NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ Y TẾ ĐẾN SỰ HÀI LÒNG CỦA BỆNH NHÂN TẠI CÁC BỆNH VIỆN CÔNG Ở VIỆT NAM

M căđ ăquanătơmăvƠăcácăh ngănghiênăc uăv ăhƠnhăviătuơnăth ăthu .... C ácălỦăthuy t,ămôăhìnhănghiênăc uăliênăquanăđ năhƠnhăviătuơnăth ăthu.. C ácăph ngăphápănghiênăc uăápăd ngătrongănghiê

TR NGă I H C KINH T QU C DÂN

TR NGă I H C KINH T QU C DÂN

L IăC Mă N

Sau m t th i gian dài h c t p và làm vi c nghiêm túc, NCS đư hoàn thành lu n

án v i đ tài: “Các y u t nh h ng đ n hành vi tuân th thu c a h kinh doanh cá

th trong các làng ngh Vi t Nam”

hoàn thành lu n án này, NCS xin bày t lòng c m n sâu s c đ n:

trong su t quá trình th c hi n nghiên c u

dân, đ c bi t là các th y cô giáo Vi n Ngân hàng – Tài chính và Vi n ào t o Sau đ i

h c đư giúp đ và t o đi u ki n thu n l i cho NCS hoàn thành lu n án đúng ti n đ

chi C c thu các t nh, thành ph thu c ng b ng Sông H ng đư h tr , k t n i giúp NCS v i các h KDCT trong các làng ngh

trong tr l i ph ng v n, tr l i phi u kh o sát và h tr NCS trong vi c k t n i, ph ng

v n nh ng h KDCT khác trong làng ngh

bên c nh giúp đ và đ ng viên đ hoàn thành lu n án

Do h n ch v th i gian, ngu n l c và s li u nên lu n án không tránh kh i nh ng thi u sót, NCS kính mong ti p t c nh n đ c s đóng góp c a các nhà khoa h c, th y

cô giáo và đ ng nghi p đ có th hoàn thi n lu n án m t cách hoàn ch nh h n

Xin trân tr ng c m n!

(Slippery Slope Framework)

EFA Phân tích nhân t khám phá

M CăL C

PH NăM ă U 1

1.ăLỦădoăl aăch năđ ătƠi 1

2.ăM cătiêuăvƠăcơuăh iănghiênăc u 3

3.ă iăt ngăvƠăph măviănghiênăc u 5

3.1 i t ng nghiên c u 5

3.2 Ph m vi nghiên c u 5

4.ă óngăgópăc aălu năán 6

5.ăK tăc uălu năán 8

CH NGă1:ăT NGăQUANăNGHIểNăC U 9

1.1 M căđ ăquanătơmăvƠăcácăh ngănghiênăc uăv ăhƠnhăviătuơnăth ăthu 9

1.2 C ácălỦăthuy t,ămôăhìnhănghiênăc uăliênăquanăđ năhƠnhăviătuơnăth ăthu 12 1.3 C ácăy uăt ă nhăh ngăđ năhƠnhăviătuơnăth ăthu 15

1.3.1 Th ng kê v các y u t nh h ng đ n hành vi tuân th thu 15

1.3.2 T ng quan v m i quan h gi a các y u t và hành vi tuân th thu 19

1.4 C ácăph ngăphápănghiênăc uăápăd ngătrongănghiênăc uăv ăhƠnhăviătuơnă th ăthu 22

1.5.ăK tălu nărútăraăt ăt ngăquanăcácăcôngătrìnhănghiênăc uăliênăquanăvƠăh ngă nghiênăc uăc aăđ ătƠi 27

1.5.1 Các n i dung k th a 27

1.5.2 Kho ng tr ng nghiên c u 29

1.5.3 H ng nghiên c u c a lu n án 30

CH NGă2:ăăC ăS ăLụăLU NăVẨăMỌăHỊNHăNGHIểNăC U 31

2.1.ăC ăs ălỦălu năchungăv ăthu 31

2.1.1 Khái ni m v thu 31

2.1.2 c đi m v thu 31

2.1.3 C s thu , thu su t và c u trúc thu su t 33

2.1.4 Phân lo i thu 33

2.1.5 H th ng thu 34

2.2.ăKháiăni m,ăb năch tăvƠăphơnălo i v ătuơnăth ăthu 36

2.2.1 Khái ni m, b n ch t v tuân th thu 36

2.2.2 Phân bi t tuân th thu và không tuân th thu 38

2.2.3 Phân lo i tuân th thu 40

2.3.ăCácălỦăthuy t,ămôăhìnhăn năt ngătrongănghiênăc uăv ătuơnăth ăthu 43

2.3.1 LỦ thuy t r n đe kinh t và mô hình Allingham và Sandmo (1972) 43

2.3.2 LỦ thuy t tâm lỦ h c tài chính 45

2.3.3 LỦ thuy t th ch 46

2.3.4 LỦ thuy t công b ng 46

2.3.5 LỦ thuy t tâm lỦ xư h i 47

2.3.6 LỦ thuy t hành đ ng h p lỦ và lỦ thuy t hành vi có k ho ch 48

2.3.7 Mô hình Fischer v tuân th thu 52

2.3.8 Mô hình khung s n d c tr n tr t v tuân th thu 53

2.4.ăCácăy uăt ă nhăh ngăđ năhƠnhăviătuơnăth ăthu ăc aăng iăn păthu 55

2.4.1 Chính sách, pháp lu t thu 55

2.4.2 Ho t đ ng qu n lỦ thu c a c quan thu 56

2.4.3 Trình đ chuyên môn và đ o đ c ngh nghi p c a công ch c thu 59

2.4.4 C s v t ch t và k thu t c a c quan thu 59

2.4.5 Nhóm y u t thu c v ng i n p thu 60

2.4.6 S phát tri n c a h th ng đ i lỦ thu 60

2.4.7 c đi m môi tr ng kinh t - xư h i 60

2.5.ăMôăhìnhănghiênăc u 61

2.5.2 C n c xây d ng mô hình 61

2.5.2 Mô hình nghiên c u 62

2.5.3 Gi thuy t nghiên c u 78

CH NGă3:ăPH NGăPHỄPăNGHIểNăC U 79

3.1.ăQuyătrìnhăvƠăph ngăphápănghiênăc u 79

3.1.1 Quy trình nghiên c u 79

3.1.2 Ph ng pháp nghiên c u 80

3.2 Nghiênăc uăđ nhătính 81

3.2.1 M c tiêu c a nghiên c u đ nh tính 81

3.2.2 M u nghiên c u 82

3.2.3 Thu th p và phân tích d li u 82

3.2.4 K t qu ph ng v n 83

3.3 ăNghiênăc uăđ nhăl ng 94

3.3.1 Thang đo các bi n 94

3.3.2 Thi t k phi u đi u tra 101

3.3.3 M u ghiên c u 101

3.3.4 Ph ng pháp thu th p d li u 102

.5 Ph ng pháp phân tích d li u 103

CH NGă4:ăB IăC NHăNGHIểNăC UăVẨăK TăQU ăNGHIểNăC U 105

4.1.ăB iăc nhănghiênăc u 105

4.1.1 Gi i thi u chung v làng ngh và h kinh doanh cá th 105

4.1.2.Quy đ nh v thu v i h kinh doanh 108

4.1.2 Th c tr ng tuân th thu c a h kinh doanh 109

4.2.ăK tăqu ănghiênăc uăv ăcácăy uăt ă nhăh ngăđ năhƠnhăviătuơnăth ăthu ăc aă h ăKDCTătrongăcácălƠngăngh ă ăVi tăNam 115

4.2.1 Th ng kê mô t m u 115

4.2.2 ánh giá ch t l ng và đ tin c y c a thang đo 117

4.2.3 Ki m đ nh các gi thuy t nghiên c u 130

4.3.ăKi măđ nhăs ăkhácăbi tăgi aăcácăbi năki măsoátăđ iăv iăhƠnhăviăTTT 138

4.3.1 S khác bi t theo gi i tính 138

4.3.2 S khác bi t theo đ tu i 138

4.3.3 S khác bi t theo trình đ h c v n 140

4.3.4 S khác bi t theo s n m ho t đ ng kinh doanh 141

4.3.5 S khác bi t theo thu nh p hàng n m c a h kinh doanh 143

CH NGă 5:ă TH Oă LU Nă K Tă QU ă NGHIểNă C Uă VẨă KHUY Nă NGH ă NH MăTHỎCă YăTUỂNăTH ăTHU ă ăH ăKINHăDOANHăCỄăTH ăTRONGă CỄCăLẨNGăNGH ă ăVI TăNAM 145

5.1.ăTh oălu năk tăqu ănghiênăc u 145

5.2.ăM tăs ăkhuy năngh ănh măthúcăđ yătuơnăth ăthu ă ăh ăkinhădoanhăcáăth ă trong các l Ơngăngh ă ăVi tăNam 150

5.3.ăH năch ăc aănghiênăc uăvƠăđ ăxu tăh ngănghiênăc uăti pătheo 153

5.3.1 H n ch c a nghiên c u 153

5.3.2 xu t h ng nghiên c u ti p theo 154

PH NăK TăLU N 156

DANHăM CăCỄCăCỌNGăTRỊNHăNGHIểNăC UăăC AăTỄCăGI ăLIểNăQUANă Nă ăTẨIăLU NăỄN 157

DANHăM CăTẨIăLI UăTHAMăKH O 158

PH L C 01 – K T QU T NG QUAN NGHIÊN C U 171

PH L C 02 - N I DUNG PH NG V N 200

PH L C 03 - THANG O G C VÀ THANG O I U CH NH 202

PH L C 04 – PHI U KH O SÁT 207

PH L C 05 - K T QU NGHIÊN C U NH L NG 212

DANH M C HÌNH V

Hình 2.1: Chi n l c x lỦ tuân th thu c a CQT theo các m c đ tuân th thu

c a NNT 41

Hình 2.2: Mô hình lỦ thuy t hành đ ng h p lí (TRA) 49

Hình 2.3: Mô hình lỦ thuy t hành vi có k ho ch (TPB) 50

Hình 2.4: Mô hình tuân th thu c a Fischer 52

Hình 2.5: Mô hình khung s n d c tr n tr t v tuân th thu - SSF 54

Hình 2.6 Mô hình nghiên c u đ xu t 77

Hình 3.1 Quy trình nghiên c u 79

Hình 4.1 K t qu phân tích nhân t kh ng đ nh (CFA) – d ng chu n hóa 126

Hình 4.2 K t qu phân tích c u trúc tuy n tính (SEM) 131

Hình 4.3 Mô hình các y u t nh h ng đ n hành vi tuân th thu t nguy n c a h KDCT trong các làng ngh Vi t Nam 135

Hình 4.4 Mô hình các y u t nh h ng đ n hành vi tuân th thu b t bu c c a h KDCT trong các làng ngh Vi t Nam 136

Hình 4.5 M i quan h gi a đ tu i và hành vi tuân th thu t nguy n 139

Hình 4.6 M i quan h gi a trình đ h c v n và hành vi tuân th thu t nguy n 140

Hình 4.7 M i quan h gi a s n m ho t đ ng kinh doanh và TTT t nguy n 142

Hình 4.8 M i quan h gi a s n m ho t đ ng kinh doanh và hành vi tuân th thu b t bu c c a h KDCT 143

Hình 4.9 M i quan h gi a thu nh p hàng n m c a h KDCT và hành vi tuân th thu t nguy n 144

Hình 4.10 M i quan h gi a thu nh p hàng n m và hành vi tuân th thu b t bu c c a h KDCT 144

DANH M C B NG

B ng 1.1 LỦ thuy t, mô hình n n t ng trong các nghiên c u v hành vi TTT 13

B ng 1.2 K t qu t ng quan nghiên c u v các y u t nh h ng đ n hành vi tuân th thu 17

B ng 1.3 T ng h p k t qu nghiên c u v m i quan h gi a các y u t đ n hành vi tuân th thu c a ng i n p thu theo công trình nghiên c u 20

B ng 1.4: Th ng kê s l ng công trình theo ph ng pháp nghiên c u 23

B ng 1.5: M t s nghiên c u áp d ng ph ng pháp ch n m u thu n ti n 26

B ng 2.1: Tuân th thu theo quan đi m c a Kirchler và Wahl (2010) 38

B ng 2.2 Gi thuy t nghiên c u 78

B ng 3.1: S l ng kh o sát d ki n theo t nh 102

B ng 4.1: S l ng c s SXKD cá th qua các k t ng đi u tra 106

B ng 4.2: S l ng c s SXKD cá th c a ng b ng Sông H ng và c n c 107

B ng 4.3: K t qu thu thu t h gia đình và cá nhân kinh doanh khu v c ngoài qu c doanh c a C c thu Hà N i, n m 2020 113

B ng 4.4.: K t qu thu thu v i H , cá nhân KD n p thu theo ph ng pháp khoán t i m t s t nh thu c B Sông H ng 114

B ng 4.5: K t qu thu thu v i h , cá nhân kinh doanh s d ng hóa đ n t i m t s t nh thu c ng b ng Sông H ng 114

B ng 4.6: K t qu thu th p phi u kh o sát theo T nh và Thành ph 115

B ng 4.7 Th ng kê m u nghiên c u đ nh l ng 116

B ng 4.8 tin c y c a thang đo v i các bi n đ c l p 117

B ng 4.9: tin c y c a thang đo v i các bi n ph thu c 119

B ng 4.10 Ki m đ nh KMO and Bartlett 120

B ng 4.11 T ng ph ng sai gi i thích các y u t (Total Variance Explained) 121

B ng 4.12 Ma tr n xoay các y u t 122

B ng 4.13 Thang đo hoàn ch nh đ đo l ng nh h ng c a các y u t đ n hành vi tuân th thu c a h KDCT trong các làng ngh Vi t Nam 123

ch a chu n hóa và đư chu n hóa 127

B ng 4.15 tin c y t ng h p và t ng ph ng sai rút trích các y u t 129

B ng 4.16 K t qu ki m đ nh các gi thuy t nghiên c u 132

B ng 4.17 K t qu ki m đ nh các gi thuy t nghiên c u v i bi n trung gian 133

B ng 4.18 Hành vi TTTN và TTBB theo gi i tính 138

B ng 4.19 Tính đ ng nh t c a các ph ng sai v i hành vi TTTN theo nhóm tu i 139 B ng 4.20 Ki m đ nh khác bi t v hành vi tuân th thu b t bu c theo đ tu i 140

B ng 4.21 Tính đ ng nh t c a các ph ng sai v i hành vi TTTN theo trình đ 140

B ng 4.22 Ki m đ nh khác bi t v hành vi tuân th thu b t bu c theo trình đ 141

B ng 4.23 Tính đ ng nh t c a các ph ng sai v i hành vi TTTN theo trình đ 141

B ng 4.24: Ki m đ nh khác bi t v hành vi tuân th thu b t bu c theo s n m ho t đ ng kinh doanh c a h KDCT 142

B ng 4.25: Ki m đ nh khác bi t v hành vi TTTN theo thu nh p hàng n m 143

B ng 1 – Ph l c 01: Th ng kê các công trình, h ng nghiên c u v tuân th thu và không tuân th thu 171

B ng 2 – Ph l c 01: T ng quan v lỦ thuy t n n t ng và các y u t nh h ng đ n hành vi tuân th thu 174

B ng 3 – Ph l c 01: B ng t ng h p các y u t nh h ng đ n hành vi tuân th thu t k t qu t ng quan nghiên c u 186

B ng 4 – Ph l c 01: K t qu t ng quan nghiên c u các y u t nh h ng đ n hành vi tuân th thu 192

B ng 5 – Ph l c 01: K t qu t ng quan v ph ng pháp nghiên c u, ph ng pháp ch n m u trong nghiên c u hành vi tuân th thu 195

B ng 1 – Ph l c 03: K t qu ph ng v n và xin Ủ ki n chuyên gia v thang đo (ch báo) v i các bi n trong mô hình 202

PH N M U

1 Lý do l a ch n đ tài

tri n kinh t , đ c bi t là v i các qu c gia đang phát tri n (Bautigam và c ng s , 2008)

M c tiêu quan tr ng c a qu n lỦ thu là đ m b o s tuân th thu t nguy n c a ng i

n p thu Nh ng trên th c t , m t s cá nhân có xu h ng tránh xa trách nhi m thu

c a mình (Kirchler và c ng s , 2014) Vì th , qu n lỦ thu s t p trung vào vi c phòng

ng a, phát hi n và gi m thi u các hành vi không tuân th c a ng i n p thu đ gia

t ng hành vi tuân th thu (trong kê khai, n p các t khai và n p thu ) Do đó, vi c ch

ra các y u t nh h ng tích c c và tiêu c c đ n hành vi TTT c a ng i n p thu s giúp phòng ng a và gi m thi u hành vi không tuân th thu , gia t ng tuân th thu

ng i n p thu Vì v y, trong nhi u th p k đư qua và cho đ n nh ng n m g n đây,

Nevarez, 2006) Vì th , bên c nh các bi n s kinh t , các bi n phi kinh t là nh ng y u

t quan tr ng quy t đ nh hành vi TTT (Muehlbacher và c ng s , 2011; Kirchler và

c ng s , 2008) và đ c nhi u nghiên c u áp d ng Tuy nhiên, k t qu t ng quan nghiên

c u các công trình có liên quan (mà tác gi có th ti p c n) ch ra: (i) các y u t nh

h ng đ n hành vi TTT c a ng i n p thu ch a hoàn toàn th ng nh t v các y u t

nh h ng đ n hành vi TTT c a NNT (thông th ng v i m c tiêu nghiên c u, khung

lỦ thuy t áp d ng mà các tác gi s d ng các y u t khác nhau – Xem b ng 3, ph l c

01), và ch a có s th ng nh t hoàn toàn v m c đ nh h ng (tr c ti p/gián ti p; thu n chi u/ ngh ch chi u) c a t ng y u t đ n hành vi TTT c a ng i n p thu (Xem

b ng 1.3 và b ng 4 – Ph l c 01), (ii) h ng nghiên c u v các y u t nh h ng đ n

hành vi TTT c a h KDCT làm ngh và kinh doanh ngh trong các làng ngh Vi t

Nam ch a t ng đ c nghiên c u (xem b ng 1- Ph l c 01) và là kho ng tr ng trong nghiên c u v hành vi TTT c a ng i n p thu

KDCT đang ho t đ ng trong các làng ngh nói riêng ngày càng đóng vai trò quan tr ng trong quá trình phát tri n kinh t - xư h i c a đ t n c, làm gi m b t s cách bi t v kinh t và xư h i gi a các vùng, mi n, các đ a bàn trong c n c; đ ng th i góp ph n

r t l n vào vi c gìn gi , b o t n và phát tri n các ngành ngh truy n th ng, m t ph n

c a n n v n hoá dân t c Vi t Nam Theo k t qu t ng đi u tra kinh t n m 2021, s c

s SXKD cá th n m 2020 g n 5,2 tri u c s v i s lao đ ng 8,5 tri u ng i, t ng 5,7% v s đ n v và t ng 3,0% v s lao đ ng so v i n m 2016 Khu v c h kinh

doanh đư chi m m t c u ph n quan tr ng trong n n kinh t (chi m t tr ng t ng đ i

ngân sách2

5,1 tri u h kinh doanh, g m 4,6 tri u c s có đ a đi m n đ nh và 0,6 tri u c s không n đ nh; t tr ng các c s có đ ng kỦ kinh doanh ( KKD) chi m 25,9% (1,326 tri u h ) và còn l i các c s ch a có KKD (kho ng 3,774 tri u h ) K t qu t ng

đi u tra kinh t n m 2021 ch ra: hi n nay c n c có kho ng 5,2 tri u c s s n xu t KDCT S c s SXKD cá th hi n nay ngành Thu đang qu n lỦ kho ng 1,5 tri u c

s (theo s li u đ ng kỦ thu ) t ng đ ng v i s c s đ ng kỦ kinh doanh Bên c nh

đó, s li u qu n lỦ v h , cá nhân kinh doanh có doanh thu d i 100 tri u/n m (không

s thu ”, ch a t nguy n tuân th thu v khía c nh t nguy n đ ng kỦ mư s thu v i

c quan thu

trong các làng ngh ) đư ch ra: bên c nh k t qu đ t đ c, công tác qu n lỦ thu HKD

cá th r t ph c t p, t n nhi u công s c, s thu t HKD v n ch a t ng x ng v i k t

qu kinh doanh th c t c a các HKD, công tác qu n lỦ thu thu đư có nhi u chuy n

bi n tích c c nh ng v n ch a qu n lỦ đ y đ các HKD trên đ a bàn, d n đ n th t thu nhi u, nh ng hành vi vi ph m pháp lu t thu c a HKD ngày càng tinh vi h n

Nh v y, xu t phát t vai trò c a h KDCT trong các làng ngh đ i v i s phát tri n kinh t đ a ph ng và đ t n c; c ng nh t th c tr ng TTT c a h KDCT, cho

th y nâng cao tính tuân th c a h KDCT là y u t c n thi t trong qu n lỦ thu hi n nay, nh m h ng t i h th ng thu hi u qu h n Tuy nhiên, các gi i pháp c th đ nâng cao tính tuân th thu c a h KDCT c n d a trên nh ng nghiên c u, đánh giá có

c s khoa h c v các nhóm nhân t nh h ng đ n tuân th thu c a h KDCT Chính

th thu c a h kinh doanh cá th trong các làng ngh Vi t Nam” đ làm lu n án

ti n s v i m c tiêu thu h p kho ng tr ng trong nghiên c u v nh h ng c a các y u

t đ n hành vi TTT; đ ng th i đ a ra m t s khuy n ngh nh m thúc đ y hành vi tuân

th thu c a h KDCT trong các làng ngh v Vi t Nam

2 M c tiêu và câu h i nghiên c u

 T ng quan các công trình nghiên c u v tuân th thu (các y u t nh h ng

đ n hành vi tuân th thu ; các lý thuy t, mô hình nghiên c u v tuân th thu , ) và

nghiên c u c s lý lu n v tuân th thu (khái ni m, phân lo i, các y u t nh h ng, )

đ t đó ch ra kho ng tr ng nghiên c u, đ xu t mô hình nghiên c u và các thang đo

(ch báo) v i các bi n trong mô hình nghiên c u

Vi t Nam

 Thi t k ph ng pháp nghiên c u, th c hi n ph ng v n (chuyên gia, h KDCT)

và kh o sát h KDCT làm ngh và kinh doanh ngh trong các làng ngh đ ng b ng

Sông h ng T đó, thông qua s d ng các k thu t c a ph n m m SPSS và AMOS đ

phân tích mô hình h i quy đa bi n nh m ch ra nh h ng c a các y u t đ n hành vi

TTT (t nguy n/ b t bu c) c a h KDCT trong các làng ngh Vi t Nam

 Th o lu n k t qu nghiên c u đ ch ra tính phù h p c a các k t qu nghiên

c u v i b i c nh nghiên c u, t đó ch ra các đóng góp m i v m t lý lu n c a lu n

án; và d a trên các k t qu nghiên c u, lu n án s đ a ra m t s khuy n ngh nh m thúc đ y tuân th thu c a h KDCT trong các làng ngh Vi t Nam

đ nh h ng, làm ch d a cho nhau trong cu c s ng, trong kinh doanh đ i v i h

KDCT) đ n hành vi TTT c a h KDCT trong các làng ngh Vi t Nam nh th nào?

KDCT trong các làng ngh Vi t Nam?

 Nh n th c v s công b ng c a h th ng thu nh h ng nh th nào đ n hành

vi TTT c a h KDCT trong các làng ngh Vi t Nam?

quan thu và qua đó thúc đ y hành vi tuân th thu (t nguy n) h KDCT trong các

làng ngh Vi t Nam hay không?

 Các bi n pháp t ng c ng quy n l c c a c quan thu và t ng c ng ho t đ ng

ki m tra, thanh tra thu nh h ng nh th nào đ n hành vi tuân th thu (b t bu c)

h KDCT trong các làng ngh Vi t Nam?

3 i t ng và ph m vi nghiên c u

3.1 i t ng nghiên c u

i t ng nghiên c u c a lu n án là các y u t nh h ng đ n hành vi tuân th thu (t nguy n/ b t bu c) c a h KDCT trong làng ngh Vi t Nam

3.2 Ph m vi nghiên c u

ứ V không gian: Tính đ n 01/2021 c n c có 1.951 làng ngh ng b ng sông

H ng là m t vùng đ t r ng l n n m quanh khu v c h l u sông H ng thu c mi n B c

Vi t Nam, là n i t p trung nhi u làng ngh truy n th ng nh t trên c n c4 Vì v y,

H ng (bao g m 11 t nh và thành ph : Hà N i, V nh Phúc, B c Ninh, Hà Nam, H ng

Yên, H i D ng, H i Phòng, Thái Bình, Nam nh, Ninh Bình, Qu ng Ninh)

ứ V th i gian:

 T tháng 10/2018– tháng 12/2019, tác gi ti n hành t ng quan nghiên c u v

các công trình liên quan đ n TTT, các y u t nh h ng đ n hành vi TTT c a ng i

n p thu đ ch ra kho ng tr ng nghiên c u, đ xu t mô hình, gi thuy t và k th a các

thang đo (ch báo) đ i v i các bi n trong mô hình nghiên c u đ xu t

 T tháng 1/2020 - 12/2020 tác gi th c hi n ph ng v n (chuyên gia, h KDCT)

và kh o sát h KDCT làm ngh và kinh doanh ngh trong các làng ngh đ ng b ng

Sông h ng

đo n t 2016-2020; báo cáo, s li u qu n lý thu c a c c thu , chi c c thu c a m t s

t nh thu c ng b ng Sông H ng trong các n m t 2019-2021

ứ V n i dung: theo giáo trình qu n lý thu (2016), các y u t nh h ng đ n

tuân th thu c a ng i n p thu bao g m: chính sách, pháp lu t thu , ho t đ ng qu n

thu , c s v t ch t và k thu t c a c quan thu , nhóm y u t thu c v ng i n p thu , s phát tri n c a h th ng đ i lý thu , đ c đi m môi tr ng kinh t - xã h i Tuy

nhiên, xu t phát t m c tiêu nghiên c u thì lu n án s t p trung vào các y u t thu c

v ng i n p thu (thông qua nh n th c c a ng i n p thu v tính công b ng c a h

th ng thu , quy n l c c quan thu , m c đ ph c t p, nh n th c v thu , x ph t, kh

n ng b thanh tra ki m tra thu ; và b n thân ng i n p thu t đánh giá (c m nh n) v

tinh th n thu , ni m tin vào c quan thu , chu n m c ch quan, thông tin thu đ c c

4Báo cáo B Nông nghi p và phát tri n nông thôn v S k t 02 n m th c hi n Ngh đ nh s 52/2018/N -CP c a

Chính ph v phát tri n ngành ngh nông thôn vào ngày 8/1/2021

quan thu cung c p; c ng nh các y u t v tu i, gi i tính, trình đ , thu nh p, s n m

kinh doanh) đ n hành vi tuân th thu (t nguy n, b t bu c) c a h kinh doanh làm ngh và kinh doanh ngh trong các làng ngh ng b ng Sông H ng

ứ V đ i t ng nghiên c u: trong các làng ngh hi n nay h kinh doanh bao

g m: HKD làm ngh và kinh doanh ngh , HKD khác Tuy nhiên, đ i t ng nghiên

c u c a lu n án là HKD làm ngh và kinh doanh ngh trong các làng ngh ng

b ng Sông H ng

4 óng góp c a lu n án

4.1 óng góp v m t lý lu n

ứ Th nh t, theo lý thuy t hành vi có k ho ch, chu n m c ch quan là y u t có

nh h ng đ n hành vi tuân th thu c a ng i n p thu Tuy nhiên, k t qu nghiên

c u ch ra chu n m c ch quan là y u t nh h ng nhi u nh t đ n hành vi TTT t

nguy n và nh h ng nhi u th hai đ n hành vi tuân th thu b t bu c c a h KDCT

trong các làng ngh Vi t Nam K t qu này ch a t ng đ c các nghiên c u tr c ch

ra ây là đóng góp m i v m t lý lu n c a lu n án khi mà chu n m c ch quan v i

đ c tr ng riêng có v i h KDCT làm ngh và kinh doanh ngh trong các làng ngh

Vi t Nam - n i mà v n hóa “làng xư” (v n hóa gia đình và dòng t c), v n hóa ph ng,

h i ngh hi n h u hàng ngày Khi đó nh h ng nh ng ng i thân (trong gia đình,

dòng h , ph ng, h i) - nh ng ng i th ng có s h tr (v m t v t ch t, trí tu ) và

dìu d t (đ nh h ng), làm ch d a cho nhau trong cu c s ng, trong kinh doanh đ i v i

h KDCT s nh h ng nhi u đ n hành vi TTT t nguy n/b t bu c h KDCT làm

ngh và kinh doanh ngh trong các làng ngh Vi t Nam

ứ Th hai, k t qu t ng quan nghiên c u ch ra: m i quan h gi a nh n th c v

tính công b ng c a h th ng thu , ni m tin vào CQ thu và hành vi tuân th thu ch a hoàn toàn đ ng thu n, khi đang có 3 h ng k t qu v m i quan h này: (i) công b ng

 ni m tin  hành vi TTT (Alm và c ng s , 2012; Kogler và c ng s , 2013; Lisi, 2014); (ii) ni m tin  công b ng  hành vi TTT (Jimenez và Iyer, 2016); (iii) ni m

tin vào c quan thu đi u ch nh m i quan h gi a nh n th c công b ng và tuân th

thu (Fadjar O.P Siahaan,2012; Abba Ya’u và Natrah Saad, 2019) Trong khi đó, k t

qu nghiên c u c a lu n án ch ra ni m tin vào c quan thu là bi n trung gian trong

m i quan h gi a nh n th c công b ng và hành vi tuân th thu K t qu nghiên c u

c a lu n án là phù h p, b i vì ni m tin vào c quan thu c a ng i n p thu ch u nh

h ng b i chính nh n th c c a ng i đó v h th ng thu là công b ng (Alm và c ng

s , 2012) Hay có th hi u, trong m t xã h i mà c quan thu tôn tr ng ng i n p thu

và áp d ng các th t c minh b ch, công b ng thì s t ng ni m tin (tin t ng) c a ng i

n p thu và tính tuân th thu c ng cao h n (Lisi, 2014) Nh v y, khi c quan thu hành đ ng công b ng đ i v i ng i n p thu , s nuôi d ng lòng tin trong h và qua

đó kích thích s tuân th t nguy n (Kogler và c ng s , 2013) Nh v y, k t qu nghiên

c u lu n án ti p t c kh ng đ nh (i) công b ng  ni m tin  hành vi TTT c a h KDCT trong các làng ngh Vi t Nam, và đây là m t đóng góp m i c a lu n án v b i c nh

ứ Th ba, k t qu nghiên c u ch ra kh n ng b ki m tra, thanh tra thu nh

h ng đ n hành vi TTT b t bu c, nh ng nh h ng này ch rõ ràng khi nh n th c v

quy n l c c a c quan thu h KDCT trong các làng ngh Vi t Nam là cao ây

là đóng góp m i v m t lý lu n c a lu n án vì k t qu nghiên c u này c ng ch a đ c

công trình nghiên c u tr c (mà tác gi có th ti p c n) ch ra Bên c nh đó, k t qu

nghiên c u này phù h p v i b i c nh Vi t Nam khi mà vi c ki m tra, thanh tra thu

đ i v i h KDCT di n ra khá th ng xuyên nh ng s sai ph m đ c phát hi n ít, các

hình ph t ch a đ s c r n đe d n đ n nh n th c v quy n l c c a c quan thu h

KDCT là th p i u đó d n đ n th c tr ng dù ho t đ ng ki m tra thu đ c th c hi n

thu thu t h KDCT v n ch a t ng x ng v i k t qu kinh doanh th c t c a các h

KDCT) và đi u này là do nh n th c v quy n l c c a c quan thu là th p h KDCT

4.2 óng góp v m t th c ti n

ứ Th nh t, t k t qu nghiên c u, lu n án đ a ra khuy n ngh : (i) c n quy đ nh

và g n trách nhi m c a chính quy n các c p trong t ch c pháp lu t thu t i đ a

ph ng; (ii) CQT c n t ng c ng ph i h p v i t ch c ph ng, h i xư/ph ng t

ch c h i ngh chuyên v c p nh t các chính sách pháp lu t thu m i (s a đ i, b sung)

đ thông tin k p th i đ n h KDCT và đ h KDCT hi u, th c hi n theo đúng quy đ nh

c a pháp lu t v thu qua đó thúc đ y hành vi TTT h KDCT trong các làng ngh

Vi t Nam

ứ Th hai, d a trên k t qu nghiên c u, lu n án đ a ra khuy n ngh : (i) chính

sách thu v i h KDCT c n hoàn thi n theo h ng ph i đ m b o tính t ng đ ng gi a

nhóm h kinh doanh n p thu khoán v i nhau; (ii) c n quy đ nh c th v các bi n

pháp x ph t đ i v i h KD gian l n thu , vi ph m pháp lu t v thu (nh t ng m c

ph t n u vi ph m gian l n v thu l n th hai m c cao h n g p nhi u l n so v i m c

vi ph m l n đ u), c ng nh quy đ nh trong l a ch n tuyên d ng, khen th ng h KD

tuân ph pháp lu t thu ; (iii) CQT c n ti p t c ch đ o các đ i thu xư, ph ng kh o

sát các h có doanh thu d i quy đ nh, đ c bi t nh ng h nhi u n m ch a qu n lý thu

đ đ a vào qu n lý thu đúng quy đ nh đ t đó gia t ng hành vi TTT h KDCT

trong cách làng ngh Vi t Nam

ứ Th ba, v i k t qu nghiên c u, lu n án đ xu t khuy n ngh : (i) CQT c n c n

c danh sách h KDCT đ c phân lo i theo các m c đ r i ro (không tuân th thu )

đ l a ch n các tr ng h p thanh tra, ki m tra t i tr s h KDCT; và đ m b o theo

h ng không d i 90% s l ng tr ng h p đ c thanh tra, ki m tra theo k ho ch hàng n m Tr ng h p đ c l a ch n ng u nhiên không quá 10% s l ng tr ng h p

đ c thanh tra, ki m tra theo k ho ch hàng n m; (ii) nh k , CQT rà soát các tr ng

h p h KDCT không tuân th , có d u hi u r i ro cao đ l a ch n b sung vào k k

ho ch thanh tra ki m tra đi u ch nh hàng n m ho c thanh tra đ t xu t; (iii) bi n pháp

x ph t đ i v i nh ng hành vi gian thu c n nghiêm minh, c n đ a ra các hình th c

x ph t c th và m c ph t l n sau cao h n nhi u l n so v i l n đ u, đ s c r n đe

thu h KDCT trong các làng ngh Vi t Nam

CH NG 1: T NG QUAN NGHIÊN C U

1.1 M c đ quan tâm và các h ng nghiên c u v hành vi tuân th thu

Nghiên c u v thu có th đ c ti p c n t các l nh v c đa ngành nh lu t, kinh

t , k toán, tâm lỦ h c và tài chính công (McKerchar, 2010) Trong đó, nghiên c u c a

Groves (1958) v tr n thu thu nh p là m t trong nh ng nghiên c u đ c ghi nh n

s m nh t trong nghiên c u v hành vi c a ng i n p thu Groves (1958) ti p c n gián

ti p đ đánh giá hành vi tr n thu b ng cách ph ng v n nh ng ng i thuê nhà v thu

nh p và chi phí mà ch nhà c a h ph i ch u trong quá trình qu n lỦ c n h c a h Sau đó, ông có th ki m tra các t khai thu c a ch nhà đ xác đ nh m c đ tuân th thu c a ch nhà T đó đ n hi n nay, đư có nhi u công trình nghiên c u v hành vi tuân th c a ng i n p thu đư th c hi n trên th gi i v i m c tiêu nghiên c u, đ i

t ng và ph m vi nghiên c u khác nhau (Xem b ng 2 – Ph l c 01)

Vi t Nam, ch đ nghiên c u v tuân th thu c ng đ c nhi u nhà khoa h c

Vi t Nam th c hi n trong các công trình nghiên c u c a mình: Nguy n Th L Thúy (2009) th c hi n lu n án ti n s kinh t v i đ tài v “Hoàn thi n qu n lỦ thu thu c a Nhà n c nh m t ng c ng s tuân th thu c a doanh nghi p (nghiên c u tình hu ng

c a Hà N i)”; Nguy n Minh Hà và Nguy n Hoàng Quân (2012) v i nghiên c u “Các nhân t nh h ng đ n hành vi tuân th thu c a doanh nghi p t nhân - Xét trên khía

c nh n p thu đúng h n”; Nguy n Hoàng và ào Th Ph ng Liên (2013) v i nghiên

c u v “ nh h ng c a chính sách thu đ n tuân th thu : K t qu kh o sát và m t s

ki n ngh ”; ng Th B ch Vân (2014) v i ch đ nghiên c u “Xoay quanh v n đ

ng i n p thu và tuân th thu ”; Phan Th M Dung và Lê Qu c Hi u (2015) v i nghiên c u “Các y u t nh h ng đ n tuân th thu c a các doanh nghi p”; Lèng

Hoàng Minh (2017) v i lu n án ti n s v “Nâng cao tính tuân th thu c a ng i n p thu Vi t Nam; Bùi Ng c To n (2017) v i nghiên c u “Các y u t nh h ng đ n hành vi tuân th thu thu nh p c a doanh nghi p - Nghiên c u th c nghi m trên đ a bàn thành ph H Chí Minh”; Ph m Th M Linh (2019) v i lu n án ti n s nghiên c u

v “Các nhân t nh h ng đ n tuân th thu c a doanh nghi p Vi t Nam: Nghiên c u

tr ng h p thành ph Hà N i”; Nguy n Th Thùy D ng và c ng s (2019) trong nghiên c u v “Determinants Influencing Tax Compliance: The Case of Vietnam;

Bên c nh đó, hi u m t cách gi n đ n thì tuân th thu là m c đ s n sàng đóng thu c a ng i n p thu ; không tuân th thu có th hi u là khi ng i n p thu không

n p thu c a mình (Kirchler, 2007) Theo Kirchler và Wahl (2010), tuân th và không

tuân th có th đ c phân bi t: (i) tuân th thu g m tuân th thu t nguy n và tuân

th thu b t bu c; (ii) không tuân th thu bao g m tr n thu và tránh thu (Xem b ng

2.1) Trong đó, tuân th t nguy n bao g m đ ng c c b n, c th là trên đó coi vi c

n p thu là ngh a v c a m t công dân, trong khi vi c tuân th b t bu c liên quan đ n

n i s b phát hi n và b tr ng ph t Tránh thu có th đ c mô t là vi c gi m thi u thu trong ranh gi i pháp lỦ, và tr n thu bao g m c vi c vi ph m pháp lu t

(Cechovsky, 2018) D a trên góc đ ti p c n này, k t qu t ng quan các công trình nghiên c u mà tác gi có th ti p c n đ c t n m 1992 đ n n m 2021, ch ra h ng nghiên c u v tuân th thu đ c th c hi n nhi u h n so v i h ng nghiên c u v không tuân th thu (Khi có đ n 48/63 công trình mà tác gi có th thu th p nghiên

c u v tuân th thu - Xem b ng 1 c a Ph l c 01), nghiên c u v hành vi tuân th thu t nguy n và tuân th thu b t bu c đ c th c hi n nhi u t n m 2012-2021; và

c các n c phát tri n và các n c đang phát tri n (M , Áo, Hàn Qu c, Trung Qu c,

Ý, Malaysia, Indonesia, Jordan, Ghana, Campuchia, Vi t Nam )

V i các công trình nghiên c u v tuân th thu , h ng nghiên c u c a các tác

gi c ng r t đa d ng và có s k th a, nghiên c u b sung các khía c nh liên quan đ n tuân th thu Trong đó, h ng nghiên c u v các y u t nh h ng đ n Ủ đ nh, hành

vi tuân th thu đ c nhi u nghiên c u th c hi n (Xem b ng 1 – Ph l c 01) và c ng

có nh ng nghiên c u h ng đ n làm rõ v hành vi tuân th thu (Arcos Holzinger và

c ng s , 2016; Alm và c ng s , 2016), xây d ng thang đo đo l ng v hành vi tuân

th thu (Kirchler and Wahl, 2010) hay nh đánh giá, so sánh v tuân th thu nhi u

c ng s , 2014; Natrah Saad, 2012; Alan Lewis và c ng s , 2009)

V s c thu , thì h ng nghiên c u v hành vi tuân th thu theo s c thu c ng khá đa d ng nh thu thu nh p doanh nghi p (Bùi Ng c To n, 2017; Gobena và c ng

He và Huina Xiao, 2019; Fjeldstad và c ng s , 2020; Alshira’h và c ng s , 2020) hay thu thu nh p (Khasawneh và c ng s , 2008) (Xem b ng 1 – Ph l c 01)

V đ i t ng n p thu : bên c nh đ i t ng nghiên c u là cá nhân, ng i n p thu (Alm và c ng s ,2010; Benk và c ng s , 2010; Lèng Hoàng Minh, 2017; Da Silva và c ng s , 2019, Robbins và Kiser, 2020, ) thì các nghiên c u v tuân th thu

c ng đa d ng v đ i t ng nghiên c u nh các doanh nghi p l n (Siglé và c ng s ,

2018) c ng nh các doanh nghi p nói chung (Nguy n Th L Thúy, 2009; Phan Th

M Dung và Lê Qu c Hi u, 2015; Bùi Ng c To n, 2017; Ph m Th M Linh, 2019;

Nguy n Th Thùy D ng và c ng s , 2019), hay nh doanh nghi p v a và nh (Malik

và Younus, 2020; Alshira’h và c ng s , 2020), doanh nghi p siêu nh (Abba Ya’u,

Natrah Saad, 2019) doanh nghi p kh i nghi p (Nagel và c ng s , 2018), doanh nghi p

t nhân (Nguy n Minh Hà và Nguy n Hoàng Quân, 2012), cá nhân t kinh doanh

(Eichfelder và Kegels, 2014; Olsen và c ng s , 2018; Choo và c ng s , 2016) hay nh

đ i lỦ thu (Abdul Hamid, 2014), chuyên gia t v n thu (Darmayasa và Aneswari,

2015), nhân viên thu (Fagbemi và c ng s , 2010) Tuy nhiên, t v i đ i t ng h KD

cá th (làm ngh và kinh doanh ngh ngh t i các làng ngh ) thì ch a đ c nghiên c u nào th c hi n và đây là m t kho ng tr ng trong nghiên c u v tuân th thu

Trong khi đó, Vi t Nam v i đ i t ng nghiên c u là h kinh doanh cá th thì

h ng nghiên c u v các y u t nh h ng đ n hành vi tuân th thu c a h kinh doanh

và là kho ng tr ng trong nghiên c u v hành vi tuân th thu B i vì h u h t các nghiên

c u Vi t Nam ch y u t p trung vào khía c nh qu n lỦ thu Nh tác gi Lê Kim

Ng c (2016) v i đ tài “ảoàn thi n qu n lý thu đ i v i h kinh doanh cá th trên đ a

bàn qu n ảoàng Mai, thành ph ảà N i” Tác gi đư phân tích đ c th c tr ng và ch

ra nh ng u, nh c đi m trong công tác qu n lỦ thu đ i v i h kinh doanh cá th trên

đ a bàn qu n Hoàng Mai Lu n v n c ng nh n m nh nh ng nguyên nhân chính d n

đ n m t s b t c p trong công tác qu n lỦ thu đ i v i h kinh doanh cá th T đó tác

gi đư đ a ra m t s gi i pháp c th đó là: Nâng cao hi u l c b máy qu n lỦ thu

b ng cách nâng cao ch t l ng công tác xây d ng k ho ch d toán thu Ngân sách hàng n m, khai thác tri t đ ngu n thu, ch ng th t thu; Nâng cao n ng l c đ i ng cán

b thông qua vi c đào t o, b i d ng v chính tr , chuyên môn, th c hi n s p x p l i nhi m v gi a các đ i trong công tác xác đ nh doanh thu, m c thu c a h kinh doanh;

T ng c ng công tác tuyên truy n, h tr ng i n p thu ; Nguy n Th Biên (2017) v i

đ tài “T ng c ng qu n lý thu đ i v i h kinh doanh cá th n p thu theo ph ng

pháp khoán trên đ a bàn huy n Thanh trì, thành ph ảà N i” Lu n v n đư trình bày

khá đ y đ và chi ti t c s lỦ lu n v qu n lỦ thu đ i v i h kinh doanh n p thu theo ph ng pháp khoán, bao g m: Khái ni m, phân lo i, vai trò c a thu ; Khái ni m

đ c đi m và vai trò c a h kinh doanh cá th ; Quan ni m, đ c đi m, n i dung và các nhân t nh h ng đ n qu n lỦ thu đ i v i h kinh doanh cá th D a trên d li u thu

th p đ c, tác gi đư có nh ng đánh giá v th c tr ng công tác qu n lỦ thu đ i v i h

kinh doanh cá th n p thu theo ph ng pháp khoán t i đ a ph ng T đó, nh ng nhóm gi i pháp đ c đ a ra là: i m i m c tiêu, hoàn thi n t ch c b máy trong

qu n lỦ thu đ i v i h kinh doanh cá th ; Hoàn thi n các công c và ng d ng các

ph ng pháp hi n đ i trong qu n lỦ thu đ i v i h kinh doanh cá th ; T ng c ng

công tác ki m tra, thanh tra vi c thu thu và Ủ th c ch p hành ngh a v n p thu c a

h kinh doanh cá th ; Nguy n Th Th y (2017) v i bài báo “Th c tr ng qu n lý thu

đ i v i h kinh doanh” Bài báo đư ch ra đ c nh ng h n ch trong công tác qu n lỦ

thu đ i v i h kinh doanh nh : Tình tr ng tr n thu , gian l n thu và n đ ng thu gây th t thu NSNN v n di n ra th ng xuyên, ch a khuy n khích đ c Ủ th c tuân th pháp lu t thu c a ng i n p thu ; H n ch t công tác xác đ nh m c tiêu, đ i t ng

qu n lỦ thu và công tác t ch c b máy thu thu cho đ n vi c th c hi n các quy trình

ki m tra, thanh tra qu n lỦ thu c a c quan thu Bài báo c ng ch ra đ c các nguyên nhân c a h n ch , t đó tác gi đ a ra m t s gi i pháp bao g m: y m nh công tác tuyên truy n h tr , hoàn thi n h th ng Lu t, Thông t , Ngh đ nh v Thu , Qu n lỦ

kê khai, n đ nh thu v i các h kinh doanh thu c đ i t ng thu theo ph ng pháp khoán và n đ nh thu , t ng c ng ki m tra, x lỦ các tr ng h p vi ph m v thu ;

Nguy n H i Nam (2020) v i bài báo nghiên c u v “Qu n lý thu đ i v i h kinh

doanh cá th trên đ a bàn ảuy n Vi t Yên, t nh B c Ảiang” t k t qu phân tích, đánh

giá th c tr ng công tác qu n lỦ thu đ i v i h kinh doanh cá th giai đo n 2017 -

2019, k t qu phân tích s li u t m u đi u tra, kh o sát 60 h kinh doanh cá th trên

đ a bàn huy n Vi t Yên đư đánh giá đ c nh ng u đi m, h n ch và nguyên nhân

c ng nh rút ra nh ng bài h c kinh nghi m trong công tác qu n lỦ thu đ i v i h kinh doanh cá th trên đ a bàn huy n Vi t Yên, t nh B c Giang và đ xu t m t s gi i pháp

v t p trung rà soát đ i t ng kinh doanh và t ng c ng công tác qu n lỦ n đ ng

nh m hoàn thi n công tác qu n lỦ thu đ i v i h kinh doanh cá th trên đ a bàn huy n

Vi t Yên, đ đ m b o ngu n thu ngân sách Nhà n c

Nh v y, d a trên các công trình nghiên c u có th ti p c n, tác gi nh n th y

h ng nghiên c u v tuân th thu đ c nhi u tác gi th c hi n, tuy nhiên h ng nghiên c u v hành vi tuân th thu v i h kinh doanh cá th trong các làng ngh

Vi t Nam là h ng nghiên c u ch a t ng đ c th c hi n và là kho ng tr ng trong nghiên c u v tuân th thu

1.2 Các lý thuy t, mô hình nghiên c u liên quan đ n hành vi tuân th thu

Tuân th thu có l là thu t ng trung l p nh t đ mô t s s n sàng n p thu c a

ng i n p thu (Kirchler, 2007) và khó có th nhìn nh n theo m t góc đ , quan đi m chung v tuân th thu (Devos, 2008) Allingham và Sandmo (1972) đ nh ngh a TTT

là quy t đ nh kê khai thu nh p th c t v i CQT trong đi u ki n không ch c ch n NNT

có th quy t đ nh kê khai thu đ h ng đ n s ti n n p thu đúng (b ng) ho c ít h n

s ti n thu ph i n p Quy t đ nh c a h ph thu c vào xác su t b phát hi n và t l

ph t Tuy nhiên, các b ng ch ng th c nghi m trong l nh v c này ch a có c s đ ng

h mô hình này và ng i ta tin r ng hành vi tuân th c a ng i n p thu có liên quan

đ n các y u t xư h i và tâm lỦ nh h ng đ n ni m tin và thái đ c t lõi c a h và

cu i cùng xác đ nh hành vi tuân th c a h (Devos, 2013) Thông qua ph ng pháp

ti p c n xư h i và tâm lỦ, Roth và c ng s (1989) đ nh ngh a tuân th thu là “báo cáo chính xác v ngh a v thu ” và Kirchler (2007) xác đ nh đó là “s s n sàng n p thu

c a ng i n p thu ” Jayawardane (2015) đ xu t r ng đ hi u sâu h n v hành vi tuân

th thu , các nhà nghiên c u nên xem xét các y u t quy t đ nh tâm lỦ xư h i, liên quan

đ n các y u t cá nhân, xư h i và chính ph

Bên c nh đó, v c b n các nghiên c u v tuân th thu gi i thích các v n đ v tuân th thu (ho c không tuân th ) b ng cách s d ng các lỦ thuy t d a trên kinh t

ho c/và lỦ thuy t d a trên tâm lỦ h c (James và c ng s , 2001; James và Alley, 2006;

Kirchler và c ng s , 2010) S khác bi t trong c hai cách ti p c n liên quan đ n khái

ni m chênh l ch thu trong cách ti p c n kinh t và s tuân th t nguy n trong cách

ti p c n d a trên tâm lỦ h c hay còn đ c g i là cách ti p c n hành vi (James và c ng

trong các nghiên c u v tuân th thu gi i thích tuân th thu là m t v n đ c a tính

h p lỦ v kinh t ho c/và h p tác v hành vi Do đó, v i m c tiêu nghiên c u và đ i

t ng nghiên c u khác nhau thì các nhà nghiên c u th ng l a ch n m t ho c m t s

lỦ thuy t làm n n t ng cho nghiên c u c a mình khi th c hi n h ng nghiên c u v tuân th thu Các lỦ thuy t th ng đ c các tác gi áp d ng cho nghiên c u c a mình,

TTT là quy t đ nh kê khai thu nh p th c

t v i CQT trong đi u ki n không ch c

ch n NNT có th quy t đ nh kê khai thu

đ h ng đ n s ti n n p thu đúng (b ng) ho c ít h n s ti n thu ph i n p

Quy t đ nh c a h ph thu c vào xác su t

LỦăthuy t/ă

mô hình N iădungăchính c aălỦăthuy t/ămôăhình Côngătrìnhănghiênăc uăápăd ngălỦă thuy tătheoătênătácăgi /ănhómătácăgi

lu t pháp là công b ng Vì th , ng i n p thu có hành vi TTT cao h n khi h nh n

th c toàn b h th ng thu là công b ng

b t bu c và ni m tin vào c quan thu thúc đ y hành vi tuân th thu t nguy n

15. Malik and Younus (2020)

Ngu n: K t qu t ng quan nghiên c u

K t qu t ng quan v các lỦ thuy t, mô hình và s l ng các nghiên c u đư áp

d ng lỦ thuy t, mô hình làm c s lỦ thuy t n n t ng b ng 1.1 ch ra:

thu c a ng i n p thu Nên d a trên góc đ ti p c n (kinh t ho c/và tâm lý, xã h i),

m c tiêu nghiên c u thì các lý thuy t, mô hình đ c các tác gi s d ng làm c s lý

thuy t n n t ng cho nghiên c u c a mình

nhi u công trình nghiên c u đư s d ng làm lý thuy t n n t ng trong nghiên c u hành vi

tuân th thu (Xem b ng 1.1) Bên c nh đó, Marandu và c ng s (2015) xem xét 18 nghiên

c u v tuân th thu t n m 1985 đ n 2012 và c ng k t lu n r ng TPB là khuôn kh t t

nh t cho các nhà nghiên c u thu đ khám phá các y u t quy t đ nh Ủ đ nh tuân th thu

và cu i cùng là xác đ nh hành vi tuân th thông qua các thành ph n hành vi, bao g m c thái đ h ng t i m t hành vi, chu n m c ch quan và ki m soát hành vi nh n th c

ti p c n theo h ng hành vi c a NNT chia thành hành vi TTT t nguy n và hành vi TTT

b t bu c đ u áp d ng mô hình SSF làm c s lý thuy t (Xem b ng 2 – Ph l c 01)

Chính vì th , v i m c tiêu nghiên c u nh m ch ra nh h ng c a các y u t đ n hành

vi TTT t nguy n và hành vi TTT b t bu c c a h KDCT trong làng ngh Vi t Nam,

lu n án s s d ng lỦ thuy t TPB m r ng thêm các y u t v kinh t , th ch và mô hình

1.3 Các y u t nh h ng đ n hành vi tuân th thu

1.3.1 Th ng kê v các y u t nh h ng đ n hành vi tuân th thu

H ng nghiên c u v nh h ng c a các y u t đ n hành vi tuân th thu c a

ng i n p thu là ch đ nh n đ c nhi u s quan tâm c a các nhà nghiên c u trong nhi u th p k qua (Xem b ng 2 – Ph l c 01) Cùng v i đó, câu h i đ t ra v i h u h t các nhà khoa h c khi th c hi n h ng nghiên c u này là làm th nào đ ch ra nh ng

y u t chính và th ng nh h ng nhi u đ n hành vi TTT c a ng i n p thu ?

công trình nghiên c u th c hi n t n m 1974 đ n n m 1985 v các y u t nh h ng

đ n tuân th thu , đư xác đ nh 14 y u t tác đ ng chính đ n hành vi tuân th thu c a

ng i n p thu , bao g m: tu i; gi i tính; giáo d c; m c thu nh p; ngu n thu nh p; ngh nghi p; nh h ng ngang hàng; đ o đ c h c; công b ng; s ph c t p; liên h c quan thu ; các bi n pháp tr ng ph t; xác su t phát hi n; và thu su t Sau nghiên c u

c a Jackson và Milliron, nhi u nghiên c u khác đư đ c th c hi n và đ a ra vô s các

y u t ít nhi u gi ng v i phát hi n c a Jackson và Milliron (nh Fischer và c ng s ,

1992; Riahi-Belkaoui, 2004; Trivedi và c ng s , 2005; Saad, 2014)

Marandu và c ng s (2015) đư ti n hành t ng quan 18 công trình nghiên c u t

n m 1985 - 2012 v các y u t quy t đ nh TTT đư ch có đ n 70 y u t nh h ng đ n hành vi TTT đ c các tác gi áp d ng trong nghiên c u c a mình Marandu và c ng

s (2015) đư ti n hành phân chia các y u t theo các nhóm y u t và th ng kê v t n

su t s d ng v i các y u t , và các y u t nh h ng nhi u đ n hành vi TTT bao g m

chu n m c ch quan, ch tài pháp lỦ (x ph t và ti n ph t), xác su t b ki m tra, thu

nh p / kh n ng chi tr , thu su t và tu i, gi i tính

Thông qua k t qu t ng quan các công trình nghiên c u liên quan5, c ng v i

t ng nghiên c u và c s lý thuy t/mô hình nghiên c u khác nhau, thì các y u t

đ c các tác gi s d ng trong nghiên c u v nh h ng c a các y u t đ n hành vi

tuân th thu c a ng i n p thu là không hoàn toàn gi ng nhau

 Các y u t tinh th n thu , chu n m c ch quan, nh n th c v tính công b ng,

ni m tin vào CQ thu , quy n l c c a CQ thu , nh n th c v thu , s ph c t p v thu , thông tin v thu , x ph t, kh n ng b ki m tra, thanh tra thu , tu i, gi i tính, trình đ ,

thu nh p, s n m ho t đ ng KD là các y u t đ c nhi u công trình nghiên c u tr c

áp d ng (Xem b ng 1.2) Vi c s d ng các y u t này trong nghiên c u nh m ch ra

nh h ng c a các y u t đ n hành vi tuân th thu c a h KD cá th trong các làng

ngh Vi t Nam là phù h p và k t qu nghiên c u có th tr l i đ c m c tiêu, câu

h i nghiên c u mà lu n án đư đ ra

5 Tác gi ti n hành t p h p các công trình nghiên c u liên quan t h th ng th vi n Qu c gia, các t p chí chuyên ngành trong n c và s d ng các công c nh SicenceDirect.com, Emerald Insight, Proquest Central đ t ng h p và th ng kê các công trình nghiên c u v tuân th thu , các nhân t nh

h ng đ n hành vi TTT c a NNT

6 Th ng kê d a trên s công trình tác gi ti p c n đ c

B ngă1.2.ăK tăqu ăt ngăquanănghiênăc uăv ăcácăy uăt nhăh ngăđ năhƠnhăviătuơnăth ăthu

TT Tácăgi Qu căgia

Y uăt ătơmălỦăxưăh i Y uăt ăth ăch Y uăt ăthu căv ăkinhăt ă Nhơnăkh uăh că Y uăt ăkhác

Tinh

th n thu

Nh n

th c v

tính công

S

ph c

t p v thu

th thu

16 Mas’ud và c ng s (2014) Châu Phi X X

7 Tác gi l a ch n trình bày các y u t đ c nhi u nghiên c u áp d ng trong s 47 các y u t đ c 49 công trình nghiên c u v nh h ng c a các y u t đ n hành vi TTT (b ng 3, ph l c 01)

18 Abdul Hamid và Jeff Pope

1.3.2 M i quan h gi a các y u t và hành vi tuân th thu

M c tiêu quan tr ng c a qu n lỦ thu là đ m b o s tuân th thu t nguy n

c a ng i n p thu ; đ ng th i h ng đ n phòng ng a, phát hi n và gi m thi u các

hành vi không tuân th đ gia t ng tính tuân th thu c a ng i n p thu Do đó, vi c

ch ra các y u t nh h ng tích c c và tiêu c c đ n hành vi tuân th thu s là c s

đ đ a ra các chính sách, gi i pháp đ t đ c m c tiêu trên Vì v y, h ng nghiên c u

v nh h ng (thu n chi u ho c ngh ch chi u; tr c ti p ho c gián ti p) c a các y u t

đ n hành vi tuân th thu c a ng i n p thu đ c nhi u tác gi th c hi n t n m

thu đ c nhi u tác gi (nhóm nghiên c u) th c hi n v i góc đ ti p c n, m c tiêu

nghiên c u, đ i t ng nghiên c u và c s lý thuy t/mô hình nghiên c u khác nhau,

các y u t nh h ng đ n hành vi tuân th thu c ng không hoàn toàn gi ng nhau Vì

th , k t qu c a các công trình nghiên c u ch a có s đ ng thu n hoàn toàn v có nh

h ng (ho c ch a có c s đ kh ng đ nh có m i quan h ) gi a t ng y u t đ n hành

vi TTT c a ng i n p thu (Xem b ng 2 – Ph l c 01)

nh h ng nh t đ nh đ n hành vi tuân th thu c a ng i n p thu : Allingham và

Sandmo (1972), Alm (1991), Clotfelter (1983), Eriksen và Fallan (1996), Evans và

c ng s (2005) là các nhà nghiên c u tr c các n c phát tri n th c hi n nghiên c u

v tuân th thu Các nghiên c u c a các tác gi trên áp d ng lý thuy t r n đe kinh t

và mô hình Allingham và Sandmo (1972) v tuân th thu và đ u ch ra nh h ng c a

các y u t nh kh n ng b ki m tra, thanh tra thu , m c ph t, thu su t và m c thu

nh p s nh h ng đ n các quy t đ nh tuân th thu c a ng i n p thu (Kirchler và

c ng s , 2010) Tuy nhiên, s r n đe c a th ch , các bi n pháp v kinh t có th d n

đ n chi phí qu n lỦ cao h n, t o ra c h i tham nh ng (Muthukrishna và c ng s ,

2017), và th m chí có th làm gi m vi c tuân th thu (Bergman và Nevarez, 2006; Slemrod và c ng s 2001) khi ng i n p thu nh n th y s thi u công b ng (Fehr và

Rockenbach, 2003) Chính vì v y, bên c nh các bi n s kinh t , các bi n phi kinh t là

nh ng y u t quan tr ng quy t đ nh vi c tuân th thu (Muehlbacher và c ng s , 2011;

Kirchler, Hoelzl, và Wahl, 2008) Nhi u nghiên c u ng h tuyên b này khi k t qu

đư ch ra s tin t ng v i c quan thu c a ng i n p thu (Feld và Frey, 2002; Van

Dijke và Verboon, 2010; Kastlunger và c ng s , 2013; Siglé và c ng s ; 2018; Da Silva và c ng s , 2019) và nh ng ng i n p thu khác (Alm, Kirchler và

Muehlbacher, 2012; Frey và Torgler , 2007) và nh n th c v công b ng thu (Saad,

2011; Manchilot Tilahun, 2018) hay nh tinh th n thu (Devos, 2013; Richardson,

2006; Alabede và c ng s , 2011b) có nh h ng đ n hành vi TTT c a ng i n p thu

ch a hoàn toàn đ ng thu n v : (i) nh h ng (thu n chi u ho c ngh ch chi u; tr c ti p

ho c gián ti p); (ii) ho c ch a có c s kh ng đ nh v m i quan h c a y u t đó v i hành

vi tuân th thu c a ng i n p thu (Xem b ng 1.3) 15 y u t đó bao g m: tinh th n thu ,

chu n m c ch quan, nh n th c v tính công b ng, ni m tin vào CQ thu , quy n l c c a

CQ thu , nh n th c v thu , s ph c t p v thu , thông tin v thu , x ph t, kh n ng b

ki m tra, thanh tra thu , tu i, gi i tính, trình đ , thu nh p, s n m ho t đ ng KD

B ngă1.3.ăT ngăh păk tăqu ănghiênăc uăv ăm iăquanăh ăgi aăcácăy uăt 10 đ nă

hƠnhăviătuơnăth ăthu ăc aăng iăn păthu theoăcôngătrìnhănghiênăc u

và c ng s (2020)

2 Chu n m c

ch quan Bobek và Hatfield (2003); Mustikasari (2007); Benk và c ng s (2010); Natrah Saad

(2012); Damayanti và c ng s (2015); Andi Nurwanah và c ng s (2018); Malik và

Spicer và Becker (1980); Alm và c ng s

(1992); Hite và Roberts (1992); Azmi và

c ng s (2008); Lisi, G (2014); Gobena và

c ng s (2016); Fany Inasius (2018), Doreen Musimenta và c ng s (2017); Manchilot

Tilahun (2018); Abba Ya’u và Natrah Saad

(2019); Taing và Chang, (2020); Hassan và

10 15 y u t đ c nhi u nghiên c u th c hi n và ch a hoàn toàn đ ng thu n trong k t qu nghiên c u v có

nh h ng hay ch a có c s đ k t lu n nh h ng (tác đ ng) c a các y u t đó đ n hành vi tuân th thu

c ng s (2016); Jimenez và Iyer, (2016);

Olsen và c ng s (2018); Siglé và c ng s

(2018); Yasa và Martadinata (2018); Mas’ud

và c ng s (2019); Abba Ya’u, Natrah Saad (2019); Da Silva và c ng s (2019); Malik và

Younus (2020)

Lidija Hauptman và c ng s (2015);

Taing và Chang, (2020)

6 Nh n th c

v thu Palil và c ng s (2013); Andreas và Savitri (2015); Savitri và Musfialdy (2016);

Adimasu và Daare (2017); Nurkhin và c ng

9 X ph t Allingham và Sandmo (1972); Alm, Jackson,

và Mckee (1992); Alm và McKee (1998);

Lederman (2003); Nguy n Th Thùy D ng

và c ng s (2019)

Fjeldstad và c ng s (2020); Mohdali và c ng s (2014)

11 Tu i Dubin và Wilde, 1988; Feinstein, 1991;

Hanno và Violcttc, 1996; McGee và Tyler, 2007; Tittle, 1980; Matthias Kasper và c ng

s (2014); Deyganto (2018)

Kogler, Mittone và Kirchler, (2016);

Hofmann và c ng s (2017);

Güzel, Sonnur Aktaş (2018)

12 Gi i tính McGee và Benk, (2011); McGee và Tusan,

h c v n Alasfour và c ng s (2016); Chan và c ng s , 2000; Jackson và Milliron, 1986; Alan Lewis,

1982; Roth, Scholz và Witte (1989)

Deyganto (2018); Güzel, Sonnur

Nh v y, nghiên c u v nh h ng c a (i) các y u t tâm lỦ xư h i (tinh th n

thu , chu n m c ch quan, nh n th c v tính công b ng, nh n th c v quy n l c c a

c quan thu , nh n th c v thu , ni m tin vào c quan thu ); (ii) các y u t thu c v

th ch (s ph c t p v thu , thông tin v thu ); (iii) các y u t thu c v kinh t (x

ph t, kh n ng b ki m tra, thanh tra thu ); (iv) các y u t nhân kh u h c (tu i, gi i tính, trình đ ); (v) các y u t khác (thu nh p, s n m ho t đ ng kinh doanh) đ n hành

vi tuân th thu c a h kinh doanh cá th trong các làng ngh Vi t Nam s : (1) đ m

b o tính k th a k t qu c a các nghiên c u tr c khi đư k t h p c các y u t kinh t ,

y u t phi kinh t và đây là nh ng y u t đ c nhi u nghiên c u áp d ng trong nghiên

c u v nh h ng c a các y u t đ n hành vi TTT; (2) k t qu nghiên c u s giúp thu

h p kho ng tr ng v nh h ng c a các y u t đ n hành vi tuân th thu c a ng i

n p thu B i vì đây là các y u t mà k t qu các nghiên c u tr c ch a hoàn toàn

đ ng thu n v nh h ng (thu n chi u ho c ngh ch chi u; tr c ti p ho c gián ti p; ho c

ch a có c s kh ng đ nh v m i quan h ) c a y u t đó v i hành vi tuân th thu c a

ng i n p thu

1.4 T ng quan v các ph ng pháp nghiên c u áp d ng trong nghiên c u v hành

vi tuân th thu

Tuân th thu có l là thu t ng trung l p nh t đ mô t s s n sàng n p thu

c a ng i n p thu (Kirchler, 2007) và khó có th nhìn nh n theo m t góc đ , quan

đi m chung v tuân th thu (Devos, 2008) Vì th , có l đi m khó kh n nh t v i các tác gi trong nghiên c u tuân th thu là hành vi c a ng i n p thu có gi i thích đ c

đó là hành vi tuân th (hay không tuân th ) và làm th nào đ đánh giá, đo l ng m c

đ tuân th c a ng i n p thu (Alm, 2012) Chính vì th , v i m c tiêu nghiên c u,

h ng nghiên c u khác nhau thì các nhà khoa h c đư áp d ng nh ng ph ng pháp nghiên c u khác nhau (hay có th nói r t đa d ng) trong nghiên c u v tuân th thu

và hành vi tuân th thu (Slemrod, 2016) Các ph ng pháp đó bao g m:

(i) ph ng pháp nghiên c u đ nh l ng (d a trên d li u th ng kê c a c quan thu , ph ng pháp th nghi m, ph ng pháp kh o sát, th ng kê mô t );

(ii) Ph ng pháp đ nh tính (ph ng v n);

(iii) ph ng pháp nghiên c u h n h p (Kh o sát b ng b ng h i k t h p ph ng v n)

Trong đó, v i t ng ph ng pháp s l ng công trình đư áp d ng nh sau:

B ngă1.4:ăTh ngăkêăs ăl ngăcôngătrìnhătheoăph ngăphápănghiênăc u

nghi m Park và Hyun (2003); Trivedi và c ng s (2005); Kastlunger và c ng s (2009); Alan Lewis và c ng

s (2009); Kirchler và Wahl, 2010); Wahl, Kastlunger và Kirchler, (2010); Alm và c ng s (2010); Casagrande và c ng s (2015); Kogler và

c ng s (2015); Alm và c ng s (2016); Casal và

c ng s (2016); Choo và c ng s (2016); Andi Nurwanah và c ng s (2018); Yasa và Martadinata

(2018); Robbins và Kiser (2020)

15

4 Ph ng pháp

kh o sát Khasawneh và c ng s (2008); Hai và See (2011); Benk và c ng s (2010); Benk và c ng s (2012);

Damayanti (2012); Fadjar O.P Siahaan (2012);

Natrah Saad (2012); Kastlunger và c ng s (2013);

Malik và Younus (2020); Sikayu và c ng s (2020);

Taing và Chang, (2020); Hassan và c ng s (2021);

Swee Kiow Tan và c ng s (2021)

Nguy n Th Thùy D ng và c ng s (2019)

5

Ngu n: T ng h p t k t qu t ng quan nghiên c u

Nh v y, t k t qu t ng quan v ph ng pháp nghiên c u đ c các công trình

áp d ng ch ra:

đ c nhìn nh n là cách ti p c n tiêu chu n đ phân tích v tuân th thu nh ng l i ch

có 3/54 công trình nghiên c u áp d ng, b i vì đây là ph ng pháp ch phù h p v i m t

thu đ c đo l ng thông qua các d li u, s li u mà c quan thu th ng kê và cung

nhiên đ c tính m c đ tr n tránh trong dân chúng, mà khi th c hi n ph ng pháp này đòi h i ngu n kinh phí, th i gian và k t qu nghiên c u ch a th hoàn toàn gi i

thích hành vi tuân th c a ng i n p thu (Slemrod, 2016) Hay nh , Kirchler và Wahl

(2010) cho r ng n u đánh giá tác đ ng c a thu su t, xác xu t ki m tra, thanh tra thu ,

ti n ph t, thu nh p đ n m c đ tuân th thu c a ng i n p thu thì có th s d ng

ph ng pháp nghiên c u đ nh l ng d a trên d li u c a c quan thu v đ i t ng

tr n thu s đ m b o tính khoa h c nh t đ nh, tuy nhiên v i ph ng pháp này ch a ch

ra đ c nhi u khía c nh c a ng i n p thu trong vi c gi i thích hành vi tuân th thu Hallsworth (2014) c ng đ ng thu n v i quan đi m trên khi đư ch ra ph ng pháp này

không đ c kê khai; ki m tra viên có th không phân bi t đ c gi a gian l n và sai sót

không c Ủ; các xét đoán không ph i lúc nào c ng nh t quán t ki m tra viên này sang

ki m tra viên khác; và các cu c ki m tra không gi i quy t đ c nh ng đi u ti m n bên trong hành vi mà đôi khi bi u hi n đ n gi n ch là không khai thu Chính vì v y,

đ i v i m c tiêu nghiên c u nh h ng các y u t đ n hành vi TTT c a ng i n p

thu ch a gi i thích đ c nhi u khía c nh (tâm lý, xã h i) c a ng i n p thu đ n hành

vi tuân th thu c a h

11 Ví d : m t trong nh ng công trình nghiên c u đư s d ng ph ng pháp này khá tiêu bi u là công trình nghiên c u c a Mas’ud và c ng s (2019) v i h ng nghiên c u v ni m tin và quy n l c nh

nh ng y u t d báo tuân th thu Trong nghiên c u này, nhóm tác gi đư s d ng d li u th ng kê

n m 2016 t 158 qu c gia Trong đó, bi n ph thu c tuân th thu đ c đo l ng b ng cách s d ng

t l ph n tr m c a ngu n thu ngân sách t thu /GDP cho t t c các qu c gia T l ph n tr m này

đ c hi u là t l này th p thì đó là m t d u hi u c a vi c tuân th thu th p (tr n thu , tránh thu cao

h n); t ng t nh v y t l ph n tr m cao bi u th s tuân th cao (tr n thu , tránh thu th p h n)

i v i bi n đ c l p đ u tiên là s tin c y vào các c quan ch c n ng đ c s d ng thông qua ch s

c m nh n tham nh ng c a T ch c minh b ch qu c t i v i bi n đ c l p th hai là quy n l c c a chính quy n thông qua ch s v pháp quy n trong các Ch s Qu n tr Toàn c u

 Th hai, Kirchler và Wahl (2010) cho r ng ph ng pháp th nghi m t i hi n

tr ng là ph ng pháp có giá tr cung c p các c tính đáng tin c y trong nghiên c u

v các y u t quy t đ nh s tuân th thu đây, thách th c là tìm ra các nhóm đ i

ch ng và nhóm th nghi m đ có th so sánh và ki m soát có th so sánh đ c trong

dân s và ki m soát các bi n s đi u tr và gây nhi u Trong khi đó, ph ng pháp th

nghi m t i phòng thí nghi m (ví d , Alm, Jackson, và McKee, 1992; Kastlunger và

c ng s , 2009, ) c n th c hi n trong môi tr ng đ c ki m soát cao Do đó, kh n ng

áp d ng k t qu nghiên c u th nghi m t i phòng thí nghi m trong đi u ki n th c ti n

ho c v i đ i t ng khác luôn là m t câu h i đáng chú Ủ ( b i vì đa s các nghiên c u

tuân th thu ch ra: ph ng pháp kh o sát b ng b ng h i có c u trúc thông qua yêu

không có có kh n ng x y ra  5 – R t đ ng ý/ R t có kh n ng x y ra d a trên nh n

th c c a ng i n p thu ) đ c nhi u (30/54) công trình nghiên c u áp d ng trong

nghiên c u v nh h ng c a các y u t đ n hành vi tuân th thu

Ph ng pháp kh o sát đ c th c hi n b ng cách yêu c u ng i tr l i t báo cáo

v các v n đ liên quan đ n hành vi tuân th thu Khi áp d ng ph ng pháp kh o sát qua hình th c ng i tr l i t báo cáo, thì m t v n đ chính là ng i tr l i có th không nh l i chính xác hành vi đóng thu trong quá kh c a h ho c - ngay c khi h

có th - có th không nh n ra hành vi đó là không tuân th (Haging, Elffers và Weigel,

1988 và 1989) Chính vì v y, vi c l a ch n thang đo ph n ánh đ c khái ni m đ i v i

t ng bi n và th c ti n b i c nh nghiên c u là r t quan tr ng

Bên c nh đó, có Ủ ki n cho r ng v i cu c kh o sát đo l ng các hành vi tuân th thu (đ c bi t là đ i v i các tình hu ng gi đ nh) thì ph i l u Ủ b ng ch ng v đôi khi

nh ng Ủ đ nh đó có th không thành hi n th c trong th c t (Elffers, Weigel và Haging,

1987; Webb và Sheeran, 2006) Tuy nhiên, Ajzen (1991) mô t Ủ đ nh là m c đ mà

m t cá nhân s n sàng c g ng đ th c hi n hành vi, ho c m t n l c ph i h p đ huy

đ ng hành đ ng đ th c hi n hành vi ụ đ nh cá nhân v m t hành vi s nh h ng đ n hành vi đ c th c hi n, b i vì m i liên h gi a Ủ đ nh th c hi n hành vi và hành vi

đ c th c hi n trong th c t đ c đi u ch nh b i nh n th c ki m soát hành vi c a cá

nhân (Xem hình 1.2) Khi đó, các Ủ đ nh đ c hi u không ch là nh ng ph n ng nh t

th i nh t đ i v i m t hành vi, mà còn là s h i t c a quá trình nh n th c, thúc đ y

và các c m xúc có liên quan đ n m t hành vi nào đó (Casper, 2007) Chính vì v y,

lu n án h ng đ n kh o sát v nh n th c c a h kinh doanh cá th v hành vi tuân th thu là phù h p và đ m b o tính khoa h c

tác gi áp d ng r t đa d ng, bao g m: ph ng pháp ch n m u ng u nhiên có h th ng

(Malik và Younus, 2020), ch n m u phân t ng (Natrah Saad, 2012; Raihana, và Pope, 2014; Robbins và Kiser, 2020), ch n m u ng u nhiên (Hai và See, 2011; Saad, Natrah; 2014; Casagrande và c ng s , 2015; Jimenez và Iyer, 2016; Fjeldstad và c ng s , 2020), ch n m u nhi u giai đo n (Damayanti và c ng s , 2015), ch n m u “qu bóng

pháp ch n m u đ c khá nhi u công trình nghiên c u v hành vi tuân th thu áp d ng

k c các n c phát tri n và các n c đang phát tri n (Xem b ng 1.5)

B ngă1.5:ăM tăs ănghiênăc uăápăd ngăph ngăphápăch năm uăthu năti n

TT Tácăgi Qu căgia Ch ăđ ănghiênă c u Ph ngăphápă nghiênăc u kh oăsát iăt ngă Ph ngăphápă ch năm u Qui mô m u

s (2021) Pakistan Hành vi tuân th thu t nguy n Kh o sát Ng i n p thu Thu n ti n 435

Ngu n: Tác gi t ng h p t k t qu t ng quan nghiên c u

1.5 K t lu n rút ra t t ng quan các công trình nghiên c u liên quan và h ng

nghiên c u c a đ tài

1.5.1 Các n i dung k th a

Nghiên c u v hành vi tuân th thu và các y u t nh h ng đ n hành vi tuân

th thu đ c nhi u h c gi trong n c và ngoài n c th c hi n M t s n i dung mà

lu n án s k th a t các nghiên c u tr c:

TTT áp d ng (Xem b ng 1.1), trong đó mô hình SSF cho r ng hành vi TTT có th đ c

phân lo i thành hành vi tuân th thu t nguy n và hành vi tuân th thu b t bu c Bên

Chính vì v y, lu n án h ng đ n hành vi TTT đ c nhìn nh n 2 khía c nh là hành

vi tuân th t nguy n ho c hành vi tuân th b t bu c; trong đó nh n th c v quy n l c

đ c áp d ng trong mô hình nghiên c u (Xem hình 2.6)

v m t hành vi s nh h ng đ n hành vi đ c th c hi n Ý đ nh th c hi n hành vi

ch u nh h ng b i ba nhân t : Thái đ v i hành vi, chu n m c ch quan (nh n th c

v áp l c xã h i hay nh h ng c a xã h i t i hành vi) và nh n th c ki m soát hành

vi Harinurdin (2009) ch ra nh n th c ki m soát hành vi nh h ng không đáng k

đ n hành vi tuân th c a ng i n p thu , nh ng chính thành ph n nh n th c ki m soát

hành vi có tác d ng tích c c đ Ủ đ nh thành hành vi, và khi đó các Ủ đ nh đ c hi u

không ch là nh ng ph n ng nh t th i nh t đ i v i m t hành vi, mà còn là s h i t

c a quá trình nh n th c, thúc đ y và các c m xúc có liên quan đ n m t hành vi nào đó

và khi đó Ủ đ nh thành hành vi đ c th c hi n (Casper, 2007) K th a quan đi m trên,

thu đ làm c s đánh giá, đo l ng hành vi tuân th thu c a h KDCT thay vì đo

l ng hành vi tuân th thu thông qua s ti n thu đư n p/s ti n thu l ra ph i n p;

hay t l khai đúng s thu nh p (hay doanh thu) kê khai v i s thu nh p (hay doanh

thu) th c t 12 c a đ i t ng n p thu

12 Ph ng pháp đánh giá hành vi tuân th thu này r t t n kém v ngu n l c và thi u tính kh thi khi áp d ng đánh giá hành vi tuân th c a ch h KDCT

Bên c nh đó, k t qu t ng quan ch ra nh n th c ki m soát hành vi nh h ng không

đáng k đ n hành vi tuân th c a ng i n p thu , nh ng chính thành ph n nh n th c

ki m soát hành vi có tác d ng tích c c đ Ủ đ nh thành hành vi (Harinurdin, 2009)

Trong khi nh n th c c a ng i n p thu v tính công b ng c a h th ng thu , quy n

l c c a c quan thu , nh n th c v thu là s h i t c a quá trình nh n th c, thúc

đ y và các c m xúc có liên quan đ n hành vi tuân th thu , hay có th hi u nh ng nh n

th c v các khía c nh trên v thu ki m soát hành vi TTT đ c th c hi n ng i n p thu Do đó, y u t nh n th c ki m soát hành vi th ng không đ c áp d ng tr c ti p vào mô hình nghiên c u v các y u t nh h ng đ n hành vi TTT mà đ c thay b ng các y u t nh nh n th c c a ng i n p thu v tính công b ng c a h th ng thu , quy n l c c a c quan thu , nh n th c v thu (Xem b ng 3 – Ph l c 01) Chính vì

th , lu n án s d ng lỦ thuy t TPB v i hai thành ph n thái đ (tinh th n thu ), chu n

m c ch quan và m r ng các y u t nh n th c (c m nh n) v tính công b ng, quy n

l c c a c quan thu , ni m tin vào c quan thu , nh n th c v thu , nh n th c v kh

n ng b ki m tra, thanh tra thu , nh n th c v x ph t, nh n th c v s ph c t p v thu đ n hành vi TTT c a ng i n p thu (g i là lỦ thuy t TPB m r ng thêm m t s

y u t )

th thu , lý thuy t th ch , lý thuy t công b ng c ng là các c s lý thuy t n n t ng trong đ xu t các y u t nh h ng và gi i thích nh h ng c a t ng y u t đ n hành

vi tuân th thu c a h KDCT

có r t nhi u y u t có nh h ng đ n hành vi tuân th thu c a ng i n p thu D a trên ph ng pháp th ng kê t n su t xu t hi n và các y u t mà k t qu nghiên c u

tr c ch a hoàn toàn đ ng thu n v nh h ng đ n hành vi TTT, do đó lu n án s

d ng nh ng k t qu này đ đ xu t mô hình nghiên c u

 K t qu t ng quan nghiên c u cho th y, tuân th thu và các y u t nh

h ng đ n tuân th thu có th đ c đ nh ngh a theo các góc đ ti p c n khác nhau

Vì th , lu n án h ng đ n k th a các đ nh ngh a đ c nhi u nghiên c u v tuân th

thu s d ng và thang đo đo l ng đúng đ nh ngh a c a các bi n, u tiên l a ch n các thang đo đ c nhi u công trình nghiên c u s d ng

hành vi tuân th thu c a ng i n p thu ch ra ph ng pháp kh o sát b ng b ng h i

đ cá nhân t báo cáo v v hành vi tuân th thu và các y u t nh h ng đ n hành vi

tuân th thu là ph ng pháp đ c nhi u nghiên c u áp d ng Vì v y, xét trên s khoa

h c và phù h p c a ph ng pháp v i m c tiêu, đ i t ng nghiên c u thì ph ng pháp này đ c tác gi k th a trong vi c th c hi n lu n án

1.5.2 Kho ng tr ng nghiên c u

 Th nh t, v i h ng nghiên c u v nh h ng c a các y u t đ n hành vi tuân

th thu thì đ i t ng nghiên c u r t đa d ng t doanh nghi p (l n, v a và nh , siêu

nh ; doanh nghi p kh i nghi p, doanh nghi p t nhân, đ i lý thu ), cá nhân (ng i n p

thu , chuyên gia thu , nhân viên) Tuy nhiên, h ng nghiên c u v hành vi tuân th

thu v i đ i t ng h KD cá th làm ngh và kinh doanh ngh t i các làng ngh thì

ch a đ c nghiên c u nào th c hi n và đây là m t kho ng tr ng trong nghiên c u v

hành vi tuân th thu Bên c nh đó, đây c ng là m t trong nh ng nhóm đ i t ng kinh

doanh khá ph bi n và đ c tr ng riêng c a kinh t xã h i Vi t Nam

 Th hai, các y u t (tinh th n thu , chu n m c ch quan, nh n th c v tính

công b ng c a h th ng thu , ni m tin vào CQ thu , quy n l c c a CQ thu , nh n th c

v thu , s ph c t p v thu , thông tin v thu , x ph t, kh n ng b ki m tra, thanh tra

thu , tu i, gi i tính, trình đ , thu nh p, s n m ho t đ ng KD) là các y u t đ c nhi u

nghiên c u tr c s d ng Tuy nhiên, các k t qu nghiên c u tr c ch a hoàn toàn

đ ng thu n v nh h ng (thu n chi u ho c ngh ch chi u; tr c ti p ho c gián ti p;

thu c a ng i n p thu ây chính là kho ng tr ng trong nghiên c u và c n ti p t c

nghiên c u nh h ng c a các y u t này đ n hành vi tuân th thu v i h KD cá th

(làm ngh và kinh doanh ngh ngh t i các làng ngh ) đ thu h p kho ng tr ng nghiên

c u trên

tin vào CQ thu đ n hành vi tuân th thu c ng ch a hoàn toàn đ ng thu n Khi k t

qu t ng quan nghiên c u đư ch ra: (i) Nh n th c v tính công b ng c a h th ng thu giúp gia t ng ni m tin vào c quan thu c a ng i n p thu và qua đó gia t ng hành vi

tuân th thu (Alm và c ng s , 2012; Kogler và c ng s , 2013; Lisi, 2014); (ii) ni m tin vào c quan thu có nh h ng đáng k đ n c nh n th c v tính công b ng c a h

th ng thu và các quy t đ nh tuân th thu c a ng i n p thu (Jimenez và Iyer, 2016);

(iii) ni m tin vào c quan thu đi u ch nh m i quan h gi a nh n th c công b ng và

tuân th thu (Fadjar O.P Siahaan,2012; Abba Ya’u và Natrah Saad, 2019) ây chính

là kho ng tr ng nghiên c u v m i quan h gi a nh n th c v tính công b ng, ni m tin

ph t) v n nh ng bi n pháp c b n mà nhi u chính ph (c quan thu ) áp d ng nh m