LỜI NÓI ĐẦU 33 I MỞ ĐẦU 1 Lý do chọn sáng kiến Miêu tả là loại văn nhằm giúp người đọc, người nghe hình dung những đặc điểm, tính chất nổi bật của sự vật, sự việc, con người, phong cảnh, làm cho những cái đó như hiện lên trước mắt người đọc, người nghe Trong văn miêu tả, năng lực quan sát của người viết, người nói thường được bộc lộ rõ nhất Do vậy miêu tả là một kiểu bài khó vì học sinh không có khả năng quan sát kĩ và tinh tế, học sinh chỉ có thể gặp một lần hoặc xem trên truyền hình, qua hình.
Trang 1Miêu tả là loại văn nhằm giúp người đọc, người nghe hình dungnhững đặc điểm, tính chất nổi bật của sự vật, sự việc, con người, phong cảnh,…làm cho những cái đó như hiện lên trước mắt người đọc, người nghe Trong vănmiêu tả, năng lực quan sát của người viết, người nói thường được bộc lộ rõ nhất.
Do vậy miêu tả là một kiểu bài khó vì học sinh không có khả năng quan sát kĩ vàtinh tế, học sinh chỉ có thể gặp một lần hoặc xem trên truyền hình, qua hìnhảnh nên các em không cảm nhận được vẻ đẹp của đối tượng hay những hoạtđộng thường ngày của chúng, không biết dựa vào cảm xúc của mình để làm chođối được được tả trở nên đẹp hơn, sinh động hơn, gần gũi hơn
Qua thực tế giảng dạy tại lớp 4B trường Tiểu học Tân Văn, xã Tân Văn,huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn tôi nhận thấy phân môn Tập làm văn là phânmôn khó nhất trong các phân môn của môn Tiếng Việt, nó không chỉ giúp chohọc sinh hình thành các kĩ năng: Nghe, nói, đọc, viết mà còn rèn cho học sinhkhả năng giao tiếp, quan sát, phân tích tổng hợp và đặc biệt hình thành cho họcsinh những phẩm chất tốt đẹp của con người Dạy Tập làm văn là bồi dưỡng tâmhồn các em lớn lên từng ngày, dạy các em cách nhìn cuộc sống xung quanhtrong thực tế với cảm xúc thực của các em
Vì vậy, làm thế nào để học sinh làm văn hay và có hiệu quả thì lại là mộtvấn đề còn gặp nhiều khó khăn với các trường Tiểu học nói chung và trườngTiểu học Tân Văn nói riêng Chính điều này đã thúc đẩy tôi tìm ra các biện pháp
để “Hướng dẫn lập dàn ý và viết đoạn văn miêu tả cho học sinh lớp 4B trường Tiểu học Tân Văn” Tôi mong rằng sáng kiến nghiên cứu của tôi sẽ giúp cho các
đồng nghiệp khác thực hiện tốt nhiệm vụ của mình để công tác giáo dục ngàycàng đạt được hiệu quả cao hơn
2 Mục tiêu của sáng kiến.
- Giúp học sinh nắm được tầm quan trọng của phân môn Tập làm văn củamôn Tiếng Việt từ đó tìm ra được cách quan sát, tìm ý cũng như lập dàn ý chitiết để viết thành đoạn văn, bài văn miêu tả hay và sinh động Qua đây giúp các
em thấy được cái hay, cái đẹp của phân môn tập làm văn để các em yêu thíchphân môn hơn
- Giúp học sinh hiểu rõ hơn bản chất của văn miêu tả, biết phân tích đề bài
và lựa chọn các chi tiết để miêu tả một cách dễ dàng hơn và đã biết áp dụng đểlàm được bài văn hoàn chỉnh tránh được lý lẽ dài dòng khó hiểu Đồng thời các
em yêu thích học Tiếng Việt
Trang 2- Đảm bảo cho tất cả học sinh có cơ hội tham gia thực sự vào quá trìnhhọc tập, giáo viên quan tâm đến khả năng học tập của từng học sinh, đặc biệtnhững học sinh có khó khăn về học tập, học sinh có năng khiếu môn học.
- Tạo cơ hội cho tất cả giáo viên nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng
sư phạm và phát huy khả năng sáng tạo trong việc áp dụng các phương pháp, kỹthuật dạy học thông qua việc dự giờ, trao đổi, thảo luận, chia sẻ sau khi dự giờ
- Có kinh nghiệm trong dạy văn miêu tả cho học sinh lớp 4 để vận dụngphương pháp và hình thức tổ chức dạy học một cách linh hoạt
- Góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường
3 Phạm vi của sáng kiến:
- Đối tượng nghiên cứu: Thể loại văn miêu tả cho học sinh lớp 4 Một sốkinh nghiệm rèn viết đoạn văn miêu tả
- Phạm vi nghiên cứu: Học sinh lớp 4B trường Tiểu học Tân Văn
- Thời gian áp dụng sáng kiến: Tháng 9 năm 2021 đến tháng 5 năm 2022
II CƠ SỞ LÍ LUẬN, CƠ SỞ THỰC TIỄN
1 Cơ sở lí luận.
Văn miêu tả là loại văn nhằm giúp người đọc, người nghe hình dungnhững đặc điểm, tính chất nổi bật của sự vật, sự việc, con người, phong cảnh,…làm cho những cái đó như hiện lên trước mắt người đọc, người nghe Trong vănmiêu tả, năng lực quan sát của người viết, người nói thường được bộc lộ rõ nhất.Văn miêu tả là loại văn mang tính thông báo thẩm mĩ Đó là sự miêu tả thể hiệnđược cái mới mẻ, cái riêng trong cách quan sát, cách cảm nhận của người viết
Trong văn miêu tả, cái mới, cái riêng phải gắn với cái chân thật Ngônngữ trong văn miêu tả giàu cảm xúc, giàu hình ảnh, giàu nhịp điệu, âm thanh.Muốn miêu tả được, trước hết người ta phải biết quan sát, rồi từ đó nhận xét,liên tưởng, tưởng tượng, ví von, so sánh,… để làm nổi bật lên những đặc điểmtiêu biểu của sự vật
Đối tượng của văn miêu tả là những con vật, cây cối, đồ vật quen thuộcxung quanh chúng ta Khi viết đoạn văn miêu tả cần tập trung vào những nétriêng, hoạt động tiêu biểu của đối tượng đó Để bài văn được sinh động và hấpdẫn hơn với người đọc ta có thể lồng vào đó những hình ảnh so sánh, nhân hóavới những cung bậc cảm xúc khác nhau
Ngôn ngữ trong văn miêu tả cần chính xác, cụ thể, giàu hình ảnh và có nétriêng biệt Chính vì thế để có bài văn hay đòi hỏi người viết phải có hiểu biết về
Trang 3phương pháp làm văn, phải biết quan sát, tìm ý, lập dàn ý, dùng từ ngữ, biết vậndụng linh hoạt các biện pháp nghệ thuật tu từ được học để viết đoạn văn.
2 Cơ sở thực tiễn.
Trong thực tế giảng dạy, tôi thấy nhiều học sinh chưa biết cách làm mộtbài văn miêu tả từ việc tìm hiểu đề, tìm ý, lập dàn ý đến viết thành thạo một bàivăn hoàn chỉnh Trong khi làm một bài văn miêu tả các em mới chỉ là kể lể vàliệt kê chứ chưa biết cách tái hiện lại đối tượng cần tả theo yêu cầu của đề bài.Đặc biệt là phần lớn các em chưa biết cách lập dàn ý cho một bài văn miêu tả,các em nghĩ đến đâu, nghĩ đến cái gì là các em miêu tả đến đó mà không theotrình tự nào cả Bài viết của các em thường thiếu hình ảnh, câu văn viết không rõràng, diễn đạt lủng củng Chính vì thế mà điểm bài văn miêu tả của các emthường không cao
Chính vì một số nguyên nhân trên tôi đã khảo sát chất lượng đầu năm củahọc sinh lớp 4B trường Tiểu học Tân Văn năm học 2021- 2022 để làm kiểmchứng thực nghiệm sau này
Đề bài: Em hãy tả một đồ vật mà em yêu thích
Kết quả thu được như sau:
Năm học TSH
S
HS lập được dàn
ý và viết đượcđoạn văn hay
HS lập đượcdàn ý và viếtđược đoạn văn
HS lập được dàn ýnhưng viết đoạnvăn còn lủng củng
Như vậy, từ kết quả trên tôi thấy chất lượng học sinh lập được dàn ý vàviết được đoạn văn hay còn hạn chế, học sinh lập được dàn ý nhưng viết đoạnvăn còn lủng củng còn nhiều Vì vậy tôi quyết định nghiên cứu và lựa chọn một
số giải pháp để hướng dẫn lập dàn ý và viết đoạn văn miêu tả cho học sinh để
mong muốn học sinh có được kết quả tốt hơn
III NỘI DUNG SÁNG KIẾN
1 Nội dung và những kết quả nghiên cứu của sáng kiến.
1.1 Các giải pháp đã và đang tiến hành để giúp học sinh lập dàn ý và viếtđoạn văn miêu tả tại lớp 4B trường Tiểu học Tân Văn, xã Tân Văn, huyện BìnhGia
1.1.1 Điều tra phân loại học sinh
Giáo viên điều tra, phân loại, nắm chắc từng đối tượng học sinh: học sinhnăng khiếu, học sinh đạt chuẩn, học sinh đạt chuẩn chưa bền vững và học sinh
Trang 4cá biệt Nắm chắc được đối tượng học sinh, giáo viên sẽ đề ra được kế hoạchdạy học phù hợp, có những biện pháp dạy học phù hợp với từng đối tượng họcsinh Đồng thời, tạo điều kiện tốt nhất góp phần phụ đạo học sinh đạt chuẩnchưa bền vững biết lập dàn ý và viết đoạn văn miêu tả, có thể vận dụng làmđược một bài văn hoàn chỉnh, học sinh có năng khiếu được phát huy hết khảnăng của mình.
1.1.2 Cá thể hoá hoạt động dạy học
- Quan tâm đến mọi đối tượng học sinh đạt chuẩn, học sinh đạt chuẩnchưa bền vững đồng thời vẫn đảm bảo phát triển năng lực cảm thụ văn học đốivới học sinh có năng khiếu
Ví dụ:
+ Bài làm của một học sinh trên chuẩn và học sinh năng khiếu: Dưới bóng mát của cây bàng, chúng em vui chơi, nô đùa thoả thích Cây bàng như người bạn lớn hiền từ và tốt bụng của tất cả chúng em.
+ Bài của một học sinh đạt chuẩn kiến thức kĩ năng: Trong vườn nhà em
+ Em hãy nói tình cảm của mình đối với con vật em yêu thích (yêu, ghét)?(Em rất yêu quý con mèo nhà em )
+ Em thể hiện tình yêu đó bằng những việc làm như thế nào ? (Em trồngcây, chăm sóc bồn hoa để trường em ngày càng đẹp hơn hay Em không bao giờphá phách làm hỏng đồ đạc hay bẻ hoa của nhà trường )
- Tuyệt đối không được hướng dẫn học sinh một cách đồng loạt để các em
có những câu văn nghĩa chung chung như: Em rất yêu quý cây Em thường chăm sóc cây mỗi ngày để cây mau lớn hay Chú mèo là người bạn thân thiết đối với em
Phải hướng dẫn để học sinh tìm ra những nét đặc sắc của đối tượng miêu
tả Những nét đặc sắc đó giúp người đọc hình dung được đối tượng miêu tả cụthể mà không lẫn lộn với đối tượng miêu tả khác
Ví dụ: Để hướng dẫn học sinh tả cây phượng, tôi cho học sinh quan sát,
tìm ý và chọn những chi tiết mà chỉ cây phượng mới có: " Khi mùa hè đến cây phượng như nhuộm một màu đỏ rực nhờ những chùm hoa phượng đỏ thật đẹp biết bao nhiêu Mùa hè sẽ không buồn một chút nào bởi vì sắc đỏ của hoa
Trang 5phượng Cứ thỉnh thoảng có một cơn gió nhẹ nhàng thổi qua thì cánh hoa phượng khi đã nở bung sẽ rơi rụng xuống Hoa phượng đỏ rực giống như những đốm lửa rực rỡ khiến cho mùa hè đẹp hơn, vui tươi hơn Hoa phượng đối với em
nó là một loài hoa thân thiết, một loài hoa học trò "
1.1.3 Làm giàu vốn từ cho học sinh
Nếu học kiểu bài trong phân môn kể chuyện, học sinh chỉ tái hiện lại nộidung câu chuyện đã nghe, đã đọc là có thể đạt được yêu cầu cơ bản của đề bàithì văn miêu tả đòi hỏi phải có một vốn từ phong phú mới có thể làm bài Thếgiới quanh ta rất phong phú, đa dạng và không ngừng biến đổi Người viết vănkhông thể “vẽ” được một cảnh, một người nếu bản thân người ấy thiếu vốn từ,vốn sống
Làm giàu vốn từ cho học sinh có nghĩa là giúp cho các em nắm một số từgợi tả để có thể dùng trong miêu tả Thường xuyên yêu cầu học sinh đặt câu vớicác từ mới để các em hiểu rõ nghĩa của từ đồng thời luyện kĩ năng nói câu hoànchỉnh cho các em Giáo viên cần giúp các em hiểu và vận dụng tốt các từ đồngnghĩa, trái nghĩa, các từ tượng thanh, tượng hình và các biện pháp tu từ đã học.Hướng dẫn học sinh cách tích lũy vốn từ qua tất cả các môn học và qua cuộcsống hằng ngày
Ví dụ: Giáo viên yêu cầu học sinh tìm các từ ngữ gợi tả cây cối như:
Gốc cây (to, thô, sần sùi, mảnh mai, chắc nịch, …); Thân cây (to, cao, chắc, ghồ ghề, xù xì, bạc phếch, ram ráp, nhẵn bóng, mềm mại, phủ đầy gai,…) Cành cây (vươn dài, tỏa ra, khẳng khiu, mập mạp, chắc chắn, xum xuê, um tùm, cong queo, trơ trụi,…)
Cho học sinh tìm từ bằng các hình thức như: quan sát thực tế (quan sát vậtthật), quan sát tranh ảnh, xem phim, đọc sách, nhất là qua các phân môn củaTiếng Việt hoặc các môn học khác và qua hình thức trò chơi,…
1.1.4 Hướng dẫn học sinh tích luỹ vốn kiến thức văn học
Tích luỹ văn học là điều kiện tối thiểu để học tốt môn Tiếng Việt, nhất làtrong phân môn Tập làm văn Giáo viên yêu cầu học sinh ghi chép những tiếngkhó, ghi những trường hợp mắc lỗi chính tả đã được sửa chữa vào vở Trongphân môn Tập làm văn, đây cũng là một biện pháp tích cực để giúp học sinh traudồi vốn kiến thức văn học Các em ghi chép các ý hay, các câu, đoạn văn hay.Việc ghi chép này không nhất thiết để cho học sinh khi làm văn sẽ mở ra sửdụng nhưng trước hết, qua mỗi lần ghi chép, các em sẽ được một lần đọc, ghinhớ, bắt chước, lâu dần thành thói quen Khi làm bài, những từ ngữ, hình ảnh, ývăn sẽ tự động tái hiện, giúp học sinh có thể vận dụng trong bài làm
Trang 61.1.5 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu, cảm nhận cái hay, cái đẹp của mộtđoạn văn.
Hướng dẫn học sinh tìm hiểu để cảm nhận cái hay, cái đẹp qua việc đọcmột đoạn văn được thầy cô tiến hành qua nhiều tiết học Cảm nhận được cáihay, cái đẹp, các em sẽ hình thành được những cảm xúc thẩm mĩ, giúp cho việchọc tập làm văn tốt hơn, nhất là văn miêu tả
Để hướng dẫn tìm hiểu cảm nhận cái hay, cái đẹp của đoạn văn, giáo viênhướng dẫn các em hình thành thói quen suy nghĩ, tự đặt và ghi các câu hỏi xoayquanh nội dung đoạn văn Kết quả học sinh có thể tự đặt các câu hỏi như:
+ Đoạn văn này miêu tả đặc điểm gì của con vật ?
+ Đoạn văn này dùng những từ láy nào để miêu tả hình ảnh của con vật? + Có thể dùng những hình ảnh so sánh nào cho đoạn văn ?
1.1.6 Sử dụng phương pháp luyện tập theo mẫu
Gợi ý cho học sinh trên chuẩn và học sinh năng khiếu làm bài, trình bàycâu văn, đoạn văn Cả lớp theo dõi, nhận xét, giáo viên chốt lại Nhưng điểmmấu chốt là giáo viên phải chú ý từng đối tượng học sinh, sửa chữa từng em,động viên sự sáng tạo của các em, dù là rất nhỏ
Dựa trên một đề văn cụ thể, giáo viên hướng dẫn học sinh vận dụng cáckiến thức kĩ năng đã học về đề văn đó để làm nhiều bài khác nhau, nhất là vớiđối tượng học sinh đạt chuẩn và đạt chuẩn chưa bền vững
Ví dụ: Học bài văn tả cây cối, học sinh miêu tả cây hoa hồng Khi gặpmột đề văn yêu cầu tả cây bóng mát, học sinh có thể sử dụng thứ tự miêu tả, bốcục, các biện pháp nghệ thuật đã sử dụng ở đề bài trước để thực hiện làm đề bàithứ hai Tất nhiên, giáo viên phải giúp học sinh tránh sự sao chép nguyên văn
1.1.7 Rèn cho học sinh kĩ năng quan sát
Điều quyết định sự thành công của lập dàn ý và viết đoạn văn miêu tả làcác em phải "có cái gì để viết" mới có thể tả được Một trong những cách để "cócái gì để viết" là quan sát Muốn quan sát có hiệu quả, giáo viên cần phải dạyhọc sinh xác định mục đích quan sát, hơn thế nữa, các em phải có tấm lòng, biếtyêu, biết ghét, phải có cách nghĩ, cách cảm nhận riêng của mình Quan sát saocho khi làm văn phản ánh được đối tượng vừa cụ thể, chi tiết, vừa có tính kháiquát Chi tiết phải làm cho người đọc thấy được bản chất của sự vật Vì vậy, cầndạy học sinh khi quan sát phải lựa chọn Quan sát theo trình tự từ xa đến gần vàngược lại, từ trong ra ngoài, từ bao quát đến chi tiết và ngược lại Ghi chépnhững điều đã quan sát được Tổ chức quan sát từng đối tượng cụ thể Có thể
Trang 7hướng dẫn quan sát theo nhiều hình thức: quan sát trực tiếp đối tượng (hoạtđộng ngoài trời, qua các tiết học môn TNXH, Khoa học, trong giờ ra chơi,…);quan sát ở nhà (vườn cây nhà em, con vật nuôi trong gia đình, …); quan sát quabáo, đài, tivi ( một số cây được bảo tồn, cây quý hiếm, một số khu rừng quốcgia, các loại động vật trong vườn bách thú, thế giới động vật )
Dàn ý và đoạn văn miêu tả cần có các chi tiết cụ thể nhưng đó không phải
là chi tiết rời rạc, hay mang tính liệt kê mà đó là những chi tiết lột tả được cáiriêng của người và vật.Ví dụ:Tả ngoại hình của con vật, không nhất thiết phải tảhết cả mắt, mũi, tai, đuôi, lông, …mà phải tập trung vào những nét nổi bật, gây
ấn tượng của con vật đó Thậm chí đối với những học sinh trên chuẩn, có năngkhiếu viết văn, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh cách tả một đặc điểm nổibật của con vật mà vẫn làm nổi bật được hình ảnh của con vật đó
Ví dụ: Cô mèo này cũng khá là đanh đá Đầu cô tròn giống như quả bóngtennis Lại thêm một đôi tai mới thính làm sao, dù tiếng nhỏ đến đâu cô cũng cóthể phát hiện ra
1.1.8 Chọn đề tài gần gũi, quen thuộc với học sinh và rèn kĩ năng tìmhiểu đề
Việc phân tích tìm hiểu đề giúp các em xác định được yêu cầu, giới hạn của
đề bài.Với mỗi đề bài cụ thể, khi phân tích tìm hiểu đề cần hướng dẫn cho họcsinh trả lời các câu hỏi: Viết để làm gì? Viết về cái gì? Viết cho ai? Thái độ cầnbộc lộ trong bài là thái độ như thế nào? Đích của bài viết không phải lúc nàocũng nhận thấy
Ví dụ: Với đề bài "Em hãy lập dàn ý cho bài văn miêu tả một con vật nuôitrong gia đình em." Nhưng thực ra mục đích thực sự của bài viết này là thôngqua việc miêu tả ngoại hình và tính nết, các em cần thể hiện được tình cảm thânthương đối với đối tượng miêu tả Trong khi tìm hiểu đề, có những học sinh vìkhông xác định được rõ thái độ cần có khi tả nên khi tả con vật hoặc tả cây cốilại có những chi tiết phản ánh một thái độ không ưa thích hay không bộc lộ đượctình cảm đối với đối tượng miêu tả Đó cũng chính là lí do khiến mỗi giáo viênchúng ta khi dạy học sinh làm một bài văn miêu tả không thể bỏ qua việc rèncho học sinh bộc lộ rõ thái độ, tình cảm của mình khi viết Vì vậy cần xen vàobài làm những câu văn nêu nhận xét suy nghĩ của mình Nhưng tình cảm, thái độkhông phải lúc nào cũng thể hiện ở những câu nói trực tiếp như: em rất yêu …,
em rất thích …, em rất quý …, mà có thể thể hiện qua cách miêu tả
Trong một lớp học có nhiều đối tượng học sinh, khi ra đề bài cho các em,tôi luôn tạo cho các em quyền lựa chọn bằng cách ra nhiều đề bài để các đối
Trang 8tượng trong lớp đều có thể tự do chọn đề bài thích hợp cho mình, tránh áp đặtcho các em
Ví dụ: Khi ra đề lập dàn ý hoặc viết đoạn văn cho bài văn tả cây cối, tôi chọn ba đề bài sau:
Em hãy lập dàn ý cho một trong ba đề bài sau:
a) Tả một cây hoa mà em yêu thích
b) Tả một cây có bóng mát (hoặc cây ăn quả) mà em yêu thích
c) Tả một cây cối được trồng ở sân trường em
Với các đề bài trên, các em có thể chọn đối tượng miêu tả là một cây hoa
mà em yêu thích Nhưng với một vài học sinh khác, các em cũng có thể chọn tảmột cây có bóng mát (hoặc cây ăn quả) mà các em đã có dịp quan sát trực tiếphoặc qua các chương trình trên ti vi hoặc phim ảnh
1.1.9 Giúp học sinh luyện viết câu
- Để lập được dàn ý và viết đoạn văn, trước hết mọi học sinh phải viếtđược câu văn đúng ngữ pháp Đây là yêu cầu cơ bản (vì câu là đơn vị lời nói).Đối với học sinh có năng khiếu, giáo viên yêu cầu học sinh đặt câu đúng ngữpháp, giàu hình ảnh, tạo được sắc thái riêng của đối tượng miêu tả Đối với họcsinh đạt chuẩn, dưới chuẩn, giáo viên hướng dẫn học sinh đặt được câu đúng,thể hiện được ý cần nói Ví dụ: Miêu tả cây phượng:
+ Với học sinh đạt chuẩn chưa bền vững: thân cây phượng to, nhiều rễ +Với học sinh đạt chuẩn: thân cây phượng rất to, dưới gốc mọc rất nhiều
rễ nhô lên khỏi mặt đất.
+Với học sinh trên chuẩn và học sinh năng khiếu: thân cây phượng rất to chắc phải mấy đứa chúng em ôm mới xuể, phần rễ cây phát triển nhô lên cả mặt đất, vô tình như một cái ghế tạo thành chỗ ngồi cho các bạn học sinh ở trường.
- Biết dùng dấu câu đúng, nhất là dấu chấm và dấu phẩy Ngắt câu đúng
sẽ diễn đạt rõ ràng, người đọc, người nghe dễ dàng tiếp nhận thông tin Việc dạycho các em sử dụng đúng dấu câu đã được tiến hành từ các lớp dưới và phảiđược thường xuyên ôn luyện Giáo viên đưa ra các trường hợp sử dụng dấu câuchưa đúng để cả lớp nhận xét
Ví dụ:
+ Trong giờ ra chơi các bạn đều đến gốc cây phượng để ngồi đọc sách + Sân trường mát rượi bởi bóng của những cây bàng cây phượng.
Học sinh trao đổi, sửa chữa:
+ Trong giờ ra chơi, các bạn đều đến gốc cây phượng để ngồi đọc sác h.
Trang 9+ Sân trường mát rượi bởi bóng của những cây bàng, cây phượng.
1.1.10 Hướng dẫn học sinh lập dàn ý bằng sơ đồ tư duy
Tìm ý và lập dàn ý trong làm văn nói chung và trong văn miêu tả nóiriêng là một thao tác, một bước chuẩn bị không thể thiếu, có thể nói nó có vaitrò rất quan trọng đối với học sinh đặc biệt là học sinh Tiểu học Vì vậy đối vớihọc sinh lớp 4 để lập được một dàn ý chi tiết, đủ ý và theo đúng bố cục của mộtbài văn miêu tả để mà học sinh có thể dựa vào đó viết thành một đoạn văn haymột bài văn hay thì quả thật là rất khó
Mọi người ai cũng hiểu rằng khi viết văn nếu bỏ đi công đoạn tìm ý và lậpdàn ý thì bài làm của các em sẽ không đi đúng theo yêu cầu, khi viết bài kiểm trabài văn của các em sẽ thiếu đi tính hệ thống, tính lôgic Điều này làm cho bàivăn không đạt được như mục tiêu đã đề ra
Đối với kiểu bài miêu tả, quan sát là cơ sở chủ yếu để tìm ý Việc quan sát
có thể tiến hành ngay trên lớp hoặc tiến hành ngoài lớp trước tiết học Muốn bảođảm các yêu cầu trên, các đề bài ra cho học sinh phải tính đến khả năng quan sátcủa các em Không nên ra các đề miêu tả mà học sinh không thể quan sát trựctiếp
Khi hướng dẫn học sinh quan sát trực tiếp đối tượng miêu tả, quan trọngnhất là biết cách đặt câu hỏi kết hợp với hướng dẫn học sinh quan sát Câu hỏicần chỉ rõ sử dụng giác quan nào, quan sát bộ phận nào của đối tượng miêu tả.Thông thường học sinh chỉ quen sử dụng mắt để quan sát và nhận xét, ít biếtcách dùng các giác quan khác Đề tài miêu tả phong phú, giáo viên chú ý đặt câuhỏi yêu cầu học sinh tập sử dụng mắt, mũi, tai, tay, da,…để thu thập nhiều nhậnxét khác nhau giúp cho việc miêu tả sinh động, mới mẻ
Để viết được bài văn miêu tả hoàn chỉnh, học sinh cần có nhiều kĩ năngnhư: xác định đúng yêu cầu của đề bài, quan sát, tìm ý miêu tả, lập dàn ý, viếtđoạn và bài, chỉnh sửa và hoàn thiện bài viết Trong các kĩ năng trên thì lập dàn
ý là khâu vô cùng quan trọng và không dễ đối với rất nhiều học sinh Học sinhkhông biết sắp xếp ý nào trước, ý nào sau dẫn đến bài văn lủng củng, rời rạc,thiếu ý Vì vậy sơ đồ tư duy sẽ là một giải pháp phù hợp với các em bởi nó là sơ
đồ có cấu trúc và hình ảnh rõ ràng giúp các em ghi nhớ tốt và tạo hứng thú đểcác em có thể liên tưởng, tưởng tượng và sáng tạo về đối tượng được miêu tả.Nếu như học sinh lập được dàn ý đúng, đầy đủ thì coi như bài viết đã thành côngmột nửa
Với sự sáng tạo của mình, giáo viên chỉ cần hướng dẫn một vài lần tỉ mỉ
là các em có thể tự làm được các dàn ý cho bài văn bằng cách vẽ sơ đồ tư duy
Trang 10Cách làm này vừa lôi cuốn, gây hứng thú cho các em, vừa giúp các em nhớ bàilâu và viết được bài văn hoàn chỉnh, sáng tạo
Để học sinh có kĩ năng cách lập dàn ý của một bài văn miêu tả, tôi chohọc sinh làm quen rút dàn ý từ những bài văn hoàn chỉnh cho trước
Sau khi học sinh đã quan sát đối tượng miêu tả ở nhà, công việc của giáoviên là đặt câu hỏi gợi ý để học sinh hồi tưởng lại những gì đã quan sát được
Khi học sinh đã quan sát và tìm đủ ý rồi, giáo viên hướng dẫn các em lậpdàn ý bài văn Dàn ý phải đủ 3 phần:
- Phần mở bài: Giới thiệu bao quát đối tượng định tả
- Phần thân bài:
+ Miêu tả bao quát đối tượng
+ Miêu tả chi tiết, bộ phận (chú ý chi tiết chính)
Trong quá trình miêu tả cần đan xen cảm xúc, suy nghĩ của đối tượngmiêu tả
+ Kết bài: Nêu suy nghĩ, cảm xúc hay đánh giá ý nghĩa của đối tượngmiêu tả
Khi lập dàn ý cần cân đối câu từ Câu không quá dài hay quá ngắn, mỗicâu cần làm nổi rõ một trọng tâm của bài Các ý cần chặt chẽ, logíc với nhau,học sinh cần nắm chắc từng kiểu bài cụ thể:
- Kiểu văn tả đồ vật, loài vật, cây cối:
+ Khi làm kiểu bài này có thể chọn trình tự miêu tả từ bao quát đến cụthể Riêng tả loài vật, cây cối có thể theo quá trình trưởng thành của đối tượngvới các giai đoạn cụ thể
+ Đối tượng miêu tả ở kiểu bài này là những đồ dùng, vật dùng, nhữnghình ảnh quen thuộc trong đời sống hàng ngày Do đó khi miêu tả phải chú ý tớicông dụng ý nghĩa của chúng cũng như mối quan hệ giữa chúng với con người.Đặc biệt thỉnh thoảng trong quá trình tả có thể đan xen vào một vài kỉ niệm thểhiện sự gắn bó giữa người tả với đối tượng được tả
+ Cần biết điều chỉnh hợp lý giữa tả thực và các hình ảnh liên tưởng Nếu
tả thực nhiều quá thì hình ảnh miêu tả trở nên trần trụi Nếu liên tưởng nhiều quáthì tính chân thực sẽ giảm đi Riêng đối với đồ dùng vật dụng không phải lúcnào cũng tả cái mới Có thể tả những đồ dùng đã cũ (xen vào các kỉ niệm thểhiện sự gắn bó giữa vật dùng với người tả) thì ý nghĩa của việc miêu tả trở nênsâu sắc hơn, bài văn trở nên sinh động và hấp dẫn người đọc, người nghe
Ví dụ: Với đề văn "Tả một cây có bóng mát (hoặc cây ăn quả) mà em yêuthích", giáo viên có thể đặt những câu hỏi để học sinh trả lời và lập ý như sau:
Trang 11I Mở bài: Cây đó là cây gì? Cây bao nhiêu tuổi? Cây đó được trồng ởđâu? Cây đó có cao lớn không?Cây cao khoảng bao nhiêu mét? (có thể so sánhvới các sự vật gần đó như ngôi nhà, cột đèn đường, tường rào…)
II Thân bài: + Thân cây to như thế nào? Mọc thẳng hay cong theo hướngkhác?
- Lớp vỏ quanh thân cây có màu gì? Đặc điểm về màu sắc và hình dáng
bề mặt thân cây? Khi chạm vào có cảm giác như thế nào?
- Cây có nhiều cành không? Kích thước của các cành? Nhờ đâu mà cáccành tạo thành một tán cây lớn tạo bóng mát?
- Lá cây có hình dáng, kích thước và màu sắc như thế nào? Cây có dày lákhông? Lá cây có xanh quanh năm không hay rụng theo mùa?
- Những hoạt động, kỉ niệm của em dưới bóng mát của cây:
+ Em thường làm gì dưới bóng mát của cây? (một mình, cùng bạn bè…)+ Em có kỉ niệm tuổi thơ nào đáng nhớ cùng với cây đó?
+ Em có hành động gì giúp cây tươi tốt, phát triển hơnkhông?
III Kết bài: Tình cảm của em dành cho cây đó như thế nào? Những ngườixung quanh có tình cảm như thế nào đối với bạn đó?
Việc đặt câu hỏi gợi ý sẽ giúp các em trình bày nội dung bài viết một cáchđầy đủ, mạch lạc, giúp các em diễn đạt các ý sinh động và chặt chẽ Và khi lậpdàn ý, các em phải biết đâu là ý chính của bài
Ví dụ: Đứng nhìn từ xa, thì lúc này đây cây phượng như một chiếc ô có màu xanh mát cực đẹp Lá của cây phượng không to như lá của cây bàng hay của cây bằng lăng, mà lá của cây phượng lại rất nhỏ Dễ nhận thấy được rằng cũng chính các chiếc lá phức dường như cũng lại có bề ngoài giống như lông chim vậy
Bên cạnh việc xác định ý chính của bài, học sinh cần cần biết sắp xếp các
ý theo một trình tự thời gian, trình tự tâm lí…Việc thực hiện bố cục ba phần củabài văn cần được thực hiện một cách tự nhiên, không gò bó, khuôn sáo Đểhướng dẫn luyện tập cách lập dàn ý nên hướng dẫn học sinh một số bài tập lậpdàn ý như: từ một bài văn hoàn chỉnh, hãy lập dàn ý của nó hoặc cho sẵn nhữngdàn ý chưa phù hợp yêu cầu học sinh chữa lại cho đúng
1.1.11 Rèn kĩ năng sắp xếp, diễn đạt ý, viết từng đoạn của bài văn miêutả
Trang 12Khi đã có cái để viết, có dàn ý, các em chuyển sang các bước luyện viếtcác đoạn của bài Đây là một khâu rất quan trọng Từ dàn ý đã có, giáo viên cầnhướng dẫn học sinh viết từng đoạn (mở bài, thân bài, kết bài).
1 Hướng dẫn học sinh luyện viết đoạn mở bài:
Mục đích của phần mở bài là nhằm giới thiệu đối tượng sẽ miêu tả trongphần thân bài đồng thời khêu gợi, lôi cuốn sự chú ý của người đọc đối với đốitượng được miêu tả Khi làm bài, đa số học sinh mất khá nhiều thời gian mà vẫnkhông có được mở bài hay Vì vậy cần hướng dẫn các em thực hành nhiều cách
mở bài
a Mở bài trực tiếp:
Theo cách này, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh giới thiệu trực tiếpđối tượng được miêu tả
b Mở bài gián tiếp:
*Mở bài bằng cách nêu lí do:
Với cách này, giáo viên cần hướng dẫn học sinh nêu rõ được nguyênnhân, hoặc dịp nào đó các em gặp đối tượng miêu tả
* Mở bài bằng cách nêu tình huống:
Với cách này, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh sử dụng một từ ngữhoặc một câu của một nhân vật để có thể nêu tình huống dẫn tới việc xuất hiệnđối tượng miêu tả
Với các cách mở bài (trực tiếp và gián tiếp) đã nêu trên, học sinh có thểlựa chọn, để áp dụng cho từng bài tập làm văn cụ thể
Để giúp học sinh luyện tập cách mở bài, ngoài những vấn đề trongchương trình Tiếng Việt 4, giáo viên có thể tự biên soạn thêm một số đề bài saocho phù hợp với học sinh.Có thể ra các đề văn miêu tả về các đồ vật, cây cối,con vật…để học sinh có nhiều điều kiện rèn kĩ năng viết phần mở bài
2 Hướng dẫn học sinh viết phần thân bài:
Sau khi đã có mở bài tốt rồi thì vấn đề quan trọng là biết diễn đạt nội dunghay Nhiều khi chúng ta bắt gặp ở bài làm của học sinh mở bài rât hấp dẫn songphần thân bài lại lủng củng Để giúp học sinh tránh được điều đó, giáo viên cóthể sử dụng các cách sau:
a Hướng dẫn học sinh sử dụng đại từ, liên từ và giới từ
Qua bài văn, người đọc có thể nhận thấy được thái độ kính mến, thươngyêu hay giận hờn, căm ghét đối với đối tượng được miêu tả Điều ấy được thểhiện qua việc lựa chọn từ ngữ.Từ xưng hô trong tiếng Việt rất giàu màu sắc biểucảm và hết sức phong phú Trong bài văn miêu tả của học sinh, đại từ "em",
"con" được sử dụng nhiều hơn cả, các đại từ đó bộc lộ thái độ lễ phép, trân trọng
Trang 13đối với người đọc song nếu cần bộc lộ tình cảm thân mật, gần gũi, có thể sửdụng đại từ "tôi" hoặc “mình” để xưng hô Không chỉ ở cách xưng hô, các từngữ nối như: vâng, đúng vậy, chà, này nhé, ôi chao, quả thật, gớm, ấy vậy mà,…cũng góp phần tạo nên ấn tượng như học sinh đang nhận xét và đối thoại trựctiếp với người đọc khiến đoạn văn trở nên tự nhiên hơn.
b Hướng dẫn học sinh viết từ độc đáo
Một bài văn miêu tả là một bài văn mà ở đó học sinh biết cách dùng từđộc đáo.Trong việc làm một bài văn miêu tả nếu học sinh biết dùng từ đúng lúcđúng chỗ sẽ vẽ lên được một chân dung có hồn khiến người đọc như có thể nhìnthấy, sờ thấy được Đối với học sinh lớp 4, giáo viên có thể hướng dẫn học sinhđạt được mục đích trên bằng cách hướng dẫn học sinh sử dụng linh hoạt các từláy, từ ghép, từ tượng thanh, từ tượng hình, từ nhiều nghĩa …
Có thể cho học sinh phân tích những đoạn văn ngắn có sử dụng nhiều từláy, từ tượng hình, từ tượng thanh, từ đa nghĩa để phát hiện (có thể nêu tácdụng) Hoặc có thể chọn đoạn văn ngắn có nhiều chỗ trống yêu cầu học sinh tựtìm từ thích hợp (từ láy, từ tượng thanh, từ tượng hình từ gần nghĩa …) điền vàochỗ trống Hoặc có thể cho đoạn văn có gạch chân các từ đơn yêu cầu học sinhtìm từ láy, từ tượng thanh, từ tượng hình để thay thế
c Hướng dẫn học sinh viết câu văn có hình ảnh:
Văn miêu tả (đặc biệt là kiểu bài tả con vật và kiểu bài tả cây cối) là loạivăn ghi lại những nét tiêu biểu về hình dáng hay hoạt động của con vật hay từngthời kì phát triển của cây Khi viết học sinh dễ sa vào kể lể một cách khô khankhông có cảm giác thích thú cho người đọc
Có thể đưa ra các đoạn văn có những hình ảnh sinh động, yêu cầu họcsinh phát hiện hoặc yêu cầu học sinh dùng biện pháp so sánh, nhân hoá để viếtđoạn văn
Ví dụ: Tả Con gà trống: "Chú gà trống khoác trên mình một chiếc áo vàng óng, mượt như tơ" Tả cây bàng:" Mùa đông, cây bàng trơ trụi với những bàn tay khẳng khiu, gầy gò".
d Hướng dẫn học sinh viết đoạn văn
Có được những câu văn đúng ngữ pháp, có hình ảnh chưa đủ, học sinhcòn cần biết liên kết các câu, các ý thành đoạn văn Có thể có các đoạn văn nhưsau:
Mô hình 1: Câu mở đoạn -> Câu diễn tả - > Câu kết đoạn
Mô hình 2: Câu mở đoạn -> Câu diễn tả
Mô hình 3: Các câu diễn tả - > Câu kết đoạn
Trang 14Khi hướng dẫn học sinh, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh tập viết theomột trong 3 cấu trúc trên, hoặc đưa ra các câu văn rời rạc yêu cầu học sinh sắpxếp lại thành một đoạn văn thích hợp.
Điều quan trọng ở phần thân bài là phải biết diễn tả liền mạch suy nghĩ,cảm xúc của người viết, trong sáng trong tình cảm, sắp xếp các ý thành nhữngđoạn văn mạch lạc Mỗi đoạn văn nên tập trung nêu bật, làm rõ một dụng ý miêu
tả Có thể đó là một ý về không gian, thời gian hoặc một ý về đặc điểm của đốitượng được tách riêng ra để miêu tả Không nên sáp nhập tất cả các ý trongphần thân bài thành một hoặc hai đoạn văn Do vậy, trong văn miêu tả, học sinhthường được hướng dẫn quan sát, miêu tả những trình tự hợp lí như sau:
- Miêu tả theo trình tự thời gian: Là cách quan sát sự vật, hiện tượng theodiễn tiến của thời gian từ lúc bắt đầu đến khi kết thúc, từ mùa này sang mùakhác, từ tháng này sang tháng khác, Cái gì xảy ra trước (có trước) thì miêu tảtrước, cái gì xảy ra sau (có sau) thì miêu tả sau Trình tự này thường được vậndụng trong bài văn miêu tả cây cối, hiện tượng tự nhiên (tả cảnh) hay tả con vật
- Miêu tả theo trình tự không gian: Là từ quan sát toàn bộ (cái chung) đếnquan sát từng bộ phận (cái riêng) hoặc ngược lại Tả từ xa đến gần, từ trênxuống dưới, từ ngoài vào trong, từ trái sang phải, hoặc ngược lại Trình tự nàythường được vận dụng khi miêu tả loài vật, cảnh vật, đồ vật, cây cối nói chung
- Miêu tả từng đặc điểm của đối tượng: Mỗi sự vật, hiện tượng thườngchứa đựng những đặc điểm riêng biệt, vì thế khi miêu tả thấy đặc điểm gì nổi bậtnhất, thu hút bản thân, gây cảm xúc mạnh cho bản thân thì tập trung quan sáttrước, tả trước; các bộ phận khác quan sát sau, tả sau Nhưng cũng không nhấtthiết phải miêu tả tất cả các đặc điểm của đối tượng Trình tự này thường đượcvận dụng khi tả đồ vật, loài vật, cây cối
Trong phần thân bài những ý tưởng viết ra cần phải chân thật, đúng vớinhững điều mình thấy và cảm nhận được từ đối tượng Điều quan trọng là các
em phải biết chọn lọc những chi tiết tiêu biểu, đặc sắc để đưa vào đó thì bài vănmới nổi bật được trọng tâm, thoát khỏi sự sao chép, máy móc Tránh viết mộtcách mông lung, dễ lạc đề
Ví dụ: Khi tả hình dáng con vật nuôi thì trọng tâm là những nét đặc sắc vềhình dáng của con vật đó, không nên chăm chú tả kĩ về điều kiện bên ngoài củachúng như: chỗ ăn ngủ, con vật thích ăn gì,
3 Hướng dẫn học sinh viết đoạn kết luận:
Trang 15Phần kết luận trong bài văn rất quan trọng Nó sẽ để lại ấn tượng đẹptrong lòng người đọc nếu được viết ngắn gọn, tinh chắc Có thể hướng dẫn họcsinh viết phần kết luận bằng nhiều cách:
- Cách 1: Nêu cảm tưởng, suy nghĩ thực của bản thân đối với đối tượngđược miêu tả
- Cách 2: Kết luận bằng cách nêu lời của đối tượng miêu tả hoặc nhân vậtkhác
- Cách 3: Có thể dùng cử chỉ, một hoạt động của đối tượng miêu tả để kếtluận
4 Hướng dẫn học sinh hoàn chỉnh bài:
Để hoàn chỉnh được bài viết, sau khi viết nháp, học sinh phải biết đọc lạibài làm và tự sửa chữa Giáo viên có thể dùng cho từng cặp học sinh tự chấm bàicủa nhau để tìm ra khuyết điểm của bạn Lúc ấy, giáo viên đóng vai trò trọng tài,giám sát chặt chẽ việc kiểm tra đánh giá của học sinh, giải đáp các thắc mắc củahọc sinh cả về cách chọn ý, dùng từ diễn đạt trên cơ sở tôn trọng những ý tưởngsáng tạo của học sinh
Ví dụ:
Đề bài: Hãy miêu tả một cây có bóng mát
Học sinh quan sát, viết nhanh ra giấy những điều mà mình quan sát được,đây chính là dàn ý của bài
+Cây mít do nhà em trồng đã được 5 năm, cây rất sai quả
+ Cây mít là loại cây ăn quả rất ngon và dinh dưỡng
+ Cây mít cao chừng 3 mét
+ Thân cây chia ra nhiều nhanh và khẳng khiu
+ Lá mít có màu xanh lá cây đậm, rất dày, dày, một mặt bóng
+ Tới mùa ra hoa hoa mít có màu vàng xanh và được nhiều cánh hoa dài+ Sau khi rụng hoa khoảng một tuần thì những trái mít nhỏ mắt đầu lớn.+ Quả mít vỏ ngoài màu xanh và có rất nhiều gai nhọn, không cẩn thận là
bị cắm vào người
+ Khi mít chín tỏa ra một mùi thơm lồng
+ Múi mít có màu vàng, ăn vào ngọt
+ Mít là cây ăn quả có nhiều lợi ích kinh tế
+ Nhiều nơi có thể dùng loại cây này để phát triển kinh tế rất tốt
Sau khi tìm ý, cho các em chọn và sắp xếp ý thành các đoạn mở bài, thânbài, kết bài phù hợp Ví dụ:
* Đoạn mở bài:
Trang 16Trong vườn nhà em có rất nhiều loại cây ăn quả, nào là xoài, bưởi, na…Cây nào cũng tốt và cho rất nhiều quả Trong tất cả các loại cây, em thích nhấtcây mít vì em thích ăn quả mít nhất.
* Đoạn thân bài:
Cây mít nhà em rất to, vì đã được trồng từ rất lâu rồi Khi em lớn lên thìcây mít trước sân đã to như vậy và hàng năm cho rất nhiều quả Nghe bà em kểlại thì cây mít đó không do ai trồng mà là tự mọc, vì gần giếng ẩm ướt nên rấtphát triển, thấy vậy bà em chăm sóc và lớn lên to như bây giờ Thân cây to, mộtmình em dang tay ôm cũng không thể hết được
Vỏ cây không được nhẵn mà sần sùi, thậm chí có cả rêu mọc, chính vì vậysau mỗi cơn mưa cây mít rất trơn không thể nào trèo lên được Cây mít nhà emchia thành hai nhánh lớn, mỗi nhánh lại phát triển thêm một vài cành con, lá mít
có màu xanh, những lá già và chuẩn bị rụng thì có màu vàng, chúng em hay nhặt
lá mít làm tiền để chơi trò chơi, các cụ ở đình chùa thì hay lấy lá mí đóng nhữngông oản làm từ gạo nếp để phát lộc cho những ai ra chùa làm lễ, em nghe bà em
kể, những đứa trẻ nào chậm biết nói, có thể lấy những lá mít này đập nhẹ vàomiệng ba cái thì sẽ nhanh biết nói hơn, thật là kì diệu Những cành và lá mít cònxanh và non khi bị bẻ gẫy sẽ có nhựa, nhựa này màu trắng và rất dính
Đến mùa, mít bắt đầu là hoa, hoa mít rất đặc biệt chúng em hay lấy nhữngcánh rụng xuống thả vào chậu nước làm thuyền vì hoa những cánh hoa mít rấtgiống chiếc thuyền Hoa kết thành quả, quả mít non ăn với muối rất non, chúng
em hay hái trộm, và hay bị bà mắng những lúc bị phát hiện Khi mít chín mùithơm lan tỏa mọi nơi
Bên ngoài vỏ sần sùi và nhiều gai nhưng bên trong thì thật tuyệt Mặc dùmít chín vào mùa hè và ăn mít rất nóng nhưng em vẫn thích ăn, những múi mítvàng ươm, thơm lừng, mít có thể ăn ngay, để tủ lạnh hoặc chế biến thành mítsấy rất ngon
Trang 17hướng dẫn học sinh nêu được cảm xúc tự nhiên, chân thật, không sáo rỗng kiểu
như: Cây mít đã gắn bó rất lâu với gia đình em…
1.1.12 Nhận xét bài thường xuyên
Đi đôi với công việc nhận xét bài là phải hướng dẫn học sinh sửa bài Phảigiúp các em phát hiện ra những điểm hay cần học tập và những điểm chưa hay,chưa đạt để sửa chữa trong bài văn của mình Trên cơ sở đó, các em phải sửa lạibài làm của mình cho hay hơn, đúng hơn
Giáo viên cần tránh việc chê bai các em nhưng cũng không được lạmdụng lời khen, tạo sự thờ ơ của học sinh đối với lời khen do được khen quánhiều, khen không đúng lúc Kiểu như mỗi lần các em nói xong, nhiều lúc chỉ là
nhận xét bạn đã viết hoa đầu câu chưa, giáo viên đều nhận xét “Em giỏi lắm!”.
1.1.13 Hướng dẫn học sinh lưu ý khi làm từng kiểu văn miêu tả
1 Đối với bài tả cây cối:
Trong thế giới tự nhiên có rất nhiều loài cây, nhưng đối tượng trong vănmiêu tả ở Tiểu học chủ yếu là các loài cây ăn quả, cây có bóng mát hay cây chohương hoa đó là những cây mang lại lợi ích thiết thực rất gần gũi với lứa tuổihọc trò Vì vậy, khi miêu tả cần tập trung làm nổi bật lợi ích của cây đó là gì ?Cần gắn tả cây với khung cảnh, cảnh vật xung quanh nó để tạo nên một bứctranh nhiều sắc màu sinh động mà trong đó cây được tả là vật trung tâm Nêndùng biện pháp so sánh, các tính từ chỉ màu sắc, mức độ để diễn tả sát đúng
2 Đối với bài tả đồ vật
Mỗi đồ vật đều có những nét riêng về hình dáng, cấu tạo, màu sắc Đồvật luôn gắn bó với đời sống sinh hoạt của con người, vì thế khi miêu tả cần phảinói tới lợi ích, công dụng của đồ vật ấy, cũng như tình cảm của con người đốivới đồ vật đó Có như vậy đồ vật hiện lên trong bài văn miêu tả mới sinh động,
cụ thể
Lời văn trong bài văn miêu tả đồ vật cần có sức sống, sử dụng biện pháp
so sánh, nhân hóa, các động từ, tính từ chỉ hoạt động và phẩm chất của conngười khiến đồ vật vô tri, vô giác cũng trở nên có những suy nghĩ và cử chỉ, tìnhcảm giống như con người
3 Đối với bài tả con vật
Làm bài văn miêu tả con vật, cần chú ý tả hình dáng bên ngoài, thói quentính nết riêng biệt của con vật đó Khi miêu tả hình dáng bên ngoài cần nhấnmạnh vào một số đặc điểm nổi bật nhất, dễ nhìn thấy nhất về con vật
Trang 18Dùng từ tượng thanh để mô phỏng lại âm thanh nhằm mục đích khắc họalại âm thanh đặc trưng của con vật được miêu tả Nên dùng biện pháp tu từ nhânhóa, các từ ngữ chỉ màu sắc, phẩm chất, các động từ chỉ hoạt động mang đặctrưng giống loài để miêu tả con vật cho cụ thể và sinh động.
2 Kết quả:
Xuất phát từ thực tiễn của lớp, trong năm học này thực hiện những biện
pháp Hướng dẫn lập dàn ý và viết đoạn văn miêu tả cho học sinh lớp 4B trường Tiểu học Tân Văn, tôi thấy học sinh có chuyển biến rõ rệt về chất lượng học tập.
Trong giờ học, sự kết hợp của giáo viên và học sinh rất nhịp nhàng, các em tiếpthu bài tốt, không khí lớp học sôi nổi
Kết quả kiểm tra của học sinh giữa học kì II môn Tiếng Việt
ST
T