo gây ảnh hưởng đến sức khỏe nhưng không dám đến các cơ sở y tế để khám chữa bệnh

do chi phí phải trả là quá lớn Họ không đủ sức chi trả, nhiều hộ gia đình đông con, kinh tế còn hạn hẹp không đủ sức gánh vác một khoản chi phí lớn để chữa trị bệnh cho người thân Từ đó, sức ảnh hưởng của bảo hiểm y tế đến người dân nơi đây là rất cần thiết Cụ thể theo Cổng thông tin điện tử tỉnh Phú Thọ cho biết tại huyện Tân Sơn:

“Hiện, bình quân mỗi ngày Trung tâm y tế huyện Tân Sơn đón tiếp gần 300 người đến khám, điều trị bệnh Từ đầu năm đến nay, Trung tâm đã tiến hành khám, chữa bệnh cho khoảng 27.000 lượt người, trong đó khoảng 25.000 lượt người được BHYT chi trả Theo tính toán, nếu không có thẻ BHYT, chi phí trung bình mỗi bệnh nhân điều trị nội trú tại Trung tâm khoảng 3 triệu đồng/đợt điều trị, có trường hợp bệnh nặng, cấp cứu chi phí tăng lên 7-8 triệu đồng/đợt Tuy nhiên, đối với những người có thẻ BHYT, khi thanh toán viện phí họ chỉ phải đồng chi trả một phần nhỏ, thậm chí không phải

thanh toán viện phí trong trường hợp quỹ BHYT chi trả 100%.”(Theo Huyền Trang

(2019),(Đảm bảo quyền lợi bảo hiểm y tế cho đồng bào dân tộc thiểu số, n.d.)

Ngoài ra, còn một vài bài báo cáo cũng cho thấy mức độ ảnh hưởng của bảo hiểm y tế đến đời sống của người dân, không những vấn đề bảo hiểm y tế liên quan trực tiếp đến vấn đề quá trình các xã đạt nông thôn mới Qua đó số người dân tham gia bảo hiểm y tế cũng tăng qua từng năm Cụ thể ở tỉnh Lào Cai:

“Lào Cai là một tỉnh miền núi, biên giới là nơi cư trú của 25 dân tộc anh em chung sống Là một tỉnh có địa hình chia cắt phức tạp, dời sống kinh tế, xã hội của người dân nơi đây còn nhiều khó khăn Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo sâu sát của Tỉnh ủy, sự giám sát của Hội đồng nhân dân và sự chỉ đạo quyết liệt của Uỷ ban nhân dân tỉnh, toàn tỉnh Lào Cai đã có 55 xã đạt Nông thôn mới (NTM)/143 xã (sau khi điều chỉnh địa giới còn lại 51 xã đạt chuẩn Nông thôn mới/127 xã) Trong đó năm

2019 có 7 xã đạt Nông thôn mới và 6 tháng đầu năm 2020 có thêm 5 xã Nông thôn