Tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 5 tuổi

Trong hoạt động ngoài trời trẻ được tiếp xúc với nhiều yếu tố: đất, nước, thực vật,… và được tham gia nhiều hoạt động thực hành cùng nhau: chăm sóc cây, vệ sinh sân trường,…Đây là cơ hội

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÙNG VƯƠNG

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC VÀ MẦM NON

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÙNG VƯƠNG

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC VÀ MẦM NON

-

ĐỖ THỊ HỒNG NGỌC

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI TRỜI

NHẰM RÈN LUYỆN KỸ NĂNG LÀM VIỆC NHÓM

CHO TRẺ 4 – 5 TUỔI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Ngành: Giáo dục mầm non

NGƯỜI HƯỚNG DẪN: Th.S: BÙI THỊ PHƯƠNG LIÊN

Phú Thọ 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong khóa luận này là của riêng tôi, các kết quả trình bày trong khóa luận là trung thực Mọi sự giúp

đỡ cho khóa luận này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong khóa luận được ghi rõ nguồn gốc và được phép công bố

Phú Thọ, ngày… tháng 05 năm 2013

Sinh viên thực hiện

Đỗ Thị Hồng Ngọc

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới ban lãnh đạo Trường Đại học Hùng Vương, các thầy cô giáo trong khoa Giáo dục Tiểu học và Mầm non đã tạo điều kiện cho em hoàn thiện và bảo vệ khóa luận

tốt nghiệp của mình

Em xin chân thành cảm ơn cô giáo – ThS Bùi Thị Phương Liên,

giảng viên khoa Giáo dục Mầm non – Trường Đại học Hùng Vương Trong suốt thời gian qua, nhờ có sự hướng dẫn và chỉ bảo tận tình của cô mà em đã có được những kiến thức, những kinh nghiệm quý giá cùng tinh thần làm việc hết

mình để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Em xin chân thành cảm ơn tập thể cán bộ giáo viên và các cháu lớp 4 tuổi B1, B2, Trường Mầm non Hùng Vương – Thị xã Phú Thọ đã nhiệt tình giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho em hoàn thành tốt các công việc trong

thời gian thực hiện khóa luận tốt nghiệp

Trong khóa luận chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót, em rất mong được sự góp ý của các thầy giáo, cô giáo cùng toàn thể các bạn sinh

viên để khóa luận được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Phú Thọ, ngày… tháng 05 năm 2019

Sinh viên

Đỗ Thị Hồng Ngọc

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, BIỂU ĐỒ

3.3 Mức độ rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ 4 – 5 tuổi sau thực nghiệm (Tính theo %)………

3.4 Mức độ rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ 4 – 5 tuổi sau thực nghiệm (Theo tiêu chí)……… 3.5 So sánh mức độ rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ 4- 5 của nhóm thực nghiệm trước và sau thực nghiệm(Tính theo %)……… 3.6 So sánh mức độ rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ 4- 5 của nhóm trước thực nghiệm và sau thực nghiệm (Theo tiêu chí)……… 3.7 So sánh mức độ rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ 4 - 5 tuổi của nhóm đối chứng trước và sau thực nghiệm (Tính %)……… 3.8 So sánh mức độ rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ 4 - 5 tuổi của nhóm đối chứng trước và sau thực nghiệm (Theo tiêu chí)………

3.2 Mức độ rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ 4 – 5 tuổi trước thực nghiệm (Theo tiêu chí)……… 3.3 Mức độ rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ 4 – 5 tuổi sau thực nghiệm (Tính theo %)……… 3.4 Mức độ rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ 4 - 5 tuổi sau thực nghiệm (Theo tiêu chí)………

3.5 So sánh mức độ rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ 4- 5 của nhóm thực nghiệm trước và sau thực nghiệm (Tính theo %)………

3.6 So sánh mức độ rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ 4- 5 tuổi của nhóm trước thực nghiệm và sau thực nghiệm (Theo tiêu chí)……

3.7 So sánh mức độ rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ 4 - 5 tuổi của nhóm đối chứng trước và sau thực nghiệm (Tính %)………

3.8 So sánh mức độ rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ 4 - 5 tuổi của nhóm đối chứng trước và sau thực nghiệm (Theo tiêu chí)………

MỤC LỤC

Trang

Lời cam đoan………

Lời cảm ơn………

Danh mục bảng biểu đồ………

Mục lục………

Phần I.MỞ ĐẦU………

PhầnII NỘI DUNG………

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI TRỜI NHẰM RÈN LUYỆN KỸ NĂNG LÀM VIỆC NHÓM CHO TRẺ 4 – 5 TUỔI 1.1 Cơ sở lý luận của việc tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi………

1.1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề………

1.1.2 Một số khái niệm………

1.1.3 Quá trình của việc rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ mầm non………

1.1.4 Nội dung của kỹ năng làm việc nhóm………

1.1.5 Bản chất của việc rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ mầm non………

1.1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi………

1.1.7 Hoạt động ngoài trời và vai trò của nó đối với việc rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi………

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi………

1.2.1 Mục đích nghiên cứu………

i

ii iii

iv

1

6

6

6

10

13

16

19

20

25

30

30

1.2.2 Nội dung nghiên cứu………

1.2.3 Cách tổ chức nghiên cứu………

1.2.4 Kết quả nghiên cứu………

Tiểu kết chương 1………

Chương 2 ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI TRỜI NHẰM RÈN LUYÊN KỸ NĂNG LÀM VIỆC NHÓM CHO TRẺ 4 – 5 TUỔI 2.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ mầm non………

2.1.1 Biện pháp tổ chức hoạt động ngoài trời cần hướng đến mục tiêu giáo dục mầm non………

2.1.2 Biện pháp tổ chức hoạt động ngoài trời phải đáp ứng yêu cầu rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi………

2.1.3 Biện pháp rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ 4 – 5 tuổi………

2.2 Đề xuất một số biện pháp hình tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi………

2.2.1 Biện pháp 1: Tổ chức môi trường hoạt động ngoài trời gợi mở, kích thích khả năng làm việc nhóm………

2.2.2 Biện pháp 2: Mở rộng chủ đề chơi, nội dung chơi và mối quan hệ giữa các nhóm chơi………

2.2.3 Biện pháp 3: Khuyến khích trẻ tự lựa chọn và thực hiện nhiệm vụ làm việc nhóm………

2.2.4 Biện pháp 4: Kích thích trẻ tích cực tham gia đánh giá, tự đánh giá kết quả làm việc nhóm………

2.2.5 Biện pháp 5: Tạo tình huống có vấn đề trong khi hoạt động

Tiểu kết chương 2………

30

30

34

43

44

44

44

45

45

45

51

54

58

63

66

Chương 3 THỰC NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP TỔ CHỨC

HOẠT ĐỘNG NGOÀI TRỜI NHẰM RÈN LUYỆN KỸ NĂNG

LÀM VIỆC NHÓM CHO TRẺ 4 – 5 TUỔI

3.1 Mục đích thực nghiệm………

3.2 Nội dung thực nghiệm………

3.3 Cách tiến hành thực nghiệm………

3.4 Kết quả thực nghiệm………

3.4.1 Mức độ rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ 4 – 5 tuổi trước thực nghiệm………

3.4.2 Mức độ rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ 4 – 5 tuổi trong hoạt động ngoài trời sau thực nghiệm………

3.4.3 So sánh mức độ rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ 4- 5 trong việc tổ chức hoạt động ngoài trời của nhóm thực nghiệm trước và sau thực nghiệm………

3.4.4 So sánh mức độ tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ 4- 5 tuổi của nhóm đối chứng trước và sau thực nghiệm………

Tiểu kết chương 3………

PHẦN III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 1 Kết luận chung………

2 Kiến nghị sư phạm………

2.1 Về việc tổ chức hoạt động ngoài trời………

2.2 Về việc quản lý chuyên môn ở trường mầm non………

2.3 Đối với giáo viên mầm non………

TÀI LIỆU THAM KHẢO………

PHỤ LỤC………

67

67

68

72

72

76

80

83

88

89

90

90

91

92

93

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong xã hội loài người, nhóm hình thành rất sớm Từ thời tiền sử, con người muốn tồn tại phải hình thành các nhóm như: nhóm để chống thú dữ, nhóm để cùng săn bắn, nhóm để xây dựng chỗ chống chọi với thiên nhiên… Con người là một sinh vật xã hội, điều đó có nghĩa là chúng ta không thể sống

và làm việc một mình Ngay từ khi sinh ra, chúng ta đã gắn mình với một nhóm cơ bản nhất: Gia đình Sau đó lớn hơn bước vào trường chúng ta sẽ có những người bạn và nếu phù hợp sẽ tạo thành các nhóm bạn Bản thân mỗi người với năng lực, tính cách cá nhân sẽ ảnh hưởng lên nhóm, đồng thời còn chịu những tác động của bạn bè về cả điều tốt lẫn xấu Nhờ các hoạt động của các thành viên trong nhóm chúng ta vừa phát triển các kỹ năng cá nhân, thu nạp những kiến thức, kinh nghiệm cho bản thân, đồng thời góp phần vào hoạt động đem lại những giá trị về vật chất và tinh thần cho tập thể, cộng đồng Bắt đầu từ tuổi mẫu giáo, hoạt động chủ đạo của trẻ là vui chơi vì trẻ đã

có nhu cầu muốn chơi, làm việc cùng nhau và khả năng này sẽ phát triển hơn ở các lứa tuổi sau Là một thành viên trong nhóm sẽ giúp trẻ phát triển các kỹ năng xã hội – biết lắng nghe ý kiến của người khác, giải quyết mâu thuẫn trong nhóm, động viên đồng đội và thậm chí là khích lệ tinh thần khi nhóm phạm sai lầm Hoạt động nhóm được chú trọng lồng ghép trong các hoạt động nhằm nâng cao kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi nói riêng và các trẻ mầm non nói chung Trong đó hoạt động ngoài trời tạo nhiều cơ hội tốt cho trẻ có cơ hội rèn luyện, nâng cao kỹ năng làm việc nhóm Trong hoạt động ngoài trời trẻ được tiếp xúc với nhiều yếu tố: đất, nước, thực vật,… và được tham gia nhiều hoạt động thực hành cùng nhau: chăm sóc cây, vệ sinh sân trường,…Đây là cơ hội để trẻ có thể thực hành và rèn luyện các kỹ năng làm việc nhóm được học

và đưa nó vào trong cuộc sống của mình Hoạt động ngoài trời diễn ra hàng ngày ở trường mầm non, vì vậy việc rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ được diễn ra thường xuyên, tạo thành thói quen làm việc nhóm cho trẻ trong cuộc sống sau này

Thực tế, ở trường mầm non giáo viên đã tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ, trẻ được hoạt động, được cô chỉ bảo hướng dẫn Các hoạt động được đưa ra nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ được cô lồng ghép vào các hoạt động Mặc dù được hoạt động nhưng kỹ năng của trẻ còn yếu, trẻ chưa biết cách hợp tác, cùng làm việc

và chia sẻ với bạn Trẻ chưa biết cách ứng dụng kĩ năng được học vào thực tế cuộc sống, hay xảy ra xung đột khi hoạt động Những phương pháp mà giáo viên đưa ra sử dụng chưa đạt hiệu quả tối đa để rèn luyện cho trẻ Trong khi hoạt động nhóm trẻ cảm thấy chưa hứng thú, còn bị xao nhãng và ảnh hưởng bởi hoạt động của nhóm khác Và hầu như, ở các trường mầm non việc tổ chức cho trẻ hoạt động nhóm chưa có hiệu quả cao, cô còn can thiệp nhiều vào quá trình làm việc của trẻ, trẻ thụ động trong hoạt động, chưa để trẻ tự nhận nhiệm

vụ và phân công công việc trong nhóm Giáo viên chủ yếu là người điều hành hoạt động nhóm Chính vì vậy, mặc dù trẻ hứng thú tham gia hoạt động ngoài trời nhưng việc rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ còn yếu và gặp nhiều khó khăn khi làm việc

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn vấn đề nghiên cứu “Tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ

4 – 5 tuổi” làm đề tài nghiên cứu của mình

2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

2.1 Ý nghĩa khoa học

Làm rõ cơ sở lý luận về vấn đề làm việc nhóm, biện pháp tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng làm viêc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi ở trường mầm non; ý nghĩa và tầm quan trọng của kỹ năng làm việc nhóm đối với trẻ mầm non

Xác định cơ sở khoa học của các biện pháp tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi

2.2 Ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu đề tài nhằm tìm ra biện pháp tốt nhất để tổ chức hoạt động ngoài trời thông qua đó rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi, từ

đó giúp trẻ có được kỹ năng làm việc nhóm và phát triển nó thông qua hoạt động ngoài trời

Các biện pháp đưa ra phù hợp với thực tiễn và có hướng dẫn cụ thể quá trình thực hiện ở trường mầm non Từ việc nghiên cứu các biện pháp phát triển

kỹ năng làm việc nhóm qua hoạt động ngoài trời ở trường mầm non Hùng Vương – thị xã Phú Thọ sẽ giúp trẻ nắm được kỹ năng làm việc nhóm Rèn luyện cho trẻ kỹ năng làm việc nhóm một cách tối ưu và hiệu quả nhất ngay từ khi còn nhỏ

Đề tài này còn là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng đối với giáo viên mầm non Là cơ sở để sinh viên ngành mầm non tiếp tục nghiên cứu khi thực

tế ở cơ sở

3 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lí luận, thực tiễn và đề xuất biện pháp tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi, góp phần phát triển toàn diện nhân cách trẻ

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm

- Đề xuất một số biện pháp tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện

kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi

- Thực nghiệm một số biện pháp tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi và rút ra kết luận sư phạm cần thiết

5 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi ở trường mầm non

- Đối tượng nghiên cứu: Một số biện tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi ở trường mầm non

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Sử dụng phương pháp so sánh, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa các tài liệu trong và ngoài nước liên quan đến quá trình tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm làm cơ sở lí luận cho đề tài nghiên cứu

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

6.2.2 Phương pháp điều tra Anket

Sử dụng phiếu điều tra (Anket) đối với giáo viên để tìm hiểu nhận thức, biện pháp, kinh nghiệm, khó khăn của giáo viên trong việc tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi

6.2.3 Phương pháp đàm thoại

- Trao đổi, đàm thoại với giáo viên nhằm hiểu biết về nhận thức, thái độ của họ đối với việc tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi

- Đàm thoại với trẻ ở trường mầm non để tìm hiểu kinh nghiệm cũng như

sự hợp tác, kỹ năng làm việc theo nhóm của trẻ 4 – 5 tuổi thông qua hoạt động ngoài trời

6.2.4 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Tiến hành tổng kết kinh nghiệm của giáo viên mầm non về sử dụng các biện pháp tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 - 5 tuổi

6.2.5 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

Trưng cầu ý kiến của các chuyên gia, các nhà giáo dục hoạt động trong ngành giáo dục mầm non tại thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ để xác định hiệu quả của biện pháp tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi

6.2.6 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng một số phép tính thống kê để xử lý thông tin thu thập được trong quá trình nghiên cứu

PHẦN II NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOÀI TRỜI NHẰM RÈN LUYỆN KỸ NĂNG LÀM VIỆC

NHÓM CHO TRẺ 4 – 5 TUỔI

1.1 Cơ sở lý luận của việc tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi

1.1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1.1 Những nghiên cứu trên thế giới

* Những nghiên cứu hoạt động nhóm:

Trước hết ta sơ qua vài nét về “Team work”, hình thức team work được hiểu là làm việc nhóm Đây là một quá trình lâu dài mà một tổ chức, tập thể thực hiện để gắn kết các thành viên lại với nhau, để các thành viên phối hợp, đoàn kết tạo ra hiệu quả công việc cao hơn “Team Work” xuất hiện trên thế giới

từ lâu, vào khoảng cuối những năm 20 và đầu những năm 30 của thế kỷ XX Nhà tâm lý học, triết học Elton Mayo (1880 – 1949), ông là người đưa ra học thuyết quản lý nhóm, chính là người đầu tiên nghiên cứu những hoạt động này, ông đã khai sáng ra “hoạt động tương quan giữa người và người” (Human Relations Movement), với những chuỗi hoạt động thử thách trong những điều kiện nhất định, nhằm thử khả năng làm việc của nhóm công nhân [8]

Theo David G Myers thì có một yếu tố làm cho các thành viên tập hợp lại thành nhóm đó là, sự cần thiết phải gặp gỡ trong một thời gian dài, cùng chung các mục đích, sự chuẩn bị thông tin Ông cũng chỉ ra có một số tập hợp các cá nhân không tạo thành nhóm Ví dụ: Các hành khách trên một chuyến bay Theo ông, đây chỉ là tập hợp các cá nhân chứ không có sự tương tác lẫn nhau Theo David G Myers cho rằng nhóm là một tập hợp gồm có hai hoặc nhiều người, có sự tác động qua lại và ảnh hưởng lẫn nhau.[6]

* Những nghiên cứu hoạt động nhóm trong giáo dục:

Từ những năm cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX, Joseph Lancaster và Andrew Bell đã đưa ra hình thức dạy học hợp tác ở nước Anh Với hình thức này, họ chia người học thành từng nhóm hoạt động Thông qua hoạt động nhóm, người học được giáo viên tạo điều kiện cùng nhau trao đổi, đàm thoại, hợp tác, chia sẻ, giúp đỡ nhau tìm hiểu, khám phá đối tượng nhận thức nhằm hình thành kỹ năng học hợp tác cho người học và nâng cao hiệu quả dạy học Ý tưởng này nhanh chóng du nhập sang Mỹ khi một trường học của người Lancaso được mở ra ở New York vào năm 1806 [19]

Năm 1975, hai tác giả D.Johnson và R.Johnson đã xuất bản cuốn “Học cùng nhau và học độc lập” Hai ông cũng đã phân tích được vai trò của mối quan hệ giữa ba mô hình học tập: hợp tác, tranh đua, cá nhân và họ đã thấy được chỉ có thông qua hoạt động nhóm thì sự tương tác, hợp tác giữa trẻ mới đạt được hiệu quả Quá trình hoạt động nhóm đạt được hiệu quả cần dựa trên những liên hệ cốt yếu sau:

- Sự phụ thuộc lẫn nhau tích cực trong nhóm, tức là mỗi người chỉ có thể thành công khi mội người trong nhóm cùng thành công

- Trong quá trình làm việc nhóm trẻ phải giúp đỡ lẫn nhau

- Mỗi thành viên trong nhóm đều phải có trách nhiệm với công việc của mình

- Trong quá trình hoạt động, giáo viên đưa ra những tình huống trẻ phải cùng nhau suy ngẫm đưa ra kết quả một cách tốt nhất [22]

* Những nghiên cứu hoạt động nhóm trong giáo dục mầm non:

“Làm việc nhóm” ngày nay đã trở thành một đối tượng của khoa học

và người ta được đào tạo không phải chỉ để hiểu nó mà còn là tác động vào

để biến nó thành một công cụ giáo dục, phát triển cá nhân và xã hội Các nhóm nhỏ trở thành đối tượng nghiên cứu khoa học Rất nhiều tổ chức, doanh nghiệp và lớn hơn nữa là nhiều quốc gia đã thực sự quan tâm và thúc đẩy việc đào tạo kỹ năng làm việc nhóm Ở Nhật Bản, các em học sinh nhỏ tuổi đã sớm được định hướng và rèn luyện tinh thần hợp tác, tương hỗ với những người khác

Theo nhà tâm lý học người Ý, Dr Maria Montessori (1870 – 1952) cho rằng trẻ chơi chính là trẻ “làm việc” Đồ chơi và các dụng cụ học tập của Montessori được bày trong lớp để trẻ có thể nhìn thấy và có lựa chọn cho riêng mình rồi quyết định một hoạt động - được gọi là "công việc" – theo sở thích của mình Những sự lựa chọn bao gồm sách, xếp hình, tạo hình, phân vai Sau khi trẻ làm xong "công việc", chúng sẽ cất đồ chơi vào giá và chuyển sang

"công việc" khác Lịch sinh hoạt hàng ngày cho phép trẻ có thời gian chơi một mình hoặc theo nhóm Khi hướng dẫn trẻ thì giáo viên có thể hướng dẫn từng trẻ một hoặc theo nhóm, nhưng hầu hết tất cả các trao đổi về "công việc" thì là

do các trẻ với nhau Trong các trường áp dụng phương pháp Montessori, giáo viên không phải là người hướng dẫn duy nhất Trẻ lớn hơn có thể giúp trẻ bé hơn làm thuần thục một kỹ năng mới Đó là lý do mà mỗi lớp học mầm non đều bao gồm 2 - 3 độ tuổi khác nhau

Như vậy, trong lịch sử giáo dục thế giới, những tư tưởng mang tính làm việc nhóm xuất hiện rất sớm Và hiện nay, làm việc nhóm được nghiên cứu và ứng dụng rộng rãi ở rất nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là các nước có nền giáo dục phát triển Tuy còn nhiều cách tiếp cận và quan niệm khác nhau, song các công trình nghiên cứu đều khẳng định vai trò hết sức to lớn của kỹ năng làm việc nhóm và sự cần thiết phải giáo dục kỹ năng làm việc nhóm trong dạy học

1.1.1.2 Những nghiên cứu ở Việt Nam

* Những nghiên cứu về họat động nhóm trong giáo dục:

Phạm Minh Hạc nhấn mạnh: "Nhà trường hiện đại ngày nay là nhà trường hoạt động, dùng phương pháp hoạt động… Thu hẹp sự cưỡng bức của nhà giáo thành sự hợp tác bậc cao" [10] "Phương pháp giáo dục bằng hoạt

động là dẫn dắt học sinh tự xây dựng công cụ làm trẻ thay đổi từ bên trong…

Hoạt động cùng nhau, hoạt động hợp tác giữa thầy và trò, hoạt động hợp tác giữa trò và trò có một tác dụng lớn" [9] Từ đó có thể rút ra kết luận: "cần kết hợp hoạt động cá nhân với hoạt động nhóm"; Dạy học theo nhóm là một cách thức tổ chức dạng hoạt động học tập cho học sinh; Dạy học cần thay đổi

phương thức cũ chuyển sang cách học tập bằng phương thức học tập hợp tác, làm việc cùng nhau

Nguyễn Thanh Bình đã đề cập đến một số vấn đề lý luận và thực tiễn của việc học hợp tác và hình thành kĩ năng hợp tác cho người học thông qua tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo phương thức học hợp tác nhóm [3] Theo Nguyễn Văn Cường cũng đưa ra những bàn luận khá sâu sắc về vấn

đề nhóm hợp tác và dạy học hợp tác cho trẻ nhỏ Trong tài liệu này, tác giả đã đề cập đến đặc điểm của nhóm hợp tác, so sánh nhóm hợp tác với nhóm cạnh tranh

và nhóm học kiểu cá nhân, các nguyên tắc, kỹ thuật dạy học nhóm nhỏ [4]

Nguyễn Ngọc Bảo và Tô Hiệu bàn về dạy học theo nhóm tại lớp như là một hình thức dạy học có sự kết hợp tính tập thể và tính cá nhân mà trong đó, học sinh dưới sự chỉ đạo của giáo viên, trao đổi những ý tưởng, nguồn kiến thức, giúp đỡ hợp tác với nhau trong việc lĩnh hội tri thức, hình thành kỹ năng,

kỹ xảo, từng học viên không chỉ có trách nhiệm với học tập của mình mà còn

có trách nhiệm quan tâm đến việc học tập của bạn khác trong nhóm [18]

* Những nghiên cứu về hoạt động nhóm trong giáo dục mầm non:

Tác giả Hoàng Thị Phương cho rằng hoạt động nhóm là cách thức tổ chức hoạt động có hiệu quả trong hoạt động khám phá môi trường xung quanh Đồng thời đã khẳng định các ưu thế của nó là giúp trẻ dễ tiếp xúc với đối tượng, tác động và khảo sát đối tượng, tạo điều kiện cho giáo viên hoặc tự trẻ

dễ dàng đặt ra nhiệm vụ nhận thức phù hợp, dễ kiểm tra đánh giá, có điều kiện hình thành kỹ năng nhận thức, kỹ năng lao động, thể hiện sự sáng tạo… [tr.119, 14]

Nguyễn Thị Như Mai trong bài viết “Sử dụng phương pháp thảo luận

giảng dạy trong giảng dạy môn tâm lý học ở khoa giáo Giáo dục Mầm non” đã

khẳng định những ưu thế vượt trội của phương pháp làm việc nhóm Nó giúp người học học tập một cách chủ động hơn, độc lập hơn, mở rộng cách nhìn nhận, phát triển năng lực tiếp nhận quan điểm khác biệt của bạn bè, biết chấp nhận quan điểm ngược với mình, rèn luyện khả năng chịu đựng những ý kiến phản bác, đối nghịch, thậm chí phủ nhận mình, góp phần hình thành ở người

học khả năng giải quyết các vấn đề trong cuộc sống, phát triển tinh thần hợp tác, tính tự tin Tạo điều kiện cho người học thân thiện, gần gũi nhau hơn Và đây là cơ hội để tình bạn nảy nở

Hoàng Thị Mai với bài viết “Phương pháp hướng dẫn trẻ học tập hợp

tác cần được chú ý hơn trong chương trình đào tạo giáo viên mầm non” cho

rằng học tập hợp tác là hình thức làm việc theo nhóm Làm việc theo nhóm được gọi là học tập hợp tác Đông thời tác giả chỉ rõ một trong những mục tiêu lớp nhất của làm việc nhóm là làm cho trẻ thấy hài lòng hơn về bản thân và dễ dàng chấp nhận người khác Tác giả cũng đề cao vai trò của giáo viên khi hướng dẫn trẻ, xác định các kỹ năng cần thiết khi tham gia vào nhóm hoạt động

Tóm lại, giáo dục kỹ năng làm việc nhóm cho người học là một vấn đề

đã được quan tâm nghiên cứu ở Việt nam cũng như trên thế giới từ thế kỉ XIX trở về đây Song bàn về việc rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi thì ít có công trình nghiên cứu đề cập đến

1.1.2 Một số khái niệm

1.1.2.1 Khái niệm “kỹ năng”

Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về kỹ năng Những định nghĩa này thường bắt nguồn từ góc nhìn chuyên môn và quan niệm cá nhân của người viết Cho đến nay, tâm lý học tồn tại một số quan niệm khác nhau về kỹ năng

Quan niệm thứ nhất cho rằng kỹ năng là phương thức thực hiện

hành động phù hợp với mục đích và điều kiện hành động mà con người đã nắm vững Đại diện cho quan niệm này là tác giả V.A Crutetxki, V X Cuzin, A G Kovaliov, Trần Trọng Thủy, V V Tsebưseve, J P Chaplin,

P A Rudic …

Quan niệm thứ hai cho rằng kỹ năng chính là một biểu hiện năng lực của

con người Đại diện cho quan niệm này là các tác giả G G Golubev, X I Kixegof, Nguyễn Ánh Tuyết, Ngô Công Hoàn, …

VD: Kỹ năng làm toán, sử dụng vi tính…

Trong từ điển tiếng Việt, kỹ năng được định nghĩa như sau: “Kỹ năng là cách thức thực hiện hành động đã được chủ thể tiếp thu, được đảm bảo bằng tập

hợp các tri thức và kỹ xảo đã được lĩnh hội” [7]; “Kỹ năng là khả năng vận dụng những kiến thức thu nhận được trong một lĩnh vực nào đó vào thực tế” [17] Người có kỹ năng về hành động nào đó phải có tri thức về hành động đó Hành động đúng yêu cầu và đạt kết quả trong mọi điều kiện khác nhau Theo

K I Platonov và G G Golubev kỹ năng là năng lực của người thực hiện công việc có kết quả với một chất lượng cần thiết trong những điều kiện mới và những khoảng thời gian tương ứng Bất kỳ một kỹ năng nào cũng bao hàm trong đó cả biểu tượng, khái niệm, vốn tri thức, sự tự kiểm tra, điều chỉnh quá trình hoạt động

Tổng hợp các khái niệm trên, có thể đưa ra một khái niệm như sau: “Kỹ

năng là năng lực hay khả năng của chủ thể thực hiện thuần thục một hay một chuỗi hành động trên cơ sở hiểu biết (kiến thức hoặc kinh nghiệm) nhằm tạo ra kết quả mong đợi”

1.1.2.2 Khái niệm “nhóm”

Trong giai đoạn hiện nay, xu hướng làm việc nhóm đang được khuyến khích ở hầu hết các lĩnh vực, xuất phát từ quan niệm “trí tuệ tập thể bao giờ cũng sáng suốt hơn trí tuệ của mỗi cá nhân” Người ta coi các nhóm làm việc là nhân tố cơ bản tạo nên hiệu quả của vốn nhân lực trong một tổ chức Nhưng làm thế nào để có kỹ năng làm việc nhóm thành thục nhằm phát huy triệt để khả năng của mỗi cá nhân và sự phối hợp khi hoạt động trên mọi phương diện?

Có rất nhiều khái niệm khác nhau được các chuyên gia, các nhà nghiên cứu đưa ra:

Theo từ điển Tiếng Việt: Nhóm là tập hợp một số ít người hoặc sự vật được hình thành theo những nguyên tắc nhất định [17]

J.P.Chaplin định nghĩa : Nhóm là sự tập hợp của các cá nhân mà ở đó có một số đặc điểm chung hoặc cùng theo đuổi một mục đích giống nhau J.P.Chaplin nhấn mạnh, nhóm có hai hoặc một số cá nhân mà giữa họ có sự tương tác lẫn nhau nhưng sự tương tác này không nhất thiết phải mang tính chất trực tiếp hoặc phản ứng trực diện với nhau[23] Ở khái niệm của mình, tác

giả đã phản ánh tương đối đầy đủ các đặc điểm của nhóm, chỉ rõ sự quan hệ trực tiếp hay gián tiếp của các thành viên trong nhóm

Theo Nguyễn Văn Đạm thì nhóm là một số ít người cùng làm việc nhằm mục đích chung [7] Theo cách hiểu này thì nhóm chưa có tác dụng trong việc phát triển nhân cách của mỗi cá nhân

Dưới góc độ xã hội học, Vũ Hào Quang [15] đưa ra khái niệm nhóm là những cá nhân được xác định bởi tiêu chuẩn chính thức hoặc phi chính thức về quyền thành viên Họ là người chia sẻ tình cảm chung và gắn bó các mối quan

hệ khăng khít giữa các thành viên trong nhóm và giữa mỗi thành viên có sự tương tác lẫn nhau và để lại dấu ấn trong nhân cách của nhau

Trên cơ sở các khái niệm về nhóm, chúng tôi sử dụng khái niệm được phần lớn các tác giả đồng tình:

Nhóm là một tập hợp những người có vai trò và trách nhiệm rõ ràng, có quy tắc chung chi phối lẫn nhau, thường xuyên tương tác với nhau và cùng nỗ lực để đạt được mục tiêu chung của cả nhóm

1.1.2 Khái niệm “kỹ năng làm việc nhóm”

Làm việc nhóm trong tiếng Anh người ta gọi là Teamwork , là tập hợp hai hoặc nhiều người tạo thành đội (Nhóm) cùng tồn tại để hoàn thành một mục tiêu nhất định [17] Nguyên tắc chính của đội (Nhóm) chính là độc lập, tương tác và ảnh hưởng qua lại lẫn nhau Các thành viên trong đội (Nhóm) chịu trách nhiệm qua lại lẫn nhau để đạt mục tiêu chung Mỗi thành viên nhận thức bản thân họ như một thực thể xã hội Làm việc nhóm là các thành viên trong nhóm tạo ra được một tinh thần hợp tác, biết phối hợp và phát huy ưu điểm của các thành viên trong nhóm để cùng đạt đến một kết quả tốt nhất cho mục đích

mà nhóm đặt ra

Nguyễn Thị Kim Dung: “ Kỹ năng làm việc nhóm là sự thực hiện thành

thạo và có kết quả những tri thức, những kinh nghiệm về phương thức thực hiện các hanh động tương tác trực tiếp, trao đổi và phối hợp lẫn nhau giữa các thành viên trong nhóm để cùng giải quyết nhiệm vụ chung được giao một cách hiệu quả” [5]

Có ý kiến cho rằng: “Làm việc nhóm là những hoạt động giữa các cá nhân đem lại mục đích chung Những nhu cầu cá nhân đặt dưới nhu cầu của nhóm Về bản chất những cá nhân trong nhóm gạt bỏ nhu cầu của mình để hướng tới mục tiêu nhóm lớn hơn Sự tương tác giữa các thành viên và công việc của họ cùng nhau hoàn thành thì được gọi là làm việc nhóm”

Dựa vào những quan niệm trên, chúng tôi cho rằng:

“Kỹ năng làm việc nhóm là kỹ năng tương tác giữa các thành viên trong

nhóm nhằm đạt hiệu quả công việc nhất định và phát triển tiềm năng của tất cả các thành viên.”

Xuất phát từ những cơ sở trên, chúng tôi quan niệm:

“Kỹ năng làm việc nhóm của trẻ mầm non là khả năng phối hợp tối ưu cùng nhau của nhóm trẻ nhằm phát triển khả năng của mỗi trẻ và hoàn thành công việc chung với hiệu quả cao nhất”

1.1.3 Quá trình rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ mầm non

Quá trình rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm được bắt đầu từ nhu cầu muốn chơi cùng nhau và dần dần phát triển khi trẻ có những khả năng mới cùng với giao tiếp tự tin Quá trình này diễn ra như sau:

- Nhu cầu muốn hoạt động cùng nhau thôi thúc trẻ chủ động thiết lập nhóm và có mong muốn thể hiện khả năng và được công nhận.

Khi trẻ còn nhỏ thì trẻ thích thú quan sát các trẻ cùng tuổi và những trẻ lớn tuổi hơn chơi Đó là do trẻ chưa sẵn sàng để chia sẽ đồ chơi, hoạt động của mình với người khác mà thường chỉ chơi một mình Đến khi trẻ được 2 – 3 tuổi thì nhu cầu muốn chơi cùng nhau của trẻ được hình thành Bởi lẽchúng muốn chơi cùng nhau là để chia sẻ những điều tưởng tượng mà dường như chỉ có chúng mới hiểu và học hỏi được từ nhau tốt nhất.Trẻ từ 3 – 4 tuổi, trẻ trở nên thân thiết hơn với các mối quan hệ với bạn bè, thầy cô sẽ khiến trẻ bận rộn hơn Khi trẻ 4 tuổi tâm lý của trẻ có nhiều biến chuyển, thể hiện rõ nét nhất là quan

hệ với cha mẹ, với bạn bè và các mối quan hệ xã hội

Đến 4 - 5 tuổi giao tiếp với bạn cùng tuổi lôi cuốn đứa trẻ hơn, hình thành dạng giao tiếp công việc tình huống với bạn cùng tuổi Trẻ chuyển từ sự

tham gia cùng nhau đến sự hợp tác cùng nhau đánh dấu một bước tiến đáng kể trong hoạt động giao tiếp với bạn cùng tuổi Nhu cầu giao tiếp cơ bản của trẻ mẫu giáo là cải thiện sự hợp tác trong công việc và phối hợp các hành động của mình với bạn để đạt mục đích Ở năm thứ 5 của cuộc đời trẻ thường hỏi về các thành tích của bạn, đòi hỏi mọi người công nhận các thành tích của bản thân, vạch ra sự thất bại của trẻ khác và giấu đi những thất bại của bản thân

- Khả năng hoạt động đạt được những bước tiến mới: độc lập thực hiện hoạt động, kỹ năng làm việc tốt hơn, xuất hiện nhiều ý tưởng mới…

Đối với trẻ 4 - 5 tuổi thì kỹ năng làm việc nhóm được thể hiện ngay trong hoạt động của trẻ Trẻ giai đoạn này đã có những cách giải quyết vấn khá thú vị Trẻ đưa ra các ý tưởng đôi khi những ý tưởng đó không gắn liền với mục đích Trẻ cũng đưa ra các câu hỏi thắc mắc về vấn đề mà trẻ chưa hiểu Khi đã được tham gia vào nhóm hoạt động khả năng tự độc lập thực hiện hoạt động của trẻ được nâng cao, kỹ năng làm việc tốt hơn do trẻ được học hỏi, trải nghiệm, tích lũy kinh nghiệm từ những thành viên trong nhóm Mà cũng cùng một hoạt động trước đó trẻ không thể tự làm một mình được nhưng bây giờ trẻ

có thể làm việc đó một cách dễ dàng hơn Khi đã có nhiều kinh nghiệm thì ở trẻ xuất hiện nhiều ý tưởng mới, sáng tạo hơn, đó là do trí não của trẻ luôn luôn tưởng tượng, trẻ thích tìm tòi, khám phá sự vật theo những cách khác nhau

- Khả năng giao tiếp phát triển có khả năng trình bày ý tưởng, chia sẻ, trao đổi bàn bạc, thỏa thuận

Từ khi mới sinh ra đứa trẻ dần lĩnh hội kinh nghiệm xã hội thông qua giao tiếp xúc cảm với người lớn, qua đồ chơi và đồ vật xung quanh nó, qua ngôn ngữ v.v… Theo nghiên cứu của M.I Lixinna và các nhà khoa học khác chứng minh rằng đặc điểm giao tiếp của trẻ với người lớn và bạn cùng tuổi được thay đổi và phức tạp dần trong suốt thời kỳ thơ ấu

Kỹ năng giao tiếp của trẻ đã đạt được một bước nhảy vọt trong những năm đầu đời, đến 4 – 5 tuổi trẻ biết lắng nghe hơn và phản ứng nhanh nhạy hơn khi trò chuyện cùng bạn Những câu nói của trẻ giờ đây không chỉ dài và còn trở nên phức tạp hơn Thậm chí, trẻ giờ đây còn có thể làm theo những chỉ dẫn

phức tạp (nhiều hơn một bước) và mô tả một chuỗi các sự kiện theo đúng trình

tự Trẻ cũng bắt đầu biểu lộ và nói lên những cảm xúc, suy nghĩ của mình vào giai đoạn này

Ở mỗi lứa tuổi khác nhau, cách cãi nhau cũng có khuynh hướng thay đổi Chẳng hạn, trẻ 2 tuổi có khuynh hướng thụ động là nhiều, ngược lại, trẻ 3 tuổi

sẽ chủ động tích cực hơn khi tranh luận Sự chủ động khi tranh luận của trẻ chính là bằng chứng cho thấy trẻ khẳng định chính kiến của mình và chứng tỏ

sự tự lập của bản thân Tự bản thân trẻ sẽ biết cách xây dựng những nguyên tắc riêng, cùng nhau đưa ra chính kiến bản thân và cùng nhau hợp tác

- Những phẩm chất tự tin, tự ý thức xuất hiện giúp trẻ có thể vượt lên những trở ngại cá nhân, bỏ qua cái tôi riêng để tuân thủ quy tắc chung, cố gắng nỗ lực để đạt được kết quả cao nhất

Tại trường học, trẻ sẽ được trải nghiệm hoạt động làm việc nhóm dưới nhiều hình thức khác nhau Qua việc chơi với những bạn khác, trẻ cũng đã hình thành một số kỹ năng xã hội như chia sẻ, chơi lần lượt, nhường cho bạn Đây chính là lúc trẻ độc lập và có thể tự giải quyết các vấn đề của bản thân Biết tuân thủ luật chơi, nguyên tắc chơi Đời sống tình cảm của trẻ giai đoạn này khá là sâu sắc Trẻ biết thiết lập mối quan hệ rộng rãi, phong phú với bạn cùng lứa và trải nghiệm nhiều trạng thái cảm xúc khác nhau Mặc dù vậy, mỗi trẻ có cách hoạt động của riêng mình nên các xung đột vẫn thường xảy ra giữa các trẻ với nhau Trẻ biết nhờ sự giúp đỡ của người lớn để giải quyết vấn đề bằng cách khoe và đồng thời cũng tích kinh nghiệm để giải quyết các mâu thuẫn nếu có xảy ra vào lần sau

Dạy trẻ tầm quan trọng của việc làm việc nhóm ngay từ khi trẻ còn nhỏ sẽ rất có ích cho sự phát triển về lâu dài của chính bản thân trẻ và có thể giúp cho mọi việc mà trẻ làm sau này trở nên dễ dàng hơn Những trẻ em được dạy cách làm việc nhóm ngay từ khi còn nhỏ sẽ trở nên cởi mở hơn đối với chuyện phải hợp tác với người khác, tránh được việc chỉ biết đến cái tôi của mình và sẽ lưu giữ được những kỹ năng này khi bé lớn lên và bước ra ngoài xã hội trong tương lai

Với những nội dung, nhiệm vụ, cách tổ chức khác nhau sẽ là cơ hội để trẻ có thể hoạt động cùng nhau, thúc đẩy trẻ làm việc nhóm với nhau được lâu hơn, rèn luyện cho trẻ cách làm việc nhóm cùng nhau sao cho kết quả làm việc đạt hiệu quả cao nhất Cũng chính qua cách trẻ hoạt động cùng nhau mà các con học được tính kiềm chế sự cáu giận, chia sẻ yêu thương, thực hiện quy định

và đặt ra quy định mới phù hợp Mặt khác, trẻ thường có sức tập trung kém hơn người lớn đặc biệt trẻ 4 – 5 tuổi, vì thế cần phải đảm bảo rằng những hoạt động và trò chơi mà giáo viên hay người lớn thiết kế cho trẻ sẽ luôn vui vẻ và tạo cho trẻ

sự hứng thú Việc rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi là rất cần thiết do đó người lớn cần quan tâm, kích thích trẻ làm việc cùng nhau

1.1.4 Nội dung của kỹ năng làm việc nhóm

1.1.4.1 Nhóm kỹ năng tiếp nhận nhiệm vụ của nhóm

* Kỹ năng lắng nghe, hiểu lời người khác nói:

Lắng nghe, hiểu lời người khác nói phản ánh sự tôn trọng và quan tâm đến người khác Lắng nghe và hiểu lời người khác nói và kỹ năng mà nếu có thể trau dồi chúng ta sẽ thu được những lợi ích to lớn Một người lắng nghe, hiểu người khác sẽ cải thiện được năng suất làm việc của mình, gây ảnh hưởng tới thuyết phục và thương lượng thành công với người khác Hơn nữa sẽ tránh được những mâu thuẫn và hiểu lầm đáng tiếc Lắng nghe, hiểu lời người khác nói không phải

là im lặng từ đầu đến cuối mà là có sự phản hồi tích cực

Lắng nghe và hiểu lời người khác nói là một phần quan trọng của kỹ năng làm việc nhóm Các thành viên trong nhóm phải biết lắng nghe và hiểu ý kiến của nhau, nhờ đó làm cho việc trao đổi, chia sẻ, giao tiếp, thương lượng, thuyết phục hợp tác giữa các thành viên trong nhóm hiệu quả hơn Vì vậy, cần dạy trẻ kỹ năng lắng nghe, không cắt lời người khác cho đến khi kết thúc

* Kỹ năng trao đổi, phân công

Việc trao đổi, bàn bạc sẽ đem lại nhiều ý tưởng, nhiều cách giải quyết cho nhóm Trao đổi đem lại sự động thuận, nhất trí cho cả nhóm Giúp trẻ cởi mở, thân thiện và có mối quan hệ bền chặt hơn Ngoài ra, việc trao đổi còn nhằm mục đích phân công công việc trong nhóm, làm cho trẻ thấy được nhiệm vụ của mình

và có tinh thần tự giác thực hiện nhiệm vụ Từ đó trẻ sẽ cố gắng thực hiện nhiệm

vụ và nhờ có sự phân công mà trẻ phát huy được hết tiềm năng của mình

1.1.4.2 Nhóm kỹ năng thực hiện nhiệm vụ

* Kỹ năng thực hiện đến cùng công việc của mình

Thực hiện đến cùng công việc của mình là trẻ phải tìm mọi cách để hoàn thành công việc được giao, không bỏ dở việc Khi một thành viên trong nhóm

bỏ dở công việc sẽ làm ảnh hưởng đến toàn nhóm, nghĩa là mục tiêu chung của nhóm sẽ không đạt được Mặt khác khi trẻ hoàn thành hết việc sẽ đem lại niềm vui cho trẻ Trẻ vui vì được trải nghiệm, được hoàn thành công việc của mình

và được nhận sự giúp đỡ của cả nhóm Từ đó làm tăng hứng thứ của trẻ khi hoạt động nhóm, do vậy việc thực hiện kỹ năng này là vô cùng qua trọng khi hoạt động nhóm

* Kỹ năng tìm sự giúp đỡ khi cần thiết

Khi hoạt động nhóm có nhiều vấn đề có thể nảy sinh mà trẻ không thể giải quyết được, lúc này trẻ cần trới sự giúp đỡ của các thành viên trong nhóm hoặc từ giáo viên Nhờ có sự tìm kiếm “sự giúp đỡ” từ người khác mà trẻ không bị chán nản, bỏ dở công việc, trẻ sẽ tự tin hơn khi thực hiện nhiệm vụ của mình Tuy nhiên, chúng ta cần cho trẻ biết rằng không phải cứ gặp khó khăn là tìm sự trợ giúp ngay mà cần có sự cố gắng hết mình, sau đó nếu không được mới nhờ giúp đỡ

* Kỹ năng giúp đỡ, chia sẻ thông tin

Trẻ mầm non không những có nhu cầu nhận sự chia sẻ giúp đỡ các bạn

mà còn có mong muốn các bạn khác có thể chia sẻ và giúp đỡ mình Trong quá trình hoạt động cùng nhau trẻ sẽ nắm bắt, lĩnh ngộ được những kinh nghiệm, thông tin, phương tiện như đồ dùng, đồ chơi của các bạn trong nhóm chơi nhờ vào sự giúp đỡ và chia sẻ

Giúp đỡ, chia sẻ những kinh nghiệm, phương tiện, thông tin là kỹ năng quan trọng và cần thiết khi làm việc theo nhóm Nó đem lại sự cởi mới, thoải mái giữa các trẻ và tinh thần đoàn kết của vả nhóm Ngoài ra, nhờ có sự giúp

đỡ và chia sẻ lẫn nhau mà nhóm ít xảy ra mâu thuẫn, xung đột Với những ý

nghĩa trên, chúng ta nên quan tâm tới kỹ năng hợp tác, chia sẻ khi cho trẻ tham gia hoạt động nhóm

1.1.4.3 Nhóm kỹ năng giải quyết mâu thuẫn

* Kỹ năng nói mạch lạc ý kiến của mình

Nói mạch lạc ý kiến của mình là trẻ dùng lời nói để diễn đạt một cách rõ ràng, trôi chảy ý kiến của mình trước nột vấn đề nào đó cho người khác hiểu Nhờ có kỹ năng nói mạch lạc mà trẻ có thể nói lên ý tưởng của mình cho các thành viên trong nhóm, giải quyết mâu thuẫn và cũng dễ dàng thuyết phục người khác Không phải bất cứ trẻ nào cũng có kỹ năng nói mạch lạc ý kiến của mình cho người khác hiểu Thực tế, có rất nhiều trẻ chưa biết nói mạch lạc

để diễn đạt ý tưởng, suy nghĩ và nguyện vọng của mình vì vậy dẫn đến việc có những biểu hiện tiêu cực hoặc “buông xuôi” làm theo ý bạn khác

* Kỹ năng thỏa thuận, nhân nhượng

Khi trẻ thực hiện công việc nhóm hay trong cuộc sống hằng ngày khó tránh khỏi các tình huống gây xung đột, mâu thuẫn gay gắt Khi ấy đòi hỏi trẻ phải có kỹ năng thỏa thuận, nhân nhược để tìm sự hài lòng hoặc sự chấp nhận

để tìm sự hài lòng và tìm ra phương hướng giải quyết.Nếu thỏa thuận không thể giải quyết được thì trẻ sẽ học được cách nhân nhượng một cách tích cực

Để tránh cho việc nhóm xảy ra mâu thuẫn gay gắt, thập chí tan dã thì việc rèn luyện kỹ năng này cho trẻ là vô cùng cần thiết Giáo viên cần chú ý rèn luyện cho trẻ

1.1.4.4 Kỹ năng kết thúc công việc

Việc kiểm tra lại kết quả công việc của nhóm là cơ hội để trẻ thấy được: Thành quả hoạt động của mỗi người, sự đóng góp của mỗi cá nhân đã hoàn thành công việc chung Chính sự đóng góp của cá nhân đã đem lại thành công cho toàn nhóm

Mặt khác, trẻ còn thấy được sự chia sẻ, giúp đỡ cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ chung hơn là sự cố gắng của một cá nhân nào đó Trẻ nhận ra, khi cùng nhau làm việc thì công việc sẽ được giải quyết dễ dàng hơn, đem lại hiệu quả cao hơn Ngoài ra, trẻ có cơ hội nhìn lại quá trình của mình khi thực hiện

làm việc nhóm, từ đó giúp trẻ phát triển toàn diện nhân cách Kiểm tra lại kết quả công việc của nhóm sẽ làm nền tảng để phát triển kỹ năng làm việc nhóm trong những lần làm việc sau Vì thế, giáo viên cần xây dựng cho trẻ thói quen

tự kiểm tra lại kết quả công việc được giao

1.1.5 Bản chất của việc rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ mầm non

Dựa trên kỹ năng làm việc nhóm có thể thấy bản chất của làm việc nhóm thể hiện ở các yếu tố sau trong mối quan hệ khăng khít:

Thứ nhất, có khả năng tương tác với trẻ khác Theo John C Maxwell thì

cách thức để xây dựng và phát triển nhóm là giữa các cá nhân phải có sự tương tác với nhau như một chuỗi phản ứng hóa học Vấn đề quan trọng của nhóm không phải là số lượng bao nhiêu người mà là sự tương tác như thế nào Nhóm thực chất phải là nhóm những cá nhân luôn biết hợp tác, tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau, tạo động lực cho nhau phát triển Sự tương tác là chất men gây tác động mạnh mẽ đến suy nghĩ và là chất xúc tác cho những hành động của mỗi cá nhân trong nhóm Chỉ có sự tương tác mới có thể tạo ra sức mạnh lớn nhất của nhóm Khi nhóm trẻ đã tiếp nhận nhiệm vụ của nhóm, đã có công việc cụ thể thì việc trao đổi, bàn bạc phân công cho từng thành viên trong nhóm là cần thiết Việc trao đổi đem lại sự đồng thuận, nhất trí cho toàn nhóm Đồng thời trao đổi giúp trẻ cởi mở, thân thiện, thấu hiểu nhau, từ đó giúp mối quan hệ trở nên bền chặt hơn Trẻ biết chấp nhận công việc phân công để cùng thực hiện nhiệm vụ của nhóm Hợp tác, hỗ trợ nhau cùng hoàn thành nhiệm vụ Vì vậy nó

có ý nghĩa rất lớn đối với thành công của từng thành viên cũng như của cả nhóm

Thứ hai, phát triển khả năng của mỗi trẻ trong nhóm: Một người được

coi là cssó kỹ năng làm việc nhóm nếu biết cách phát triển tiềm năng và năng lực của chính mình và đồng đội Môi trường làm việc nhóm là nơi để mỗi thành viên thể hiện; khám phá, tìm hiểu chính mình và những người khác, từ

đó biết phát huy những điểm mạnh, hạn chế điểm yếu và hoàn thiện bản thân Mỗi trẻ khi xác định vai trò của mình trong nhóm, thấy được trách nhiệm của

bản thân với nhiệm vụ của nhóm, từ đó trẻ sẽ cố gắng thực hiện công việc được giao, giúp phát huy tiềm năng của trẻ

Thứ ba, tạo ra hiệu quả làm việc cao nhất: Một thành viên tốt luôn đặt

hiệu quả công việc lên hàng đầu Vì vậy, họ sẵn sàng chấp nhận những ràng buộc của nhóm về các quy tắc, quyền hạn, nhiệm vụ, trách nhiệm; cam kết hành động, nỗ lực hết mình để công việc tiến triển và đạt được kết quả mong muốn Một nhóm không thể thành công nếu như mỗi thành viên không biết tập trung vào công việc và luôn bị các yếu tố bên ngoài tác động

Có thể mô hình hóa các yếu tố cơ bản trong quá trình xây dựng và phát triển nhóm như sau:

Như vậy, trong quá trình làm việc nhóm, mỗi cá nhân phải cố gắng nỗ lực làm việc với khả năng cao nhất của mình và hướng trẻ tích cực với cá nhân khác trong nhóm để khơi dậy tiềm năng mỗi người cũng như tạo ra hiệu quả chung của nhóm

1.1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi

Thường thì trong việc tổ chức làm việc nhóm đều gặp khá nhiều khó khăn, trong đó có nhiều yếu tố khách quan hoặc chủ quan có thể khiến cho mọi

Cá nhân

2

chuyện thất bại nhanh chóng khiến cho nhóm chán nản hoặc tan rã Chính vì vậy khi tổ chức nhóm cho trẻ thì cần giáo dục trẻ có những tính cách vững vàng, kiên định để làm việc nhóm được thành công Ngoài ra cũng cần hướng cho trẻ chú ý tới những khó khăn mà chúng đối mặt, tìm ra nguyên nhân chủ yếu và khắc phục chúng mới là điều quan trọng nhất cần làm

a Các yếu tố xuất phát từ bản thân trẻ

* Ý thức về bản thân

Trẻ ở giai đoạn 4 – 5 tuổi đã có ý thức được mình là thành viên trong một tập thể Mặc dù trẻ đã biết chia sẻ, đoàn kết với những bạn trong lớp, trong nhóm nhưng khi có một vấn đề gì đó cần sự thỏa thuận, hợp tác thì trẻ không quan tâm mà những xung đột vẫn thường xảy ra Cũng như vậy, khi trẻ tham gia làm việc nhóm trẻ 4 – 5 tuổi luôn giữ ý kiến cá nhân của mình, không chịu lắng nghe ý kiến, mong muốn của đối phương sẽ dẫn đến xuất hiện những mâu thuẫn trong nhóm, hoặc các thành viên trong nhóm sẽ làm theo một hướng khác nhau Để cho trẻ được phát triển theo đặc điểm cá nhân nhưng cũng phải hòa hợp với cả nhóm thì giáo viên nên dạy trẻ biết cách thỏa thuận, hợp tác với bạn, đưa ra các tình huống cụ thể để trẻ so sánh từ đó trẻ sẵn sàng lắng nghe và chia sẻ mong muốn của mình với các thành viên trong nhóm

* Kiến thức, kinh nghiệm

Kinh nghiệm của trẻ có ảnh hưởng rất lớn đến việc rèn luyện kỹ năng nhóm của trẻ 4 – 5 tuổi bởi lẽ, khi trẻ có vốn kinh nghiệm phong phú thì trẻ sẽ

tự tin giải quyết các vấn đề phức tạp mà không cần đến sự giúp đỡ của người lớn Trẻ 4 – 5 tuổi đã bắt đầu thích tham gia hoạt động, thích chơi, hợp tác với bạn trong lớp Mỗi khi trẻ tham gia vào các hoạt động như vậy vốn sống của trẻ cũng được tăng lên đáng kể Đồng thời trẻ cũng tự tin hơn khi thể hiện các

kỹ năng của mình khi làm việc Để trẻ có được kiến thức, kinh nghiệm nhiều giáo viên cần cung cấp cho trẻ các thông tin trong các giờ học khác nhau như khám phá, văn học, âm nhạc … qua các chủ đề khác nhau

Một đặc điểm tâm lí quan trọng trong độ tuổi này là ý thức về bản ngã (cái tôi) – Trẻ bắt đầu biết phân biệt một cách rõ rằng giữa bản thân và những

người xung quoanh Cũng từ đó trẻ biết đánh giá những hành vi xã hội của người khác và bản thân, biết phân biệt cái xấu, cái tốt, cái được làm, cái không được làm Trẻ biết hợp tác với người khác để cùng nhau thực hiện công việc chung và trẻ học cách chấp nhận, tôn trong cái riêng của người khác, cũng như biết thuyết phục người khác để bảo vệ ý kiến của mình

Với sự phát triển của cơ thể, vốn hiểu biết về thế giới xung quoanh, sự hiểu biết và phát triển các kỹ năng cần thiết, cũng như sự ý thức bản ngã đó là điều kiện thuận lợi để trẻ rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm

* Khả năng giao tiếp của trẻ

Khi trẻ tham gia làm việc nhóm thì yếu tố ngôn ngữ không thể thiếu, nó

là yếu tố cơ bản để các thành viên trong nhóm có thể trao đổi ý kiến, bàn luận hay thỏa thuận về một vấn đề nào đó Nếu ngôn ngữ của trẻ phát triển không thuận lợi thì rất ảnh hưởng đến quá trình làm việc nhóm, trẻ không thể trao đổi, bàn bạc hay diễn đạt ý kiến của bản thân cho người khác hiểu, thậm chí cũng không hiểu người khác nói gì thì vấn đề cần giải quyết càng gặp khó khăn hơn Vốn từ của trẻ 4 – 5 tuổi khá phong phú, trẻ đã sử dụng được những câu

từ phức tạp hơn Trẻ đã sử dụng các loại câu tưởng thuật để miêu tả sự vật, hiện tượng, con người, câu nghi vấn, câu cảm thán, câu hô ứng Trẻ không ngừng đặt ra hoàng loạt các câu hỏi nhằm mục đích khám phá cuộc sống xung quoanh Khi sử dụng ngôn ngữ, trẻ biết kiên nhẫn chờ đợi đến lượt giao tiếp, trò chuyện, lắng nghe (không nói leo, không ngắt lời người khác) Trẻ cũng biết hỏi lại và có những cử chỉ, điệu bộ, nét mặt khi không hiểu người khác Và

đó là điều kiện đẻ trẻ tham gia trao đổi, thảo luận, chia sẻ, thuyết phục với mọi người xung quoanh Khi làm việc nhóm trẻ sử dụng ngôn ngữ là công cụ chính để giao tiếp, thiệt lập mối quan hệ chặt chẽ, giúp đỡ, trao đổi, bàn bạc, thống nhất, thuyết phục nhau Nếu ngôn ngữ của trẻ không thuận lợi sẽ gây khó khăn cho quá trình làm viẹc nhóm, có thể trẻ sẽ không hiểu người khác nói gì hoặc các bạn trong nhóm không hiểu được trẻ

Giáo viên cần thường xuyên trò chuyện với trẻ, cho trẻ tự nói lên cảm xúc, mong muốn của mình mọi lúc mọi nơi Luôn luôn lắng nghe mọi lời nói

của trẻ một cách nghiêm túc Tổ chức các buổi thảo luận nhóm để trẻ có thể rèn

luyện các kỹ năng giao tiếp được tốt hơn

* Ý thức của trẻ về nhiệm vụ chung

Muốn tiến hành hoạt động làm việc nhóm thành công thì trẻ cần phải có tinh thần tự giác Đây là yếu tố quyết định tới việc rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ Khi trẻ có nhu cầu hình thành, rèn luyện kỹ năng nào đó thì trẻ

sẽ tích cực học tập, rèn luyện thì lúc đó kỹ năng sẽ được hình thành nhanh chóng Còn nếu bắt buộc trẻ học kỹ năng đó thì trẻ khó có thể nắm bắt được tri thức và cách thức hành động, trẻ dễ rơi vào trạng thái căng thẳng và kỹ năng khó rèn luyện và thậm chí công việc không có kết quả như mong đợi Khi trẻ

có hứng thú với nhiệm vụ chung thì trẻ dễ dàng chia sẻ, hợp tác, thuyết phục lẫn nhau… để cho kết quả tốt Thâm chí hứng thú sẽ làm thay đổi kết quả làm việc nhóm Hứng thúc với nhiệm vụ chung sẽ là động lực thúc đẩy làm biến đổi các mối quan hệ xã hội giữa các trẻ trong nhóm Nhờ có hứng thú mà sự căng thẳng, mệt mỏi sẽ giảm đi Trẻ trở nên thân thiện, dễ hòa đồng, thông cảm, chia sẻ với nhau hơn và cũng từ đó mà trẻ làm việc theo nhóm một cách nhẹ nhàng, thoải mái, hiệu quả hơn Nếu không có hứng thú với nhiệm vụ chung mỗi trẻ sẽ có sự quan tâm tới các đối tượng khác nhau từ đó mối quan hệ hợp tác trở nên lỏng lẻo, không bền vững và việc rèn luyện kỹ năng làm việc theo nhóm gặp nhiều khó khăn

b Môi trường hoạt động của trẻ

* Môi trường vật chất

Việc bố trí khu vực, dụng cụ làm việc của trẻ có ảnh hưởng đến quá trình cũng như kết quả làm việc nhóm của trẻ Cần tạo mối liên hệ giữa các khu vực hoạt động để tạo ra, duy trì hứng thú của trẻ Với sự hỗ trợ của dụng cụ giúp trẻ phát triển khả năng nhận thức, giao tiếp trong nhóm, tăng tính sáng tạo cho trẻ Với những đồ dùng có sức hấp dẫn với trẻ sẽ làm tăng sự chú ý cũng như tính sáng tạo và trí tưởng tượng của trẻ Dựa vào mục đích đưa ra từ đó lựa chọn các dụng cụ có nhiều tính năng và trẻ dễ sử dụng Các dụng cụ cũng cần thường xuyên thay đổi, với dụng cụ trẻ đã biết, dùng quá nhiều lần, ít chức

năng thì nên loại bỏ và thay vào đó những dụng cụ hỗ trợ mới gây hứng thú với trẻ Ngoài ra, môi trường cũng cần đảm bảo vệ sinh, không ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ, tránh đươc tai nạn có thể xảy ra

* Môi trường tâm lý

Môi trường tâm lý (còn gọi là môi trường tinh thần), có liên quan đến kỹ năng, phát triển của nhóm Trẻ 4 – 5 tuổi tâm lý của trẻ có nhiều biến đổi mạnh, tâm trạng của trẻ không kéo dài, dễ xúc động, dễ cười, dễ khóc Bên cạnh đó, trẻ tin vào khả năng của bản thân là cơ sở để trẻ có thể làm được điều

gì đó Trẻ mất niềm tin vào bản thân sẽ dẫn đến trẻ lo lắng liệu bạn có chấp nhận mình vào nhóm hay không và nếu bạn có chấp nhận cho vào nhóm mà trẻ vẫn còn lo lắng về kinh nghiệm của mình không bằng bạn thì kết quả của nhóm cũng không cao Để giúp trẻ có tâm lý tốt thì giáo viên cần phải xác định được mức độ phát triển của trẻ, tôn trọng trẻ, luôn tìm hiểu nhu cầu, hứng thú của trẻ Khuyến khích, động viên trẻ chơi chung với nhau, giao nhiệm vụ chung cho nhóm nhưng nhiệm vụ phải phù hợp với năng lực, sở trường của tất cả các bạn trong nhóm Đặc biệt giáo viên cần giúp trẻ có niềm tin vào bạn bằng cách nói những ưu điểm của bạn và của chính bản thân trẻ để trẻ thêm tự tin hoạt động nhóm

c Cách tổ chức hoạt động của giáo viên

Khi tổ chức cho trẻ làm việc nhóm, giáo viên là người tổ chức môi trường cho trẻ và là người hướng dẫn, điều khiển hoạt động của trẻ tạo điều kiện cho trẻ được chủ động, tích cực thực hiện các nhiệm vụ mà giáo viên đưa

ra Bên cạnh đó giáo viên là người giảm sát, đánh giá kết quả làm việc nhóm của trẻ Giáo viên cần hướng dẫn trẻ cách làm việc theo nhóm, dạy trẻ cách giải quyết mâu thuẩn theo hướng tích cực, dạy trẻ cách hợp tác, chia sẻ với người khác Giáo viên cần phải cho trẻ hiểu rằng cần tôn trọng và chấp nhận người khác Dạy trẻ cách đàm phán, trong đổi với nhau thay vì cãi vã gay gắt với nhau Giáo viên có thể dạy trẻ cách không bạo lực để làm điều mình muốn qua việc thực hiện nghệ thuật đàm phán, thỏa thuận trong chính môi trường sống

của trẻ Chính sự đàm phán, thỏa thuận giúp trẻ có sự mặc cả với nhau và cùng hợp tác

1.1.7 Hoạt động ngoài trời và vai trò của nó đối với việc rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi

1.1.7.1 Khái niệm hoạt động và hoạt động ngoài trời

Hoạt động ngoài trời ở trường mầm non là một hoạt động giáo dục

nằm trong chế độ sinh hoạt hàng ngày của trẻ ở trường mầm non, được giáo viên tổ chức một cách có mục đích trong môi trường không gian tự nhiên ngoài trường lớp[12]

Hoạt động ngoài trời là một trong những hoạt động vui chơi mà trẻ hứng thú và quan tâm nhất đặc biệt là với lứa tuổi nhà trẻ Đây là hoạt động mang lại cho trẻ nhiều niềm vui và kiến thức cần thiết về thế giới xung quanh Trẻ khi tham gia các hoạt động ngoài trời được nhận thức về thế giới xung quanh bằng cách tiếp xúc, tìm hiểu, khám phá và quan tâm đến những gì xảy ra ở cuộc sống xung quanh mình Qua hoạt động ngoài trời, trẻ thỏa mãn nhu cầu hoạt động, nhu cầu tìm hiểu khám phá của trẻ, được quan sát thế giới xung quanh, khám phá những điều mới lạ từ thiên nhiên giúp trẻ tăng thêm vốn sống và nhất

là trẻ được tự do hoạt động[13]

1.1.7.2 Đặc điểm hoạt động ngoài trời của trẻ mầm non

Đặc điểm của hoạt động ngoài trời của trẻ 4 – 5 tuổi là được tiến hành vào các buổi trong ngày với thời lượng từ 30 - 35 phút

Hoạt động ngoài trời hướng học sinh quan sát tập trung vào một chủ đề

cụ thể nào đó như về màu sắc, bóng mát, hạt giống, côn trùng, dấu hiệu của mùa xuân, các loại cây, các loại lá, loài chim, dấu chân, khám phá dưới những

viên gạch tảng đá Hoạt động ngoài trời với cảm giác: tập trung vào khám phá mọi thứ bằng các giác quan của mình Hoạt động ngoài trời trong thời tiết tập trung vào các kiểu thời tiết diễn ra vào thời điểm đó Hoạt động ngoài trời để

tìm kiếm dấu hiệu của sự sống tập trung vào việc tìm kiếm sự sống trong không khí, dưới mặt đất Tìm kiếm những bằng chứng về sự sống khác nhau như tổ, dấu của động vật, hốc cây, hốc đất…Hoạt động ngoài trời tập trung vào

thu nhận và xử lí thông tin mới, ví dụ tên của những sự vật trẻ phát hiện ra, sự

thay đổi trong tự nhiên/mùa được quan sát trên con đường mà trẻ đang đi Hoạt

động ngoài trời để làm vệ sinh môi trường tập trung vào việc dọn dẹp tự nhiên Mang một chiếc túi đựng rác, găng tay ni lông cho mỗi trẻ Gợi ý để trẻ phát hiện những thứ thu nhặt được là thuộc thiên nhiên hay nhân tạo…

Hoạt động ngoài trời nhằm thiết lập mối quan hệ giữa trẻ với môi trường thiên nhiên xung quanh, rèn sức khỏe và góp phần mở rộng hiểu biết của trẻ về mỗi trường xung quanh, đồng thời tạo cơ hội cho trẻ ứng dụng các kiến thức,

kỹ năng học được vào thực tế Trẻ có thể rèn cho mình nhiều kỹ năng sống ngay trong môi trường hoạt động ngoài trời một cách thiết thực như: giao tiếp, hợp tác… và đặc biệt là kỹ năng làm việc nhóm

Hoạt động ngoài trời luôn có mục đích cụ thể gắn liền với đối tượng, phương tiện cụ thể nhằm rèn luyện các kỹ năng vận động và nhận thức của trẻ Hoạt động ngoài trời có thể đem lại nguy hiểm nếu người tổ chức không

có kinh nghiệm hoặc bất cẩn Do đó khi tiến hành hoạt động ngoài trời cô và trẻ cần có sự chuẩn bị đầy đủ chu đáo và cẩn thận khi tham gia hoạt động

Hoạt động ngoài trời diễn ra ở môi trường thiên nhiên sẽ làm cho trẻ thoải mái, bớt căng thẳng và gây hứng thú cho trẻ Qua hoạt động trẻ được thỏa mãn các nhu cầu vui chơi, thể hiện khả năng của mình [14]

Hoạt động ngoài trời tạo cho trẻ sự nhanh nhẹn và thích ứng với môi

trường tự nhiên đồng thời trẻ tự tin, mạnh dạn trong cuộc sống Đối với trẻ lứa tuổi 4 – 5 tuổi nói chung và trẻ mầm non nói riêng, vui chơi là hoạt động chủ đạo vì vậy trẻ được học mà chơi, chơi mà học Qua đó trẻ dần phát triển trí tuệ, thể chất, tình cảm quan hệ xã hội nhằm phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ Thông qua các hoạt động ngoài trời trẻ phát huy được tính tích cực chủ động của mình Đồng thời trẻ có được sự thoải mái dễ chịu khi được ra ngoài hít thở không khí trong lành của thiên nhiên xung quanh trẻ Vì vậy hoạt động ngoài trời là một hoạt động không thể thiếu với trẻ mầm non [13]

Một số trường học ở thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng việc sử dụng hoạt động ngoài trời để giáo dục môi trường cho trẻ mầm

non được quan tâm dưới hình thức các giờ trải nghiệm thực tế Ở trường mầm non Hùng Vương, thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ Trong những giờ hoạt động ngoài trời, dưới sự hướng dẫn của các cô, trẻ luôn có cảm giác gần gũi, như được hòa mình với thiên nhiên cỏ cây, hoa lá, gió và cát …bên cạnh những trò chơi những dân gian: Lộn cầu vồng, nu na nu nống, mèo đuổi chuột… Ngoài

ra trẻ được chơi cùng nhau và cùng thược hiện nhiều hoạt động khác nhau giúp trẻ phát triển khả năng giao tiếp, hợp tác, thỏa thuận cùng làm việc… nhờ có hoạt động ngoài trời mà các kỹ năng trẻ học nay được ứng dụng vào trong thực

tế Chính vì vậy hoạt động ngoài trời là một hoạt động cần thiết không thể thiếu đối với trẻ

1.1.7.3 Cấu trúc của hoạt động ngoài trời

Cấu trúc của hoạt động của trẻ mầm non là khả năng thiết lập mối quan

hệ với đối trượng khác, khả năng tự lực giải quyết các vấn đề nảy sinh khi chơi; quan sát trẻ chơi để kịp thời phát hiện các tình huống và đảm bảo an toàn; xây dựng một số hiệu lệnh quản lí trẻ: tập hợp theo đội hình, chuẩn bị thu dọn

đồ dùng, các tổ vào lớp theo hình thức cuốn chiếu [13]…

Cấu trúc hoạt động ngoài trời gồm 3 phần

Phần 1: Chuẩn bị cho hoạt động ngoài trời

Bao gồm các hoạt động để chuẩn bị cho hoạt động ngoài trời như trang phục, đồ dùng đồ chơi, sân bãi

Phần 2: Trọng tâm hoạt động ngoài trời

- Hoạt động có chủ đích: Giáo viên tổ chức cho trẻ một trong các hoạt động sau:

+ Quan sát sự thay đổi của một số hiện tượng tự nhiên như cây cối, hoa

cỏ, thời tiết, hoạt động của các con vật

+ Cô giáo cung cấp cho trẻ các kiến thức về tự nhiên, về môi tường xung quoanh và hướng trẻ tự tìm hiểu khám phá và cùng nhau hoạt động

+ Tham gia các hoạt động chăm sóc ở góc thiên nhiên: nhỏ cỏ vườn hoa, tưới nước cho cây, chăm sóc con vật theo các nhóm nhỏ hay cá nhân, tập thể

+ Dạo chơi, chăm sóc các khu vực trong vườn như nhặt rác, quét rác; tham quan các khu vực ngoài trường như công viên, vườn hoa của khu dân

cư trên địa bàn trường

- Hoạt động vui chơi: Giáo viên tiến hành theo các nội dung sau: Cho trẻ chơi trò chơi vận động, trò chơi học tập, trò chơi sáng tạo và chơi tự do trên sân và vườn trường

+Trò chơi vận động: Các trò chơi vận động, trò chơi dân gian thường hấp dẫn, tạo không khí sôi nổi, thoải mái cho trẻ giúp cho trẻ hợp tác, cùng làm việc nhằm giải quyết nhiệm vụ vận động được giao Tham gia tích cực trò chơi giúp trẻ được cung cấp thêm tri thức về thế giới tự nhiên và xã hội đồng thời nâng cao kỹ năng làm việc hợp tác, kỹ năng giao tiếp ứng xử, biết giúp đỡ, hỗ trợ nhau,…

+Trò chơi học tập: giúp trẻ củng cố tri thức và mở rộng vốn kiến thức của trẻ Các nhiệm vụ chơi giúp trẻ cùng nhau thực hiện, các nhóm chơi có thể hợp tác cùng làm việc, giúp kỹ năng

- Làm việc nhóm ngày càng được nâng cao

+Chơi tự do: trẻ có thể cùng nhau chơi theo nhóm hoặc cá nhân Trẻ tự bàn bạc thảo luận nội dung chơi và phương thức chơi Trẻ tự điều hành chơi dưới sự giám sát của cô giúp trẻ tự tin và thoái mái khi chơi

- Tổ chức hoạt động lao động đơn giản trên sân trường và vườn trường Các hoạt động được tổ chức vừa sức, tạo điều kiện cho trẻ cùng làm việc, hợp tác với nhau tạo nên không khí thoải mái, vui vẻ khi tham gia lao động

1.1.7.4 Vai trò của hoạt động ngoài trời trong việc rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi

Hoạt động ngoài trời có nhiều điều kiện thuận lợi để rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ, đó là:

Thứ nhất, hoạt động ngoài trời có nhiều hoạt động có thể tiến hành theo nhóm: Ngay trong kế hoạch hàng ngày của giáo viên, hàng ngày trẻ được hoạt

động, làm việc ở ngoài trời Trong các buổi hoạt đông ngoài trời có nhiều hoạt động phong phú, đa dạng và có nhiều hoạt động có thể kết theo nhóm như: quan sát con vật, cây cối, chăm sóc vườn rau, cây cảnh, nhặt rác, quét rác…

Thứ hai, hoạt động ngoài trời diễn ra hàng ngày: Hoạt động ngoài trời

rất gần gũi với các hoạt động thực tiễn trong sinh hoạt hàng ngày của trẻ, nên

dễ tạo ra ý tưởng mới cho trẻ trong hoạt động và duy trì nó trong nhiều ngày sau Trẻ có cơ hội được rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm liên tục và nhiều lần Nhìn chung các đối tượng thiên nhiên (động vật, thực vật, tự nhiên vô sinh) rất hấp dẫn trẻ, phù hợp với hứng thú, nhận thức trẻ

Thứ ba, hoạt động ngoài trời cần các kỹ năng lao động đơn giản phù hợp với trẻ: Hoạt động ngoài trời trẻ được tự tay chăm sóc, quan sát thế giới

thực vật và động vật trong môi trường xung qanh trẻ Trẻ còn được chơi các trò chơi với các vật liệu thiên nhiên, trẻ có thể cùng nhau tưới cây, nhặt cỏ, lao động và vui chơi nhằm thỏa mãn khả năng tìm hiểu và khám phá của trẻ Qua các công việc đó không những giúp trẻ hiểu biết sự phát triển của thế giới thực vật, biết được ý nghĩa lợi ích của chúng, giúp trẻ thêm yêu thiên nhiên và có

trách nhiệm với thiên nhiên mà còn rèn luyện cho trẻ kỹ năng làm việc nhóm

Thứ tư, hoạt động ngoài trời hấp dẫn trẻ do trẻ được tìm tòi khám phá nhiều đối tượng qua tự nhiên:Bé biết tự đặt ra nhiều câu hỏi và khám phá các

sự vật ở thế giới xung quanh: Tại sao lá cây có màu xanh? Tại sao mùa thu

có lá rụng? Tại sao phải tưới nước cho cây hằng ngày? Cây ra hoa kết trái như thế nào? Song môi trường đô thị hiện đại đã thiếu mất không gian xanh

để trẻ tự do trải nghiệm những điều đó

Thứ năm, hoạt động ngoài trời có các đối tượng tự nhiêm (Động vật, thực

vật, tự nhiên vô sinh) rất hấp dẫn trẻ, phù hợp với hứng thú, nhận thức của trẻ: Ở

trường mầm non, hoạt động ngoài trời là một trong những hoạt động trẻ có thể tự

do tìm hiểu, khám phá các đặc điểm, tính chất của sự vật hiện tượng tự nhiên như

mây, mưa, tính chất của nước (không mùi, không màu, thẩm thấu, bốc hơi…), các

loại hạt giống, hình dạng của gân lá, dầu và nước – cái nào nhẹ hơn, nước biến đi

đâu, hoa đổi màu, ‘trận cuồng phong’ trong chai… Đây là những hoạt động rất

hấp dẫn và phù hợp tâm lý thích khám phá của trẻ Trong hoạt động ngoài trời, trẻ

có thể làm việc theo nhóm, mỗi nhóm sẽ làm nhiệm vụ riêng, các thành viên trong

nhóm sẽ cùng nhau tập trung quan sát, dự đoán, trải nghiệm, sử dụng các “dụng

cụ” và lĩnh hội các khái niệm, các tri thức “tiền khoa học” như chìm – nổi, tan –

không tan, nước mặn nặng hơn nước thường, cây lớn lên nhờ đâu…

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn

luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi

1.2.1 Mục đích nghiên cứu

Tiến hành điều tra thực trạng nhằm làm rõ mức độ hình rèn luyện năng

làm việc nhóm của trẻ 4 – 5 tuổi và biện pháp tổ chức hoạt động ngoài trời

nhằm rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của giáo viên Trên cơ sở đó, đề xuất

những một số biện pháp tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn luyện kỹ năng

làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi

1.2.2 Nội dung nghiên cứu

- Điều tra nhận thức và biện pháp tổ chức hoạt động ngoài trời nhằm rèn

luyện kỹ năng làm việc nhóm cho trẻ 4 – 5 tuổi

- Khảo sát mức độ rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ 4-5 tuổi ở

trường mầm non

1.2.3 Cách tổ chức nghiên cứu

1.2.3.1 Xây dựng tiêu chí và thang đánh giá

a Tiêu chí đánh giá

Để đánh giá mức độ rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm của trẻ 4 – 5 tuổi

trong việc tổ chức hoạt động ngoài trời, tôi xây dựng các tiêu chí sau:

Tiêu chí 1: Chủ động thiết lập nhóm theo mục đích (2,5)

Tiêu chí 2: Biết cách thỏa thuận, phân công công việc trong nhóm (2,5 điểm) Tiêu chí 3: Biết phối hợp, thương lượng với bạn để hoàn thành nhiệm vụ nhóm và giải quyết mâu thuẫn phát sinh (2,5 điểm)

Tiêu chí 4: Biết đánh giá đúng kết quả làm việc nhóm (2,5 điểm)

b Thang đánh giá: 5 mức độ: tốt, khá, trung bình, yếu, kém

Dựa vào tiêu chí đánh giá kỹ năng làm việc nhóm của trẻ 4 – 5 tuổi, chúng tôi phân loại theo thang điểm sau:

THANG ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ HOẠT ĐỘNG

và hoàn thành tốt nhiệm vụ của nhóm

- Trẻ biết cùng nhau đánh giá kết quả công việc của nhóm đúng với nhiệm vụ mà giáo viên giao cho

Mức độ khá:

>6 đến 8 điểm

- Trẻ biết tập hợp các bạn trong nhóm lại và xác định được nhiệm vụ của nhóm cần làm nhưng chưa lên được kế hoạch làm việc của nhóm

- Trẻ biết lắng nghe, trao đổi, phân công công việc trong nhóm Chấp nhận sự phân công công việc của nhóm

- Trẻ thực hiện công việc với bạn đến cùng, biết trao đổi, giúp đỡ, chia sẻ với nhau trong công việc Tuy nhiên mối liên kết giữa trẻ không bền vững, vẫn có sự bất đồng giữa các trẻ Trẻ đưa ra ra cách giải quyết mâu thuẫn từ gợi ý của người lớn

- Trẻ biết cách đánh giá kết quả làm việc nhóm, tuy nhiên