Một số biện pháp tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 – 6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc

Nghệ thuật tạo hình là những hoạt động nhằm tạo ra cái đẹp cho cuộc sống, cho nghệ thuật, nó bao gồm rất nhiều chuyên ngành như hội hoạ, đồ hoạ, điêu khắc, trang trí, thủ công mĩ nghệ, k

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cùng với sự phát triển như vũ bão của khoa học, việc phát huy và giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc cũng đang trở thành một vấn đề cấp thiết đối với chúng ta Việt Nam là một quốc gia có nhiều dân tộc anh em: dân tộc Kinh, dân tộc Ba-na, dân tộc Ê-đê, dân tộc Mường, dân tộc Dao, dân tộc Thái… cùng với sự khác nhau

và có những nét riêng biệt giữa người miền xuôi với người miền núi, giữa địa phương này với địa phương khác Mỗi dân tộc thiểu số đều có nền văn hóa tạo hình độc đáo và rất giàu tính dân gian, những đồ dùng thường ngày của họ cũng mang đầy tính nghệ thuật với những hoạ tiết hoa văn cùng với cách sắp xếp chúng hết sức độc đáo, đặc sắc.Trong những năm gần đây, Đảng và nhà nước ta rất chú trọng tới việc gìn giữ và phát huy bản sắc của các dân tộc thiểu số Nghị quyết số 22 của bộ chính trị đã nêu rõ “Nền văn minh ở miền núi phải được xây dựng trên cơ sở mỗi dân tộc phát huy bản sắc văn hóa của mình, vừa tiếp thu tinh hoa văn hóa của các dân tộc khác và góp phần phát triển nền văn hóa chung cả nước tạo ra sự phong phú, đa dạng trong nền văn minh của cộng đồng các dân tộc Việt Nam”

Nghệ thuật tạo hình là những hoạt động nhằm tạo ra cái đẹp cho cuộc sống, cho nghệ thuật, nó bao gồm rất nhiều chuyên ngành như hội hoạ, đồ hoạ, điêu khắc, trang trí, thủ công mĩ nghệ, kiến trúc…Với hai thể loại: nghệ thuật cơ bản và nghệ thuật ứng dụng, nghệ thuật tạo hình dân tộc đã tạo ra rất nhiều tác phẩm có giá trị, trong đó nghệ thuật xếp dán tranh (theo tiếng Latinh là “application”, tức là xếp đặt

và gắn ghép tranh) là một trong những dạng nghệ thuật ứng dụng, được sử dụng để trình bày mỹ thuật ở các hình thức khác nhau (trên quần áo, đồ gỗ, bát đĩa…) bằng cách gắn các hình trang trí hay các hình theo đề tài đã có sẵn vào một nền chính Như vậy, nghệ thuật cắt, xé, xếp, dán tranh cũng là một nghệ thuật trang trí mà ở đó người nghệ sĩ thể hiện các hình ảnh nghệ thuật trên không gian hai chiều bằng cách sắp xếp các mảng hình, các họa tiết theo một bố cục mang tính nghệ thuật và gắn chúng trên một nền phẳng như mặt giấy hay mặt gỗ

Cũng tuân theo quy luật của cái đẹp, tuân theo sự sắp đặt về hình, về màu sắc… nhưng lại khác các ngành nghệ thuật khác về phương thức sắp đặt nên nghệ

thuật cắt, xé, xếp, dán tranh có vẻ đẹp riêng của nó Trong lịch sử phát triển của ngành nghệ thuật, ngành nghệ thuật cắt, xé, xếp, dán tranh đã đóng góp một phần không nhỏ vào việc làm đẹp cho cuộc sống xung quanh Ngay từ ngày xa xưa, người ta đã có thể sản xuất ra các bức tranh được làm từ các nguyên vật liệu thiên nhiên như lá cây, vỏ cây…, dần dần theo nhu cầu phát triển của cuộc sống con người luôn muốn làm đẹp cho đồ đạc và làm đẹp cho môi trường sống xung quanh mình vì thế nên ngành nghệ thuật nói chung và ngành xếp dán tranh nói riêng ngày càng trở nên quan trọng và cần thiết

Hoạt động tạo hình là một hoạt động đặc biệt quan trọng ở trường mầm non,

nó có vị trí to lớn trong việc phát triển toàn diện cho trẻ về tất cả các mặt: đức, trí, thể, mĩ, lao động…và nó bao gồm các dạng hoạt động như: vẽ, nặn, xếp dán tranh, chắp ghép, xếp hình, gấp giấy… trong đó hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh đặc biệt

là xếp dán tranh trang trí được coi là một trong những hoạt động giữ một vị trí đặc biệt quan trọng trong việc hình thành nền tảng ban đầu của xúc cảm, tình cảm thẩm

mĩ, khả năng suy nghĩ độc lập và sáng tạo nghệ thuật cho trẻ mầm non

Do đặc điểm lứa tuổi của mình trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đã có thể cảm nhận được nhịp điệu của sự sắp xếp các hoạ tiết cũng như cảm nhận được vẻ đẹp trong các mẫu hoa văn trang trí của một số dân tộc Hơn nữa, trẻ cũng đã có thể tiếp thu, lĩnh hội các kinh nghiệm văn hóa Điều này đã tạo điều kiện cho việc tăng cường, bồi dưỡng cho trẻ 5-6 tuổi làm quen với các bố cục hoa văn dân tộc

Trong thực tiễn giáo dục mầm non hiện nay, hoạt động tạo hình thực sự đã được coi là phương tiện cơ bản để giáo dục trẻ song hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh lại chưa được các giáo viên quan tâm thích đáng Mặc dù HĐTH có nhiều thể loại song hoạt động xếp dán tranh không có nhiều mà thể loại trang trí lại cũng rất

ít, nhưng trong thực tế thì trang trí lại vô cùng quen thuộc với chúng ta, nó đi vào từng ngõ ngách của cuộc sống, nó có mặt trên rất nhiều đồ dùng phục vụ cho con người Tuy nhiên, trong thực tế ở các trường mầm non số lượng của hoạt động xếp dán tranh còn ít, chất lượng của chúng lại nghèo nàn, sự truyền cảm cảm xúc của các bố cục không gian tranh từ giáo viên sang trẻ còn nhiều hạn chế, họ chưa truyền được cho trẻ thần thái của bố cục trang trí, chưa cho trẻ thấy được nét đẹp của nền văn hoá vùng miền Giáo viên mầm non chưa thấy được vai trò to lớn của việc tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí trong việc bồi dưỡng và giúp trẻ tìm

hiểu, làm quen với các bố cục hoa văn dân tộc, đưa trẻ đến dần với các tác phẩm nghệ thuật tạo hình truyền thống Việt Nam Các giờ hoạt động xếp dán tranh chưa trở thành một môi trường hoạt động hấp dẫn đối với trẻ do những phương pháp, biện pháp của các giáo viên còn sơ sài, cứng nhắc, thiếu sự linh hoạt, mềm dẻo Hơn nữa các nội dung đuợc lựa chọn để đưa vào hoạt động xếp dán tranh còn quá nghèo nàn, đơn giản chỉ là những nội dung được lấy từ cuốn "Bé tập tạo hình"hoặc chỉ là những đề tài quá bình thuờng không có sự độc đáo trong đó, chính vì thế đã làm cho khả năng tạo hình của trẻ gặp nhiều hạn chế, không thể phát huy được những khả năng sáng tạo tiềm ẩn trong bản thân mỗi đứa trẻ

Vì những lí do trên chúng tôi quyết định chọn đề tài nghiên cứu “Một số biện pháp tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5-6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc”

2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

2.1 Về lý luận

- Làm rõ cơ sở lý luận cho việc tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 - 6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc

- Xác định cơ sở của việc xây dựng một số biện pháp tổ chức hoạt động cắt,

xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 - 6 tuôỉ tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc

2.1 Về thực tiễn

- Đề xuất được một số biện pháp tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 - 6 tuổi tích cục làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc

- Đề tài nghiên cứu sẽ là tài liệu tham khảo cho sinh viên mầm non và giáo viên mầm non quan tâm đến việc tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 - 6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc

3 Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lí luận và nghiên cứu tình hình thực tiễn giáo dục mầm non hiện nay để có thể đề xuất một biện pháp tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5-6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân

tộc, từ đó giúp trẻ hiểu và có được những kiến thức cũng như các kĩ năng cơ bản nằm trong vốn văn hoá chung của con người và nền văn hoá tạo hình nói chung của người dân Việt Nam

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu một số vấn đề lý luận về một số biện pháp tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 – 6 tuổi tích cực làm quen với một

số bố cục hoa văn dân tộc

- Nghiên cứu một số vấn đề về thực tiễn một số biện pháp tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 -6 tuổi tích cực làm quen với một số

bố cục hoa văn dân tộc

- Đề xuất và thực nghiệm áp dụng một số biện pháp tổ chức hoạt động cắt,

xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5-6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Một số biện pháp tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5-6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc

5.2 Phạm vi nghiên cứu

Trong phạm vi của đề tài, chúng tôi nghiên cứu một số biện pháp tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 – 6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc

6 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Thu thập, đọc, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các tài liệu lý luận có liên quan đến đề tài nghiên cứu

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

6.2.1 Phương pháp quan sát

Trực tiếp quan sát hoạt động của cô và trẻ trong quá trình thực hiện chương trình chăm sóc giáo dục trẻ mầm non, đặc biệt là tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán

tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 – 6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc

6.2.2 Phương pháp đàm thoại

Trò chuyện trực tiếp giữa cô và trẻ nhằm tìm hiểu về trình độ phát triển cũng như tính tích cực, độc lập, sáng tạo của trẻ trong hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí

6.2.3 Phương pháp điều tra bằng mẫu phiếu anket

Dùng phiếu câu hỏi anket để thu thập ý kiến về việc tổ chức hoạt động cắt,

xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 – 6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc

6.2.4 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động của trẻ

Thu thập thông tin về vấn đề nghiên cứu thông qua việc tiến hành thử nghiệm với các nhóm trẻ thử ngiệm và nhóm trẻ đối chứng, các nhóm trẻ này tương đương về mọi mặt Nhóm trẻ thử nghiệm được áp dụng một số biện pháp giáo dục giả định còn nhóm đối chứng thì giữ nguyên cách thức giáo dục hiện hành

6.2.5 Phương pháp toán thống kê

Dùng các phương pháp thống kê toán học như: tính phần trăm, tính điểm trung bình…nhằm xử lý số liệu trong quá trình nghiên cứu, rút ra kết quả định tính trên cơ sở định lượng

Chương1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Cơ sở lý luận của đề tài

1.1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1.1 Trên thế giới

Ở nước ngoài đã có rất nhiều các nhà giáo dục học nghiên cứu về vấn đề này như A.V Daparozet, V.X Mukhina, A.N Leonchiev, B.M Cheplov… đã rất coi trọng và khẳng định vai trò chủ đạo của chương trình giáo dục, dạy học Thông qua

đó họ đã khẳng định được ý nghĩa của hoạt động sư phạm trong việc phát triển khả năng sáng tạo của trẻ mầm non, đặc biệt là khả năng sáng tạo của trẻ trong HĐTH Theo chuyên viên nghiên cứu về HĐTH -V.X Mukhina thì HĐTH của trẻ em được xem như một hình thức lĩnh hội các kinh nghiệm xã hội Còn theo A.V.Daparozet thì HĐTH của trẻ là một hoạt động mang tính sáng tạo nghệ thuật Ở đó trẻ không những sử dụng các vật thể sẵn có mà bao gồm cả việc làm ra cái gì đó mới mẻ hay tạo ra một sản phẩm nhất định (như tranh vẽ, nặn bức tượng hay tranh xé dán…) bằng cách thực hiện dự kiến xảy ra trong óc trẻ [16; 78 – 84]

Sự sáng tạo của trẻ mầm non không thể phát huy được nếu không có sự hướng dẫn cũng như giúp đỡ của người lớn Hơn nữa, chính tài liệu minh hoạ cũng

là một yếu tố không thể thiếu đối với sự sáng tạo của trẻ Vì thế nên khi nghiên cứu

về tài liệu minh hoạ đối với sự sáng tạo của trẻ, nhà giáo dục học B.A Ezikeva đã đưa ra kết luận rằng: trẻ 5-6 tuổi đã có khả năng hiểu được các phương tiện biểu cảm mà các hoạ sĩ sử dụng trong các tác phẩm nghệ thuật Như vậy, chúng ta có thể thấy rằng tài liệu minh hoạ có một vai trò rất quan trọng trong việc giúp trẻ mẫu giáo có được sự sáng tạo trong hoạt động nghệ thuật Các phương tiện biểu cảm mà các hoạ sỹ sử dụng để thể hiện suy nghĩ, ý tưởng của mình chính là đường nét, là màu sắc, là cách sắp xếp các hình mảng…, trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi đã có thể cảm nhận được những bức tranh mang màu sắc tuơi vui, rực rỡ hay buồn bã, ảm đạm

Khi nghiên cứu về nền nghệ thuật trang trí dân gian các nhà giáo dục E.I Kovanxkoi và E.I.Vaxilieva đã chứng minh và thấy được ảnh hưởng to lớn của chúng tới sự phát triển năng lực thẩm mĩ của trẻ, bởi vì theo họ thì nó vừa đáp ứng

được nhu cầu của trẻ, lại vừa là “nguồn dinh dưỡng giàu có"cho việc tri giác nghệ thuật và chúng có tác động tới sự phát triển những rung động thẩm mĩ ở trẻ em Quả thật đúng như vậy, các tác phẩm nghệ thuật trang trí mang đậm màu sắc dân gian thường có một vẻ đẹp rất độc đáo, cổ điển, kích thích được thị hiếu của người xem,

vì thế nên nó có tác dụng lớn trong việc bồi dưỡng cách tri giác nghệ thuật cho mỗi người Đồng thời chính vẻ đẹp của cách lựa chọn hoạ tiết, của cách phối hợp màu sắc trong các tác phẩm nghệ thuật trang trí dân gian cũng có thể tác động tới tâm tư, tình cảm, xúc cảm cho người chiêm ngưỡng chúng

Cũng bàn về vấn đề này, nhà giáo dục học Xô Viết D.A Bogacheva đã nghiên cứu về việc sử dụng nghệ thuật trang trí ở nước mình Trong tài liệu "Cắt dán trang trí theo kiểu dân tộc ở mẫu giáo”, bà đã chỉ ra những cách trang trí của các dân tộc và bà cũng hướng dẫn cho giáo viên cách đưa trang trí dân tộc vào việc dạy cho trẻ mẫu giáo Đồng thời bà cũng đưa ra các mẫu cắt- xé dán để giúp trẻ có thể trang trí ở trường mầm non Đây thực sự là một tài liệu rất quan trọng và cần thiết đối với việc giáo dục trẻ ở trường mầm non

Dựa vào lý luận về việc hình thành các hoạt động trí tuệ theo giai đoạn của nhà tâm lí học P.A Ganperin, nhà giáo dục học E.C.Poraleva đã có nghiên cứu về

cơ sở cảm giác của hoạt động xé- cắt, dán và đưa ra nhận xét rằng: Để cảm nhận được về tính nhịp điệu trong bài vẽ trang trí, thì trước đó cần phải tiến hành các giờ cắt- dán trang trí trước Thật vậy, thủ công cắt- xé dán có khả năng lớn trong việc phát triển trí tưởng tuợng, sự hồi tưởng và phát triển năng lực sáng tạo cho trẻ Đây quả thật là một nhận xét rất xác đáng bởi vì khi trẻ được trực tiếp lựa chọn, sắp đặt các hình mảng, các hoạ tiết bằng chính đôi bàn tay của mình sẽ giúp trẻ phát triển được khả năng cảm nhận về nhịp điệu và màu sắc tốt hơn Đồng thời những nhận xét này cũng chính là “khung xương"để giúp cho các giáo viên có thể lên được

kế hoạch và sắp xếp hợp lí các hình thức dạy học nhằm đạt được kết quả hoạt động cao hơn

Trẻ mẫu giáo đã có thể cắt được các hình theo từng phần và việc tạo nên các sản phẩm từ các phần cắt rời của hoạt động xếp dán cũng dễ dàng hơn đối với trẻ Bằng các nghiên cứu của mình, nhà giáo dục học I.L Guxarova đã chỉ ra rằng: Để đạt hiệu quả cao trong giờ hoạt động cắt- dán thì việc dạy cắt- dán nên bắt đầu chính

từ việc thực hiện các nhiệm vụ tạo hình cụ thể- tạo các hình quen thuộc- sự hứng

thú đối với đề tài giúp trẻ vượt qua được những trở ngại về các cấu trúc và kĩ thuật [17; 4]

Đúng thế, mục đích cần đạt được ở trẻ trong giờ HĐTH là sự hứng thú của chúng, khi hứng thú với các hoạt động trẻ sẽ say sưa thể hiện mình trong đó mà không cần phải nghĩ rằng mình làm như thế có đẹp không, mọi nguời có thích không? Điều này rất có lợi cho sự phát triển của đứa trẻ

Trong bài viết "Cảm xúc và sáng tạo"nhà giáo dục học T.X Komarova đã nhấn mạnh rằng: Sự thể hiện đồ vật, hiện tượng trong tranh vẽ, hay khi nặn, cắt dán

sẽ giúp trẻ chính xác hoá và củng cố biểu tượng, kiến thức Tạo ra sản phẩm bằng các vật liệu khác nhau, trẻ sẽ nhận biết được đặc điểm tính chất và khả năng thể hiện chúng…[18; 113]

Điều này có nghĩa rằng, khi được tham gia vào các hoạt động khác nhau của HĐTH sẽ giúp cho trẻ có thể củng cố được những biểu tượng, những kiến thức có được trong quá trình khám phá thế giới xung quanh

Là một quốc gia đa dân tộc, Việt Nam có nhiều nét văn hoá rất độc đáo, đặc sắc đặc trưng cho các vùng miền Mỗi dân tộc sinh sống ở các địa bàn khác nhau cả

về địa lí, khí hậu, về cách sinh sống… cho nên họ cũng có những phong tục tập quán khác nhau, quan niệm về cái đẹp của họ cũng có nhiều nét khác nhau, điều đó được thể hiện qua những hình vẽ, những hoạ tiết, màu sắc… thể hiện trên trang phục, đồ dùng của các dân tộc Đó chính là sự thể hiện vốn bản sắc văn hoá riêng của từng dân tộc

Trong đời sống vật chất và tinh thần của các dân tộc nước ta, hoa văn không chỉ có mặt trên đồ vải mà còn có mặt trên các chất liệu của đồ trang sức (xương, sừng, ngà, gỗ, bạc, đồng…), hay trên các công trình điêu khắc, kiến trúc, hoặc trong các tác phẩm nghệ thuật dân gian Hoa văn xuất hiện đa dạng trong đời sống con người và mang theo những phong cách tộc người phong phú Đúng như nhà nghiên cứu nền văn hoá của các dân tộc Diệp Trung Bình đã nói rằng “Có thể nói các loại hoa văn trên đồ vải các dân tộc nước ta chiếm ưu thế tuyệt đối về màu sắc thể hiện đặc trưng văn hoá dân tộc Việt Nam”

Cũng nghiên cứu về vấn đề này, cố PGS Từ Chi đã cho rằng hoa văn trên vải của các dân tộc Việt Nam là một bức tranh đẹp nhưng không dễ gì hiểu được ý nghĩa sâu xa của nó, nghiên cứu về hoa văn- đó là một cuộc tìm kiếm thận trọng, vì theo ông thì "nếu xảy chân một cái chúng ta có thể bị lạc ngay sang một thế giới khác”

Để thực hiện nhiệm vụ giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá của các dân tộc, đòi hỏi mỗi người đều cần phải có những hiểu biết nhất định về nền nghệ thuật cũng như nền văn hoá của các dân tộc ấy Do vậy, việc bồi dưỡng những cảm xúc, những hiểu biết nhất định về nghệ thuật, về những nét văn hoá… cần được tiến hành ngay

từ lứa tuổi mẫu giáo và thông qua các hoạt động giáo dục, đặc biệt là thông qua hoạt động chuyên biệt- hoạt động tạo hình- của trẻ ở trường mầm non

HĐTH là một trong những hoạt động mang tính sáng tạo cao, tính sáng tạo

ấy được thể hiện rất rõ nét thông qua các dạng HĐTH trang trí Trong đời sống xã hội của chúng ta, trang trí là một nhu cầu thiết yếu, là mong muốn thuộc về tình cảm, ý thức, tâm lí của con người Đồng thời, trang trí cũng là một bộ phận quan trọng không thể thiếu được trong nghệ thuật nói chung và trong nghệ thuật tạo hình nói riêng Đối với trẻ mầm non, chúng rất cần được hoạt động trong lĩnh vực tạo hình, đặc biệt là trong các hoạt động tạo hình trang trí như vẽ trang trí, xé- cắt dán trang trí… bởi vì, thông qua những hoạt động này, giúp trẻ phát huy khả năng sáng tạo, hình thành khả năng cảm nhận thẩm mĩ và thái độ thẩm mĩ cho trẻ Ngoài ra nó còn tạo cơ hội cho trẻ được làm quen với các hoạ tiết, cách sắp xếp các hoạ tiết để tạo nên một bố cục trang trí

Xuất phát từ những yêu cầu trên nên vấn đề đặt ra và được rất nhiều các nhà tâm lí, giáo dục quan tâm, nghiên cứu là làm thế nào để có thể giúp trẻ 5-6 tuổi làm

quen được với các bố cục hoa văn của một số dân tộc thiểu số thông qua hoạt động xếp dán tranh trang trí?

Ở Việt Nam cũng đã có rất nhiều các nhà nghiên cứu quan tâm đến vấn đề về HĐTH và HĐTH trang trí đối với sự phát triển của trẻ mầm non như T.S Phan Việt Hoa, khi nghiên cứu đề tài “Một số biện pháp bồi dưỡng cảm xúc thẩm mĩ cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động tạo hình"đã khẳng định được vai trò của cảm xúc thẩm mĩ trong việc giáo dục thẩm mĩ và trong giáo dục phát triển toàn diện con người Qua công trình nghiên cứu này, bà đã chứng minh được vai trò của các dạng HĐTH trong việc bồi dưỡng xúc cảm thẩm mĩ cho trẻ, đồng thời bà cũng đưa ra được các biện pháp giáo dục thẩm mĩ cho trẻ trong HĐTH

Khi nghiên cứu về “Ảnh hưởng của tri giác tới tưởng tượng sáng tạo trong hoạt động vẽ của trẻ 5- 6 tuổi”, PGS.TS Lê Thanh Thuỷ đã nghiên cứu về các điều kiện để nâng cao khả năng hoạt động tạo hình cho trẻ mầm non, bà đã cho rằng: Việc tăng cường, bồi dưỡng cho trẻ hiểu biết về hệ thống chuẩn mẫu cảm giác và giúp trẻ vận dụng tích cực những hiểu biết đó vào quá trình tri giác, đặc biệt là tri giác các tác phẩm nghệ thuật sẽ tạo điều kiện để trẻ làm xuất hiện, phát triển cảm hứng của mình trong hoạt động tạo hình Kết luận này của bà đã giúp chúng tôi trong việc hiểu được khả năng của trẻ trong HĐTH để từ đó chúng tôi có thể có những tác động cần thiết làm cho trẻ xuất hiện những cảm xúc của mình đối với hoạt động

Ngoài việc nghiên cứu phân môn mĩ thuật của học sinh tiểu học và phổ thông, trong quá trình nghiên cứu và viết cuốn “Tạo hình và phương pháp dạy tạo hình ở mẫu giáo”, tác giả Nguyễn Quốc Toản đã đưa ra được những phương pháp

để dạy vẽ trang trí cho trẻ mẫu giáo và những yêu cầu khi sử dụng những phương pháp này, đó là dạy học cần phải phù hợp với đặc điểm tâm lí cũng như khả năng của trẻ để có thể phát huy tối đa khả năng sáng tạo cho trẻ mầm non Tài liệu này của ông đã giúp đỡ chúng tôi trong quá trình đề xuất ra một số các nhóm biện pháp

để thực hiện đề tài nghiên cứu

Khi nghiên cứu và thực hiện đề tài "Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả giờ học vẽ trang trí của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi”, Ths Hoàng Thị Lan Hương đã

đi đến kết luận và khẳng định rằng các giờ học vẽ trang trí có tác dụng trong việc phát triển trí tuệ, khiếu thẩm mĩ và giúp trẻ có thể ứng dụng hiệu quả vào các hoạt

động hàng ngày của trẻ, đồng thời nó có ảnh hưởng tích cực đến việc học tập và bồi dưỡng tình cảm cho trẻ mầm non đặc biệt là trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi Tác giả cũng nhận thấy rằng hiệu quả của giờ học vẽ trang trí phụ thuộc rất lớn vào việc giáo viên biết lựa chọn và sử dụng những biện pháp tác động thích hợp với đặc trưng của hoạt động vẽ trang trí Nghiên cứu này của tác giả cũng góp phần giúp chúng tôi có được những ý tưởng liên hệ sang việc tổ chức hoạt động xếp dán tranh trang trí của trẻ sao cho có hiệu quả nhất

Bằng những tổng kết về các nguồn tài liệu nghiên cứu, trong đề tài “Bồi dưỡng sinh viên CĐSP khả năng sử dụng nghệ thuật trang trí trong tổ chức hoạt động tạo hình cho trẻ mầm non”, tác giả Võ Thị Bích Vân đã kết luận rằng “… những bài vẽ trang trí, xé dán trang trí, hay các bài tập tạo hình nói chung đều là

“mật ngọt"nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ, đem đến cho các em những rung cảm về cái đẹp của đường nét, hình khối; của màu sắc, ánh sáng và quy luật xa gần được hiện lên qua chủ đề miêu tả, để rồi dần làm nảy sinh trong trẻ ước mơ muốn tạo nên cái

gì đó để mang lại niềm vui, những điều tốt đẹp cho những người xung quanh, cho cuộc sống này” [19; 10]

Như vậy, trong các nghiên cứu trên, các tác giả đã tập trung rất nhiều vào việc nghiên cứu bản sắc văn hoá, các hoa văn trang trí của một số các dân tộc miền núi cũng như tìm ra những phương pháp, biện pháp tích cực để tổ chức tốt các HĐTH và HĐTH trang trí Song trong thực tiễn giáo dục mầm non hiện nay, hầu như còn có rất ít những công trình đi sâu vào nghiên cứu về hoạt động xếp dán tranh đặc biệt là hoạt động xếp dán tranh trang trí của trẻ mầm non Việt Nam Với đề tài nghiên cứu của mình, chúng tôi hy vọng sẽ đề ra và đưa vào thử nghiệm một số biện pháp tổ chức hoạt động xếp dán tranh trang trí để thông qua đó có thể giúp trẻ mầm non đặc biệt là trẻ 5- 6 tuổi có cơ hội làm quen với một số dạng bố cục hoa văn các dân tộc thiểu số, từ đó giúp trẻ dần tiếp cận với nền văn hoá đặc sắc của một số dân tộc trên đất nước Việt Nam

1.1.2 Một số vấn đề về hoa văn dân tộc trong nghệ thuật tạo hình

1.1.2.1 Một số khái niệm về hoa văn

Nói đến hoa văn có thể nhiều người cho rằng đó đơn giản chỉ là những hình ảnh, hoạ tiết được thể hiện trên các đồ dùng, dụng cụ, trên trang phục…mà không

biết rằng hoa văn đó là cả một ngành nghệ thuật nổi tiếng- nghệ thuật hoa văn Trong nền nghệ thuật thực dụng, người ta đã chia thành hai lĩnh vực chủ yếu: ở lĩnh vực thứ nhất, đó là những đồ vật có hình dáng và màu sắc nhất định, là những bộ đồ

gỗ có tính nghệ thuật, là các tiện nghi trong gia đình, là vũ khí, là công cụ lao động…; ở lĩnh vực thứ hai bao gồm những vật có mặt phẳng được thêu thùa, trang trí bằng cả một hệ thống đường nét đẹp đẽ như những tấm thảm, những bức tường được trang hoàng bằng hình vẽ, bằng hoạ tiết…Theo sự nghiên cứu và phân tích của các nhà nghệ thuật thì nhóm các đồ vật thuộc lĩnh vực thứ hai thực ra là một ngành nghệ thuật độc lập- nghệ thuật hoa văn, họ cho rằng hoa văn là một hệ thống gồm các hình vẽ, là sự kết hợp những đường vẽ và màu sắc với nhau

Bằng những nghiên cứu của mình về hoa văn trên vải các dân tộc Đồng bằng bắc Bộ, tác giả Diệp Trung Bình đã coi “Hoa văn- trước hết đó là một biểu hiện của quan niệm thẩm mĩ, thông qua các bố cục, mô-típ, màu săc, kĩ thuật Mặt khác trong đời sống cổ truyền của các dân tộc nó còn phản ánh những khía cạnh tâm lí, xã hội khác nhau như tín ngưỡng chứa đựng bên trong những hình vẽ, các màu sắc Các phong cách bố cục hoa văn ấy là bản sắc văn hoá dân tộc, là tiến trình phát triển của lịch sử, văn hoá và sự giao thoa văn hoá của các tộc người”

Với những nhận định hết sức tinh tế, nhà nghệ thuật Nguyễn Anh Trứ cho rằng “hoa văn là một trong các yếu tố cơ bản của phần lớn các tác phẩm kiến trúc và nghệ thuật thực dụng, nó là sự kết hợp của những đường nét và điểm có màu sắc, được trình bày trên các mặt tường hay trên đồ vật bằng cách vẽ, khắc, chạm, trổ… Nhưng đồng thời hoa văn cũng là một loại hình nghệ thuật độc lập khi nó được trang trí trên thảm, vẽ trên một tấm gỗ hay dệt ở trên vải…” Như vậy, có thể thấy rằng tác giả đã rất quan tâm và coi trọng những đường nét hoa văn trang trí trên các

đồ dùng, vật dụng Sự thành công của các tác phẩm nghệ thuật cũng có sự đóng góp rất lớn của những đường nét hoa văn này

1.1.2.2 Nguồn gốc và những đặc điểm cơ bản của nghệ thuật hoa văn

Nói về nguồn gốc của nghệ thuật hoa văn, các nhà nghiên cứu nghệ thuật đã chỉ ra rằng "Quá trình sáng tạo mang sắc thái cá nhân ấy trong nghệ thuật hoa văn

đã bắt đầu từ lâu…"Ngay từ cuối thế kỉ XIX, nhóm hoạ sỹ lớn nhất của nước Nga

Xô Viết như Va- xnê- txop, Xê- rôp, Rê- pin, Vru- ben, Po- lê- nôp, Oxtrê-u- khôp…đã kết hợp với nhau và xây dựng được cả một xí nghiệp sản xuất vật phẩm trang trí bằng những hoa văn theo mẫu vẽ của họ tại khu vực A- bram-txep ở gần Mat-xcơ- va; hay như ở nước Pháp, người hoạ sỹ nổi tiếng Picasso cũng đã tổ chức một xí nghiệp với những sản phẩm được trang trí bằng những hoạ tiết hoa văn Sang đến thế kỉ XX, ngành nghệ thuật hoa văn đã được cải tiến và đổi mới rất nhiều nên

ý nghĩa của chúng lại càng trở nên độc lập hơn đối với các ngành nghệ thuật khác

Theo nhiều nghiên cứu thì hoa văn thường không miêu tả cụ thể một cái gì

cả, mà mục đích chính của hoa văn là ở chỗ biểu hiện qua sự kết hợp một cách nhịp nhàng các đường nét và màu sắc, những tình cảm phong phú và sức sáng tạo của con người Nhờ việc nghĩ ra và sắp xếp, trình bày trên một bề mặt một cách hoà hợp, cân đối về đường nét, màu sắc, người ta đã sáng tạo nên một hiện thân vật chất

“của sự hoà hợp con người"làm nổi rõ trước mắt vẻ đẹp rất “người"của tác phẩm

Với định nghĩa về hoa văn của tác giả Diệp Trung Bình "Hoa văn- trước hết

đó là một biểu hiện của quan niệm thẩm mĩ, thông qua các bố cục, mô-típ, màu săc,

kĩ thuật Mặt khác trong đời sống cổ truyền của các dân tộc nó còn phản ánh những khía cạnh tâm lí, xã hội khác nhau như tín ngưỡng chứa đựng bên trong những hình

vẽ, các màu sắc Các phong cách bố cục hoa văn ấy là bản sắc văn hoá dân tộc, là tiến trình phát triển của lịch sử, văn hoá và sự giao thoa văn hoá của các tộc người"

đã cho chúng ta thấy rằng nếu loại trừ yếu tố tín ngưỡng ra thì hầu hết các dạng hoa văn đều có ý nghĩa là hướng vào đời sống thực và hướng vào thiên nhiên, thông qua

đó mà thiên nhiên và con người luôn được nghệ thuật hoá phản ánh sự hoà đồng, gắn bó không thể tách rời nhau, nó không phải là một cái gì do con người tuỳ tiện tạo ra Cũng giống như các loại hình nghệ thuật khác, hoa văn được tạo ra trên cơ sở những hình mẫu có sẵn trong thực tế Trước hết, bản thân thiên nhiên đã đem lại rất nhiều hình mẫu trang trí kể cả những hình mẫu hình học hay những hoa văn trên cánh bướm, lông chim, vây trên da rắn, cấu trúc của các tinh thể, vỏ ốc, hến…

Với tư cách là một loại hình nghệ thuật, hoa văn còn phản ánh cả tâm tư, tình cảm của người tạo ra nó, cụ thể như cùng ở trong một dân tộc nhưng không phải tất cả các hoa văn được tạo ra đều giống nhau, chính những nét khác biệt đó đã thể hiện tài năng cũng như nếp nghĩ, suy tư của mỗi người Ví dụ như khi dệt hoa văn trên vải ở một số dân tộc, chúng ta thường thấy những sản phẩm của người già bao giờ cũng có một phong cách quy phạm, cứng nhắc, còn sản phẩm của những thiếu nữ thường thể hiện một vẻ đẹp uyển chuyển, tự do, phóng khoáng… Từ đó, chúng ta có thể nhận thấy rằng, hoa văn không chỉ là những hình vẽ dùng để trang trí mà nó còn đựơc coi là thang đo để đánh giá tài năng, sự thông minh và khéo léo của những người tạo ra sản phẩm ấy Hơn nữa, hoa văn còn được coi như những điểm mốc đánh dấu sự phát triển của xã hội loài người

1.1.2.3 Sự phát triển của nghệ thuật hoa văn

Qua việc tìm hiểu một số tài tài liệu chúng tôi thu nhận được rằng dường như ngành nghệ thuật hoa văn được phát triển mạnh nhất vào thời kì đồ đá mới, khi đó

đã xuất hiện việc sản xuất đồ gốm Sản phẩm của đồ gốm như những lọ đất sét thuộc thời kì đồ đá mới được trang trí bằng nhiều hoa văn khác nhau, bằng nhiều vòng tròn đồng tâm, nhiều hình tam giác và nhiều hình kẻ ô Hay như những hoa văn sinh vật trên trống đồng Đông Sơn được xem như cuốn lịch sử xã hội thời dựng nước và giữ nước đầu tiên được viết bằng ngôn ngữ tạo hình sinh động đã phản ánh được cả thế giới quan và nhân sinh quan của người Đông Sơn trong nền văn minh nông nghiệp đầy sức sống

Trên các đồ dùng hay trang phục của các dân tộc trên khắp mọi miền của đất nước, chúng ta thường thấy các hoa văn được trang trí rất cầu kì từ những gấu váy,

áo, trên những chiếc khăn hay những chiếc mũ đội đầu Tuy nhiên, các đường nét

và màu sắc của bất kì hình hoa văn nào cũng ở dưới dạng khái quát hoá và mang tính “ước lệ”, đều phản ánh những hiện tượng thiên nhiên, con người hay những sự vật xung quanh Trong các loại hoa văn dùng để trang trí, các nhà nghiên cứu đã phân tích và phân biệt thành các loại hoa văn như: Hoa văn “hình học”- là các loại hoa văn xuất phát từ những hình thức không gian chung nhất của hiện thực; Hoa văn “hình thảo mộc”- đó là các hình vẽ dựa theo dáng của cỏ, cây, hoa, lá…; Hoa văn “hình thú”- đó là hình người hay hình những con vật đã được cách điệu hoá Vì thế chúng ta có thể khẳng định rằng hoa văn là một loại hình vừa đơn giản nhưng

cũng lại rất phức tạp, một mặt những tác phẩm hoa văn mang tính chất hết sức sơ đẳng- đó chỉ là một hệ thống những hình vẽ và đường nét nhiều màu sắc khác nhau,

nó biểu hiện một ý nghĩa rất khái quát, là cơ sở thế giới quan của một dân tộc nào

đó Nhưng mặt khác hoa văn cũng có thể là một cái gì thực sự bí ẩn nếu như chúng

ta không biết rõ cuộc sống của dân tộc đã tạo ra những vật dụng mang hình hoa văn

đó bởi vì “ngôn ngữ"của hoa văn thường mang tính ước lệ, tính biểu tượng Như vậy chúng ta thấy rằng, hoa văn dân tộc được hình thành, phát triển và trau dồi qua hàng bao thế kỉ nay và nó còn gắn liền chặt chẽ với toàn bộ cuộc sống cũng như toàn bộ nền văn hoá của nhân dân Việt Nam ta

1.1.3 Nghệ thuật cắt, xé, xếp, dán tranh và vai trò của nó đối với sự phát triển xã hội và giáo dục con người

1.1.3.1 Vài nét cơ bản về nghệ thuật cắt, xé, xếp, dán tranh

Nếu như sản phẩm của nặn là hình khối, có độ sâu, độ cao, có thể đứng được,

sờ được… thì sản phẩm của xé- cắt dán là hình phẳng mà ở đó chúng ta có thể sắp đặt, thay đổi vị trí của các hình mảng để tạo nên một sản phẩm đặc sắc, độc đáo Chỉ bằng những mảnh giấy vụn, nhỏ hoặc bằng vài nét chấm phá đơn giản cũng giúp chúng ta tạo ra những đồ vật, con thú, hoa quả, con người theo ý mình muốn

Sự tạo hình trong nghệ thuật xé- cắt dán mang tính tương đối, ước lệ nhiều hơn so với các dạng tạo hình trên mặt phẳng khác như tranh vẽ, tranh sơn dầu Đối với việc cắt- xé dán thì các hình dạng thường mang tính khái quát, hầu như không

có các chi tiết nhỏ và người ta thường sử dụng các màu sắc hỗn hợp không có sắc thái, có thể các màu trong cùng một bức tranh đối lập với nhau một cách gay gắt Chính sự khác biệt ấy của nghệ thuật xé- cắt dán tranh đã làm cho những tác phẩm được tạo nên có một vẻ đẹp rất đặc biệt, đặc sắc

Qua tìm hiểu và nghiên cứu tài liệu chúng ta thấy rằng nghệ thuật tạo hình xuất hiện ngay từ xã hội nguyên thuỷ, nó gắn liền và có ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành, phát triển của xã hội loài người Với tư cách là một trong các bộ phận của nghệ thuật tạo hình, chúng ta đi tìm hiểu xem nghệ thuật xếp dán tranh có từ bao giờ? Và nó có ảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển của xã hội và việc giáo dục con người?

Theo tiếng Anh thì thuật ngữ “nghệ thuật cắt dán"được gọi là collage- đó là việc cắt, xé, dán từ giấy, vải hoặc từ các loại nguyên vật liệu khác để tạo thành bức tranh ảnh yêu thích Còn theo tiếng La- tinh thì cắt dán tranh được gọi là

“applicatio”- tức là sắp xếp, đặt lên- đó là phương pháp tạo nên hình ảnh nghệ thuật

từ những hình mảng có hình thù khác nhau được tạo ra từ một loại vật liệu nào đó

và dán lên hay khâu lên nền (là mặt phẳng )thích hợp…Tranh xé- cắt- dán là một loại hình được thể hiện bằng phương pháp xé, cắt, dán, trên cơ sở mầu sắc vốn có của chất liệu mà người thể hiện lựa chọn cho phù hợp với ý đồ và đối tượng được thể hiện Đây là loại tranh được bắt nguồn từ tranh ghép nghệ thuật như ghép từ các mảnh sứ, từ bát đĩa vỡ, từ mảnh kính, từ vỏ chai…Chất liệu của tranh xếp dán chủ yếu là từ giấy hay từ các đồ phế liệu, vì thế nên nó có một sức hấp dẫn rất lớn đối với con người và cảm xúc của con người

Khi đi tìm hiểu một số nguồn tài liệu chúng tôi thấy rằng thủ công cắt dán từ giấy có nguồn gốc từ rất lâu đời- từ khoảng thế kỉ thứ V đến thế kỉ thứ III trước công nguyên Vào cuối thế kỉ XVIII- đầu thế kỉ XIX ngành nghệ thuật này được phát triển rất thịnh vượng Về sau này, đã có rất nhiều các hoạ sỹ chuyên nghiệp say

mê nghệ thuật hình bóng (nghệ thuật xuliet) như Albrecht Diurer(Đức), Peter Paul Rubens (Phần Lan)… Không những thế ngành nghệ thuật này còn có sức hấp dẫn

và lôi cuốn cả nhà kể chuyện trứ danh Hanschristian Andersen (Đan Mạch), hay như ở nước Nga Xô Viết trong thế kỉ XIX người ta đã sử dụng rộng rãi những hình cắt của nhà văn hào nổi tiếng P.I Tônxtôi, ông đã sáng tác những bố cục nhiều hình theo các nội dung rất khác nhau Sang thế kỉ XX, nghệ thuật xuliet cũng lôi cuốn rất nhiều các hoạ sĩ đương thời như M-V Dobuzinxki, K-A Xamov…và ngành nghệ thuật này cũng có những nghệ nhân nổi tiếng, rất thành công với những sản phẩm của nghệ thuật hình bóng như hoạ sĩ G.I Narbut, N.V Ilin, E.X Kruglikova…

Theo thời gian, kĩ thuật cắt dán dần dần phát triển và tạo ra những hiệu quả khác nhau tuỳ theo ý tưởng và kĩ thuật sử dụng chất liệu cắt dán của người nghệ sỹ

Có một hoạ sỹ người Ý- G Arcimboldo đã làm những chân dung ghép bằng hoa quả, vỏ ốc, cá… Những hoạ sỹ luôn có khát vọng đi tìm thêm những vật liệu, chất liệu khác ngoài những chất liệu hội hoạ quen thuộc để biểu thị những điều trong nội tâm sâu sa hơn và độc đáo hơn Từ khi được thừa nhận là một thể loại nghệ thuật bên cạnh các thể loại hội hoạ đã có, các nghệ sỹ “cắt dán"lại có tham vọng đi xa

hơn trong việc lựa chọn và sử dụng chất liệu nhằm thể hiện một ý tưởng mới về hiện thực một cách thâm trầm và sâu lắng Đại diện tiêu biểu của trường phái này là các nghệ sỹ nổi tiếng như Henri Matisse (Pháp), Pablo Picatso (Tây Ban Nha), Joan Miro (Tây Ban Nha)… họ đã phát triển thể loại tranh cắt dán giấy từ những cảm xúc về màu sắc và phong cách biểu hiện của tranh trang trí một cách đơn giản, hồn nhiên, thoải mái, không câu nệ và chau chuốt về hình, không câu nệ về không gian

xa gần, sáng tối… Chính kĩ thuật này đã cho phép các hoạ sỹ tạo ra những cái đẹp ngẫu nhiên khi kết hợp giữa các mảng giấy màu với những nét vẽ tay

1.1.3.2 Vai trò của nghệ thuật cắt, xé, xếp, dán tranh đối với đời sống xã hội

Như chúng ta đã biết, sự phát triển của nghệ thuật dân tộc nói chung, nghệ thuật trang trí nói riêng luôn gắn liền với sự phát triển của lịch sử xã hội và nhu cầu làm đẹp của cuộc sống con người Việt Nam Ở Việt Nam, tranh dán, cắt giấy ra đời

và phát triển từ ngành nghệ thuật thủ công mỹ nghệ bằng giấy và các loại chất liệu khác như tre, nứa, lá…để phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt văn hoá, tinh thần vui chơi, giải trí của các tầng lớp nhân dân trong xã hội Vì vậy, các ngành nghề thủ công mỹ nghệ ra đời và ngày càng phát triển để phục vụ nhu cầu rất đa dạng và phong phú của mọi tầng lớp người trong xã hội như phục vụ tín ngưỡng và việc thờ cúng bằng các đồ hàng mã

Đặc biệt đối với trẻ em Việt Nam, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ được làm

từ giấy có sức hấp dẫn rất lớn bởi hình dáng ngộ nghĩnh, màu sắc tươi vui, sự phong phú, đa dạng về loại hình, mẫu mã của các loại đồ chơi không hề đắt tiền mà lại rất

dễ kiếm như các loại đèn trung thu, các loại mặt nạ, đầu sư tử làm bằng giấy bồi hay những cánh diều bay trên bầu trời, bên cạnh tiếng sáo réo rắt trong buổi chiều hè là

sự hấp dẫn của những hình mảng với những màu sắc rực rỡ được tạo thành các hình khác nhau từ giấy, lụa… Cũng được làm từ nguyên liệu là giấy, một sản phẩm rất quen thuộc đối với chúng ta là chiếc quạt giấy được tạo dáng và trang trí rất tao nhã, đẹp mắt, rất tiện sử dụng trong những ngày hè oi bức, đồng thời nó cũng vô cùng đắc dụng khi trở thành một đạo cụ trên sân khấu truyền thống dân tộc như tuồng, chèo, cải lương…Tất cả những sản phẩm đó đều được làm từ những mảnh giấy đủ màu sắc với bàn tay khéo léo và óc tưởng tượng sáng tạo không ngừng của con người Việt Nam

Nhu cầu của cuộc sống của xã hội ngày càng cao, mức sống sinh hoạt của con người đã khá hơn rất nhiều, họ không còn phải lo toan nhiều đến “cơm áo gạo tiền”, do đó mỗi con người trong xã hội đều muốn quan tâm hơn nữa đến đời sống tinh thần của bản thân mình Hơn nữa trình độ khoa học kĩ thuật của chúng ta không ngừng phát triển với những cuộc “bùng nổ"rất lớn, vì thế nên nền nghệ thuật (đặc biệt là nghệ thuật trang trí ứng dụng) cũng cần được nâng lên đúng tầm thời đại

Tiếp cận với nghệ thuật tạo hình nói chung cũng như nghệ thuật cắt, xé, xếp, dán tranh nói riêng giúp cho con người ta có những hiểu biết và biết phát huy nét đẹp trong vốn văn hoá nghệ thuật được tích luỹ qua các thời kì lịch sử của nhân loại Nghệ thuật xếp dán tranh trang trí không chỉ mang lại những giá trị vật chất mà

nó còn mang lại cả những giá trị về mặt tinh thần cho con người

Là một bộ phận trong nghệ thuật trang trí nói chung, nghệ thuật cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí có tác dụng rất lớn trong việc đem lại cho chúng ta những kiến thức, thái độ và những kĩ năng cần thiết trong quá trình học tập cũng như trong quá trình công tác Với những đặc điểm đặc điểm đặc trưng riêng, xếp dán tranh trang trí còn giúp con người có những hiểu biết nhất định về vẻ đẹp của hình mảng, màu sắc, hình tượng… thông qua bố cục, tính nhịp điệu, sự tương quan và sự phối hợp màu sắc Mục đích của xếp dán tranh trang trí cũng không nằm ngoài mục đích là làm đẹp cho cuộc sống, đó là hướng tới cái đẹp, tạo ra cái đẹp… vì thế nên nó đã góp phần giúp con người có những suy nghĩ và hành động cao thượng, có lối sống lành mạnh, văn minh, lịch sự…

Ngoài ra, cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí còn hình thành và phát triển ở người học khả năng quan sát, phân tích, phát triển tư duy trừu tượng… giúp con người luôn luôn suy nghĩ, tìm tòi để tạo nên sự sáng tạo, hình thành ở con người những phẩm chất của người lao động mới, có thể đáp ứng được yêu cầu của sự phát triển công nghiệp hoá- hiện đại hoá đất nước Khi con người thực hiện các hoạt động để tạo ra những tác phẩm nghệ thuật xếp dán tranh trang trí đòi hỏi con người cần phải biết làm việc có kế hoạch, có nề nếp, bởi vì để tạo ra một bức tranh đẹp không phải

ai cũng làm đựơc, nó đòi hỏi người làm biết cách sắp đặt vị trí của các mảng hình, biết cách tạo nhịp điệu cho bức tranh, biết cách phối hợp màu sắc…

Như vậy có thể thấy rằng, nghệ thuật cắt, xé, xếp, dán tranh có ảnh hưởng rất lớn đối với đời sống xã hội và đối với việc giáo dục con người

1.1.4 Một số vấn đề về hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh của trẻ 5 – 6 tuổi

Bằng những nghiên cứu của mình, N.P Xa- cu- li- na và T.X Kô- ma- rô- va cho rằng "cắt- xé dán- đó là phương thức tạo ra những hình nghệ thuật từ những hình dạng khác nhau được cắt- xé ra từ một vật liệu nào đó và dán hay khâu chúng lên mộ nền thích hợp Trong cắt- xé dán có sử dụng những vật liệu khác nhau như: giấy, vải, len vụn, lông, vỏ cây, lá cây, rơm, rạ ”

Với tính cách là một dạng HĐTH của trẻ mầm non, cắt, xé, xếp, dán là một hoạt động mà trẻ nhỏ rất yêu thích: trẻ vui sướng vì giấy màu rực rỡ, về sự bố trí các hình theo một nhịp điệu đẹp; hơn nữa chính những kĩ thuật cắt- xé dán cũng làm cho trẻ thích thú và tích cực đối với hoạt động này

1.1.4.1 Đặc điểm khả năng cắt, xé, xếp, dán tranh của trẻ 5 – 6 tuổi

Trẻ mầm non thường rất yêu thích các hoạt động tạo ra sản phẩm, những sản phẩm đó thường đem lại cho trẻ những cảm xúc, tình cảm mãnh liệt, làm phong phú đời sống tinh thần của trẻ Hoạt động tạo hình là hoạt động đặc thù của trẻ mầm non, ở đó trẻ được thoả sức thể hiện những tâm tư, tình cảm của mình vào trong sản phẩm Nếu như trong hoạt động vẽ trẻ thể hiện tâm tư, tình cảm thông qua nét vẽ, thông qua cách thể hiện màu sắc…thì trong hoạt động xếp dán tranh trẻ thể hiện tình cảm của mình thông qua cách sắp đặt hình mảng, thông qua cách phối hợp màu sắc…

Không giống như vẻ đẹp của tranh vẽ, vẻ đẹp của sản phẩm nặn…, vẻ đẹp của tranh xếp dán được quyết định bởi sự sắp đặt táo bạo của các hình mảng cũng như sự lựa chọn và phối hợp màu sắc Nếu như sản phẩm của tranh vẽ được tạo nên bởi các đường nét thì trong tranh xếp dán sản phẩm được tạo ra bởi các mảng hình bằng cách xé hoặc cắt Chính vì thế mà để có thể thực hiện được hoạt động xếp dán tranh, đặc biệt là xếp dán tranh trang trí thì đòi hỏi ở mỗi đứa trẻ cần phải có tư duy

về không gian, có những khả năng nhất định, bao gồm cả những khả năng bên ngoài(đó là các thao tác, hành động, vận động, sự hình dung các vị trí trong không gian…) và khả năng bên trong như khả năng hoạt động trí óc, khả năng tâm lí… Chúng ta có thể khái quát những khả năng cần có của trẻ trong hoạt động xếp dán là:

- Khả năng phối hợp và thể hiện màu sắc

- Khả năng xây dựng bố cục không gian tranh

- Khả năng lựa chọn nội dung miêu tả

* Khả năng phối hợp và thể hiện màu sắc:

Tranh của trẻ thường được sử dụng bằng rất nhiều màu sắc khác nhau, có bức tranh sử dụng gam màu nóng nhưng lại có bức tranh sử dụng gam màu ấm áp, gam màu lạnh hay gam màu đối chọi… Trẻ càng nhỏ tuổi thì chúng càng thích màu sắc nhưng khả năng nhận biết và cảm nhận màu sắc lại tỷ lệ nghịch với khả năng thể hiện những màu sắc ấy

Trong hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh có lẽ hình mảng là dấu hiệu đầu tiên

để tạo nên hình ảnh song chính màu sắc mới là yếu tố mang lại hiệu quả thẩm mĩ cao nhất cho các nhà "hoạ sĩ nhí"cũng như mọi người thưởng thức tác phẩm nghệ thuật

Sang tuổi mẫu giáo lớn 5- 6 tuổi, việc sử dụng màu sắc thiếu ý thức vẫn còn rất phổ biến, trẻ rất cần được tăng cường, mở rộng vốn hiểu biết về hệ thống chuẩn mẫu cảm giác và trẻ cần thấy đươợcvẻ linh hoạt trong sưựthay đổi màu sắc của các

sự vật, hiện tượng trong hiện thực Cùng với sự phát triển của lứa tuổi 5- 6 tuổi, nếu như giáo viên có những tác động tích cực thì sẽ giúp trẻ có sự chủ động trong việc

sử dụng và phối hợp màu sắc

* Khả năng xây dựng bố cục không gian tranh

Một trong các phương tiện truyền cảm góp phần làm nên sự thành công cho bức tranh đó chính là việc xây dựng không gian tranh Đối với thể loại tranh xếp dán, bố cục trong bức tranh cần phải rõ ràng với những cách sắp xếp hình mảng hợp

lí, dễ hiểu Có thể nói rằng, cơ sở ban đầu của sự tổ chức không gian tranh đó chính

là nhịp điệu Đúng như PGS.TS Lê Thanh Thuỷ đã nói "Việc bồi dưỡng cho trẻ các biện pháp xây dựng bố cục nhịp điệu cần được tiến hành trong sự kế tục phức tạp dần và liên hệ chặt chẽ với nội dung miêu tả”

Đối với trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi, sự thể hiện bố cục trong tranh của trẻ chính là thước đo để đánh giá khả năng sáng tạo của mỗi đứa trẻ Trẻ ở lứa tuổi này đã có thể tạo nên thế cân bằng trong cách sắp xếp đối xứng và không đối xứng, nhịp điệu của bố cục được thể hiện ở nhiều vẻ: bằng sự sắp xếp lặp đi lặp lại của các chi tiết

cùng loại, bằng vẻ đồng nhất của các yếu tố tạo nên sự vận động, bằng sự sắp xếp của các yếu tố không cùng loại…

Như vậy, qua việc tìm hiểu khả năng xây dựng bố cục của trẻ mầm non đặc biệt là của trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi, chúng ta có thể khẳng định rằng ở lứa tuổi này trẻ

đã có thể làm quen được với các dạng bố cục trang trí theo kiểu hoa văn của các dân tộc thiểu số Vì thế các nhà giáo dục cần đưa ra được những phương pháp thích hợp cùng với những hình thức dạy học phong phú để có thể nâng cao chất lượng của hoạt động tạo hình cũng như hoạt động xếp dán tranh cho trẻ mầm non

* Khả năng lựa chọn nội dung miêu tả

Đặc biệt, đối với trẻ 5- 6 tuổi thì chúng đã thực sự trở nên hoàn toàn chủ động trong quá trình sáng tạo nghệ thuật, những nội dung miêu tả mà chúng đưa vào tranh vẽ hay tranh xếp dán vô cùng đa dạng và phong phú Với những giờ hoạt động tạo hình theo đề tài tự chọn, trẻ được thoả sức thể hiện những ý tưởng ngộ nghĩnh của mình Lúc này, do trẻ đã có những khả năng nhất định, cần thiết cho hoạt động tạo hình nên việc lựa chọn nội dung miêu tả cũng dễ dàng hơn nhiều, trẻ cũng dễ thể hiện được tâm tư, tình cảm của mình thông qua ngôn ngữ tạo hình

Tóm lại, từ việc tìm hiểu những khả năng của trẻ mầm non trong hoạt động xếp dán tranh, chúng ta có thể đi đến khẳng định rằng trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi không những có thể tái hiện lại vẻ đẹp của đối tượng, sự vật trong thế giới xung quanh mà chúng còn có đủ khả năng để sáng tạo thêm tạo ra những vẻ đệp mới mang đậm màu sắc ngộ nghĩnh của trẻ thơ Vì thế nên việc cho trẻ tìm hiểu, khám phá và sáng tạo ra các nét văn hoá đặc sắc của từng vùng miền thông qua những ngôn ngữ tạo hình của trẻ là điều mà các nhà giáo dục nên đặc biệt chú ý quan tâm, qua đó giúp trẻ có những hiểu biết nhất định về vốn văn hoá cũng như những kiến thức sơ đẳng

về nền nghệ thuật tạo hình Việt Nam

1.1.4.2 Ảnh hưởng giáo dục của hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh đối với sự phát triển của trẻ 5 – 6 tuổi

Hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh tuy không phổ biến và sử dụng nhiều như hoạt động vẽ ở trường mầm non nhưng đây cũng là một hoạt động mà trẻ mẫu giáo rất thích thú, vì nó gắn liền với cuộc sống học tập và vui chơi của trẻ Chúng ta hãy tưởng tượng xem, chỉ bằng những đồ phế liệu hay những mảnh giấy vụn, len vụn…

với trí tưởng tượng phong phú của con người, chúng ta có thể làm ra được những sản phẩm hết sức độc đáo

- Các giờ học cắt, xé, xếp, dán tranh thường có vai trò rất lớn trong việc phát triển trí tuệ cho trẻ, bởi vì đây là hoạt động góp phần tích cực vào việc phát triển ở trẻ khả năng hoạt động trí tuệ như: óc quan sát, trí nhớ, tư duy, tưởng tượng… và phát triển ở trẻ các thao tác trí tuệ như: phân tích, so sánh, đối chiếu, tổng hợp… đồng thời mở rộng vốn hiểu biết của trẻ về thế giới xung quanh để từ đó phát triển các phẩm chất trí tuệ như: tính ham hiểu biết, tính tự giác, tính tích cực nhận thức

và óc tưởng tượng sáng tạo Hoạt động xếp dán tranh cũng góp phần phát huy tính độc lập trong suy nghĩ, tìm tòi và giúp các bé có thể tìm hiểu thêm về một số kiến thức cơ bản của nghệ thuật tạo hình, giúp trẻ biết tận dụng vẻ đẹp của tranh xếp dán vào cuộc sống sinh hoạt hàng ngày

- Hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh còn có một ý nghĩa quan trọng trong việc phát huy khả năng sáng tạo và giáo dục thẩm mĩ cho trẻ mầm non Với việc gắn ghép các hình mảng trên bề mặt tranh cùng với sự tự do trong việc lựa chọn màu sắc đã giúp trẻ tạo nên được những bức tranh có vẻ đẹp độc đáo Đối với trẻ mẫu giáo chúng ta không đòi hỏi trẻ phải sáng tạo ở mức độ cao mà chỉ cần dạy cho trẻ tập suy nghĩ, tìm tòi trong việc sắp xếp bố cục, lựa chọn hoạ tiết và phối hợp màu sắc… để có thể tạo ra những bài xếp dán mang sắc thái riêng, những sản phẩm của riêng mình Chính những sản phẩm đó có ảnh hưởng rất lớn đến việc giáo dục thị hiếu thẩm mĩ và tình cảm thẩm mĩ cho trẻ

- Hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh cũng có tác dụng không nhỏ đến việc giáo dục đạo đức cho trẻ mầm non bởi vì thông qua quá trình hoạt động trẻ luôn luôn tỏ

ra biết trân trọng những sản phẩm của mình cũng như của bạn, và đồng thời tạo cho trẻ có ý thức làm điều tốt cho mọi người

- Thông qua hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh mà các cơ tay của trẻ luôn luôn được phát triển, những vận động tinh của trẻ ngày càng trở nên tinh khéo hơn Trẻ

có thể dễ dàng dùng các cơ của bàn tay để xé toạc, xé bứt, hay xé tỉ mỉ theo những đường kim châm Với đặc thù của mình, hoạt động tạo hình nói chung hay hoạt động xếp dán tranh nói riêng luôn tạo cho trẻ có một tâm thế thật thoải mái trong quá trình hoạt động, chính điều này đã làm cho cơ thể trẻ cũng được phát triển một cách tốt nhất

1.1.4.3 Nội dung giáo dục và cách tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh cho trẻ

5 – 6 tuổi

a, Nội dung giáo dục hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh cho trẻ mầm non

Theo PGS.TS Lê Thanh Thuỷ thì trẻ nhỏ thường rất yêu thích các hoạt động xếp- ghép- dán lên mặt phẳng hai chiều bằng các phiến, các mảng hình đủ màu sắc

Vẻ sặc sỡ, rực rỡ của các mảng hình dễ cuốn hút trẻ, tính nhịp điệu của các thao tác sắp đặt gây cho trẻ hứng thú đặc biệt

Với các cơ hội được xê dịch, chắp ghép, xếp chồng, che lấp các mảng hình, các chi tiết, bộ phận của hình tượng trong hoạt động xếp dán tranh đã tạo điều kiện cho trẻ được học hỏi nhiều về kích thước, về tỷ lệ, về cấu trúc của các sự vật, đồng thời tập cho trẻ sắp xếp bố cục trên mặt phẳng của không gian hai chiều

Với những nghiên cứu của mình trong luận văn tốt nghiệp, tác giả Võ Thị Bích Vân cho rằng “Việc hình thành và phát triển ở trẻ khả năng trang trí là nhiệm

vụ cần chú ý được thực hiện từ rất sớm và trong một thời gian bắt đầu từ lứa tuổi nhà trẻ Dạy trẻ biết tri giác không gian, giúp trẻ định hướng được tính hợp lí, hiểu được vẻ đẹp của tính nhịp điệu trong sự sắp xếp các hình dạng trong không gian mang tính trang trí.”

Ở trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi, giáo viên tiếp tục cung cấp và truyền đạt cho trẻ những tri thức khác nhau về hình dạng của các đối tượng Đồng thời cũng cần dạy trẻ biết cách tìm và tách riêng ra những hình dạng đã biết trong các đối tượng, biết phân biệt hình vuông, hình chữ nhật theo những dấu hiệu cơ bản của chúng: có bốn góc vuông và có các cạnh đối diện bằng nhau Những nội dung cần giáo dục đối với trẻ 5- 6 tuổi sẽ rất dễ dàng thực hiện trong quá trình cho trẻ thực hiện hoạt động xếp dán bởi vì trẻ ở lứa tuổi này đã có khả năng biết đặt một hình này lên một hình kia, biết so sánh và đối chiếu chúng để có thể rút ra những kết luận đúng đắn nhất Đối với trẻ ở độ tuổi 5- 6 tuổi, giáo viên không chỉ làm chính xác những tri thức của trẻ

về các màu sắc khác nhau mà còn cần phải dạy trẻ biết phân biệt được các màu bằng cách phân chia thành màu rực rỡ, màu sáng và màu tối Khi trẻ thực hiện tốt nhiệm vụ này sẽ tạo điều kiện để trẻ có thể làm đươợcnhững bức tranh cắt- xé dán trở nên biểu cảm hơn, có những màu sắc phong phú hơn, đồng thời cũng nâng cao được năng lực cảm thụ về màu sắc của trẻ Nhờ thế mà có thể giúp trẻ học được

cách sử dụng màu sắc một cách chủ động, có ý thức hơn trong việc lựa chọn giấy màu trong cắt- xé dán và biết lựa chọn và sử dụng những màu sắc tương phản trong quá trình trang trí một tác phẩm

Với những khái niệm như ở trên, ở dưới, ở giữa, tiếp sau nhau, ở cùng hàng… trẻ 5- 6 tuổi lĩnh hội và nhớ rất nhanh nhưng khi xác định bên phải, bên trái đôi khi trẻ vẫn còn bị nhầm lẫn giữa các khái niệm đó Do vậy ngay từ lứa tuổi trước đó, giáo viên nên tích cực tổ chức các hoạt động cho trẻ để giúp chúng nắm vững được những biểu tượng và những khái niệm về không gian

Như vậy, nội dung giáo dục của hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh được tổ chức ngay từ độ tuổi bé và mang tính liên hoàn nhằm củng cố và phát triển cho trẻ

cả về những tri thức trong cuộc sống lẫn những kĩ năng kĩ xảo của hoạt động tạo hình đặc biệt là hoạt động xếp dán tranh

b, Cách thức tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh cho trẻ 5 – 6 tuổi

Cũng như các dạng hoạt động khác, việc tổ chức hoạt động cắt- xé dán phải dựa trên sự phát triển tri giác của trẻ Chính sự hiểu biết về hình dáng, về màu sắc,

về kích thước, về các mối quan hệ khác nhau của các vật thể trong thế giới xung quanh sẽ giúp trẻ biết suy nghĩ và có sự tưởng tượng sáng tạo trong giờ học

Với những nội dung giáo dục trên, tuỳ theo từng độ tuổi mà chúng ta có những cách thức tổ chức hoạt động riêng Có thể nói rằng, cách thức tổ chức được xem là các thủ thuật, các bước cụ thể của từng tiết học Để tổ chức một giờ học xếp dán đạt hiệu quả, mỗi giáo viên cần cần thực hiện tốt việc chuẩn bị cho giờ học và việc tiến hành tổ chức giờ học đó

Đến 5- 6 tuổi, trong giừo học việc tri giác và phân tích các đối tượng chiếm một vị trí vô cùng quan trọng Nếu trong các nhóm tuổi trước cô giáo phát huy tính tích cực của trẻ bằng những câu hỏi thì đến 5- 6 tuổi cô giáo cần phải tạo điều kiện cho trẻ thể hiện được tính độc lập cao hơn Cô giáo có thể đưa ra cho trẻ dàn ý để trẻ phân tích đối tượng và hỏi trẻ xem khi quan sát đối tượng cần phải nói những gì

về nó Trong những trường hợp trẻ gặp khó khăn trong quá trình quan sát, cô giáo cần giúp trẻ phân tích để tìm ra những chi tiết của đối tượng bị bỏ sót Khi cùng trẻ xem xét những tác phẩm nghệ thuật trang trí- ứng dụng, cô giáo nên tích cực sử dụng phương pháp dùng lời nói để giúp trẻ thấy được vẻ đẹp của sự phối màu, thấy

sự hài hoà của các hình dạng và tính biểu cảm của sự sắp xếp bố cục Ở nhóm tuổi này, cô giáo chỉ sử dụng vật mẫu trong một số trường hợp riêng biệt, ví dụ như cô giáo có thể đưa ra những vật mẫu thể hiện các loại bình hoa, lưu ý cho trẻ thấy được dạng đối xứng của chúng (nửa này của chiếc bình rất giống với nửa kia của nó)

Khi làm việc với trẻ 5- 6 tuổi, cô giáo cần phải thường xuyên đặt ra cho trẻ những câu hỏi không chỉ về việc phải cắt- xé dán như thế nào mà cả việc phải làm thế nào để tạo ra được một bức tranh cắt- xé dán đẹp? (tìm bố cục tốt, thể hiện hoạ tiết không phức tạp, thay đổi vị trí của các hoạ tiết, chọn những loại giấy thích hợp…) Trong giờ học, khi sử dụng những phương pháp dùng lời nói, ngoài những câu hỏi, lời chỉ dẫn, nhắc nhở… cô giáo còn có thể sử dụng những lời khuyên nhằm phát triển tính tích cực sáng tạo của trẻ Ví dụ như để hoàn thành bức tranh cắt- xé dán trang trí cô giáo cần khuyên trẻ đầu tiên phải biết lựa chọn màu giấy thích hợp nhất, suy nghĩ xem nên trang trí tác phẩm bằng những hoạ tiết nào, cắt- xé xhúng và sắp xếp chúng như thế nào để có được một bức tranh đẹp? Với trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi, cô giáo giúp đỡ trẻ ít hơn các nhóm tuổi trước, chỉ nên kích thích những khả năng sáng tạo cá nhân, phát triển tính độc lập của trẻ nhiều hơn Khi trẻ gặp khó khăn cô giáo không nên vội vàng gợi ý ngay mà nên gián tiếp dẫn dắt trẻ tới những giải pháp đúng đắn, chỉ khi nào thật cần thiết cô giáo hãy nên gợi ý cho trẻ về cách làm

Khi xem xét và đánh giá các tác phẩm, cô giáo cũng cần phân tích các tranh cắt- xé dán với sự tham gia tích cực của trẻ, đồng thời cũng phải lưu ý tới tính biểu cảm của các tác phẩm cũng như những đặc điểm tạo hình của bức tranh Hơn nữa, trong khi xem xét, đánh giá tác phẩm, cô giáo cần hướng dẫn trẻ biết đánh giá có sự phê phán tranh của mình cũng như tranh của bạn khác Ví dụ như cô giáo có thể yêu cầu trẻ tự nhận xét về bài của mình cũng như bài của bạn: "Con hãy nói cho các bạn biết về bức tranh của con? Vì sao con lại thể hiện bức tranh của con như thế này?”;

"Con thấy thích nhất là bài của bạn nào? Vì sao con lại thích bài đó? Con thấy bạn thể hiện bức tranh như thế nào?”…

Như vậy, để tổ chức một giờ hoạt động cắt, xé, xếp, dán chúng ta có thể sử dụng nhiều các cách thức cũng như các thủ thuật khác nhau tuỳ theo từng độ tuổi và tuỳ theo từng tính chất của mỗi giờ hoạt động Sự thành công của giờ học phụ thuộc rất nhiều vào việc các giáo viên sử dụng những phương pháp, biện pháp, thủ thuật

dạy học phù hợp với tính chất của giờ học cũng như phù hợp với đặc điểm tâm lí cá nhân của trẻ

1.1.5 Hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí - một điều kiện thuận lợi để trẻ tiếp cận với nghệ thuật tạo hình truyền thống

Có thể nói rằng nghệ thuật trang trí Việt Nam đã có từ rất lâu đời Trải qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, cha ông ta đã để lại cho thế hệ ngày nay không chỉ là những trang sử hào hùng mà còn có cả một kho tàng văn hoá nghệ thuật, trong đó có nghệ thuật trang trí Là một thể loại của nghệ thuật ứng dụng, nghệ thuật trang trí có mặt ở khắp nơi trong đời sống xã hội từ việc trang trí phòng

ở, trang trí sân khấu, trang trí đồ dùng vật dụng… hay trong thực tế cuộc sống, từ việc trồng cây, làm vườn hoa, quy hoạch đô thị đến việc sắp xếp nhà ở gọn gàng, ngăn nắp, mọi vật được sắp đặt đúng chỗ, thuận tiện và ưa nhìn đều mang ý nghĩa của nghệ thuật trang trí Nghệ thuật trang trí luôn gắn liền với đời sống hàng ngày

và gắn liền với truyền thống dân tộc

Ngay từ thời xa xưa, tổ tiên của chúng ta- người Việt cổ- đã biết cách làm đẹp cho mình bằng cách tự chế tạo những chiếc vòng đeo cổ, những chiếc vòng đeo tay bằng đá, bằng xương, bằng gỗ… , biết vẽ lên vách đá, đồ gốm với những hoa văn trang trí đẹp mắt Vì thế nên ở thời Hùng Vương dựng nước, họ đã tạo nên những đồ đồng trang trí tuyệt vời với những hoạ tiết hoa văn vô cùng đặc sắc Hay như trống đồng Ngọc Lũ- Đông Sơn là một tác phẩm không những thể hiện được trình độ khoa học cao của thời kì đồ đồng, mà đó còn là những bức tranh trang trí tuyệt đẹp Trên mặt trống được trang trí bởi ngôi sao nhiều cánh ở giữa, còn xung quanh đó là những thú vật, chim muông, con người chạy vòng quanh Như vậy, với cách sắp xếp này đã tạo nên hình tượng con người và thiên nhiên luôn hoà quyện vào nhau một cách nhuần nhuyễn… và còn rất nhiều các sản phẩm khác từ thời xa xưa để lại

Thời đại ngày nay cũng thế, con người với bản chất luôn luôn yêu cái đẹp, luôn luôn mong muốn làm đẹp cuộc sống, vì thế nên ở đâu cũng thể hiện sự sắp xếp, tô điểm của con người Việc làm này được thể hiện ở rất nhiều mảng trong cuộc sống như trình bày một quyển sách, trình bày một tờ báo, vẽ hoa trên vải hay trên bát đĩa, trang trí nhà cửa hay công viên…đó chính là nghệ thuật trang trí Theo tác giả Hoàng Thị Lan Hương thì "… Xã hội càng văn minh thì nhu cầu làm đẹp

cho cuộc sống càng tăng Có thể nói ngày nay không có một sản phẩm nào do con người chế tạo ra để phục vụ cuộc sống lại không được quan tâm làm đẹp Vì thế trang trí đã trở thành nhu cầu tất yếu của cuộc sống, một nhu cầu không thể thiếu đối với con người…"

Có thể thấy rằng, tranh xé dán, cắt dán ở trường mầm non được bắt nguồn từ các thể loại tranh ghép nghệ thuật Trong lĩnh vực nghệ thuật, người ta thấy rằng có nhiều loại tranh ghép như: tranh ghép từ các mảnh sứ, bát đĩa vỡ; từ các mảnh kính màu; từ vỏ chai hay từ các loại hoa lá Còn ở trường mầm non, chúng ta thường dạy trẻ em thể hiện tranh xé, cắt dán từ các mảnh giấy màu hoặc giấy trắng bằng cách dùng kéo để cắt hoặc dùng tay để xé dán…

Như vậy có thể hiểu cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí là sự sắp đặt các hoạ tiết như hình mảng, màu sắc… trên mặt phẳng nhằm tạo ra những sản phẩm đẹp Ví dụ như có thể xếp dán các hoạ tiết để trang trí các hình tròn, hình vuông, hình chữ nhật, đường diềm… hay có thể trang trí các đồ vật ở trong cuộc sống như: ấm chén, bát đĩa, lọ hoa, quần áo…

Nếu như tranh xếp dán theo mẫu hay theo đề tài cần thực hiện theo những mẫu, những đề tài đã có sẵn; tranh xếp dán theo ý thích được phép tự do trong việc lựa chọn hoạ tiết hay cách sắp xếp bố cục… thì tranh xếp dán trang trí cần tuân thủ theo một bố cục trang trí nhất định nhưng lại có thể được phép lựa chọn hay sáng tạo các hoạ tiết riêng Chính vì thế nên hoạt động xếp dán tranh trang trí tạo nhiều

cơ hội cho trẻ được thoả sức thể hiện mình trong đó, chúng có thể tự do phóng tác những suy nghĩ, thả hồn vào những ước mơ qua từng hoạ tiết hay qua sự sắp đặt vị trí của những hoạ tiết đó Với những cách sắp xếp bố cục trang trí như: sắp xếp đối xứng qua một trục; sắp xếp nhắc lại các hoạ tiết hay sắp xếp xen kẽ các hoạ tiết…- đây là những kiểu bố cục phù hợp với lứa tuổi mẫu giáo, đồng thời, khi nghiên cứu

về các mẫu hoa văn của một số dân tộc thiểu số chúng tôi cũng thấy rằng các dạng

bố cục trang trí này cũng thường xuyên được sử dụng trong các tác phẩm nghệ thuật của người lớn, kể cả trong những cách trang trí những vật dụng, đồ dùng hàng ngày của chúng ta, đặc biệt là của các dân tộc miền núi

Tóm lại, hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí là nơi tạo điều kiện tốt cho trẻ phát huy khả năng sáng tạo của mình, đồng thời đây cũng là một điều kiện thuận lợi giúp trẻ mầm non được làm quen với nền nghệ thuật dân tộc của chúng ta Vì

vậy các nhà giáo dục, đặc biệt là các cô giáo mầm non cần tăng cường hơn nữa việc

tổ chức tốt các hoạt động học tập cho trẻ, đặc biệt là hoạt động xếp dán tranh trang trí ở trường mầm non

1.1.6 Biện pháp tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 - 6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc

1.1.6.1 Khái niệm biện pháp

Biện pháp là cách thức tiến hành, giải quyết một vấn đề cụ thể hay hướng giải quyết từng vấn đề nào đó

Biện pháp giáo dục là những tác động riêng biệt của giáo viên trong mỗi phương pháp giáo dục cụ thể

1.1.6.2 Biện pháp tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ

5 – 6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc

Việc tổ chức hoạt động tạo hình nói chung và hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh cho trẻ 5 – 6 tuổi nói riêng ở trường mầm non có thể tiến hành bằng nhiều phương pháp khác nhau trong nhiều hình thức và phương tiện khác nhau Tuy nhiên dưới hình thức nào, phương tiện nào thì biện pháp giáo dục cũng phải đảm bảo nhiệm vụ và nội dung giáo dục để hoàn thành được mục tiêu giáo dục ban đầu

Biện pháp tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 – 6 tuổi tích cực làm quen với một số bố cục hoa văn dân tộc là phương thức găn bó giữa giáo viên và trẻ là cách làm cụ thể nhằm hình thành kỹ năng và hiểu biết trong việc cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí Giúp trẻ tiếp cận với một số bố cục hoa vawb dân tộc như: xắp xếp đối xứng qua một chục, xắp xếp nhắc lại các họa tiết, xắp xếp xen kẽ các họa tiết Vì vậy, việc lựa chọn thiết kế, triển khai biện pháp này phải căn

cứ vào mục đích, nội dung và nhiệm vụ hình thức và phương tiện tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp dán tranh trang trí cho trẻ 5 – 6 tuổi

1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài

1.2.1 Thực trạng về chương trình tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 – 6 tuổi tích cực làm quen với các bố cục hoa văn dân tộc

Hiện nay các trẻ đều được các cô giáo ở trường mầm non chăm sóc và giáo dục theo chương trình đổi mới đặc biệt là hoạt đông tạo hình nói chung và hoạt động cắt, xé, xếp, dán nói riêng nhưng chưa đạt được kết quả mong muốn

Hầu hết các giáo viên đã nhận thức đực tầm quan trọng và ý nghĩa của việc

tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhưng hiệu quả của các phương pháp đó chưa đạt được kết quả như mong muốn

Thực tế thì ở các trường mầm non hiện nay việc tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí theo nội dung chương trình lớp mẫu giáo 5 – 6 tuổi đã được chú trọng song bên cạnh đó vẫn còn những hạn chế, những tồn tại cần được khắc phục các cô còn lung túng trong khi thực hiện tiết dậy cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí trong chương trình giáo dục mầm non mới

1.2.2 Thực trạng về việc tổ chức hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ 5 – 6 tuổi tích cực làm quen với các bố cục hoa văn dân tộc

1.2.2.2 Địa bàn điều tra khảo sát

Tại trường: Mầm non Hùng Vương – Thị xã Phú thọ - Tỉnh Phú THọ

Mầm non Phong Châu – Thị xã PHú Thọ - Tỉnh Phú Thọ

- Về giáo viên: Chúng tôi tiến hành điều tra, khảo sát 40 giáo viên đã và đang dạy trẻ lớp 5 – 6 tuổi

- Về phía trẻ: 80 trẻ

1.2.2.3 Phương pháp điều tra

- Thu thập, tìm hiểu và phân tích các mẫu hoa văn trang trí của một số dân tộc miền núi phía Bắc

- Đàm thoại với giáo viên

+ Đàm thoại với giáo viên về phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động tạo hình và khả năng cắt, xé, xếp, dán tranh của trẻ mầm non

+ Đàm thoại với các giáo viên về các vướng mắc, khó khăn trong việc tổ chức các hoạt động xếp dán tranh trang trí nhằm giúp trẻ làm quen và có hiểu biết

sơ đẳng về bố cục hoa văn dân tộc

- Điều tra bằng phiếu câu hỏi(Anket)

* Câu hỏi điều tra tập trung vào các vấn đề sau:

+ Nội dung của hoạt động cắt, xé, xếp, dán và cắt, xé, xếp, dán tranh của trẻ

ở trường mầm non

+ Khả năng cắt, xé, xếp, dán tranh của trẻ mầm non

+ Thái độ của giáo viên đối với việc giúp trẻ làm quen với bố cục hoa văn dân tộc

+ Các phương pháp, biện pháp giáo viên thường sử dụng trong việc tổ chức các hoạt động cắt, xé, xếp, dán của trẻ 5-6 tuổi

+ Nội dung của các giờ HĐTH đã dự:

Bảng 1.1: Nội dung các giờ HĐTH đã dự ở trường mầm non

tiết

Đối tượng Trường

Non Hùng Vương

mẫu

MGB

4 Xé dán đàn cá bơi bằng các loại lá cây Đề tài MGL

Non Phong

1.2.2.4 Kết quả điều tra – khảo sát

* Kết quả thu thập, tìm hiểu và phân tích một số mẫu hoa văn trang trí của một số dân tộc

Bằng những phương pháp như ghi chép, quan sát, trò chuyện, tìm hiểu tài liệu, tìm hiểu thực tế… chúng tôi đã sử dụng trong quá trình đi tìm hiểu, thu thập các nét văn hoá, các mẫu hoa văn trên trang phục, trên đồ dùng hàng ngày của các dân tộc trên đất nước Việt Nam Tuy nhiên, do phạm vi và giới hạn của đè tài nghiên cứu, chúng tôi chỉ tiến hành nghiên cứu các mẫu hoa văn của một số dân tộc miền núi phía Bắc như: dân tộc Tày, dân tộc Nùng, dân tộc Dao, dân tộc Thái, dân tộc H’Mông Kết quả chúng tôi thu được như sau:

- Dân tộc Tày- Nùng:

Trên lãnh thổ Việt Nam, dân tộc Tày- Nùng sống rải rác và xen kẽ với nhau

ở khu vực Đông Bắc Bắc Bộ gồm các tỉnh như: Cao bằng, Hà Giang, Tuyên Quang, Lạng Sơn, Yên Bái, Thái Nguyên… Y phục của người Tày- Nùng chủ yếu được làm bằng vải bông nhuộm chàm đen cho cả nam, nữ và trẻ em Trên trang phục của mình họ thường rất ít hoặc không trang trí hoa văn trừ một vài chi tiết đơn giản được trang trí trên trang phục của người Nùng Trong dân tộc Nùng, nhóm Nùng Dín thường trang trí ghép kim loại trên cổ áo và thêu ở 2 đầu thắt lưng; nhóm Nùng phàn Slình thì lại thường quấn khăn thêu sọc ngang và thêu ở hai đầu

Đồng bào dân tộc người Tày- Nùng có cả một kho tàng văn hoá nghệ thuật dân gian khá độc đáo, đậm đà sắc thái dân tộc và những yếu tố phổ quát trong cộng đồng ngôn ngữ, những yếu tố trong văn hoá khu vực Trong nghệ thuật tạo hình của người Tày- Nùng có tranh thờ, có các mô-típ trang trí trên đồ dệt- đan lát, điêu khắc…Tất cả đều bắt nguồn từ quá trình lao động sáng tạo và quá trình đấu tranh với thiên nhiên để bảo vệ cuộc sống của chính họ Đó cũng chính là những dấu ấn phản ánh trung thực nhất quá trình hình thành và phát triển cũng như những thành

quả đích thực của cuộc sống Những hoạ tiết hoa văn của họ được thể hiện ở nhiều

đồ dùng trong cuộc sống song có lẽ nó được thể hiện nhiều nhất và rõ nhất thông qua trang phục hàng ngày của họ

So với một số dân tộc thiểu số khác, người Tày- Nùng thường có phong cách

ăn mặc ít màu sắc hơn và những đồ thêu của họ cũng ít hơn Hoa văn chủ yếu có nhiều trên vải thổ cẩm (Phải bjoóc, phải lài), những hoa văn thường được cài sẵn trên khung cửi Các mô- típ trang trí hoa văn của dân tộc Tày- Nùng gồm có: các mô- típ đường viền hoa móc được bố cục một cách chặt chẽ theo hình chữ T, chữ thọ, các ô vuông, các loại hoa (hoa 6 cánh, hoa 8 cánh, hoa hồi, hoa lê…), hình cây

cổ thụ được cách điệu những mô-típ động vật gồm có hình chim, hình con rết, hình con cua, hình ngựa… và có cả những mô-típ hình người

Các mô-típ hoa lá thường được trang trí trên trang phục của những người phụ

nữ như trang trí gấu váy, trang trí khăn đội đầu, trang trí giày….; các mô-típ động vật lại thường hay được trang trí trên trang phục của những thầy cúng, thầy mo… Ngoài các mô-típ hình hoa lá, hình động vật, hình người ra còn có cả những mô-típ hoa văn hình học như hình tam giác (thường được trang trí dưới hình thức ghép vải hay ghép kim loại để làm mũ trẻ em, ghép gối, ghép rìa của mặt địu, mặt chăn của trẻ em, ghép trên cổ áo và khăn đội đầu của người phụ nữ…); hoa văn hình lượn sóng được thêu bằng chỉ màu xanh, đỏ, vàng ở hai đầu thắt lưng của người phụ nữ xen kẽ với các hình răng cưa, các đường song song hình quả trám và hình chim theo chiều ngang của chiếc thắt lưng

- Dân tộc H’Mông

Trong quá trình nghiên cứu , tác giả Diệp Trung Bình đã thấy rằng "trong đại gia đình các dân tộc Việt nam, dân tộc H’Mông đứng hàng thứ tám, sau các dân tộc Kinh, Tày, Thái, Hoa, Khơme, Mường, Nùng bà chiếm tỷ lệ 1% dân số của nước ta."Nếu như căn cứ vào sắc phục của người phụ nữ H’Mông người ta chia thành các nhóm chính sau: Nhóm H’Mông đấu (H’Mông trắng) phụ nữ thường mặc váy trắng; nhóm H’Mông lềnh (H’Mông hoa) và H’Mông si (H’Mông đỏ) phụ nữ thường mặc váy có trang trí hoa văn sặc sỡ, màu sắc của hoa văn thường là màu đỏ tươi; nhóm H’Mông đú (H’Mông đen) có đặc điểm là phụ nữ thường mặc váy đen và nhóm H’Mông súa (H’Mông hán)

Trang phục của người H’Mông thường được trang trí rất cầu kì tuỳ thuộc vào từng loại trang phục

Đối với áo của người phụ nữ H’Mông thường là áo tứ thân xẻ ngực, không

có cúc, không khâu vắt gấu Với người H’Mông trắng thì vẻ đẹp của áo thường tập trung nhiều ở cổ áo, vì vậy nên họ thường chú ý trang trí chiếc cổ áo rất kĩ, cổ áo được thêu, ghép vải màu rất cầu kì với những mô-tip hoa văn hình học, người ta dùng chỉ đen, trắng thêu hoa văn nổi trên nền vải màu đỏ tươi hình ngôi sao tám cánh đã được cách điệu Với người H’Mông đen áo của họ thường xẻ ngực, cổ áo

và nẹp áo liền nhau, hoa văn trang trí ở cổ áo, nẹp áo, tà áo và ống tay Mảng đồ án hoa văn ở cổ áo được xử lí theo bố cục băng ngang với hoa văn hình học được thêu bằng chỉ màu đỏ, xanh thẫm kết hộp với việc ghép vải màu; còn mảng hoa văn ở nẹp áo là hoa văn hình quả trám chạy nối nhau trên băng ngang dược thêu bằng chỉ

đỏ và xanh lá mạ Áo của người phụ nữ H’Mông hoa là áo năm thân xẻ nách với một dải hoa văn sặc sỡ đỏ, vàng, tím được thêu bằng chỉ màu chạy vòng từ cổ áo xuống nách áo, mảng đồ án hoa văn được được bố cục theo lối băng ngang liên tiếp với những hoạ tiết là hình con ốc hay hình răng cưa Nẹp tay áo được trang trí bằng hoạ tiết hình con chim cách điệu còn ống tay áo gồm hai dải băng trên nền đỏ hoa văn thêu chỉ vàng, trắng, xanh lá mạ, ở gần nửa ống tay áo là mô-tip hình con cua

Về việc trang trí hoa văn trên váy của người phụ nữ H’Mông thì chỉ có nhóm H’Mông hoa, H’Mông đỏ là có trang trí, còn các nhóm khác như H’Mông trắng, H’Mông xanh, H’Mông đen váy của họ chỉ có màu trắng hoặc màu đen, không có trang trí hoa văn

Váy của người phụ nữ H’Mông hoa và H’Mông đỏ có hoa văn bố cục thành dải băng ngang, hoạ tiết được lặp đi lặp lại và biến dạng, ở chân váy thì trang trí hoa văn thêu chỉ đỏ, vàng hoặc in sáp ong Về đồ án hoa văn trên váy của người H’Mông thì có rất nhiều loại, đa dạng cả về bố cục lẫn hoạ tiết Ngoài trang trí áo, váy ra người phụ nữ H’mông còn trang trí rất nhiều thứ khác nữa như trang trí hoa văn cho chiếc yếm, trang trí hoa văn cho chiếc tạp dề

Trong trang phục nam giới, người H’Mông chủ yếu chỉ trang trí ở khăn và ở

áo Khăn đội đầu của nam giới dân tộc H’Mông được làm bằng vải chầm thẫm, hai đầu khăn trang trí bằng mảng hoa văn dài khoảng 35cm, rộng khoảng 13cm Mảng

đồ án hoa văn theo dải băng ngang thêu chỉ vàng, đỏ, trắng, xanh lá mạ, ở hai đầu

khăn là hoa văn hình bàn chân và hoa văn hình đồng tiền vuông Đối với áo của nam giới người H’Mông thì họ thường trang trí chiếc áo bên ngoài (giống như chiếc

áo gi-lê) Cổ áo được trang trí bằng mảng hoa văn theo bố cục băng ngang với các mô-típ hoa văn trên nền đỏ ghép vải trắng- xanh- đỏ- trắng- vàng- trắng làm đường viền đóng khung cho các mảng hoa văn bên trong Ở mảng giữa là hoa văn hình con

ốc, hai bên là hoa văn hình đồng tiền được đóng khung bằng hình quả trám

- Dân tộc Thái:

Từ trước đến nay trang phục của người thái được ca ngợi bởi sự đơn giản duyên dáng và thanh lịch nhưng ít ai biết được, để có được bộ trang phục hút hồn như vậy người dân tộc thái đã phải khéo léo kết hợp những chi tiết để tạo nên hình ảnh của những cô gái thái rất riêng

Một bộ trang phục truyền thống phụ nữ thái gồm: Áo ngắn (Xửa cỏm), áo dài (Xửa chái và xửa luồng), váy (Xỉn), Thắt lưng (Xải cỏm), Khăn (piêu), nón (Cúp),

xà cạp (pepan khạ) Các loại hoa tai, vòng cổ, vòng tay và xà tích

Xửa cỏm (áo ngắn bó sát người có hang cúc bướm) có thể may bang nhiều loại vải có màu sắc khác nhau Chính hang khuy bạc hay kim loại đã làm cho sửa cỏm thành chiếc áo đặc trưng của bộ nữ phục thái Theo quan niệm dân gian, hai hang cúc bạc trên hai vạt áo xửa cỏm là tượng trưng cho sự kết hợp giữa nam và nữ, tạo nên sự trường tồn về nòi giống

Phụ nữ thái còn mặc hai loại áo dài là xửa chái và xửa luống, xửa chái may bằng vải chàm đen, kiểu áo 5 thân, cúc bên tay trái, cổ đứng, gấu áo phủ quá đầu gối Theo tục lệ phụ nữ có chồng mới mặc xửa chái vào dịp cưới xin, hội hè Xửa luống là áo khoác ngoài, may dài rộng chui đầu, có tay hoặc không có tay, phụ nữ thái từ khi còn trẻ đã may loại áo này một là dành cho mình khi về già một là dành cho bố mẹ chồng khi về làm dâu…

Váy cùng với xửa cỏm tạo nên nét chính của bộ trang phục thái

Thắt lưng làm bằng vải tơ tằm hay sợi bong màu xanh lam hoặc tím xẫm Giữ cho cạp váy cuốn chặt lấy eo bụng

Khăn piêu là vật dụng cầm tay của các cô gái thái mõi khi đi ra đường hay các dịp hội hè Chiếc khăn piêu được các cô gái thái thêu thùa rất cầu kỳ nó thể hiện

sự khéo léo của mỗi cô gái

Sự khác biệt của giữa nữ giới của dân tộc thái đen và nữ giới của dân tộc thái trắng thể hiện ở các dịp hội hè, những dịp đó phụ nữ thái trắng thường mặc áo dài đen, trong khi đó phụ nữ thái đen thường mặc áo dài sẻ nách, chui đầu, trang trí phong phú đa dạng hơn…

So với trang phục nữ giới thì trang phục của nam đơn giản hơn nhiều, trang phục nam giới gồm: Áo, quần, thắt lưng và các loại khăn

Mặc dù có những nhóm người thái khác nhau nhưng nhìn chung thì trang phục của họ cũng thể hiện sự ảnh hưởng lẫn nhau Tất cả đêì tự hào về bản sắc riêng của mình, và không ngừng bảo tồn những văn hóa truyền thống tốt đẹp đó

Từ việc tìm hiểu những nét đặc sắc của một số các dân tộc thiểu số qua các bố cục hoa văn của dân tộc, đồng thời dựa vào đặc điểm tâm sinh lí cũng như khả năng của trẻ trong hoạt động tạo hình, chúng tôi thấy rằng trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi có thể làm quen được với một số dạng bố cục hoa văn sau:

(Đây là một số hoạ tiết và các dạng bố cục trang trí mà chúng tôi đã khái lược để tạo điều kiện tốt nhất cho trẻ trong việc làm quen với các bố cục hoa văn dân tộc.)

Một số hình ảnh …………(Phụ lục)

- Kết quả điều tra bằng phiếu câu hỏi

* Mục đích: Thông qua ý kiến của các giáo viên giúp chúng tôi tìm hiểu việc

sử dụng các phương pháp, biện pháp, các hình thúc tổ chức HĐTH cũng như hoạt động cắt, xé, xếp, dán tranh trang trí của trẻ mầm non Chúng tôi tiến hành điều tra bằng phiếu câu hỏi theo các bước như sau:

+ Bước 1: Chọn mẫu giáo viên: Chúng tôi chọn ngẫu nhiên 40 giáo viên của trường Mầm non Phong Châu và trường Mần non Hùng Vương

+ Bước 2: Phát phiếu điều tra: chúng tôi phát ra 40 phiếu

+ Bước 3: Xử lí số liệu và lập bảng tỷ lệ % về các vấn đề dặt ra trong phiếu điều tra

+ Bước 4: Nhận xét chung về ý kiến của các giáo viên

* Kết quả thu được như sau:

+ Tổng số phiếu phát ra: 40

+ Tổng số phiếu thu về: 38

* Kết quả cụ thể:

- Về mức độ sử dụng các loại hình hoạt động để phát triển khả năng tạo hình cho trẻ: chúng tôi nhận thấy một trong những nguyên nhân làm khả năng xếp dán tranh của trẻ hạn chế là do các giáo viên chưa thực sự quan tâm đến hoạt động xếp dán tranh Có đến 86,84% ý kiến của các giáo viên cho thấy họ rất ít tổ chức hoạt động xếp dán tranh cho trẻ, hoạt động mà họ thường xuyên tổ chức cho trẻ hoạt động là hoạt động vẽ, hoạt động nặn Các giáo viên thường ngại để cho trẻ cắt- xé dán giấy, đây là một thiệt thòi lớn cho sự phát triển các khả năng tạo hình của trẻ: chúng không được tham gia nhiều tất cả các loại hình của HĐTH, không thấy được

sự biến chuyển linh hoạt cũng như sự đa dạng, hấp dẫn của những sản phẩm tạo hình khác nhau (vẻ đẹp mềm mại, uyển chuyển của đưòng nét, hình dạng; vẻ đẹp của hình khối trong sản phẩm nặn;vẻ đẹp độc đáo của các mảng giấy màu… )

Bảng 1.2: Mức độ thường xuyên sử dụng các loại hình hoạt động của

- Về những thể loại tranh cắt, xé, xếp, dán mà trẻ thường thích thể hiện:

Qua việc tổng kết ý kiến của các giáo viên thông qua phiếu câu hỏi chúng tôi thu được kết qủa như sau:

Bảng 1.3: Ý kiến của các giáo viên về những thể loại tranh cắt, xé, xếp, dán mà

Để giúp trẻ có thể làm quen được với các dạng hoa văn của một số dân tộc, ngoài việc cho trẻ làm quen, tìm hiểu các mẫu hoa văn trang trí thì điều quan trọng

là phải cho trẻ được thực hành thể hiện lại những mẫu hoa văn ấy, và chính cắt, xé, xếp dán tranh trang trí là một hoạt động tạo nhiều cơ hội để có thể giúp trẻ tái hiện lại cách sắp xếp bố cục hoa văn của các dân tộc Do vậy các giáo viên cần phải giúp trẻ được thực hành thường xuyên và yêu thích các thể loại tạo hình trang trí đặc biệt

là các hoạt động cắt, xé, xếp dán tranh trang trí

Bảng 1.4: Ý kiến của giáo viên về việc cho trẻ sử dụng các loại hoạ tiết trong

Bảng 1.5: Các phương pháp, biện pháp được giáo viên sử dụng để tổ chức hoạt

động cắt, xé, xếp, dán tranh cho trẻ ở trường mầm non

Mức độ sử dụng

Các biện pháp

Thường xuyên

Cho trẻ quan sát các sự vật hiện

tượng trong tự nhiên và xã hội

+ Tổ chức cho trẻ quan sát các sự vật, hiện tượng trong cuộc sống tự nhiên

và cuộc sống xã hội (chiếm 100 %); Tổ chức cho trẻ quan sát những sản phẩm do cô giáo làm ra (chiếm 100%); Tổ chức cho trẻ quan sát sản phẩm tạo hình của các bạn (chiếm 92,1 %) Việc cho trẻ được tìm hiểu, quan sát những tác phẩm nghệ thuật hầu như không bao giờ được tổ chức được tổ chức (chỉ chiếm 0%) Tuy nhiên, đúng như tác giả Võ Thị Bích Vân trình bày trong luận văn của mình, những con số thống

kê được thông qua phiếu câu hỏi cũng chỉ mang tính hình thức, điều chúng ta cần quan tâm ở đây là với các phương pháp, biện pháp như thế các giáo viên làm thế nào để có thể bồi dưỡng cho trẻ có khả năng cảm thụ thẩm mĩ và khả năng tạo hình trang trí?

Trong thực tế, chúng tôi trò chuyện, quan sát giáo viên thông qua các giờ hoạt động và thấy rằng, khi cho trẻ quan sát và phân tích các đối tượng tri giác, các giáo viên còn thực hiện rất sơ sài, việc giới thiệu các đối tượng tạo hình chưa làm nảy sinh ở trẻ các xúc cảm thẩm mĩ, chưa kích thích được nhu cầu tạo hình mà vẫn còn mang nặng tính hình thức

+ Với các biện pháp sử dụng đồ dùng trực quan thì việc sử dụng băng hình video về một số mẫu trang trí của một số dân tộc chiếm 86,84%, còn tất cả các biện pháp khác như sử dụng bộ sưu tập các mẫu hoa văn của một số dân tộc hay sử dụng vật thật (quần áo, đồ dùng); sử dụng tranh cắt, xé, xếp dán theo dạng trang trí thổ cẩm không được các giáo viên thường xuyên sử dụng (chiếm 0%) Điều này cho thấy rằng, việc cho trẻ làm quen với các dạng bố cục trang trí hoa văn của một số dân tộc thiểu số chưa được các giáo viên chú ý tổ chức

kích thích hứng thú của trẻ Trò

chơi

Các trò chơi học tập (xếp hình…)

32 84,21 6 15,78 0 0

Các trò chơi sáng tạo 33 86,84 5 13,15 0 0