Bảng 2: Nhận thức của giáo viên về vai trò, ý nghĩa quan trọng nhất của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm Tập làm văn 28 3 Bảng 3: Quan niệm của giáo viên về việc tổ chức các 4 Bảng 4:
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÙNG VƯƠNG
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC VÀ MẦM NON
Trang 2LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành được khóa luận này, trước hết tôi xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc nhất tới TS Nguyễn Xuân Huy – giáo viên hướng dẫn tôi, người thầy đã chỉ bảo, quan tâm, dẫn dắt tôi rất tận tình trong suốt quá trình học tập để hoàn thành luận văn này
Cùng với đó, tôi xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo trường Đại học Hùng Vương, Ban lãnh đạo khoa và các thầy cô trong khoa GDTH & Mầm Non đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thiện khóa luận này
Xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Ban lãnh đạo cùng toàn thể thầy cô giáo
và các em học sinh trường TH & THCS Hùng Tiến đã luôn nhiệt tình, phối hợp, giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành tốt quá trình thực hiện luận văn này
Cuối cùng tôi xin kính chúc quý thầy cô cùng toàn thể các bạn sinh viên K13- ĐHTH B luôn luôn mạnh khỏe, hạnh phúc và luôn thành công trong cuộc sống
Xin chân thành cảm ơn!
Phú Thọ, ngày tháng năm 2019
Sinh viên
Nguyễn Bích Hạnh
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi, có sự hỗ trợ của giáo viên hướng dẫn là TS Nguyễn Xuân Huy Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong khóa luận này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong công trình nào trước đây Ngoài ra, các trích dẫn trong khóa luận đã được chỉ
rõ nguồn gốc và được phép công bố
Phú Thọ, ngày tháng năm 2019
Sinh viên
Nguyễn Bích Hạnh
Trang 5Bảng 2: Nhận thức của giáo viên về vai trò, ý nghĩa quan
trọng nhất của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm Tập
làm văn
28
3 Bảng 3: Quan niệm của giáo viên về việc tổ chức các
4 Bảng 4: Những khó khăn của giáo viên khi thiết kế và tổ
chức hoạt động trải nghiệm trong quá trình giảng dạy 30
5 Bảng 5: Mức độ nhận thức trước thực nghiệm ở 2 lớp
7 Bảng 6: Kết quả đánh giá định tínhcủa hai lớp đối chứng
Trang 6MỤC LỤC
Trang PHẦN MỞ ĐẦU
1.Tính cấp thiết của đề tài 1
1.1 Xuất phát từ mục tiêu của Giáo dục Tiểu học 1
1.2 Xuất phát từ yêu cầu đổi mới trong giáo dục 1
1.3 Tầm quan trọng của phân môn Tập làm văn 1
1.4 Lí do cá nhân 2
2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 2
2.1 Ý nghĩa khoa học 2
2.2 Ý nghĩa thực tiễn 2
3 Mục tiêu của đề tài 3
4 Nhiệm vụ nghiên cứu 3
5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3
5.1 Đối tượng nghiên cứu 3
5.2 Phạm vi nghiên cứu 3
6 Các phương pháp nghiên cứu 3
6.1 phương pháp nghiên cứu lí luận 3
6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 3
6.2.1 Phương pháp điều tra 3
6.2.2 Phương pháp quan sát 4
6.2.3 Phương pháp đàm thoại 4
6.2.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 4
PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM Ở TIỂU HỌC 5
1.1 Cơ sở lí luận của dạy học trải nghiệm ở Tiểu học 5
1.1.1 Quan niệm về hoạt động trải nghiệm 5
1.1.2 Đặc điểm của hoạt động trải nghiệm 10
Trang 71.1.3 Vai trò của việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm 14
1.1.4 Học qua hoạt động trải nghiệm và học qua hoạt động dạy học 15
1.1.5.Dạy học phân mônTập làm văn lớp 5 17
1.2 Cơ sở thực tiễn của tổ chức dạy học trải nghiệm ở Tiểu học 23
1.2.1 Giới thiệu khái quát về trường Tiểu học& THCS Hùng Tiến - huyện Kim Bôi - tỉnh Hòa Bình 23
1.2.2 Thực trạng dạy học Tập làm văn thông qua hoạt động trải nghiệm cho học sinh lớp 5 trường Tiểu học & THCS Hùng Tiến - huyện Kim Bôi - tỉnh Hòa Bình 25
TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 32
CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG PHÂN MÔN TẬP LÀM VĂN LỚP 5 33
2.1 Cơ sở đề xuất dạy học trải nghiệm phân môn Tập làm văn ở lớp 5 33
2.1.1.Cơ sở tâm lí của học sinh lớp 5 33
2.1.2.Các nguyên tắc khi tổ chức hoạt động trải nghiệm 35
2.1.3.Quy trình thiết kế hoạt động trải nghiệm 38
2.1.4.Yêu cầu cần đạt về phẩm chất, năng lực của học sinh khi kết thúc hoạt động trải nghiệm 41
2.2 Thiết kế một số hoạt động trải nghiệm trong phân môn Tập làm văn lớp 5 45
2.2.1 Hoạt động trải nghiệm gắn với các kiểu bài Tập làm văn lớp 5 45
2.2.2 Hoạt động trải nghiệm Tập làm văn gắn với chủ đề 56
2.2.3 Hoạt động trải nghiệm gắn với mục tiêu Giáo dục địa phương 66
TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 75
CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 76
3.1 Mục đích thực nghiệm 76
3.2 Địa điểm thực nghiệm 76
3.3 Nội dung thực nghiệm 76
3.4 Tổ chức thực nghiệm 77
Trang 83.4.1 Chuẩn bị thực nghiệm 77
3.4.2 Biên soạn giáo án, xây dựng bài giảng thực nghiệm 77
3.4.3 Triển khai thực nghiệm 77
3.5 Đánh giá kết quả thực nghiệm 78
3.5.1 Phân tích định tính kết quả thực nghiệm 78
3.5.2 Phân tích định lượng kết quả thực nghiệm 79
TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 82
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 83
1 Kết luận 83
2 Kiến nghị 83
TÀI LIỆU THAM KHẢO 84 PHỤ LỤC
Trang 9PHẦN MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài
1.1 Xuất phát từ mục tiêu của Giáo dục Tiểu học
Trong hệ thống giáo dục phổ thông, bậc Tiểu học có vị trí đặc biệt quan trọng, bởi mục tiêu giáo dục Tiểu học là nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện Mỗi môn học ở Tiểu học đều góp phần hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ, cung cấp cho trẻ những tri thức cần thiết Trong đó, môn Tiếng Việt ở Tiểu học có nhiệm vụ hình thành và phát triển cho học sinh các kĩ năng
sử dụng tiếng việt như: nghe, nói, đọc, viết để học tập và giao tiếp trong các môn trường hoạt động lứa tuổi, rèn luyện các thao tác tư duy góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa Vì vậy, người giáo viên Tiểu học cần phải tìm tòi những hình thức dạy học hay để giờ học trở nên nhẹ nhàng,tự nhiên và chất lượng hơn Một trong những hình thức tổ chức dạy học theo xu hướng đổi mới phù hợp với trẻ là tổ chức hoạt động dạy học trải nghiệm
1.2 Xuất phát từ yêu cầu đổi mới trong giáo dục
Xu hướng đổi mới giáo dục hiện nay là xu hướng dạy học theo hướng phát triển năng lực người học, chú trọng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho học sinh Trong xu hướng đổi mới đó,hoạt động trải nghiêm đã trở thành một trong những hoạt động chính của chương trình giáo dục phổ thông Giúp học sinh có nền tảng tư duy độc lập, để các em có thể chủ động tìm lời giải cho các vấn đề của môn học nói riêng và các vấn đề trong cuộc sống nói chung Qua đó sẽ phát triển được năng lực thực tiễn, phẩm chất nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân học sinh
1.3 Tầm quan trọng của phân môn Tập làm văn
Chương trình Tiếng Việt ở Tiểu học được chia thành các phân môn, mỗi môn có nhiệm vụ rèn cho học sinh một số kĩ năng nhất định Phân môn Tập làm văn có vị trí và vai trò đặc biệt quan trọng Đây là phân môn có tính chất tổng hợp toàn bộ kiến thức Tiếng Việt cho học sinh, là chìa khóa giúp học
Trang 10sinh học tốt các môn học khác Môn Tập làm văn còn giúp các em nói và viết
lưu loạt hơn, học sinh phát triển được vốn từ ngữ, bồi dưỡng cảm xúc, tình cảm lành mạnh, trong sáng, rèn kĩ năng tư duy, trí tưởng tượng phong phú
Việc dạy học phân môn Tập làm vănthông qua các hoạt động trải nghiệm tạo
nhiều hứng thú học tập, làm cho môn học không trở nên nhàm chán, động viên các em trong hoạt động tư duy linh hoạt, sáng tạo Giúp các em lĩnh hội tri thức một cách dễ dàng, kiến thức sẽ được củng cố, khắc sâu một cách vững chắc, tạo cho các em niềm say mê trong học tập
1.4 Lí do cá nhân
Hiện nay, việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong phân môn Tập làm văn ở các trường tiểu học chưa nhiều, chưa phong phú Hơn thế nữa, việc lựa chọn thiết kế các hoạt động trải nghiệm trong phân môn Tập làm văn và tìm cách sử dụng chúng sao cho phù hợp với đối tượng học sinh, với điều kiện thực tế giảng dạy, năng lực của giáo viên… vẫn luôn là một việc làm cần thiết
Xuất phát từ những lí do trên, tôi đã lựa chọn đề tài “Thiết kế và tổ chức
các hoạt động trải nghiệm trong phân môn Tập làm văn lớp 5” làm đề tài
nghiên cứu
2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
2.1 Ý nghĩa khoa học
- Góp phần hệ thống hóa cơ sở lí luận về việc dạy học trải nghiệm trong
phân môn Tập làm văncho học sinh lớp 5 của nhà trường Tiểu học
- Bước đầu làm rõ khả năng và hiệu quả của việc dạy học phân môn Tập làm văn cho học sinh lớp 5 thông qua hoạt động trải nghiệm
Trang 113 Mục tiêu của đề tài
- Thiết kế và xây dựng được một số hoạt động trải nghiệm trong phân môn Tập làm văn cho học sinh lớp 5nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở
phân môn Tập làm văn
- Giúp học sinh và giáo viên các trường Tiểu học đổi mới cách dạy
và học Tập làm văn
4 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tìm hiểu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong phân môn Tập làm văn cho học sinh lớp 5
- Xây dựng được các hoạt động trải nghiệm Tập làm văn lớp 5
- Qua thực nghiệm sư phạm, kiểm chứng được tính khả thi và hiệu quả của dạy học trải nghiệm Tập làm văn cho học sinh lớp 5 đã đề xuất
5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
5.1 Đối tượng nghiên cứu:
Hoạt động trải nghiệm trong phân môn Tập làm văncủa học sinh lớp 5
6 Các phương pháp nghiên cứu
6.1 phương pháp nghiên cứu lí luận
Nghiên cứu các tài liệu liên quan tới đề tài : Nghị quyết, nghị định của chính phủ về giáo dục; tài liệu về hoạt động trải nghiệm Tập làm văn; sách
giáo khoa, sách giáo viên môn Tiếng Việt…Từ việc nghiên cứu tiến hành
phân tích các vấn đề có liên quan để nắm bắt được nội dung cơ bản và hiểu sâu sắc các dấu hiệu, đặc điểm cấu trúc bên trong của lí thuyết sau đó tổng hợp thành một hệ thống để hiểu đầy đủ hơn, toàn diện hơn
6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Trang 126.2.1 Phương pháp điều tra
Bằng phiếu(Anket) để tiến hành điều tra, tìm hiểu, nhằm thu thập
thôngtinvề thực trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm Tập làm văn của giáo
viên Tiểu học
6.2.2 Phương pháp quan sát
Thực hiện quan sát nhằm bổ sung cho lí luận và thấy được đặc điểm, bản
chất quy trình và hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm Tập làm vănnhằm
nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên và lĩnh hội kiến thức của học sinh
6.2.3 Phương pháp đàm thoại
Đàm thoại với giáo viên để điều tra những khó khăn, hạn chế mà giáo
viên gặp phải khi dạy học phân môn Tập làm văn, kinh nghiệm tổ chức dạy học Tập làm văntheo hướng kích thích hứng thú của học sinh thông qua tăng cường tổ chức hoạt động trải nghiệm Tập làm vănở trường Tiểu học
6.2.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Tiến hành thử nghiệm đề tài nghiên cứu nhằm xác định tính hiệu quả của
các hoạt động trải nghiệm Tập làm vănđã thiết kế, sưu tầm và chọn lọc
Trang 13PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM Ở
TIỂU HỌC 1.1 Cơ sở lí luận của dạy học trải nghiệm ở Tiểu học
1.1.1 Quan niệm về hoạt động trải nghiệm
Trong công cuộc cải cách giáo dục căn bản và toàn diện của nước ta hiện nay, hoạt động trải nghiệm trong học tập của học sinh được coi trọng ở tất cả các môn học cũng như các nội dung, hoạt động giáo dục nằm ngoài môn học Tuy nhiên, trên thế giới, lí luận và các thực tiễn coi trọng hoạt động trải nghiệm ở trường học đã xuất hiện từ rất sớm
Các nhà nghiên cứu về tâm lí, giáo dục hiện đại cho thấy, quá trình học
là quá trình HS tìm kiếm cách thức giải quyết các vấn đề đang đối mặt dựa trên các kinh nghiệm (trải nghiệm) đã có và những thông tin cần thiết thu thập được Trong trường hợp đó, những kinh nghiệm của HS càng phong phú, sâu sắc, được lặp đi lặp lại nhiều lần và gia tăng mức độ thì sẽ càng có ích cho HS khi gặp phải vấn đề mới, khó trong cuộc sống cũng như trong học tập
Sự phát triển của lí luận giáo dục hiện đại cũng dẫn tới quan niệm cho rằng, trường học thực ra không phải là nơi chuẩn bị cho HS hòa nhập vào đời sống mà bản thân trường học chính là đời sống Trường học thực ra không phải là nơi tạo điều kiện và hướng dẫn học sinh một cách có hệ thống vềđời sống xã hội để các em được trải nghiệm và thực hành làm người công dân chủ ngay khi còn đang đi học Khi đã quan niệm như vậy, những trải nghiệm phong phú của HS ở trường học sẽ có mối quan hệ mật thiết với quá trình trưởng thành về thể chất và trí tuệ của các em Trường học, ở ý nghĩa này, sẽ trở thành nơi giáo dục nên những người công dân có tư duy độc lập và năng lực hành động
Tuy nhiên, chúng ta có thể dễ dàng nhận ra những đặc trưng chung nhất của hoạt động trải nghiệm, hay ở nghĩa rộng hơn, là học tập trải nghiệm của
HS ở trường học như sau:
Trang 14 Hoạt động trải nghiệm diễn ra có chủ đích, có kế hoạch, có hệ thống và có tính giáo dục cao
Trong hoạt động trải nghiệm, HS sẽ đóng vai trò chủ thể năng động, sáng tạo và giáo viên sẽ đóng vai trò là người tổ chức, hướng dẫn Vì vậy, để hoạt động trải nghiệm diễn ra suôn sẻ, đạt hiệu quả cao thì GV và HS phải hợp tác nhịp nhàng
Trong hoạt động trải nghiệm, học sinh có cơ hội được sử dụng năm giác quan để học thông các hoạt động cụ thể như: nhìn - quan sát , ngửi, sờ - tác nghiệp, nói (tường thuật, kể), vẽ - tạo hình…
Học sinh có cơ hội được tiếp xúc trực tiếp với đối tượng cần tìm hiểu và có cơ hội được sử dụng các phương tiện để tìm hiểu đối tượng đó cũng như tìm kiếm, khai thác, tái cơ cấu và biểu đạt thông tin thu nhận được dưới nhiều dạng thức khác nhau: Tranh, ảnh, bài viết, tập san, bài báo, áp phích, kịch, triển lãm…
Học sinh có cơ hội được học tập ở nhiều không gian khác nhau Nói cách khác là không gian học tập không chỉ giới hạn trong lớp học, trường học
mà có thể sẽ mở rộng ra không gian khác như bảo tàng, thư viện, di tích lịch
sử, thắng cảnh, công viên, đường phố, đồng ruộng…
Học sinh cũng có cơ hội được học hỏi, hợp tác và trao đổi thông tin với nhiều người khác thay vì chỉ là thầy cô và bạn bè cùng lớp Đó có thể là các giáo viên bộ môn khác ở trong nhà trường, phụ huynh học sinh, những người công dân, các công chức, viên chức ở địa phương, nhân viên bảo tàng, hướng dẫn viên du lịch hoặc các nhà chuyên môn, các chuyên gia ở những lĩnh vực cụ thể
Như vậy, ta có thể hiểu rằng, học tập trải nghiệm được tiến hành thông qua những hoạt động trải nghiệm Những hoạt động trải nghiệm này có thể ở quy mô nhỏ với thời lượng 5 – 10 phút trong một bài học nào đó có thể có quy môn lớn, diễn ra ở không gian rộng hơn Trong trường hợp này, nó sẽ bao gồm một hệ thống các hoạt động trải nghiệm nhỏ khác
Trang 15a Hoạt động trải nghiệm trong chương trình giáo dục phổ thông của Việt Nam
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giáo dục, trong đó, dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, từng cá nhân học sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong nhà trường hoặc trong xã hội dưới sự hướng dẫn và
tổ chức của nhà giáo dục [04].Qua đó phát triển tình cảm, đạo đức, phẩm chất nhân cách, các năng lực và tích lũy kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân
Khái niệm này khẳng định vai trò chủ đạo của nhà giáo dục đối với hoạt động trải nghiệm; Tính tham gia trực tiếp, chủ động tích cực của học sinh; Phạm vi các chủ đề hay nội dung hoạt động và kết quả đầu ra là năng lực thực tiễn, phẩm chất và tiềm năng sáng tạo…
Hoạt động trải nghiệm thực hiện các mục tiêu của hoạt động giáo dục Các hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp) gồm:
- Hoạt động tập thể (sinh hoạt lớp, sinh hoạt trường, sinh hoạt Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, sinh hoạt Đoàn Thanh niên Cộng sản
Hồ Chí Minh)
- Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp được tổ chức theo các chủ đề giáo dục
Hoạt động giáo dục (theo nghĩa rộng) là những hoạt động có chủ đích, có
kế hoạch hoặc có sự định hướng của nhà giáo dục, được thực hiện thông qua những cách thức phù hợp để chuyền tải nội dung giáo dục tới người học nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục[23]
* Trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành của Việt Nam, kế hoạch giáo dục bao gồm các môn học và hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp) Khái niệm hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp) dùng để chỉ các hoạt động giáo dục được tổ chức ngoài giờ dạy học các môn học Hoạt động giáo dục (theo nghĩa rộng) bao gồm cả hoạt động dạy và hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp)
Trang 16Các hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp) bao gồm: hoạt động tập thể (sinh hoạt lớp, sinh hoạt trường, sinh hoạt Đội Thiêu niên Tiền phong Hồ Chí Minh); hoạt động ngoài giờ lên lớp theo các chủ đề giáo dục Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp được tổ chức theo các chủ đề giáo dục
* Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, hoạt động giáo dục (theo nghĩa rộng) bao gồm hoạt động dạy học và hoạt động trải nghiệm
Như vậy: Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục trong đó từng học sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong nhà trường hoặc xã hội dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó phát triển đạo đức, các kỹ năng và tích lũy kinh nghiệm riêng của cá nhân Trải nghiệm là hoạt động được coi trọng trong từng môn học; đồng thời trong kế hoạch giáo dục cũng
bố trí các hoạt động trải nghiệm sáng tạo riêng, mối hoạt động này mang tính tổng hợp của nhiều lĩnh vực giáo dục, kiến thức, kỹ năng khác nhau
Hoạt động trải nghiệm dành cho tất cả học sinh từ lớp 1 đến lớp 12 giúp học sinh vận dụng những tri thức, kiến thức, kỹ năng, thái độ đã học từ nhà trường và những kinh nghiệm của bản thân vào thực tiễn cuộc sống một cách sáng tạo
Bên cạnh việc hình thành và phát triển các phẩm chất và năng lực chung của chương trình giáo dục Hoạt động trải nghiệm còn tập trung hình thành, phát triển các năng lực đặc thù cho học sinh: năng lực tổ chức và quản lý cuộc sống, năng lực tự nhận thức và tích cực hóa bản thân, năng lực định hướng và lựa chọn nghề nghiệp
Nội dung hoạt động trải nghiệm gồm phần bắt buộc (bao gồm các hoạt động tập thể) và tự chọn, được thiết kế theo nguyên tắc tích hợp, hoặc đồng tâm kết hợp với tuyến tính Nội dung hoạt động trải nghiệm được xây dựng thành các chủ đề mang tính chất mở và tương đối độc lập với nhau dựa trên các lĩnh vực của đời sống xã hội, sản xuất, khoa học công nghệ, giáo dục, văn hóa, chính trị xã hội,… của địa phương, vùng miền, đất nước và quốc tế để học sinh và nhà trường chọn lựa, tổ chức thực hiện một cách phù hợp, hiệu quả
Trang 17*Hoạt động trải nghiệm trong chương trình giáo dục phổ thông của một
số nước trên thế giới
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo được hầu hết các nước phát triển quan tâm, nhất là các nước tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông theo hướng phát triển năng lực; chú ý giáo dục nhân văn, giáo dục sáng tạo, giáo dục phẩm chất và kĩ năng sống
- Hàn Quốc: Mục tiêu của hoạt động trải nghiệm nhằm đào tạo ra các thế
hệ nhân tài, hướng đến con người được giáo dục, có sức khỏe, độc lập và sáng tạo Cấp Tiểu học lấy trọng tâm là hình thành những thói quen sinh hoạt cơ bản, nuôi dưỡng ý thức, tư duy tập thể cho học sinh, đồng thời phát hiện những tố chất, cá tính của các em
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo gồm 4 nhóm hoạt động chính:
+ Hoạt động tự chủ (thích ứng, tự chủ, tổ chức sự kiện, sáng tạo độc lập );
+ Hoạt động câu lạc bộ (hội thanh niên, văn hóa nghệ thuật, thể thao, thực tập siêng năng );
+ Hoạt động tình nguyện (chia sẻ quan tâm tới hàng xóm láng giềng
và những người xung quanh, bảo vệ môi trường);
+ Hoạt động định hướng (tìm hiểu thông tin về hướng phát triển tương lai, tìm hiểu bản thân Có thể lựa chọn và tổ chức thực hiện một cách linh động sao cho phù hợp với đặc điểm của học sinh, cấp học, khối lớp, nhà trường và điều kiện xã hội của địa phương
- Singapore: Hoạt động ngoại khóa và chương trình học tập năng động
được khẳng định là một “ thành phần cốt lõi của toàn bộ trải nghiệm ở nhà trường”, cung cấp một nền tảng xác thực cho việc học tập sẽ diễn ra
Ở cấp Tiểu học, hoạt động ngoại khóa chỉ dành cho đối tượng từ lớp 3 đến lớp 6 ( upper primary) Chương trình học tập năng động dành cho đối tượng học sinh lớp 1 và 2 được phân bổ thời lượng theo tuần
- Vương quốc Anh: Cung cấp hàng loạt tình huống, bối cảnh đa dạng,
phong phú cho học sinh và đòi hỏi phát triển, ứng dụng nhiều tri thức, kĩ năng
Trang 18trong chương trình, cho phép học sinh sáng tạo và tư duy; giải quyết vấn đề làm theo nhiều cách thức khác nhau nhằm đạt kết quả tốt hơn; cung cấp cho học sinh các cơ hội sáng tạo, đổi mới, dám nghĩ, dám làm
- Đức: Từ cấp Tiểu học đã nhấn mạnh đến vị trí của các kĩ năng cá biệt,
trong đó có phát triển kĩ năng sáng tạo cho trẻ; phát triển khả năng học độc lập; tư duy phê phán và học từ kinh nghiệm của chính mình
- Nhật: Nuôi dưỡng cho trẻ năng lực ứng phó với sự thay đổi của xã hội,
hình thành một cơ sở vững mạnh để khuyến khích trẻ sáng tạo
1.1.2 Đặc điểm của hoạt động trải nghiệm
Hoạt động trải nghiệm có một số đặc điểm đặc trưng sau:
Hoạt động trải nghiệm diễn ra có chủ đích, có kế hoạch, có hệ thống
và có tính giáo dục cao
Trong hoạt động trải nghiệm, học sinh sẽ đóng vai trò chủ thể năng động sáng tạo và giáo viên sẽ đóng vai trò là người tổ chức, hướng dẫn Vì vậy, để hoạt động trải nghiệm diễn ra suôn sẻ, đạt hiệu quả cao thì giáo viên
và học sinh phải hợp tác nhịp nhàng
Trong hoạt động trải nghiệm, học sinh có cơ hội được sử dụng năm giác quan để học thông qua các hoạt động cụ thể như: Nhìn - quan sát, ngửi,sờ - tác nghiệp, nói(tường thuật, kể)…
Học sinh có cơ hội được tiếp xúc trực tiếp với đối tượng cần tìm hiểu
và có cơ hội được sử dụng các phương tiện để tìm hiểu đối tượng đó cũng như tìm kiếm, khai thác, tái cơ cấu và biểu đạt thông tin thu nhận được dưới nhiều dạng hình thức khác nhau: Tranh, ảnh, bài viết, kịch, triển lãm…
Học sinh có cơ hội được học tập ở nhiều không gian khác nhau Nói cách khác là không gian học tập không chỉ giới hạn trong lớp học, trường học,
mà có thể sẽ mở rộng ra không gian khác như: bảo tàng, thư viện, di tích lịch
sử, thắng cảnh, công viên, đường phố, đồng ruộng, nhà máy…
Học sinh có cơ hội được học hỏi, hợp tác và trao đổi thông tin với nhiều người khác nhau thay vì chỉ là thầy cô và bạn bè cùng lớp Đó có thể là các giáo viên bộ môn khác nhau trong trường, phụ huynh học sinh, những
Trang 19người dân, các công chức, viên chức địa phương, nhân viên bảo tàng, hướng dẫn viên du lịch hoặc các nhà chuyên môn, các chuyên gia ở nhiều lĩnh vực
cụ thể
Như vậy, ta có thể hiểu rằng, học tập trải nghiệm được tiến hành thông qua những hoạt động trải nghiệm Những hoạt động trải nghiệm này có thể ở quy mô nhỏ trong lớp học hoặc quy mô lớn diễn ra ở không gian rộng hơn
Hoạt động trải nghiệm trong chương trình giáo dục phổ thông - chương trình tổng thể:
Trong chương trình giáo dục phổ thông - chương trình tổng thể, mục tiêu của chương trình giáo dục tiểu học được xác định là giúp học sinh hình thành và phát triển những yếu tố căn bản đặt nền móng cho sự phát triển hài hòa về thể chất và tinh thần, phẩm chất và năng lực, định hướng chính vào giáo dục về giá trị bản thân, gia đình, cộng đồng và những thói quen, nề nếp cần thiết trong học tập và sinh hoạt Để thực hiện được mục tiêu này, chương trình đã xác định nội dung giáo dục của tiểu học được thông qua các môn học
và hoạt động giáo dục bắt buộc Chương trình nhấn mạnh: “ Hoạt động trải nghiệm được thiết kế thành các chủ đề; học sinh được lựa chọn học phần, chủ
đề phù hợp với nguyện vọng của bản thân và khả năng tổ chức của nhà trường”
Chương trình nhấn mạnh, hoạt động trải nghiệm ở ba cấp học là “ hoạt động giáo dục bắt buộc” Vai trò chủ động, sáng tạo của học sinh trong khi tiến hành hoạt động này được khẳng định “ học sinh dựa trên sự huy động tổng hợp kiến thức và kĩ năng từ nhiều lĩnh vực khác nhau để trải nghiệm thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội, tham gia hoạt động hướng nghiệp và hoạt động phục vụ cộng đồng dưới sự hướng dẫn, tổ chức của nhà giáo dục Qua đó hình thành những phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và một số năng lực thành phần đặc thù của hoạt động này như: Năng lực thiết kế
và tổ chức hoạt động, năng lực thích ứng với những biến đổi trong cuộc sống
và các kĩ năng sống khác”
Trang 20Nội dung của hoạt động trải nghiệm rất rộng nhưng về cơ bản sẽ được thiết kế dựa trên “ các mối quan hệ giữa cá nhân học sinh với bản thân; giữa học sinh với người khác, cộng đồng và xã hội; giữa học sinh với môi trường; giữa học sinh với nghề nghiệp” Vì vậy, các hoạt động trải nghiệm được xác định gồm bốn nhóm chính: Hoạt động phát triển cá nhân; Hoạt động lao động; Hoạt động xã hội và phục vụ cộng đồng; Hoạt động hướng nghiệp[01]
Với không gian đa dạng và rộng mở của hoạt động trải nghiệm cũng như cách tổ chức hoạt động, nó có thể được tổ chức theo quy mô lớp,nhóm, khối lớp, trường với nhiều hình thức khác nhau hoặc phối hợp với các hoạt động sinh hoạt tập thể truyền thống Chương trình cũng lưu ý về mức độ khai thác nội dung và cách thức tổ chức hoạt động trải nghiệm sao cho phù hợp với mục tiêu giáo dục tiểu học và đặc điểm tâm sinh lí học sinh cấp học này: “ Ở tiểu học nội dung hoạt động tập trung nhiều hơn vào các hoạt động phát triển bản thân, các kĩ năng sống, kĩ năng quan hệ bạn bè, thầy cô và những người thân trong gia đình Bên cạnh đó, các hoạt động lao động, hoạt động xã hội và làm quen một số nghề gần gũi với học sinh cũng được tổ chức thực hiện”
Hoạt động trải nghiệm liên quan đến tất cả các hoạt động văn hóa - văn nghệ, thể dục - thể thao - giải trí- xã hội ngoài giờ trên lớp Đây là một trong những sân chơi để học sinh tự nguyện tham gia theo yêu cầu, khả năng của bản thân Đối với học sinh tiểu học, hoạt động trải nghiệm đóng vai trò to lớn
Bên cạnh đó, hoạt động trải nghiệm còn mang lại lợi ích rất lớn trong việc giúp học sinh phát triển kĩ năng Việc tham gia hoạt động trải nghiệm là một trong những cách để khám phá bản thân, phát triển những kĩ năng mới và củng cố những gì học sinh đã có Học sinh còn tập làm quen với việc lập kế hoạch và thực hiện các chương trình giúp triển khai những mục tiêu, dự định cũng như có thêm nhiều kinh nghiệm học tập và làm việc theo nhóm
Không chỉ vậy, tham gia tích cực vào các hoạt động trải nghiệm giúp học sinh cân bằng cuộc sống, thư giãn và tiếp thêm sinh lực từ đó khám phá
ra những sở thích mới mẻ, những trải nghiệm thú vị Tích cực tham gia các
Trang 21hoạt động để tăng thêm tính chuyên nghiệp, khám phá cơ hội và mở rộng tầm nhìn Hơn nữa, kĩ năng giao tiếp, ứng xử và giải quyết tình huống của học sinh được cải thiện rõ rệt thông qua các hoạt động trải nghiệm
Học tập trải nghiệm bao gồm các tương tác giữa con người với đối tượng Nghĩa là kiến thức mà trẻ thu được không phải nhờ vào việc cô truyền thụ cho trẻ hay trẻ bị động, ngồi yên, mà cách duy nhất để học tập thông qua giáo dục trải nghiệm là trẻ phải chủ động, tích cực tiếp xúc, tác động tới môi trường đó
* Nội dung hoạt động trải nghiệm mang tính tích hợp
Nội dung hoạt động trải nghiệm rất đa dạng và mang tính tích hợp, tổng hợp kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục như: Giáo dục đạo đức, giáo dục trí tuệ Giáo dục thẩm mĩ, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục an toàn giao thông, giáo dục môi trường, giáo dục phòng chống ma túy và các tệ nạn xã hội…Điều này giúp cho các nội dung giáo dục thiết thực hơn, gần gũi với cuộc sống hơn, đáp ứng được nhu cầu hoạt động của học sinh, giúp các em vận dụng vào trong thực tế một cách dễ dàng, thuận lợi hơn
* Hình thức học qua hoạt động trải nghiệmrất đa dạng
Hoạt động trải nghiệm được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như: Trò chơi, hội thi, diễn đàn, giao lưu, tham quan du lịch, thể dục thể thao… Mỗi hình thức đều tiềm tàng trong nó những khả năng giáo dục nhất định.Trong quá trình thiết kế, tổ chức, đánh giá các hoạt động trải nghiệm cả giáo viên và học sinh đề có cơ hội thể hiện sự sáng tạo, chủ động, linh hoạt của mình, làm tăng tính hấp dẫn, đọc đáo của các hình thức tổ chức hoạt động
* Học qua trải nghiệm là quá trình học tích tích cực và hiệu quả
Hoạt động trải nghiệm tạo cơ hội cho HS phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạo của bản thân HS Nó có khả năng huy động sự tham gia tích cực của học sinh vào tất cả các khâu của quá trình hoạt động từ đó
Trang 22hình thành và phát triển cho các em những giá trị sống và các năng lực cần thiết
* Học qua trải nghiệm đòi hỏi khả năng phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường
Khác với hoạt động dạy học, hoạt động trải nghiệm có khả năng thu hút
sự tham gia, phối hợp, liên kết nhiều lực lượng trong nhà trường như: Giáo viên chủ nhiệm lớp, giáo viên bộ môn, cán bộ đoàn, Ban giám hiệu nhà trường, cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương,… Tùy nội dung, tính chất của từng hoạt động mà sự tham gia của các lực lượng có thể là trực tiếp hoặc gián tiếp; có thể là chủ trì, đầu mối hoặc phối hợp… Do vậy hoạt động trải nghiệm tạo điều kiện cho học sinh được học tập, giao tiếp rộng rãi với nhiều lực lượng giáo dục; được lĩnh hội các nội dung giáo dục qua nhiều kênh khác nhau Điều đó làm tăng tính đa dạng, hấp dẫn và chất lượng, hiệu quả của các hoạt động trải nghiệm
1.1.3 Vai trò của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm
Hoạt động trải nghiệm liên quan đến tất cả các hoạt động văn hóa - thể thao - giải trí xã hội ngoài giờ học trên lớp.Đây là một trong những sân chơi
để học sinh tự nguyện tham gia theo nhu cầu, khả năng của bản thân Đối với học sinh tiểu học, hoạt động trải nghiệm đóng vai trò rất lớn
Trước hết, tham gia hoạt động trải nghiệm giúp học sinh giải tỏa căng thẳng trong việc học Các hoạt động trải nghiệm mang lại nhiều ích lợi về sức khỏe, giúp học sinh năng động hơn cả về thể chất lẫn tinh thần giúp học sinh cải thiện chất lượng học tập cũng như trong các hoạt động khác
Hoạt động trải nghiệm là quá trình liên tục bắt nguồn từ kinh nghiệm
để tạo ra tri thức Nghĩa là nguồn gốc tri thức mà trẻ có được xuất phát từ thực hành chứ không phải là một lí thuyết Từ những kinh nghiệm đã có, kết hơp với những gì mà trẻ cảm nhận được bằng các giác quan, để xây dựng một kiến thức mới hoặc mở rộng kiến thức của bản thân trẻ chứ không phải chỉ là ghi nhớ những gì trẻ thấy
Trang 23Hoạt động trải nghiệm ở cấp tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành các kĩ năng sống cơ bản, thói quen sinh hoạt tích cực trong cuộc sống hàng ngày, nề nếp học tập cũng như ở trường; biết tuân thủ các nội quy, quy định; hình thành những hành vi giao tiếp, ứng xử có văn hóa; có ý thức làm việc nhóm, ý thức tham gia hoạt động lao động, hoạt động xã hội, hoạt động phục
vụ cộng đồng; làm quen và hình thành hứng thú với một số nghề gần gũi với cuộc sống học sinh
1.1.4 Học qua hoạt động trải nghiệm và học qua hoạt động dạy học
Hoạt động trải nghiệm và hoạt động dạy học là hai con đường giáo dục vô cùng quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách, tri thức cho học sinh Tuy nhiên có những kinh nghiệm chỉ có thể lĩnh hội qua trải nghiệm thực tiễn Ví dụ: Phân biệt mùi vị, niềm vui sướng hạnh phúc những điều này chỉ thực sự có khi học sinh được trải nghiệm với chúng
Sau đây là bảng so sánh giữa hoạt động trải nghiệm và hoạt động dạy học trong chương trình mới:
Đặc trưng Hoạt động dạy học Hoạt động trải nghiệm
Mục đích
chính
Hình thành và phát triển
hệ thống tri thức khoa học, năng lực nhận thức và
hành động của học sinh
Hình thành và phát triển những phẩm chất, tư tưởng, ý chí, tình cảm, giá trị, kỹ năng sống và những năng lực chung cần có ở
con người trong xã hội hiện đại
Chức năng trội:
-Nhiệm vụ:
Giáo dục đạo đức, thẩm mỹ, sức khỏe, lao động
Trang 24dung gắn với các lĩnh vực chuyênmôn
- Được thiết kế thành các phần chương, bài, có mối liên hệ logic chặt chẽ
đời sống, địa phương, cộng đồng, đất nước, mang tính tổng hợp nhiều lĩnh vực giáo dục, nhiều môn học; dễ vận dụng vào thực tế
- Được thiết kế thành các chủ điểm mang tính mở, không yêu cầu mối liên hệ chặt chẽ giữa các chủ điểm
Hình thức
tổ chức
- Đa dạng, có quy trình chặt chẽ, hạn chế về không gian, thời gian, quy mô và đối tượng tham gia
- Học sinh ít cơ hội trải nghiệm
- Người chỉ đạo, tổ chức họat động học tập chủ yểu
là giáo viên
- Đa dạng, phong phú, mềm dẻo, linh hoạt, mở về không gian, thời gian, quy mô, đối tượng và số lượng
- Học sinh có nhiều cơ hội trải nghiệm
- Có nhiều lực lượng tham gia chỉ đạo, tổ chức các hoạt động trải nghiệm với các mức độ khác nhau (giáo viên, phụ huynh, nhà hoạt động xã hội, chính quyền, doanh nghiệp, )
-Theo chuẩn chung
- Thường đánh giá kết quả đạt được bằng điểm số
- Nhấn mạnh đến kinh nghiệm, năng lực thực hiện, tính trải nghiệm
- Theo những yêu cầu riêng, mang tính cá biệt hóa, phân hóa
Trang 25Tóm lại, học qua hoạt động trải nghiệm là một phương pháp học hiệu quả, nó giúp hình thành năng lực cho trẻ Học qua trải nghiệm có thể thực hiện đối với bất cứ lĩnh vực tri thức nào Thực tế giáo dục cũng cho thấy hoạt động giáo dục nhân cách học sinh chỉ có thể tổ chức qua trải nghiệm
1.1.5 Dạy học phân môn Tập làm văn lớp 5
1.1.5.1 Vị trí, nhiệm vụ, mục tiêu của phân môn Tập làm văn trong môn Tiếng Việt ở Tiểu học
* Vị trí của phân môn Tập làm văn
Trong chương trình môn Tiếng Việt ở Tiểu học, Tập làm văn là một phân
môn độc lập, có vị trí ngang bằng , song song tồn tại với các phân môn khác
như: Tập đọc, Chính tả, Luyện từ và câu, Tập viết… Ở lớp 2 và lớp 3 Tập làm
văn được dạy 1 tiết/ tuần và tăng lên 2 tiết/ tuần ở lớp 4 và lớp 5 Như vậy nội
dung dạy Tập làm văn ở Tiểu học chiếm một tỉ lệ đáng kể Điều đó nói lên ý nghĩa quan trọng của phân môn Tập làm văn ở bậc học của Tiểu học
Phân môn Tập làm văn rèn cho học sinh kỹ năng sản sinh ngôn bản Nó
có vị trí đặc biệt quan trọng trong quá trình dạy học tiếng mẹ đẻ bởi vì:
Thứ nhất, đây là phân môn sử dụng hoàn thiện một cách tổng hợp các
kiến thức, kỹ năng Tiếng Việt mà các phân môn Tiếng Việt khác : Học vần,
chính tả, Tập viết, Tập đọc Luyện từ và câu đã hình thành
Thứ hai, phân môn Tập làm văn rèn cho học sinh kỹ năng sản sinh ngôn
bản nhờ đó Tiếng việt không chỉ xem xét từng phần, từng mặt qua từng phân
môn mà trở thành một công cụ tổng hợp để giao tiếp Như vậy, phân môn Tập
làm văn đã thực hiện mục tiêu cuối cùng, quan trọng nhất của dạy học tiếng
mẹ đẻ là dạy học sinh dùng được Tiếng việt để giao tiếp, tư duy học tập
* Tính chất của phân môn Tập làm văn
- Tính chất tổng hợp của phân môn Tập làm văn bộc lộ trên các mặt: + Phân môn Tập làm văn sử dụng toàn bộ các kĩ năng được hình thành
và phát triển do nhiều phân môn khác của môn Tiếng Việt đảm nhiệm( Kĩ
năng viết chữ, kĩ năng viết chính tả, kĩ năng đọc, nghe, nói…)
Trang 26+ Phân môn Tập làm văn còn sử dụng kiến thức và kĩ năng do nhiều
môn học khác trong nhà trường cung cấp như: các kiến thức và kĩ năng của
môn Tự nhiên- xã hội, môn Đạo đức, môn Âm nhạc, môn Mĩ thuật, môn Lịch
sử và địa lí…
+ Phân môn Tập làm văn còn huy động toàn bộ vốn sống của học sinh
có liên quan đến đề bài Tả một cây đang ra hoa hoặc quả, tả một con mèo đang bắt chuột, tả một con gà đang kiếm ăn… học sinh không chỉ huy động vốn tri thức qua các bài học mà còn phải huy động tất cả vốn sống, tình cảm,
ấn tượng, cảm xúc, kí ức… còn lưu giữ được về các con vật hoặc cây cối đó
Có như vậy bài văn mới trở nên sinh động và có hồn
Bài văn- kết quả của phân môn Tập làm văn phản ánh trình độ sử dụng Tiếng Việt, những tri thức và hiểu biết đời sống của học sinh Tập làm văn là
phân môn tổng hợp chiếm vị trí quan trọng trong việc đánh giá năng lực Tiếng Việt của học sinh
- Tính chất sáng tạo của phân môn Tập làm văn
Khi làm bài văn, học sinh đã thực hiện một hoạt động giao tiếp Mỗi bài văn của các em là sản phẩm không lặp lại của từng học sinh trước một đề bài
Do đó bài văn của học sinh là nơi bày tỏ con người của các em trước một số vấn đề của cuộc sống Trong một hoàn cảnh, điều kiện cụ thể, học sinh được chủ động, tự do thể hiện cái “tôi” của mình một cách rõ ràng, bộc bạch cái riêng của mình một cách trọn vẹn Vì vậy bài văn mang đậm màu sắc cá nhân,
là sản phẩm không lặp lại của mỗi học sinh và không hề giống nhau của nhiều học sinh đối với cùng một đề bài Dạy làm văn là dạy các em tập cách suy nghĩ riêng, tập sáng tạo, tập thể hiện trung thực con người mình Vì thế bài văn của học sinh dù là tập làm văn vẫn mang tính sáng tạo
* Nhiệm vụ của phân môn Tập làm văn
Sản phẩm của Tập làm văn là các ngôn bản ở dạng nói và các dạng viết
theo các dạng lời nói, kiểu bài văn do chương trình quy định Nói cách khác
mục đích của Tập làm văn là giúp học sinh tạo ra được các ngôn bản và viết theo phong cách khác nhau do chương trình quy định Nhiệm vụ dạy học Tập
Trang 27làm văn là hình thành và phát triển năng lực tạo lập ngôn bản ở học sinh
Năng lực tạo lập ngôn bản được phân tích thành các kĩ năng bộ phân như: Xác định mục đích nói
Lập ý và triển khai ý thành lời dưới dạng nói
Viết thành câu, đoạn bài
Nhiệm vụ của phân môn Tập làm văn là cung cấp cho học sinh những
kiến thức và hình thành phát triển những kĩ năng này Ở Tiểu học phân môn Tập làm văn có nhiệm vụ rèn kĩ năng nói theo các nghi thức lời nói, nói viết các ngôn bản thông thường, viết một số các văn bản nghệ thuật như kể chuyện, miêu tả
Ngoài kĩ năng chung để viết văn bản, mỗi loại văn bản cụ thể đòi hỏi có những kĩ năng đặc thù Ví dụ: Để viết văn miêu tả cần có kĩ năng quan sát,kĩ năng diễn đạt một cách có hình ảnh, để viết các đoạn văn kể chuyện cần có kĩ năng xây dựng cốt chuyện và nhân vật, kí năng lựa chọn các chi tiết… Phân
môn Tập làm văn có nhiệm vụ rèn luyện các kĩ năng này
Ngoài nhiệm vụ cơ bản là rèn năng lực tạo lập ngôn bản, Phân môn Tập
làm văn đồng thời góp phần rèn luyện tư duy và hình thành nhân cách cho
học sinh
Phân môn Tập làm văn rèn luyện tư duy hình tượng Từ óc quan sát đến
trí tưởng tượng, từ khả năng tái hiện các chi tiết đã quan sát được đến khả năng nhào nặn các chất liệu trong đời sống thực để xây dựng nhân vật, cốt chuyện Khả năng tư duy logic của HS cũng được phát triển trong quá trình phân tích, tổng hợp, phân loại tự chọn
Để giao tiếp phải có thái độ đúng đắn đối với đối tượng giao tiếp Phân
môn Tập làm văn khi dạy các nghi thức đồng thời dạy cách cư xử đối với mọi
người như sự lễ phép, lịch sử trong nói năng Để viết văn cần có hiểu biết và
tình cảm đối với đối tượng được viết Vì vậy, phân môn Tập làm văn đã tạo
cho học sinh có sự hiểu biết về tình cảm yêu mến, gắn bó với thiên nhiên, với mọi người và vạn vật xung quanh, từ một cơn mưa, một buổi sáng đẹp trời…
Từ đây tâm hồn và nhân cách của các em sẽ được hình thành và phát triển
Trang 28* Mục tiêu của phân môn Tập làm văn
Mục tiêu của dạy học Tập làm văn nhằm:
- Trang bị kiến thức và rèn luyện cho học sinh kĩ năng làm văn, kĩ năng
xây dựng văn bản
- Rèn luyện cho học sinh các kĩ năng : Kĩ năng quan sát, kĩ năng dùng từ,
đặt câu, kĩ năng phân tích đề tìm ý, dựng đoạn…
- Góp phần cùng các môn học khác mở rộng vốn sống, rèn luyện tư duy
hình tượng, bồi dưỡng tâm hồn, xúc cảm thẩm mĩ, hình thành nhân cách cho
học sinh…
1.1.5.2 Chương trình dạy học Tập làm văn lớp 5
Nội dung chương trình dạy học Tập làm văn lớp 5 bao gồm các kiểu bài
- Ôn tập về kể chuyện, miêu tả được học ở lớp 4
- Phần lí thuyết về văn tả người, tả cảnh
Phân môn Tập làm văn ở lớp 5 được dạy trong 66 tiết ( học kì I = 34
tiết, học kì II = 32 tiết) Cấu trúc chương trình cụ thể như sau:
Trang 29Nội dung chương trình được công bố cụ thể theo từng tuần học, cụ thể như sau:
+ Báo cáo thống kê : 2 tiết ( tuần 2, 5)
+ Viết đơn: 3 tiết ( Tuần: 6,11,17)
+ Làm biên bản : 3 tiết ( Tuần : 14,16)
+ Thuyết trình, tranh luận : 2 tiết ( Tuần : 9)
* Học kỳ II :
- Văn miêu tả :
+ Tả người : 6 tiết ( Tuần : 19,20,21,28,35)
- Văn bản khác:
+ Lập chương trình hoạt động : 3 tiết ( Tuần : 20,21,23)
+ Chuyển câu chuyện thành kịch: 3 tiết ( Tuần : 35, 26,29)
Trang 30- Ôn tập về kể chuyện, miêu tả được học ở lớp 4 ( động vật, cây cối, tả cảnh, tả người): 20 tiết
* Nội dung dạy học TLV lớp 5 được thực hiện qua hai loại bài học : Loại bài hình thành kiến thức và loại bài luyện tập thực hành
- Loại bài hình thành kiến thức được cấu trúc theo 3 phần :
+ Nhận xét : Phần này bao gồm một số câu hỏi, bài tập gợi ý học sinh khảo sát văn bản để tự rút ra một số nhận xét về đặc điểm loại văn, kiến thức cần ghi nhớ
+ Ghi nhớ : Gồm những kiến thức cơ bản được rút ra từ phần nhận xét
+ Luyện tập : Bài tập thực hành đơn giản nhằm giúp học sinh củng cố
và vận dụng kiến thức tiếp nhận trong bài học
- Loại bài luyện tập thực hành : Chủ yếu nhằm mục đích luyện các kĩ năng làm văn, do vậy nội dung thường gồm 2,3 bài tập hoặc một đề bài tập làm văn kèm theo gợi ý thực hành theo hai hình thức : Nói, viết
* Các kiến thức làm văn : Kiến thức làm văn được cung cấp chủ yếu ở loại bài hình thành kiến thức Học sinh được hoàn thiện những hiểu biết về văn kể chuyện, văn miêu tả như : Cấu tạo của bài văn kể chuyện, miêu tả; cách viết và phát triển ý đoạn văn kể chuyện, miêu tả; cách quan sát và lập dàn ý cho bài văn tả cảnh; những hiểu biết về mục đích giao tiếp để tạo lập các loại văn bản thông dụng như : Báo cáo thống kê, biên bản, lập chương trình hoạt động, thuyết trình, tranh luận…
* Các kĩ năng làm văn: Ở lớp 5 nội dung các kỹ năng Tập làm văn cần
trau dồi cho học sinh lớp 5 cũng được xây dựng trên cơ sở quy trình sản sinh ngôn bản tương tự như ở lớp 4 gồm :
- Kỹ năng định hướng hoạt động giao tiếp :
+ Nhận diện đặc điểm loại văn bản
+ Phân tích đề bài xác định yêu cầu
- Kỹ năng lập chương trình hoạt động giao tiếp :
+ Xác định dàn ý của văn bản đã cho
Trang 31+ Quan sát đối tượng, tìm và sắp xếp ý thành dàn ý trong bài văn miêu
tả
- Kỹ năng hiện thực hóa hoạt động giao tiếp :
+ Xây dựng đoạn văn(chọn từ,câu, viết đoạn)
+ Liên kết các đoạn thành bài văn
- Kỹ năng kiểm tra, đánh giá hoạt động giao tiếp :
+ Đối chiếu văn bản nói, viết của bản thân với mục đích giao tiếp và yêu cầu diễn đạt
- Đặc biệt hiện nay còn trau dồi cho học sinh lớp 5 những kĩ năng sống : + Kĩ năng xử lí thông tin
1.2 Cơ sở thực tiễn của tổ chức dạy hoc trải nghiệm ở tiểu học
1.2.1 Giới thiệu khái quát về trường Tiểu học&THCS Hùng Tiến - huyện
Kim Bôi - tỉnh Hòa Bình
Trường Tiểu học &THCS Hùng Tiếnnằm trên địa bàn xã Hùng Tiến thuộc vùng đặc biệt khó khăn khu vực 135 của huyện Kim Bôi, xã gồm có 7 xóm Đa số dân cư trên địa bàn là người bản địa thuộc ba dân tộc là dân tộc Mường, Dao, Kinh sống rải rác dọc theo sườn núi, hai bên ven đường
Trường Tiểu học Hùng Tiến được thành lập tháng 8 năm 1975 Sau đó, trường TH&THCS Hùng Tiến được sáp nhập từ 2 trường Tiểu học Hùng Tiến
và trường THCS Hùng Tiến vào tháng 9 năm 2011 Sau 43 năm xây dựng nhà trường không ngừng cố gắng thi đua phấn đấu nâng cao về chất lượng đào tạo
Trang 32và xây dựng cơ sở vật chất Được sự quan tâm của UBND Tỉnh, Huyện Uỷ, UBND Huyện Kim Bôi tạo điều kiện hỗ trợ để nhà trường từng bước hoàn thiện, xây dựng quy hoạch tổng thể như hiện nay: Có 2 khu nhà học 2 tầng 32 phòng học cùng với khu sân chơi, bãi tập, nhà để xe của giáo viên và học sinh, phòng chức năng của nhà trường đang được quy hoạch xây dựng đảm bảo cảnh quan và môi trường sư phạm: Xanh- Sạch- Đẹp Trường có tổng số
27 lớp học đủ các khối lớp từ khối lớp 1 đến khối lớp 9 với tổng số học sinh
là 634 em Cán bộ, GV, nhân viên tổng số 35 đồng chí (kể cả bảo vệ)
Trong chuyên môn nhà trường luôn coi trọng trình độ, năng lực chuyên môn của người thầy, luôn lấy “người học làm trung tâm”, tiếp cận với công nghệ thông tin và đổi mới phương pháp trong giảng dạy nhằm làm cho học sinh say
mê, hứng thú với môn học, thực hiện nghiêm túc nhiệm vụ, kế hoạch trọng tâm của nhà trường Song song với công tác chuyên môn của đội ngũ giáo viên là nề nếp, kỷ cương của nhà trường luôn được giữ vững Chính vì vậy, chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường được phát triển năm sau cao hơn năm trước
Trang 33Căn cứ những điểm mạnh trên theo bộ đánh giá tiêu chuẩn kiểm định chất lượng, nhà trường tự đánh giá có:
+ Tổng số các chỉ số đạt: 103/108 = 95,4%
+ Tổng số các tiêu chí đạt: 31/36 = 86,1%
Căn cứ vào số 42/2012 TT-BGD ĐT ra ngày 23 tháng 11 năm 2012 của
Bộ trưởng GDĐT quy định về chu kỳ kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục phổ thông Trường tiểu học Hùng Tiến đạt tiêu chuẩn chất lượng cấp độ 1 Bên cạnh việc giảng dạy, học tập, nhà trường luôn chú trọng việc giáo dục đạo đức, lý tưởng và nhân cách cho học sinh Cảnh quan, môi trường sư phạm lành mạnh, nề nếp kỷ luật của nhà trường cùng với sự quan tâm, dạy bảo tận tình của các thầy cô giáo thực sự là điều kiện tốt để các thế hệ học sinh rèn luyện đạo đức, tu dưỡng và trưởng thành
Trong phong trào thi đua đó, các tổ chức đoàn thể có vai trò quan trọng Đối với giáo viên, tổ chức Công Đoàn luôn cố gắng chăm lo đời sống vật chất, tinh thần, động viên để các đồng chí gắn bó với trường, lớp, cố gắng vươn lên trong chuyên môn, nhiệt tình với học sinh và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao
Nhiều phong trào văn hoá văn nghệ, thể dục thể thao, thăm quan ngoại khoá
đó được tổ chức để phục vụ tốt cho việc học tập và rèn luyện của học sinh Trong đó nổi bật là các hoạt động thể dục thể thao, Văn hoá, văn nghệ…
Để có những thành tích đó phải khẳng định vai trò chỉ đạo của cấp uỷ Chi bộ, dưới sự lãnh đạo của cấp uỷ, nhà trường đã làm tốt công tác xã hội hoá giáo dục, kết hợp chặt chẽ với các tổ chức xã hội quần chúng trong và ngoài nhà trường thực hiện tốt chính sách toàn dân chăm lo đến sự nghiệp giáo dục
1.2.2 Thực trạng dạy học Tập làm văn thông qua hoạt động trải nghiệm
cho học sinh lớp 5 trường Tiểu học& THCS Hùng Tiến - huyện Kim Bôi - tỉnh Hòa Bình
1.2.2.1 Mục đích điều tra
- Bước đầu điều tra, khảo sát nhận thức của giáo viên về vai trò, ý nghĩa
của hoạt động trải nghiệm trong học phân môn Tập làm văn
Trang 34- Thời điểm tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học phân môn Tập làm văn của giáo viên
- Những khó khăn khi giáo viên tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy
học phân môn Tập làm văn mà giáo viên thường gặp phải
- Những yếu tố giáo viên quan tâm khi tổ chức hoạt động trải nghiệm
trong dạy học phân môn Tập làm văn
1.2.2.2 Phương pháp điều tra
- Điều tra bằng phiếu trưng cầu ý kiến: Nhằm thu thập thông tin chất
lượng học tập phân môn Tập làm văn, hiện trạng tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Tập làm văn lớp 5 theo các nội dung như trên
( mẫu phiếu trưng cầu ý kiến ở phần phụ lục)
- Phỏng vấn: Được tiến hành đối với giáo viên dạy lớp 5 và học sinh lớp
5 nhằm có những kết quả chính xác, khách quan của kết quả điều tra
- Quan sát: Được tiến hành qua các hoạt động lên lớp hoặc hoạt động
ngoài giờ( có liên quan đến giờ học phân môn Tập làm văn) nhằm thu thập
thông tin hỗ trợ, bổ sung cho phương pháp điều tra đạt kết quả cao
- Thống kê toán học: Được sử dụng để xử lý các kết quả nghiên cứu bởi các phương pháp trên
1.2.2.3 Phân tích kết quả điều tra
Chúng tôi tiến hành điều tra thực trạng tại trường Tiểu học& THCS Hùng Tiến trên địa bàn tỉnh Hòa Bình Dưới đây là kết quả điều tra
Bảng 1: Mức độ sử dụng các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học
phân môn Tập làm văn của giáo viên
Thường xuyên Đôi khi Hiếm khi
Không dùng
Trang 35và mức độ nhận thức của từng học sinh mà giáo viên đã sử dụng các phương pháp sao cho phù hợp Phương pháp thuyết trình và phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề được sử dụng rất hạn chế Qua thực tế cho thấy phương pháp thuyết trình bộc lộ khá nhiều nhược điểm Khi sử dụng phương pháp thuyết trình làm hạn chế sự tích cực, chủ động, sáng tạo ủa học sinh trong quá tình học tập
Qua bảng 1 cũng cho thấy: Hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm được sử dụng vẫn hạn chế vì có ý kiến cho rằng đôi khi việc tổ chức hoạt động trải nghiệm học sinh sẽ không quan tâm tới bài học, mất thời gian, tốn kém Tuy nhiên, thực tế đã chứng minh việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm sẽ giúp học sinh hứng thú, chủ động, sáng tạo trong quá tình tiếp thu
và hình thành kiến thức Nhờ đó mà kết quả học tập phân môn Tập làm văn
được nâng cao
Trang 36Bảng 2: Nhận thức của giáo viên về vai trò, ý nghĩa quan trọng nhất của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm Tập làm văn
Tăng cường khả năng thực hành, vận dụng nhanh kiến
Tạo hứng thú học tập cho học sinh giúp học sinh tiếp
Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho học
sinh trong học tập và khả năng đoàn kết, hợp tác 2 16,6% Hình thành và phát triển các năng lực trí tuệ, nhân
Qua bảng 2 có thể thấy, việc tổ chức hoạt động trải nghiệm phân môn
Tập làm văn như thế nào, quan điểm vể ý nghĩa và vai trò của hoạt động trải
nghiệmTập làm văn trong dạy học ở mỗi giáo viên là khác nhau Nhưng nhìn
chung, hầu hết các ý kiến đều cho rằng việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong quá trình dạy học là một phương pháp dạy học tích cực nhằm phát huy khả năng nhận thức cho học sinh
Có 33.3% ý kiến cho rằng hoạt động trải nghiệm giúp tăng cường khả năng thực hành, vận dụng nhanh kiến thức đã học Có 25% ý kiến cho rằng hoạt động trải nghiệm tạo hứng thú học tập cho học sinh, giúp học sinh tiếp thu bài học nhẹ nhàng, hiệu quả hình thành phát triển năng lực trí tuệ và nhân cách cho học sinh Có 16,6% ý kiến cho rằng hoạt động trải nghiệm giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho học sinh trong học tập và khả năng đoàn kết, hợp tác 100% ý kiến cho rằng các đánh giá trên là đúng
và không có ý kiến khác
Trang 37Như vậy, các giáo viên đều nhận thức đúng vai trò và ý nghĩa của hoạt
động trải nghiệm trong quá trình dạy học phân môn Tập làm văn Mặc dù vậy
nhưng giáo viên lại ít sử dụng phương pháp này trong giờ học với lý do rất khó quản lý học sinh nên tổ chức không tốt Ngoài ra, một số hoạt động trải nghiệm tốn rất nhiều thời gian và tiền của trong việc tổ chức Trong đề tài này chúng tôi đã đưa ra một hệ thống hoạt động trải nghiệm đơn giản dễ tổ chức
Bảng 3: Quan niệm của giáo viên về việc tổ chức các hoạt động trải
nghiệm Tập làm văn
Quan niệm Đồng ý Không đồng ý Phân vân
Hoạt động trải nghiệm phù hợp
Hoạt động trải nghiệm tốn kém
và tốn thời gian, khó quản lý
Học sinh mải vui chơi, không
Chỉ tổ chức với các bài học và
Chỉ tổ chức khi có thời gian
Trang 38Giáo viên đã nắm được vai trò và vị trí quan trọng của hoạt động trải
nghiệm trong dạy học và môn học Tập làm văn Hoạt động trải nghiệm đã đặt
đúng vị trí vốn có của nó trong phương trâm “học mà chơi,chơi mà học”, giúp khơi gợi hứng thú, khả năng sáng tạo của học sinh Với 91,7% các ý kiến cho rằng hoạt động trải nghiệm giúp học sinh học tập tốt hơn, nhận thức nhanh hơn và khắc sâu hình ảnh hơn
Hoạt động trải nghiệm phù hợp với tâm sinh lí của cả lứa tuổi tiểu học Phần lớn giáo viên cũng đã nhận thức đúng việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong nhà trường tiểu học phù hợp; 91,7% đồng ý với đánh giá hoạt động trải nghiệm phù hợp với học sinh tiểu học
91,7% giáo viên không đồng ý với việc sử dụng hoạt động trải nghiệmtrong thời gian thừa 100% các ý kiến đều cho rằng nên tổ chức hoạt động trải nghiệm với nội dung bài học phù hợp Như vậy, việc nhận thức của giáo viên về lựa chọn thời gian và nội dung tổ chức hoạt động trải nghiệm đúng đắn
Bảng 4: Những khó khăn của giáo viên khi thiết kế và tổ chức hoạtđộng trải nghiệm trong quá trình giảng dạy
6 Học sinh không có hứng thú và không có khả năng
Trang 397 Các khó khăn khác 0 0
Qua bảng 5 có thể thấy khó khăn lớn nhất của giáo viên là xây dựng, thiết kế và lựa chọn hệ thống các hoạt động trải nghiệm, giáo viên “ ngại” tổ chức các hoạt động trải nghiệm Điều này khiến cho việc tổ chức hoạt động trải nghiệm bị hạn chế Cùng với đó vấn đề cơ sở vật chất không đủ để tiến hành tổ chức hoạt động trải nghiệm và việc giáo viên chưa có kĩ thuật và quy trình tổ chức cũng là khó khăn lớn khiến cho việc thiết kế và tổ chứchoạt động trải nghiệmbị hạn chế Điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường không có sẵn và còn thiếu thốn, giáo viên lại không đủ thời gian Việc chưa có kĩ thuật
và quy trình thiết kế là nguyên nhân trực tiếp và quan trọng dẫn đến việc thiếu nguồn hoạt động trải nghiệm
Vấn đề thiếu nguồn các hoạt động trải nghiệm , thiếu sách tham khảo và
tài liệu hướng dẫn việc sử dụng và thiết kế hoạt động trải nghiệmTập làm văn
(66,7%) gây nên hạn chế về kĩ năng tổ chức và thiết kế của giáo viên
mong muốn Một trong những nguyên nhân đó là giáo viên gặp khó khăn
trong việc thiết kế và tổ chức hoạt động trải nghiệm phân môn Tập làm văn ở
lớp 5
Trang 40TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
Qua việc nghiên cứu và khảo sát thực trang, có thể rút ra kết luận sau: Hoạt động trải nghiệm là phương pháp dạy học có nhiều ưu thế trong việc tăng cường hứng thú học tập cho học sinh tiểu học đặc biệt trong phân môn Tập làm văn Đây là một hoạt động dạy học mang hiệu quả cao phát triển những năng lực phẩm chất cần thiết như: tích cực, sáng tạo, rèn luyện sự
tự tin, có trách nhiệm của học sinh Phù hợp với quan điểm dạy học hiện nay Tuy nhiên, để có thể phát huy tối đa hiệu quả của phương pháp này người giáo viên tiểu học cần phải thiết kế và tổ chức được các hoạt động trải nghiệm phù hợp và có cách xây dựng hợp lí với nội dung, thời gian và điều kiện thực tế Đây cũng là nội dung mà đề tài quan tâm nghiên cứu trong chương 2
