Giáo dục đạo đức cho trẻ 5 6 tuổi thông qua thơ phạm hổ

Bản thân tôi là một sinh viên chuyên ngành giáo dục mầm non, tôi rất quan tâm đến vấn đề giáo dục đạo đức cho trẻ và mong muốn được đóng góp một phần công sức của mình trong việc hình th

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình ngiên cứu này em đã gặp không ít khó khăn, nhưng nhờ sự cố gắng của bản thân và đặc biệt là sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô giáo cùng với sự động viên cổ vũ của bạn bè, của người thân đã giúp em hoàn thành được khóa luận này

Qua đây cho em gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô trong khoa Giáo dục Tiểu học và Mầm non, các thầy cô thư viện đã tạo điều kiện cho em trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành khóa luận của mình Đặc biệt, cho em bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới cô Nguyễn Thị Hồng Vân, người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo em trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành khóa luận Em xin gửi lời cảm ơn đến ban giám hiệu cùng toàn thể giáo viên mẫu giáo trường mầm non Tiên Du, xã Tiên Du, huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ đã nhiệt tình cộng tác tạo điều kiện cho em có thể hoàn thành khóa luận này Em cũng xin cảm ơn tất cả bạn bè trong tập thể lớp K12 ĐHSP Mầm non và người thân đã giúp đỡ, động viên, khuyến khích em nỗ lực hoàn thành đề tài nghiên cứu của mình

Em xin kính chúc các thầy cô giáo luôn mạnh khỏe, hạnh phúc để tiếp tục dìu dắt chúng em trên con đường học tập và nghiên cứu khoa học

Em rất mong nhận được sự góp ý chân thành của các thầy giáo cô giáo và các bạn sinh viên để khóa luận của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn !

Phú Thọ, Tháng 5 năm 2018

Sinh viên Phạm Thị Thu Trang

MỤC LỤC

Trang phụ bìa i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục bảng, biểu iv

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Cơ sở lí luận của đề tài 5

1.1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

1.1.2 Đạo đức và giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi 9

1.1.3 Tác phẩm thơ của Phạm Hổ đối với việc giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi 19

1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài 33

1.2.1 Mục đích điều tra 33

1.2.2 Nội dung điều tra 33

1.2.3 Đối tượng điều tra 33

1.2.4 Thời gian điều tra 33

1.2.5 Phương pháp điều tra 33

1.2.6 Kết quả điều tra thực trạng 34

Tiểu kết chương 1 38

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO TRẺ 5-6 TUỔI THÔNG QUA

THƠ CỦA PHẠM HỔ 2.1 Cơ sở đề xuất biện pháp giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi thông qua thơ của Phạm

Hổ 40

2.1.1 Dựa vào mục tiêu và nhiệm vụ giáo dục trẻ mầm non 40

2.1.2 Dựa vào đặc điểm tâm lí và quá trình nhận thức của trẻ 40

2.1.3 Đảm bảo việc lựa chọn nội dung tác phẩm có ý nghĩa giáo dục đạo đức 42

2.2 Các biện pháp giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi thông qua thơ Phạm Hổ 42

2.2.1 Biện pháp 1: Xác định giá trị của thơ Phạm Hổ đối với việc giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi 42

2.2.2 Biện pháp 2: Cho trẻ làm quen với thơ Phạm Hổ một cách thường xuyên 44

2.2.3 Biện pháp 3: Có sử dụng thơ Phạm Hổ trong việc lập kế hoạch giáo dục đạo đức theo chủ đề giáo dục 47

2.2.4 Biện pháp 4: Sử dụng thơ Phạm Hổ trong hoạt động làm quen với tác phẩm văn học và trong những hoạt động khác 48

2.2.5 Biện pháp 5: Sử dụng các tình huống thực tiễn để giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua thơ của Phạm Hổ 52

2.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi thông qua thơ Phạm Hổ 55

Tiểu kết chương 2 55

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 3.1 Mục đích thực nghiệm 57

3.2 Nội dung thực nghiệm 57

3.3 Đối tượng, phạm vi, thời gian thực nghiệm 57

3.4 Tiêu chí đánh giá và cách giá thực nghiệm sư phạm 58

3.5 Cách tiến hành thực nghiệm 60

3.6 Kết quả thực nghiệm 61

3.6.1 Kết quả khảo sát trước thực nghiệm 61

3.6.2 Kết quả khảo sát sau thực nghiệm 63

3.6.3 So sánh kết quả của nhóm đối chứng trước và sau thực nghiệm 66

3.6.4 So sánh kết quả của nhóm thực nghiệm trước và sau thực nghiệm 68

Tiểu kết chương 3 71

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 1 Kết luận 72

2 Kiến nghị 73

TÀI LIỆU THAM KHẢO 75 PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG BIỂU

1 Danh mục các bảng

1 Bảng 1.1 Mức độ sử dụng tác phẩm thơ Phạm Hổ ở trường mầm non 36

2 Bảng 1.2: Phương pháp giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua thơ Phạm Hổ 37

3 Bảng 3.1: Kết quả của nhóm đối chứng và nhóm thực nghiệm trước thực nghiệm 61

4 Bảng 3.2: Kết quả nhóm thử nghiệm và đối chứng sau thử nghiệm 63

5 Bảng 3.3: Kết quả của nhóm đối chứng trước và sau thực nghiệm 66

6 Bảng 3.4 : Kết quả của nhóm thực nghiệm trước và sau thực nghiệm 68

2 Danh mục biểu đồ

1 Biểu đồ 3.1: Kết quả việc giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua thơ Phạm Hổ của trẻ

nhóm thực nghiệm và đối chứng trước thực nghiệm 62

2 Biểu đồ 3.2 : Kết quả của việc sử dụng thơ Phạm Hổ trong việc giáo dục đạo đức cho trẻ ở nhóm đối chứng và nhóm thực nghiệm sau thực nghiệm 64

3 Biểu đồ 3.3: Kết quả của nhóm đối chứng trước và sau thực nghiệm 67

4 Biểu đồ 3.4: Kết quả biểu hiện việc sử dụng thơ Phạm Hổ để giáo dục đạo đức cho trẻ

ở nhóm thực nghiệm trước và sau thực nghiệm 68

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đạo đức là một trong những vấn đề mà từ lâu nhân loại từng quan tâm, suy nghĩ

Từ phương Đông đến phương Tây, từ cổ đại đến hiện đại không bao giờ và không lúc nào nhân loại lại không cần đến đạo đức bởi vì đạo đức là một trong những phương thức

để điều chỉnh hành vi của con người Từ xưa đến nay vai trò của đạo đức đã được nhiều

nhà giáo dục, nhiều triết gia, nhiều học giả quan tâm và khẳng định: “ Đạo đức như gốc của cây, ngọn nguồn của cuộc sống, sức mạnh của con người Sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa” ( Hồ Chí Minh) K.Đ.U-SinxKi cũng khẳng định: “ Tất cả những ai muốn trở thành công dân có ích, trước hết phải học cánh làm người” Học cách

làm người ở đây chính là tu dưỡng phẩm chất đạo đức của mình Những triết lí sâu sắc trên đã khẳng định vai trò của đạo đức và giáo dục đạo đức đối với quá trình hình thành

và hoàn thiện nhân cách con người Như chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói:

“ Hiền dữ phải đâu là tính sẵn Phần nhiều do giáo dục mà nên”

Người rất coi trọng về việc giáo dục đạo đức cho mọi thế hệ, con người không chỉ trau dồi những kiến thức khoa học, xã hội mà còn phải không ngừng tu dưỡng đạo đức Việc giáo dục đạo đức phải mang tính thường xuyên và được hình thành ngay từ nhỏ Ma-ca-ren-cô một nhà sư phạm vĩ đại người Ukraina cho rằng: “Giáo dục đạo đức mà không

trở thành thói quen chẳng khác gì xây lâu đài trên cát”.

Việc giáo dục đạo đức cho trẻ được quan tâm ngay từ khi đứa trẻ chào đời, những bài hát ru, những câu ca dao hay những bài thơ, câu chuyện cổ tích mà chúng ta thường cho trẻ nghe đều chứa đựng đạo lí làm người sâu sắc Gắn liền với những “đứa con tinh thần” đó là những nhà thơ chuyên sáng tác các tác phẩm dành cho thiếu nhi như: Võ Quảng, Đình Khải, Trần Đăng Khoa và Phạm Hổ Trong đó các sáng tác Phạm Hổ được các em nhỏ nhiệt tình đón nhận và yêu mến, bởi lẽ những tác phẩm thơ của ông thường ngộ nghĩnh, vui tươi, dễ hiểu, dễ nhớ, giàu trí tưởng tượng, giàu tính nhân văn, phú hợp với tâm lí trẻ thơ Đặc biệt thơ ông viết cho các em thường giản dị, trong sáng, hồn nhiên

đưa trẻ vào thế giới xung quanh đầy phong phú và thú vị Mỗi bài thơ là một câu chyện

cổ tích hấp dẫn trẻ, mở ra những chân trời mới về cuộc sống

Nhận thấy giá trị đạo đức sâu sắc trong từng vần thơ của Phạm Hổ ở các trường mầm non đã chú trọng việc giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua các tác phẩm thơ của ông Tuy nhiên việc giáo dục còn chưa đạt kết quả cao vẫn còn khá thụ động, gò bó và áp đặt Bản thân tôi là một sinh viên chuyên ngành giáo dục mầm non, tôi rất quan tâm đến vấn

đề giáo dục đạo đức cho trẻ và mong muốn được đóng góp một phần công sức của mình trong việc hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ

Xuất phát từ những lí do trên chúng tôi đã chọn đề tài “Giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi thông qua thơ Phạm Hổ”

2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

2.1 Về lí luận

- Làm rõ cơ sở lí luận về đạo đức việc giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi

- Vai trò của thơ Phạm Hổ đối với việc giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi

- Giá trị đạo đức trong thơ Phạm Hổ

3 Mục tiêu của đề tài

Đề xuất một số biện pháp giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi thông qua tác phẩm thơ của Phạm Hổ

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu những vấn đề lí luận có liên quan đến đề tài

- Tìm hiểu thực trạng của việc giáo dục đạo đức thông qua các tác phẩm thơ của Phạm Hổ

- Đề xuất biện pháp giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi thông qua tác phẩm thơ của Phạm Hổ

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng hiệu quả của các biện pháp

đã đề ra

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Một số biện pháp giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi thông qua tác phẩm thơ của Phạm Hổ

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Sưu tầm, đọc, nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, hệ thống các nguồn tài liệu, các đề tài nghiên cứu,…liên quan đến đề tài

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

6.2.1 Phương pháp điều tra

Sử dụng phiếu thăm dò ý kiến giáo viên nhằm tìm hiểu nhận thức của giáo viên

về giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi thông qua thơ của Phạm Hổ

6.2.2 Phương pháp quan sát sư phạm

Quan sát nhằm tìm hiểu những biện pháp tác động của giáo viên đến việc giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi thông qua tác phẩm thơ của Phạm Hổ

6.2.3 Phương pháp đàm thoại

Trao đổi, đàm thoại trực tiếp với giáo viên giảng dạy để bổ sung các số liệu nghiên cứu bằng an-ket và thực nghiệm sư phạm

6.2.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Áp dụng một số biện pháp giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi thông qua tác phẩm thơ của Phạm Hổ nhằm chứng minh giả thuyết

6.2.5 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý, phân tích kết quả khảo sát và thực nghiệm sư phạm

7 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung khóa luận gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

Chương 2: Đề xuất một số biện pháp giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi thông qua thơ của Phạm Hổ

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề trên thế giới

Giáo dục đạo đức luôn được coi là vấn đề rất được quan tâm và chú ý của toàn xã hội, ở mọi quốc gia, mọi khu vực Do vậy đến nay đã có rất nhiều công trình khoa học

nghiên cứu về vấn đề này Có thể kể đến như Francois Jullien với Xác lập cơ sở cho đạo đức đã tìm ra những nguyên liệu để tạo nền tảng, cơ sở cho sự hình thành đạo đức của

con người

Trong cuốn Đạo đức học, G.Ban-đê-lát-de, đã chỉ ra những quan điểm, Luận điểm

khoa học về đạo đức, mối quan hệ giữa đạo đức với khoa học khác, sự hình thành phát triển với vị trí khoa học nói chung

Tác giả A.N.Leonchiép lại nói về tác động của giá trị đạo đức về hoạt động, ý thức

với sự hình thành và phát triển nhân cách con người trong cuốn Hoạt động, ý thức, nhân cách

Ngoài ra còn có rất nhiều tác giả nghiên cứu về vấn đề này như: Những xúc cảm của con người của K.Izard, Tâm lí học tình cảm của P.M.Iacovson Trí tuệ xúc cảm của

Daniel Goleman … Mỗi tác giả tìm hiểu cụ thể từng khía cạnh, nội dung của giáo dục đạo đức

Vài thập kỉ trở lại đây vấn đề cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học nói chung, các tác phẩm thơ truyện nói riêng được nhiều chuyên gia trong nước và nước ngoài nghiên cứu Người ta đã nghiên cứu cảm thụ thẩm mĩ thông qua cảm thụ văn học Nghiên cứu sự phát triển tư tưởng tình cảm thông qua các tác phẩm thơ truyện Trên thế giới đã

có rất nhiều những tác phẩm thơ truyện viết cho thiếu nhi và có sức ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển tâm lí, nhân cách của trẻ Với mỗi tác phẩm thơ, truyện mỗi dân tộc mỗi quốc gia dành cho trẻ em đều có những nét riêng Tuy nhiên, những tác phẩm hay đều gặp nhau ở một điểm đó là hướng về mục đích nhân văn, hướng tới cái thiện, cái đẹp trong cuộc sống

Trên thế giới đã có một số nhà giáo dục kinh điển quan tâm đến vấn đề giáo dục đạo đức cho trẻ mầm non thông qua tác phẩm văn học như: N.Krupxkcaia, Uxora (người Nga),

…cho rằng “ Trong số những phương pháp tạo ra ý niệm giáo dục đạo đức, văn học nghệ thuật chiếm một vị trí đặc biệt Cần đọc ho nghe những tác phẩm dễ hiểu, trong đó nổi lên nội dung đạo đức - thái độ tốt đối với mọi người, khiêm tốn, lao động, hòa thuận, dũng cảm”

Các công trình nghiên cứu của nhà sư phạm Bungari như S.Avranov, S.Hakedoskia, nhà tâm lí học S.S.Dimitrova, các nhà nghiên cứu văn học I.Kotova, A.Vladimirova, L.Eordanova đã chứng minh rằng trẻ mầm non có những khả năng to lớn trong việc hiểu được nội dung thẩm mĩ và đạo đức chứa đựng trong nội dung tác phẩm văn học Trẻ có khả năng tiếp thu và diễn đạt khi kể lại tư tưởng đạo đức chủ yếu của tác phẩm đó và biết thể hiện thành hình tượng nghệ thuật

Nhìn chung, các tác giả đều khẳng định rằng tác phẩm văn học giữu vai trò vô cùng quan trọng trong việc giáo dục đạo đức cho trẻ Tuy nhiên vai trò cụ thể đối với việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo như thế nào và các nội dung cụ thể ra sao thì cần phải được nghiên cứu tiếp

1.1.1.2 Lịch sử nghiên cứu ở Việt Nam

Ở Việt Nam từ đầu thế kỉ XX bắt đầu xuất hiện các tác phẩm văn học viết cho thiếu nhi, nhưng sau cách mạng tháng 8 năm 1945, nền văn học thiếu nhi mới chính thức được hình thành Và cũng với mục đích giáo dục đạo đức cho các em, văn học thiếu nhi

đã, đang phát triển hoàn thiện mình trên sự chuyển mình của nền văn học nói chung Vấn

đề giáo dục đạo đức cho trẻ mầm non nói chung và đặc biệt là giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua tác phẩm văn học nói riêng đã được một số nhà giáo dục cũng như người cầm bút sáng tác cho các em quan tâm nghiên cứu

Nhấn mạnh đến nhiệm vụ giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua thơ, truyện tác giả

Nguyễn Thu Thủy trong cuốn Giáo dục trẻ mẫu giáo thông qua truyện và thơ đã khẳng

định giá trị của một tác phẩm văn học đối với nhiệm vụ giáo dục đạo đức cho trẻ: “Thông qua các nhân vật trong tác phẩm văn học, trẻ nhận thức được khái niệm đạo đức, trẻ bộc

lộ tình cảm đạo đức đúng mức đối với các nhân vật và lấy đó làm bài học cho việc cư xử của mình” Trong giáo trình phương pháp cho trẻ làm quen tác phẩm văn học tác giả Hà

Nguyễn Kim Giang nhấn mạnh: “Có thể nói, những ấn tượng trẻ thu được trong những năm tháng đầu tiên của cuộc đời qua tác phẩm văn học rất sâu sắc nhiều ấn tượng vẫn được lưu giữ trong tình cảm, ý thức suốt đời người Trẻ em rất nhạy cảm với nội dung giáo dục đạo đức trong tác phẩm văn học(…) Giáo dục đạo đức là một trong những mặt quan trọng của sự phát triển nhân cách” Cũng đứng trên quan điểm này, nhà nghiên cứu văn học thiếu nhi Lã Thị Bắc Lí trong chuyện luận văn học thiếu nhi với giáo dục trẻ mầm non có viết: “Bằng cách này hay cách khác, văn học luôn vì con người và hướng con người tới những tình cảm tốt cảm Văn học thiếu nhi cũng vậy các sáng tác cho các

em luôn phản ánh những cái tốt, cái đẹp, nhằm giáo dục lòng nhân ái cho các em (…) Giáo dục lòng nhân ái là cơ sở hàng đầu giúp trẻ xác lập được các mối quan hệ tích cực với môi trường xung quanh và cuộc sống để từ đó trẻ có thể phát triển nhân cách một cách toàn diện Phạm Hổ là một trong số ít nhà văn chuyên tâm viết cho thiếu nhi Trải qua hơn 50 năm miệt mài sáng tác, Phạm Hổ đã để lại cho nền văn học thiếu nhi Việt Nam khoảng 25 tập thơ, 10 kịch bản sân khấu, hoạt hình… với những đóng góp lớn lao

ấy, các sáng tác của ông đã thu hút được đông đảo sự quan tâm của giới phê bình và bạn đọc Nhiều nhà nghiên cứu đã thể hiện sự ưu ái, ngưỡng mộ, cảm phục trước một tấm lòng vì tuổi thơ của Phạm Hổ trong những công trình nghiên cứu, bài báo, luận văn, luận án… Các công trình trên báo và tạp chí: Trên báo Văn nghệ số 373 Võ Quảng đã

viết bài Một cái nhìn kì thú yêu thương khi đọc tập Chú bò tìm bạn Ông nhận định “Với

mùi thơm của hoa trái với tiếng “ậm ò” của chú bò tìm bạn, trong tiếng gà “chiếp chiếp” tập thơ đưa các em về thế giới chính thức của mình Và cũng đưa những người lớn về những màu sắc, cảm xúc tươi mát từ lâu bị quên đi, nhưng mỗi lần nhớ lại trong lòng không khỏi chút bâng khuâng nhớ tiếc.”

Trên Tạp chí văn học số 6 năm 1964, Trần Thanh Địch có bài “Những người bạn nhỏ, Một tập thơ đáng yêu của các em” ông đã viết: “Những người bạn nhỏ còn có nhiều bài thơ nói về những con vật nhỏ, bạn hàng ngày của các em Những người “bạn nhỏ” ấy thường hay có sự chạm trán trái cựa gây ra từng chút kịch tính” Không đơn thuần là miêu tả, Phạm Hổ còn tạo dựng tính kịch cho chính tác phẩm của mình để thêm phần độc đáo và hấp dẫn Cũng nhận định giống Vũ Duy Thông nhưng có phần mở rộng hơn, nhà thơ Trần Đăng Khoa có những khám phá rất thú vị: “Phạm Hổ đã hiến dâng trọn vẹn cái phần tinh túy nhất của đời mình, của tâm hồn mình cho con trẻ Đọc thơ ông ta thấy

ông yêu trẻ con Mà không chỉ yêu, ông còn sùng bái chúng Vì thế nói đến ông ta vẫn quen nghĩ đó là thi sĩ chuyên viết cho thiếu nhi, viết bằng nhiều thể loại: thơ, truyện, kịch, thần thoại, rồi kịch bản hoạt hình…”

Trong bài viết Mười lăm năm viết cho thiếu nhi nhà thơ Đinh Hải đã viết: “Thơ Phạm Hổ nặng về khai thác những khía cạnh tình cảm của nhi đồng, Thơ anh giàu nhạc điệu, gần gũi với đồng dao Bạn đọc thường nhắc những bài thơ hay của anh như Xe cứu hỏa, Bắp cải xanh, Chú bò tìm bạn”

Trên Tạp chí văn học số tháng 3 năm 1989, phó giáo sư Vân Thanh có bài viết Phạm Hổ với tuổi thơ cũng có nhận định: “Không phải ngẫu nhiên, thơ Phạm Hổ tươi mát và rất trẻ Ông là một trong những nhà thơ thường xuyên có những buổi gặp gỡ, trò chuyện trao đổi với các em – Ông thường nói: người sáng tác cho thiếu nhi phải có tâm hồn tươi trẻ, phải hiểu trẻ, biết cách thâm nhập vào cuộc sống trẻ thơ”

Trong cuộc hội thảo về các tác giả viết cho thiếu nhi, nhà văn Nguyên Ngọc đã phát biểu: “Bạn (Phạm Hổ) vừa mở thêm ra một cánh cửa nữa và theo chân anh, bước ra cánh cửa ấy, ta bỗng gặp một chân trời hứa hẹn và mênh mông hơn, vừa gần gũi vừa mới

lạ, vừa quen thuộc vừa mỗi bước khiến ta lại ngạc nhiên” Công trình nghiên cứu được

in thành sách: phó giáo sư Vân Thanh đã tập hợp được rất nhiều bài viết phê bình về văn học thiếu nhi in thành tập Văn học thiếu nhi Việt Nam do nhà xuất bản Kim Đồng năm

2002 Nhà thơ Vũ Duy Thông cũng có bài “Con đường đến với trẻ thơ” ông phát biểu:

“Đọc thơ Phạm Hổ viết cho các em, ấn tượng đầu tiên để lại: đây là con người yêu trẻ thơ đến mức đắm đuối, không bao giờ no chán, một người luôn luôn khao khát tìm đến trẻ để hiểu và yêu quý chúng hơn nữa, một người muốn – không phải là đóng vai một người thầy giáo nghiêm nghị cất lời răn dạy phải trái mà là một người bạn chân thành của trẻ

Phạm Hổ đã từng nhận được nhiều giải thưởng trong các cuộc thi sáng tác cho thiếu nhi như: Tặng thưởng loại A trong những năm 1960 cho tác phẩm Chú vịt bông, giải A do Hội đồng Văn học thiếu nhi - Hội văn học Việt Nam trao tặng cho tác phẩm Những người bạn im lặng, giải thưởng Nhà nước về Văn học thiếu nhi đợt 1 năm 2001… Với những đóng góp lớn lao ấy, nhiều nhà nghiên cứu đã dành tặng Phạm Hổ niềm ưu ái,

sự ngưỡng mộ, cảm phục trước một tấm lòng hết mình vì tuổi thơ

1.1.2 Đạo đức và giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi

1.1.2.1 Khái niệm đạo đức

Đạo đức là một hiện tượng xã hội - là một hình thái ý thức đặc biệt phản ánh các mối quan hệ thực bắt nguồn từ bản thân cuộc sống của con người của xã hội loài người Trong đời sống của mỗi con người, quy luật tất yếu đòi hỏi họ phải tự ý thức được mục đích hành vi, hoạt động của mình trong quá khứ, hiện tại và trong tương lai Những hành

vi, hoạt động đó bao giờ cũng bị chi phối bởi các mối quan hệ giữa cá nhân với cá nhân,

cá nhân với cộng đồng, xã hội Nhằm đảm bảo quyền lợi cho tất cả các thành viên vươn lên một cách tích cực, tự giác, tạo thành động lực phát triển của xã hộ Đó cũng chính là những quy tắc, chuẩn mực trong hành vi đòi hỏi mỗi cá nhân phải tự giác thực hiện Dựa vào đó ta có thể đánh giá được hành vi của người nào đó có đạo đức hay không có đạo đức

Ngay từ xa xưa, từ phương Đông sang phương Tây cũng đã có rất nhiều quan niệm khác nhau về đạo đức, vậy đạo đức là gì?

Khổng Tử cho rằng: “Nơi đâu có lễ thì nơi đó có đạo đức, hành động theo lễ là hành động có đạo đức, còn trái với lễ là trái với đạo đức” Ông đã lí giải đạo đức bằng những phạm trù “nhân”, “lễ”, “nghĩa”, đó là những chuẩn mực xã hội mà con người xưa cần phải tuân theo “Nhân” là tình yêu thương giữa con người với con người, tình cả của con cái đối với cha mẹ, biết thông cảm sẻ chia với người khác khi gặp khó khăn “Lễ”,

“nghĩa” là hình thức biểu hiện ra bên ngoài của nhân

Theo từ điển Tiếng việt NXB từ điển Bách Khoa, 2005: “Đạo đức là những phẩm chất tốt đẹp của con người”

Theo chủ tịch Hồ Chí Minh: “Đạo đức là những chuẩn mực xã hội quy định thái

độ, hành vi của con người trong mối quan hệ với người khác và với mỗi cá nhân phải tu dưỡng vad rèn luyện” Quan điểm này là cơ sở nền tảng giúp chúng ta có thể hiểu một cách đầy đủ về đạo đức

Như vậy, nghiên cứu về đạo đức có nhiều cách khác nhau, trong đó các tác giả chủ yếu đi theo hai xu hướng:

Một là: Coi đạo đức là tổng hợp các nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội mà nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi, hoạt động của mình cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc chung của xã hội, trong mối quan hệ giữa con người với con người, giữa cá nhân với xã hội

Hai là: Coi đạo đức là hệ thống những quy tắc, chuẩn mực biểu hiện sự tự giác trong quan hệ giữa con người với con người, giữa con người với cộng đồng xã hội tự nhiên và với bản thân mình

Tóm lại, phạm trù đạo đức rất rộng nhưng nhìn chung các tác giả đều cho rằng:

“Đạo đức là hệ thống chuẩn mực, hành vi, thái độ, tình cảm của con người (chuẩn mực giá trị đạo đức) được quy định bởi những giới hạn mang tính quy luật tất yếu trong các quan hệ với con người, với tự nhiên, với bản thân, nhằm đảm bảo cho sự tồn tại, phát triển của cá nhân và cộng đồng.” Sự phát triển của đạo đức xã hội từ thấp đến cao như những nấc thang giá trị về sự văn minh của con người trên cơ sở phát triển của sức sản xuất vật chất và thông qua sự đấu tranh, gạn lọc, kế thừa mà nội dung đạo đức ngày càng tiến bộ, phong phú và hoàn thiện hơn

Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội góp phần quan trọng xây dựng mối quan

hệ giữa người với người, giữa cá nhân và xã hội Đạo đức còn có vai trò lớn lao giúp con người sáng tạo hạnh phúc và giữ gìn bảo vệ cuộc sống tốt đẹp của xã hội và phẩm giá của con người Với ý nghĩa đó đạo đức gồm các chức năng cơ bản sau:

- Chức năng giáo dục

Chức năng giáo dục của đạo đức được thể hiện ở chỗ nó hình thành cho con người những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực đạo đức, nhờ đó con người có khả năng lực chọn, đánh giá đúng đắn các hiện tượng đạo đức xã hội cũng như tự đánh giá những suy nghĩ, hành vi của bản thân Vì thế, việc giáo dục đạo đức góp phần quan trọng vào việc hình thàn, phát triển nhân các con người mới

- Chức năng điều chỉnh hành vi

Chức năng điều chỉnh hành vi của đạo đức gắn bó mật thiết với chức năng quản lí

xã hội Đặc biệt, đối với các quan hệ có liên quan đến lợi ích giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với xã hội Bản chất của sự điều chỉnh hành vi tức là quá trình đấu tranh

giữa cái thiện - ác, tốt - xấu, giữa cái lương tâm - vô lương tâm… Như vậy, chức năng giáo dục và chức năng tự điều chỉnh hành vi đạo đức gắn bó mật thiết với chức năng nhận thức

- Chức năng nhận thức

Các quan điểm, tư tưởng đạo đức là kết quả phản ánh đời sống xã hội nhưng lại là

đó được nhận thức, con người phân biệt được cái đúng, cái sai, cái tốt, cái xấu, cái thiện, cái ác trong đời sống Trên cơ sở đó mà định hướng một cách đúng đắn hành vi của mình trong thực tiễn

1.1.2.2 Khái niệm giáo dục đạo đức

Giáo dục đạo đức là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch nhằm trang bị cho trẻ những hiểu biết về các quy tắc, nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức, rèn cho trẻ những tình cảm và hành vi đạo đức phù hợp với yêu cầu xã hội mà trẻ đang sống Trên cơ sở đó hình thành những phẩm chất đạo đức, những nét tính cách của con người Việt Nam mới

Đạo đức thuộc về giá trị tinh thần của con người nên việc giáo dục đạo đức cho trẻ

là tiếp thu một giá trị tinh thần Triết học Mác Lênin cho rằng giáo dục đạo đức cho trẻ lứa tuổi mầm non là một trong những nhiệm vụ quan trọng góp phần giáo dục toàn diện nhân cách trẻ Các nhà giáo dục Xô Viết khẳng định: “Giáo dục đạo đức cho trẻ là sự kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục gia đình và nhà trường Với chương trình giáo dục ở vườn trẻ, nhà giáo đóng vai trò chủ đạo” Thông qua các hoạt động ở trường mầm non, những phẩm chất đạo đức tốt đẹp ở trẻ dần dần được hình thành, trẻ sẽ có một cách hiểu đúng đắn và thái độ thích hợp khi ứng xử

Như vậy, làm thế nào để những chuẩn mực giá trị đạo đức của xã hội trở thành chuẩn mực giá trị đạo đức của trẻ, giúp trẻ có thể tiếp thu một cách chủ động sáng tạo

Do đặc điểm lứa tuổi, vốn kinh nghiệm xã hội và khả năng tư duy của trẻ mầm non còn hạn chế, cho nên việc tiếp thu những giá trị tinh thần của xã hội, nhà giáo dục cần tạo cơ hội cho trẻ hòa nhập vào thực tiễn của cuộc sống thông qua các tác phẩm thơ, dưới sự hướng dẫn của cô giáo, trẻ thấy được mối quan hệ đạo đức, chuẩn mực đạo đức và từng bước chủ động tiếp thu làm giàu vốn sống của mình

Ở trẻ mầm non, cấu trúc tâm lí bên trong, đặc biệt là hệ thống những xúc cảm tình cảm của trẻ có nhiều biến động phức tạp, ý thức của trẻ đã xuất hiện nhưng chưa bền vững và chịu tác động của người lớn Ở trẻ nhỏ thể hiện rõ nét tính bắt chước, khi người lớn cho là tốt thì chúng cũng cho là tốt, khi người lớn cho là xấu thì trẻ cũng cho là xấu

Vì vậy, việc giáo dục những chuẩn mực đạo đức cho trẻ mầm non không chỉ thực hiện thông qua hoạt động dạy mà còn phải thực hiện ở mọi lúc mọi nơi qua sự gương mẫu của

cô giáo và những người lớn xung quanh trẻ

Như vậy giáo dục đạo đức cho trẻ lứa tuổi mầm non là quá trình tổ chức hướng dẫn, kích thích trẻ tích cực tham gia vào hoạt động để lĩnh hội những chuẩn giá trị đạo đức, văn hóa, xây dựng cho trẻ những phẩm chất đạo đức bên trong bao gồm: lòng nhân

ái, ý thức đạo đức, đồng thời bồi dưỡng cho trẻ những quy tắc hành vi ứng xử bên ngoài

và bên trong thống nhất với nhau

Quá trình hướng dẫn, kích thích hoạt động tích cực của trẻ phải được tổ chức phối kết hợp với các hoạt động hàng ngày (hoạt động tạo hình, hoạt động làm quen với môi trường xung quanh và đặc biệt là hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm thơ) và dựa trên những truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc, có như thế việc giáo dục đạo đức cho trẻ mầm non mới đạt hiệu quả cao

1.1.2.3 Đặc điểm của quá trình giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi

Trước hết giáo dục đạo đức có sự gắn kết chặt chẽ giữa quá trình học trên giờ học

và ngoài giờ học Thông qua các bài thơ, câu chuyện mà cô dạy trên giờ học, cô giáo rút

ra ý nghĩa giáo dục đạo đức cho trẻ ở cuối mỗi bài thơ, câu chuyện nhưng nếu chỉ dừng lại ở phạm vi cuối tiết học thì rất có thể trẻ sẽ quên nhanh, không đọng lại trong trí nhớ của trẻ lâu dài được cho nên cô giáo phải giáo dục trẻ mọi lúc, mọi nơi một cách thường xuyên, liên tục cả trên giờ học và ngoài giờ học bằng các phương tiện giáo dục khác nhau Tại các trường mầm non, các tiết văn học là hình thức cơ bản cho các em làm quen với tác phẩm văn học Trên những giờ học này trẻ được làm quen với những tác phẩm được quy định trong chương trình cho từng độ tuổi Thời gian của một tiết cho trẻ tiếp xúc với văn học không nhiều, với thời gian tối đa dành cho lứa tuổi mẫu giáo lớn là 30-

35 phút thì giáo viên cần phải giúp trẻ hiểu nội dung bài thơ, câu chuyện, hiểu tính cách, hành động, lời nói của nhân vật, cảm nhận những hình ảnh đẹp, nhịp điệu, vần, chủ đề, tư

tưởng của tác phẩm Tùy theo từng nội dung của tác phẩm mà cô giáo có thể tổ chức giờ học từ những địa điểm thích hợp, nhằm tạo cho trẻ một tâm trạng thoải mái, gần gũi với cuộc sống thực Với trẻ mầm non, hoạt động học chiếm một thời gian rất ngắn so với thời gian của các hoạt động khác, do đó giáo viên cần phải tận dụng những thời gian đón trẻ, trả trẻ, vui chơi, lúc di dạo chơi, tham quan để cho trẻ tiếp xúc với văn học Trong những thời gian ngoài giờ học này, giáo viên có thể đọc, kể cho trẻ nghe về tác phẩm mới hoặc

ôn luyện, củng cố nội dung của bài học trước qua đó giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua

ý nghĩa giáo dục của bài

Thứ hai, có sự định hướng thống nhất các yêu cầu, mục đích giáo dục giữa các tổ chức giáo dục trong và ngoài nhà trường Nếu muốn việc giáo dục trẻ đạt được hiệu quả cao nhất thì rất cần có sự thống nhất, cần sự phối hợp nhịp nhàng giữa các tổ chức giáo dục trong và ngoài nhà trường từ các khâu tổ chức, thực hiện… nhằm đạt được hiệu quả giáo dục cao nhất cho trẻ

Thứ ba là tính biện chứng, phức tạp trong quá trình phát triển, biến đổi về nhân cách của trẻ Quá trình biến đổi về nhân cách của trẻ là quá trình biến đổi lâu dài và cần phải có sự khéo léo trong cách giáo dục trẻ, ở từng độ tuổi, từng cá nhân trẻ lại có những nét tâm lí nổi bật khác nhau nên khi giáo dục cô cần lựa chọn cách thức giáo dục sao cho phù hợp với từng độ tuổi, từng giai đoạn phát triển Trẻ mầm non rất dễ hình thành những nét tính cách tâm lí nổi bật, trẻ có thể bộc lộ rõ cảm xúc của mình lúc vui, khi buồn, trẻ

có thể tỏ thái độ rất rõ ràng, dứt khoát đối với những nhân vật trong bài thơ, câu chuyện như yêu – ghét, tốt – xấu, dũng cảm – nhút nhát… vì thế cô giáo cần có sự am hiểu về trẻ, khéo léo lồng ghép những nội dung cụ thể để giáo dục trẻ một cách sâu sắc và đạt hiệu quả hơn

Đặc điểm thứ tư là tính lâu dài của quá trình hình thành, phát triển các phẩm chất đạo đức Tiếp theo, quá trình giáo dục đạo đức cho trẻ phát triển thông qua các hoạt động tập thể nghĩa là khi cho trẻ tham gia vào các hoạt động tập thể, trẻ dễ hòa mình vào các hoạt động chung từ đó có thái độ tích cực trong giao tiếp, trong cách ứng xử với bạn bè, thầy cô, biết đoàn kết và giúp đỡ lẫn nhau trong các hoạt động tập thể Đặc điểm cuối cùng, có sự tương tác lâu dài giữa nhà trường và đối tượng giáo dục, tính chất khó khăn trong việc đánh giá kết quả của sự phát triển đạo đức cá nhân

1.1.2.4 Ý nghĩa của việc giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi

Phẩm chất đạo đức của con người được hình thành dưới ảnh hưởng của hệ thống tác động có mục đích của giáo dục và điều kiện sống của trẻ ở trường mầm non và gia đình Giáo dục mầm non là khâu đầu tiên đào tạo nên nhân cách con người, có nhiệm vụ hình thành cơ sở ban đầu của nhân cách Do đó giáo dục đạo đức có vai trò quan trọng trong toàn bộ sự nghiệp giáo dục con người mới

Đạo đức là một giá trị được coi như là một nội dung quan trọng giáo dục ở nhà trường, gia đình và xã hội Giáo dục đạo đức góp phần hình thành và phát triển nhân cách con người ngay từ thuở ấu thơ Nhiệm vụ này cần được tiến hành từ gia đình đến nhà trường và xã hội nhưng trong một sự thống nhất với nhau Đó là một trong những mục tiêu quan trọng của chương trình chăm sóc giáo dục trẻ mầm non hiện nay, góp phần hình thành phát triển toàn diện nhân cách trẻ Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã rất quan tâm đến việc giáo dục đạo đức cho trẻ Người cho rằng: “Vì lợi ích mười năm trồng cây Vì lợi ích trăm năm trồng người” Bác đã dạy thiếu niên nhi đồng “Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào …khiêm tốn, thật thà, dũng cảm” Đây chính là nền tảng đạo đức chân chính của con người ở mỗi thời đại, nó đòi hỏi sự nghiệp trồng người của chúng ta phải hướng tới Theo

V A Xukhomoki “Giáo dục lòng nhân ái cần được bắt đầu ngya từ thuở ấu thơ … Đó là một mặt quan trọng nhất của việc hình thành đạo đức cho trẻ” Dạy trẻ yêu tổ quốc, yêu đồng bào, gắn bó tha thiết với quê hương, đất nước, sống thật thà, dũng cảm, không khoan nhượng với điều ác và sự lừa dối là điều hết sức cần thiết Tất cả những nội dung giáo này đều chứa đựng trong tác phẩm văn học thiếu nhi rất sâu sắc

Nhờ có giáo dục, đạo đức ở trẻ được hình thành và phát triển ở mức độ ngày càng cao, phạm vi càng rộng Những hiểu biết, nhu cầu về đạo đức, tình cảm đạo đức, đặc biệt

là hành vi thói quen đạo đức ngày càng phong phú và hoàn thiện Kết quả là trẻ dần hình thành và phát triển những cách ứng xử trong xã hội như: quan hệ với người thân trong gia đình, với bạn bè, thầy cô, mọi người, với thiên nhiên… Những câu ca dao, tục ngữ: “Bầu

ơi thương lấy bí cùng Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”, “Công cha như núi Thái Sơn Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra …” dạy trẻ biết ơn công sinh thành dưỡng dục của cha mẹ, biết hi sinh chia sẻ với mọi người …

` Dưới sự hướng dẫn của giáo viên trong các hoạt động ở trưởng mầm non, đặc biệt

là hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, trẻ hình thành những tình cảm bạn

bè, tình yêu thương cha mẹ, ông bà, tình đoàn kết gắn bó trong tập thể, biết chia sẻ, giúp

đỡ nhau trong cuộc sống Giáo dục đạo đức cho trẻ ngay từ lứa tuổi mầm non có vai trò

quan trọng, tuy nhiên nhiệm vụ này cần phải được tiến hành một cách tự nhiên, thoải

mái, không làm mất đi sự hồn nhiên, ngây thơ của trẻ

Như vậy, để xây dựng một nhân cách bền vững cho con người theo định hướng xã

hội chủ nghĩa phải lấy cái đức làm gốc thì ngay ở lứa tuổi mầm non đã rất cần sự quan

tâm giáo dục nhân cách toàn diện nói chung và giáo dục đạo đức nói riêng Trong QĐ

55/1990/BGD quy định mục tiêu giáo dục mầm non đã chỉ rõ: “Hình thành những cơ sở

ban đầu của nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa Việt Nam : Giàu lòng yêu

thương, biết quan tâm, nhường nhịn, giúp đỡ những người gần gũi…”

Các công trình nghiên cứu về tâm lí, giáo dục mầm non đều khẳng định: Cơ cấu

và cơ chế quan trọng của con người hình thành trong những năm đầu tiên của cuộc đời

trong đó 80% trẻ có tư cách đạo đức hình thành từ lứa tuổi mầm non Do đó việc giáo dục

đạo đức cho trẻ ngay từ lứa tuổi mầm non là rất quan trọng và cực kì cần thiết Đây chính

là phần “Người” nhất của mỗi con người, cho nên cần phải được quan tâm đúng mức

1.1.2.5 Nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi

* Giáo dục lòng nhân ái

Lòng nhân ái là tình thương yêu con người chính là nhân lõi của đạo đức mỗi

người vì thế cần phải coi trọng giáo dục đạo đức cho trẻ em bắt đầu từ tuổi thơ với một số

nội dung cơ bản sau đây:

Giáo dục tình yêu gia đình : Gia đình là tế bào của xã hội là môi trường giáo dục

đầu tiên của mỗi con người, là môi trường gắn bó đầu tiên của mỗi con người với người

khác Ở gia đình có tình yêu và trách nhiệm đầu tiên của mỗi con người (giữa ông bà cha

mẹ, anh chị em …) Nếu không có được tình yêu và trách nhiệm trong gia đình sẽ không

thể có được lòng nhân ái và tinh thần trách nhiệm của người công dân sau này Trẻ mẫu

giáo cần hiểu rằng, trong gia đình mọi người cần gắn bó thường xuyên trên tình ruột thịt

cần sông hòa thuận và quan tâm chăm sóc lẫn nhau Trong gia đình mọi người đều được

bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ, đó là mối quan hệ hết sức nghiêm túc, cần thiết cho

mỗi gia đìng và toàn thể xã hội mà mọi người phải tôn trọng (ví dụ tôn trọng quý mến cha mẹ, anh chị là trẻ em không nên quấy rầy cha mẹ đang bận làm hoặc anh chị đang học bài…)

Giáo dục tình yêu và sự quan tâm đối với mọi người từ trong gia đình đến nhóm bạn bè trường lớp mẫu giáo Yêu cầu trẻ biết sẵn sàng giúp đỡ cô giáo và bạn bè; kính trọng quan tâm giúp đỡ mọi người nhất là em bé, người già, người yếu, yêu quý, chăm sóc , nhường nhịn các em nhỏ, niềm nở chan hòa với mọi người

Giáo dục tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống, yêu vật nuôi cây trồng, …giáo dục trẻ ý thức bảo vệ thiên nhiên, chăm sóc động thực vật bảo vệ môi trường, góp phần làm cho môi trường thêm xanh sạch đẹp

Cùng với việc giáo dục lòng nhân ái, cần giáo dục cho trẻ những mầm sống ban đầu về lòng yêu nước, tự hào dân tộc, lòng biết ơn các danh nhân, các anh hùng dân tộc Thông qua việc làm quen với nền văn hóa dân tộc, tên tuổi các danh nhân (nhất là Bác

Hồ rất gần gũi và cùng kính yêu đối với các cháu mẫu giáo) các danh lam thắng cảnh, các ngày lễ lớn, những sự kiện và di tích lịch sử của dân tộc Việt Nam… Tất nhiên sự hiểu biết của trẻ mẫu giáo về nội dung này còn hạn chế, song nó là tiền đề cần thiết mang tính chất tiềm tàng để sau này phát triển tình cảm đạo đức đối với đất nước và dân tộc ở trẻ

Đối với trẻ 5-6 tuổi, trẻ đã biết tổ chức nhóm chơi, phân vai chơi và có thái độ cần thiết với các hành vi không đúng quy tắc sống của quan hệ bạn bè, chơi với bạn đã trở thành nhu cầu không thể thiếu của trẻ (vì thế trẻ trốn ông bà để ra chơi với bạn bè cùng tuổi bên hàng xóm và đã có ảnh hưởng lẫn nhau về tính cách hành vi đạo đức Giáo dục quan hệ bạn bè của trẻ em lúc này cần được đặc biệt quan tâm để qua đó cho trẻ có được

khái niệm về tốt, xấu, hư, ngoan và cách cư xử thế nào cho đúng (đoàn kết , thân ái, quan tâm đến nhau, giúp đỡ và học tập lẫn nhau…)

Từ quan hệ bạn bè mà nảy sinh quan hệ cộng đồng trẻ Mối quan hệ cá nhân trẻ với cả lớp có ý nghĩa lớn đến việc hình thành nhân cách trẻ.Trẻ rất thích tham gia vào hoạt động chung, một lời khen của tập thể có ý nghĩa lớn khích lệ và củng cố nét tính cách đẹp của trẻ, song trẻ cũng bắt chước những việc làm tự phát không hay của số đông

Vì vậy nhiệm vụ của cô giáo mầm non lúc này là phải xây dựng tập thể lớp thành lớp thân ái, có xu hướng đạo đức tốt đẹp, lớp có mối quan tâm lẫn nhau… để quan một tập thể lớp mà cô gây ảnh hưởng tốt đẹp đến việc hình thành nhân cách trẻ theo nguyên tắc “giáo dục trong tập thể” và bằng phương pháp giáo dục tác động song song của nhà giáo dục Xô Viết vĩ đại A X Macarenco

* Giáo dục các quy tắc lễ phép và các hành vi văn hóa

Trẻ mẫu giáo cần được giáo dục những quy tắc lễ phép như : Chào hỏi khi gặp người lớn tuổi quen biết ; biết cám ơn khi nhận sự giúp đỡ; biết xin lỗi khi làm phiền người khác Những quy tắc hành vi văn hóa ở những nơi công cộng (sạch sẽ, vệ sinh, không vứt hoa, làm hỏng cây, không vẽ bẩn, không làm ồn…) Có cách cứ xử có văn hóa với mọi người (giúp đỡ không trêu trọc người tàn tật , nâng đỡ và dỗ dành em bé ngã…) Những hành vi văn hóa trên là cơ sở để hình thành tính tốt của trẻ Người lớn cần giúp trẻ khẳng định những tính tốt và loại tính xấu, tìm ra nguyên nhân dẫn đến thói xấu để giúp trẻ khắc phục tình trạng này Một số tính tốt cần được xây dựng và khẳng định ở trẻ đó là:

Tính tự lập: Phù hợp với trẻ mẫu giáo cái gì cũng “cháu làm được” nên động viên tạo điều kiện cho cháu làm lấy những việc phù hợp với sức, nhất là lao động tự phục vụ

để trẻ không còn nhõng nhẽo, không ỷ lại vào người lớn

Tính mạnh dạn: Trong giao tiếp với mọi người, hồn nhiên thẳng thắn bày tỏ ý nghĩa và tình cảm thái độ của mình; sẵn sàng uống thuốc, tiêm chủng khi cần thiết; sẵn sàng hát múa khi người khác yêu cầu, không nhút nhát e dè, không sợ nước khi tắm rửa, không sợ ma, không sợ bóng đêm…

Tính kỉ luật: Biết nghe lời, biết tôn trọng những quy tắc chung, biết tự kiềm chế…

Cần chú ý là việc giáo dục những nét tính các và các quy tắc hành vi cho trẻ mẫu giáo phải phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và cả đặc điểm tâm lý cá nhân, không vì mục đích giáo dục mà làm trẻ già trước tuổi, mất tính ngây thơ hồn nhiên của trẻ

1.1.2.6 Nhiệm vụ của giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi

Trong mục tiêu giáo dục mầm non, phần nói về đạo đức cho trẻ em có viết:

“Hình thành ở trẻ những cơ sở đầu tiên của nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa Việt Nam: giàu lòng thương, biết quan tâm nhường nhịn giúp đỡ những người gần gũi (Bố mẹ, bạn bè, cô giáo…) thật thà, lễ phép, mạnh dạn, hồn nhiên.”

Đây chính là nhiệm vụ giáo dục đạo đức cho trẻ em tuổi mầm non, nhiệm vụ này nhằm hình thành cho trẻ những biểu tượng ban đầu về đạo đức và rèn luyện những thói quen tốt biểu hiện hành vi đạo đức của trẻ Khi rèn luyện các thói quen hành vi đạo đức cho trẻ mầm non, cô giáo cần giải thích để trẻ hiểu rõ các biểu tượng đạo đức, tại sao phải thế, như thế là tốt, xấu, ngoan, hư, đúng, sai, nên, không nên, đẹp và không đẹp trong hành vi đối xử và trong việc làm hằng ngày Từ việc làm cho trẻ có những biểu tượng đúng đắn về đạo đức, cần kích thích để trẻ có nhu cầu hình thành các động cơ hành

vi Bằng thực tiễn, các sự việc cụ thể trong đời sống trẻ em, cô giáo giải thích và định hướng cho nên hành động như thế nào? Ví dụ: Yêu lao động, yêu mến con người là biết giữ gìn đồ chơi, biết thân thiện với bạn bè, giúp đỡ bạn bè, chăn sóc vật nuôi, cây trồng, giúp đỡ người khác nhất là kính trọng người già, tàn tật ốm yếu Người bạn tốt là biết nhường nhịn đồ chơi, không làm mất lòng bạn, thỏa mãn việc chơi cùng nhau, quan tâm giúp đỡ bạn vượt qua khó khăn…

Cô giáo cần giúp trẻ hiểu biết về đạo đức một cách cụ thể gắn với cuộc sống thực của trẻ, giúp trẻ định hướng đến các giá trị ấy bằng sự ủng hộ cái hay, đẹp, đúng trong đạo đức mong muốn làm điều tốt và thực hành rèn luyện các thói quen hành vi đạo đức Nhiệm vụ giáo dục đạo đức đặt ra phải phù hợp với độ tuổi Ở trẻ 5-6 tuổi các biểu tượng đạo đức được làm rõ hơn và hình thành ở trẻ động cơ hành vi (muốn ngoan thì phải làm gì? Vâng lời cha mẹ, cô, thân ái với bạn bè, nhường nhịn đồ chơi cho bạn… để qua việc làm tốt mà đạt được bé ngoan, được khen được mọi người yêu mến)

Như vậy thì việc hình thành các động cơ hành vi đạo đức được thực hiện thông qua việc tổ chức các hoạt động khác của trẻ, tổ chức việc tiếp xúc giữa trẻ với nhau và với người lớn

Do tính chất tổng hợp của chương trình giáo dục mầm non và xuất phát từ lôgic của quá trình hình thành và phát triển nhân cách nên việc hình thành niềm tin, thái độ và hành vi đạo đức của trẻ mầm non đều được thực hiện đồng thời một lúc trong một quá trình gọi là quá trình giáo dục Sẽ là sai lầm nếu tách biệt các nhiệm vụ trên thành các khâu riêng biệt Điều này dễ dàng được chấp nhận chính trong việc giáo dục đạo đức cho trẻ em ở gia đình và tiếp nối ở trường mầm non

1.1.3 Tác phẩm thơ của Phạm Hổ đối với việc giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi

1.1.3.1 Vài nét về nhà thơ Phạm Hổ

Những ai quan tâm tới nền văn học Việt Nam hiện đại hẳn đều biết đến tên tuổi nhà văn Phạm Hổ Ông là một nhà văn chuyên viết cho thiếu nhi Hơn nửa thế kỉ cầm bút, Phạm Hổ đã tạo được một sự nghiệp văn chương phong phú gồm thơ chuyện và kịch

Phạm Hổ có bút danh là Hồ Huy Phạm Hổ sinh ngày 28 tháng 11 năm 1926 tại xã Nhơn An, huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định trong một gia đình nhà Nho có truyền thống văn học Ông có anh trai là nhà thơ Phạm Văn Ký và em trai là Phạm Thế Mỹ Được sinh

ra trong một gia đình có truyền thống thơ ca như vậy nên Phạm Hổ chịu ảnh hưởng rất nhiều từ những người thân khi sáng tác Đây chính là tiền đề để Phạm Hổ trở thành một trong những cây đại thụ của nền văn học nước nhà Quy Nhơn là nơi có nhiều danh lam thắng cảnh Những cảnh đẹp của quê nhà đã tạo nguồn cảm hứng cho Phạm Hổ trong rất nhiều trang viết của ông Mỗi khi có dịp viết về miền đất và con người Bình Định, Phạm

Hổ luôn tỏ ra say sưa với những tình cảm quê hương ngọt ngào, nhất là khi nó gắn liền với những ký ức tuổi thơ trong trẻo, mộc mạc mà thấm sâu trong lòng ông Đây cũng là mảnh đất giàu truyền thống yêu nước, là nơi nuôi dưỡng nhiều nhà thơ, nhà văn nổi tiếng như: Chế Lan Viên, Xuân Diệu, Hàn Mặc Tử… Ông đỗ bằng thành chung năm 1943 tuy nhiên do gặp tai nạn nên ông không thể ra Huế học bán trú tại trường quốc học Huế Ông làm thư kí công nhật cho tòa sứ Quy Nhơn để đỡ mẹ nuôi các em và tự học để thi tú tài Cái duyên với văn học nghệ thuật thực sự bắt đầu nơi ông khi cách mạng tháng 8 thành công, dẫu rằng ông vốn say mê văn học từ nhỏ Làm thư kí thường trực ở chi hội

văn hóa Cứu Quốc do nhà thơ Trần Mai Ninh phụ trách rồi dự học lớp hội họa kháng chiến liên khu 5 do họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung chủ nhiệm rồi đi thực tế sáng tác ở miền tây Bình Định Phạm Hổ vừa vẽ vừa làm thơ như ông thừa nhận có khi mơ làm thơ hơn vẽ Đến đầu năm 1950 Phạm Hổ được cử đi dự hội văn học toàn quốc ở Việt Bắc với tư cách

là nhà thơ trẻ liên khu 5

Trong khoảng thời gian 1952 - 1953, Phạm Hổ có “hai năm vàng” ở quê ông vừa làm công tác văn hóa thông tin vừa thâm nhập sâu vào thực tế đời sống để có thể hiểu thế nào là nông dân, thế nào là chân lấm tay bùn, thế nào là đầu tắt mặt tối Phạm Hổ xem đó

là một tư liệu cần thiết để một nhà văn sáng tác phục vụ nhân dân

Tháng 1 năm 1954 Phạm Hổ có mặt ở Hà Nội và làm công tác đối ngoại ở Hội Văn nghệ Trung Ương Sau Hiệp định Genevơ năm 1954, ông ra Bắc tham gia sáng lập Hội nhà văn miền Bắc (1957) và cũng là một trong những người đầu tiên hình thành nhà xuất bản Kim Đồng - nơi chuyên xuất bản văn hóa phẩm dành cho trẻ em Trong những năm chống Mĩ, Phạm Hổ làm việc trong nhiều cương vị ở nhà xuất bản Kim Đồng, nhà xuất bản Hội làm việc trong nhiều cương vị ở nhà xuất bản Kim Đồng, nhà xuất bản Hội Bình, Vĩnh Linh để lấy tài liệu sáng tác Đất nước thống nhất, Phạm Hổ vẫn tiếp tục đi nhiều nơi và sáng tác, nhất là sáng tác cho thiếu nhi Việt Nam.Với lòng yêu trẻ, yêu con người và cuộc sống thật đôn hậu nhà thơ Phạm Hổ đã đến với ngôi nhà tuổi thơ - Cung Thiếu Nhi Hà Nội ngay từ ngày đất nước được hoàn toàn giải phóng Trong suốt 30 năm vun trồng những mầm non, mặc dù tuổi cao nhưng nhà thơ Phạm Hổ không quản ngại vất

vả bất chấp thời tiết nắng mưa, bằng chiếc xe đạp mini cũ kĩ ông miệt mài đi từ nhà đến Cung Thiếu Nhi vào những ngày thứ 7, chủ nhật, để gặp gỡ tìm hiểu đời sống tâm hồn các em, dạy các em biết yêu cái đẹp, yêu thiên nhiên và gợi cho trẻ có cuộc sống phong phú về vật chất và về tinh thần Từ tình yêu thương con trẻ, ông đã truyền đạt những tình cảm, tình yêu đến cho tuổi thơ Các thế hệ học sinh được ông chăm sóc đã lần lượt trưởng thành và nhiều người đã trở thành những tài năng thật sự, họ mãi biết ơn sự dạy

dỗ của ông ừ năm 1983, ông là Phó trưởng ban đối ngoại của Hội Nhà văn Việt Nam và

là Chủ tịch Hội đồng văn học thiếu nhi của hội Ngày 4 tháng 5 năm 2007, Phạm Hổ qua đời ở tuổi 81 Song với thiếu nhi Việt Nam, ông già tóc bạc ấy vẫn mãi là người bạn thân thiết của tuổi nhỏ

Phạm Hổ sáng tác nhiều thể loại thơ, truyện ngắn, truyện vừa, tiểu thuyết và phê bình văm học… cho cả người lớn và trẻ em, nhưng nói đến Phạm Hổ trước hết phải nói

đến sự đóng góp của ông cho nền văn học thiếu nhi nước nhà, Ở lĩnh vực viết cho trẻ em, ông là một cây bút viết nhiều, viết tốt Đến nay ông đã in khoảng 20 tập thơ , 9 tập

truyện, 4 vở kịch cho trẻ em Những tác phẩm chính là Chú bò tìm bạn (tuyển tập thơ); Chuyện hoa, chuyện quả (6 tập truyện cổ tích mới); Nàng tiên nhỏ thành ốc (bộ 3 vở

kịch),…

Ông đã được trao nhiều giải thưởng văn học như :

- Tặng thưởng loại A cuộc vận động sác tác cho thiếu nhi (1957 - 1958), tập thơ Chú bò tìm bạn

- Tặng thưởng loại A cuộc vận động sáng tác cho thiếu nhi ( 1967 - 1968), tập thơ Chú vịt bông

- Giải chính thức về thơ viết cho thiếu nhi của Hội đồng văn học thiếu nhi, Hội Nhà văn Việt Nam (1985), tập thơ Những người bạn im lặng

- Giải thưởng cuộc thi sáng tác kịch bản cho thiếu nhi do hội nghệ sĩ sân khấu tổ

chức, vở kịch Nàng tiên nhỏ thành ốc…

- Giải thưởng nhà nước về văn học nghệ thuật

Ngoài ra Phạm Hổ còn có tập thơ, bài thơ và truyện được dịch và giới thiệu ở nước ngoài : Nga, Trung Quốc, Pháp, Đức…

Phạm Hổ còn là dịch giả của nhiều tác phẩm thơ , truyện thiếu nhi Trong những tác phẩm dịch có in đậm dấu ấn hồn thơ Phạm Hổ

Chúng tớ là cú con Chúng tớ cứ đứng luôn Khi ăn, chúng tớ không ngủ Khi ngủ chúng tớ không ăn

Phạm Hổ cũng là người ham thích hội họa Năm 1947, Ông là học viên của khóa Đào tạo hội họa ở liên khu V do họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung phụ trách Năm 1992, ông mở cuộc triển lãm tranh nhan đề “Hoa và trẻ em” (gồm 72 bức) ở nhà văn hóa thiếu nhi Hà Nội đã để lại ấn tượng khá sâu sắc trong lòng người xem Ông quan niệm, Vẽ tranh thực

ra cũng chỉ là một biểu hiện khác của công việc làm thơ mà thôi

1.1.3.2 Đặc điểm thơ Phạm Hổ viết cho thiếu nhi

Phạm Hổ có khoảng 20 tập thơ, thơ của ông thiên về lứa bạn đọc nhỏ tuổi Đây là lứa tuổi có đặc thù riêng về tâm lí tiếp nhận thơ ca, trên cơ sở hiểu biết về đối tượng Phạm Hổ đã không ngừng tìm tòi những nội dung những hình thức biểu đạt phù hợp,

khiến cho mỗi bài thơ là một niềm vui dành tặng cho các em Trong đó có những tác

phẩm chính: Em tre (1948) - Chú bò tìm bạn (1957) - Em thích em yêu (1958) - Những người bạn nhỏ (1960) - Bạn trong vườn (1967) - Từ không đến mười (1973) - Mẹ, mẹ ơi,

cô bảo (1980) - Những người bạn im lặng (1984) - Đỗ trắng đỗ đen (1991) - Cháu chọn hạt nào (1992) - Câu chuyện về Miu trắng (1993) Truyện: - Viết thư cho cha (1959) - Khẩu súng người ông (1960) - Cất nhà giữa hồ (1964) - Chuyện hoa, chuyện quả (tập 1, 1974) - Lửa vàng, lửa trắng (1976) - Chuyện hoa, chuyện quả (tập 2, 1982) - Tiếng sáo

và con rắn (Chuyện hoa, chuyện quả, tập ba, 1985) - Ngựa thần từ đâu đến (1986) - Những chú sẻ con (1988) - Hai vợ chồng và con voi quý (Chuyện hoa, chuyện quả, tập bốn, 1988) 11 - Chim lưu ly (Chuyện hoa, chuyện quả, tập năm, 1990) - Quả tim bằng ngọc (Chuyện hoa, chuyện quả, tuyển chọn, 1993) - Lửa vàng, lửa trắng, lửa nâu ( 1993)

Ông tâm niệm: “Đối với tôi được viết cho các em là cả một hạnh phúc” Rất nhiều lần ông đã phát biểu như vậy và tinh thần đó lại một lần nữa được ta bắt gặp trong Những bài thơ nho nhỏ: “Thật đơn sơ là hạnh phúc? Được viết cho các em Những bài thơ nho nhỏ” Thơ văn của Phạm Hổ được chọn lọc đưa vào giảng dạy ở các lớp mẫu giáo có các

bài thơ: Cô giáo, Xe chữa cháy, Bắp cải xanh, Sen nở, Tâm sự của cái mũi, Vì sao, Chùm thơ con gà và quả trứng… Ông còn có trên 50 đầu sách sáng tác cho thiếu nhi với nhiều

giải thưởng của Hội đồng thiếu nhi Việt Nam, Trung ương Đoàn tặng… Sự vất vả và cực nhọc của nghề cuối cùng đã kết tinh thành “những đứa con tinh thần” tạo nên niềm vui cho nhà thơ Cả cuộc đời Phạm Hổ đã yêu thương với một tình yêu đằm thắm mà ông dành trọn cho thế hệ trẻ Dường như ông luôn sống với niềm mong ước: làm sao cho các tác phẩm của mình đem đến cho tâm hồn các em chân, thiện, mĩ… Trong cuộc đời sáng tác của mình, phần lớn tâm huyết và bút lực Phạm Hổ dành cho thiếu nhi và ông đã đạt được những thành công xuất sắc nhất ở mảng thơ Chính vì vậy mà bạn đọc thường gọi ông là nhà thơ của tuổi thơ Phạm Hổ còn cho rằng “Trước khi viết cho các em nhà thơ phải là bầu bạn của các em” Phải hiểu được tâm tư, suy nghĩ và tình cảm của chúng Ông tâm sự: “Tôi đặc biệt chú ý đến tình bạn trong đời sống con người” Trong quá trình sáng tác, Phạm Hổ đã tìm ra một điều rất ý nghĩa: Thế giới xung quanh luôn là những người bạn của các em Các em có thể vui đùa bên những người bạn là thế giới cỏ cây, hoa lá, những người bạn là động vật, là đồ vật… Tất cả những người bạn ấy đều sống động, có hồn và gần gũi với các em Vì vậy Phạm Hổ đã tổng kết: “Thiên nhiên gợi cho chúng ta bao điều suy nghĩ về cuộc sống con người… bằng chín Phạm Hổ luôn tìm cho mình một

cách nhìn riêng, một phong cách riêng Thơ ông giản dị mà hấp dẫn, sâu sắc Để có những hình tượng đẹp, những bài học mang ý nghĩa nhân sinh, đến được với tâm hồn các

em, Phạm Hổ đã dụng công tìm tòi, sáng tạo những hình tượng nghệ thuật độc đáo, những hình thức nghệ thuật đa dạng Những điều đó đã tạo nên nét đặc sắc của thơ ông

* Nghệ thuật sử dụng chất liệu dân gian

Phạm Hổ đã ý thức được sự tác động của những yếu tố dân gian trong sáng tác cho thiếu nhi Cho nên ông luôn làm giàu thêm các yếu tố đó trong sáng tác của mình Lối nhại đồng dao Đồng dao là những câu hát dân gian có nội dung và hình thức phù hợp với trẻ em, thường do trẻ hát lúc vui chơi Đặc biệt, có thể do người lớn sáng tác, nhưng nhiều trường hợp do trẻ em sáng tác” Trước Phạm Hổ, đã có nhiều nhà thơ viết theo lối nhại đồng dao như Tú Mỡ với Mùa Xuân, Định Hải với Chồng nụ chồng hoa, Lữ Huy Nguyên với Chi chi chành chành…Đến Phạm Hổ, có thể nói, lối nhại đồng dao là một chất liệu đậm đặc và độc đáo của thơ ông Thơ ông viết cho các em thường theo lối nhại đồng dao Nhịp điệu bài thơ vui nhộn, các em có thể vừa đọc vừa kết hợp với vui chơi, nhảy múa, ca hát Bài thơ lúc này đóng vai trò như bài hát, dắt các em vào thế giới của những mối quan hệ với thiên nhiên, vạn vật, con người Về vấn đề này, Định Hải đã nhận xét rất chính xác: “Thơ anh uyển chuyển, giàu nhạc điệu, gần gũi với đồng dao” Các bài thơ của ông thường ngắn, câu thơ cũng ngắn, thường từ 2, 3 đến 4, 5 chữ phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ, kết hợp với cách ngắt câu, gieo vần ở những tiếng nhất định làm cho bài thơ càng thêm giàu nhạc tính, dễ thuộc, dễ nhớ Một trong những điển hình của

lối viết nhại đông dao là bài thơ Bắp cải xanh Bài thơ mở ra trước mắt các em màu sắc

tươi sáng, trong trắng non tơ của những búp cải

Bắp cải xanh Xanh man mát

Lá cải sắp Sắp vòng tròn

Búp cải non

Nằm ngủ giữa

Âm hưởng bài thơ vui nhộn như vừa kể vừa đọc giúp các em hình dung ra những

lá cải đan xếp vào nhau từng tầng tầng, lớp lớp cuộn mãi không rời Từ cây bắp cải này, các em sẽ tưởng tượng ra những trò chơi chuyền, đánh chắt, hay nhịp điệu của những bước nhảy dây…,các em sẽ được trở về với thế giới của những trò chơi dân gian, về với

văn hoá cổ truyền của dân tộc Nhà thơ Trần Thị Thắng nhận xét: “Thơ Phạm Hổ dễ thuộc, dễ nhớ bởi nó như những câu đồng dao dân dã, có những gắn bó thường ngày tưởng như rất đỗi bình thường cũng được đưa vào thơ như mười quả trứng tròn bỗng chốc được đưa vào thơ – bài thơ đơn giản mà ý tứ sâu nặng: Tình mẹ con Tác giả đã vận dụng vốn dân tộc: lối cổ tích đồng dao, với cả trò chơi vào thơ Tìm các trò “chơi ú tim”, tìm cả những sinh hoạt hàng ngày của các em bỗng chốc thành thơ” Trong những bài thơ dạng đồng dao, Phạm Hổ đặc biệt chú ý tới âm thanh nhịp điệu Đây là yếu tố tác động trực tiếp tới giác quan của trẻ Qua nhịp điệu, các em có thể nghe thấy rất nhiều tiếng động, tiếng kêu hình dung ra nhiều động tác, cử chỉ và gợi ra cho các em một cái gì

đó thật sôi nổi, háo hức…

Màu sắc cổ tích, huyền thoại Nghệ thuật sử dụng chất liệu dân gian trong thơ Phạm Hổ còn thể hiện ở màu sắc cổ tích, huyền thoại trong các tứ thơ Hình ảnh quả thị trong bài Thị lại gợi lên sự liên tưởng về câu chuyện Tấm Cám kì diệu năm xưa: “Bà kể:

“Thị này Ngày xưa cô Tấm Chui vào đây trốn Đợi ngày gặp vua…” (Thị ) Hình ảnh khế với các yếu tố thần kỳ bay bổng có sức hút kỳ lạ trong câu chuyện Ăn khế trả vàng lại được bắt gặp trong thơ Phạm Hổ: “ Ai nặn nên hình Khế chia năm cánh Khế chín đầy cây Vàng treo lóng lánh (Khế) Hay hình ảnh cây dưa hấu mềm yếu vẫn tảo tần, dịu dàng như người mẹ hiền sinh đàn con to nặng (Dưa hấu) gợi cho các em nhớ về sự tích Mai An Tiêm với quả dưa hấu trên đảo hoang sóng gió trong truyền thuyết năm xưa Và hình ảnh đôi dép thần kỳ của người chiến sĩ, của Bác Hồ trong thơ Phạm Hổ đã gợi cho các em nhớ về những chuyện cổ dân gian với đôi giày mỗi bước đi bảy dặm: “Thế kỷ hai mươi này… Có đôi dép thần kỳ Một cụ già thường đi… Đi vào trong lịch sử Chói ngời của dân ta…” (Đôi dép thần kỳ) Lại có những đoạn thơ đọc lên nghe như một câu đố dân gian

Ví dụ:

Đầu xanh mũ vua Mình vàng áo giáp Một trăm con mắt Nhìn quanh bốn bề

(Dứa) Hay:

Hoa như lửa bay Quả sơn vàng bóng

Hạt nằm như ong Từng bọng từng bọng

(Lựu) Hoặc:

Xù xì da cóc Mình đầy gai góc Tính rất hiền lành Trên cành dưới gốc

(Mít) Yếu tố dân gian trong thơ Phạm Hổ còn được thể hiện đậm đà trong hàng loạt những bài thơ ngụ ngôn của ông, kiểu như:

Ngỗng không chịu học Khoe biết chữ rồi Vịt đưa sách ngược Ngỗng cứ tưởng xuôi

Cứ giả đọc nhẩm Làm vịt phì cười Vịt khuyên một hồi Ngỗng ơi! Học! Học!

(Ngỗng và vịt)

Đó là những bài thơ mang tính giáo dục rất cao, cung cấp cho trẻ những kinh

nghiệm ứng xử trong cuộc sống Bài thơ Chuột anh và Chuột em phê phán chuột anh đã

ham ăn lại còn lợi dụng lòng tin của chính em mình; Nhện và muỗi lên tiếng cảnh báo về

cái giá của sự tò mò; còn Bồ câu và Ngan đưa ra bài học về sự cần cù tích tiểu thành đại:

Bồ câu rủ ngan trắng Cùng đi nhặt thóc rơi Ngan bảo: “Mấy hạt thôi Nhặt làm chi nhọc xác!”

Bồ câu nghiêm giọng đáp:

- Ấy! Chị đừng nói chơi!

Thóc ày biết đẻ đấy Mỗi hạt cứ thành đôi

Ngan nghe chỉ đứng cười, Mấy hôm sau lại đến

Lọ thóc của Bồ câu, Quả đã đầy ngang miệng Ngan giờ mới gạ chuyện

- Thóc đẻ thật đấy à?

Bồ câu cười rồi đáp:

- Chết tôi đùa đấy mà Thóc nào thóc lại đẻ Chỉ có công sức ta Nhặt mỗi ngày một ít Dồn lại hóa nhiều ra!

* Nghệ thuật sử dụng âm thanh, nhịp điệu độc đáo

Phạm Hổ đặc biệt chú ý tới âm thanh, nhịp điệu trong thơ viết cho các em bởi đó

là thứ tác động trực tiếp nhất tới giác quan của trẻ nhỏ Qua nhịp điệu, các em có thể nghe thấy rất nhiều tiếng động, tiếng kêu, hình dung được nhiều động tác, hành động được miêu tả trong bài Để tạo được ấn tượng đó, ông thường mô phỏng tiếng kêu của

những nhân vật được miêu tả, tạo một không khí vui tươi, rộn rã Ví dụ: bài thơ Tàu dài

với hai chữ mô phong nhịp chạy đều đặn của đoàn tàu kéo dài nhiều toa:

Hai toa

Ba toa Bốn toa

Bé đếm Đếm mãi Tàu còn Trôi qua

Bé dếm Còn đếm Đầu tàu

Đã xa…

Trong bài Xe chữa cháy, nhà thơ dã nhại tiếng còi xe “ Tí te…tí te” thành “ có

ngay! … có ngay!” Bài thơ này lúc đầu được kết thúc bằng câu nói: “ Tớ đây… tớ đây” nhưng sau đó, một cô dạy mẫu giáo góp ý, tác giả đã vui vẻ chấp nhận và sửa lại như vậy

Trong bài thơ Máy khâu, tiếng máy kêu “ Xạch, xạch, xạch” được mô phỏng thành

một lời reo vui: “ Sắp xong rồi, sắp xong rồi, sắp xong rồi!” nhịp thơ ba chữ dồn dập, hối

hả nghe như giục giã, như hứa hẹn…

Điển hình của nghệ thuật mô phỏng âm thanh tự nhiê có lẽ phải kể tới bài Sen nở Đây là mộ trong những bài tâm đắc nhất của ông Phạm Hổ đã chọn thể thơ phù hợp: thể thơ hai chữ, nhịp đều đều gợi lên nhịp đập của con tim vừa mãnh liệt, vừa khiêm tốn lặng

im ( khác với bài thơ Tàu dài, cũng thể thơ hai chữ nhưng nhịp dồn dập , mạnh mẽ), và

các em bé đã lớn lên từng ngày, từng giờ qua mỗi nhịp đập ấy:

- Con ơi Sen nở Không như Cửa sổ

Tay người

Mở ra Dịu dàng Sen nở Nhẹ hơn Hơi thở Chậm hơn Trăng đi

Mà sen

Nở đầy

Ao kia

Hồ nọ…

* Nghệ thuật sử dụng hình thức đối thoại và những câu hỏi tu từ

Ngoài việc sử dụng chất liệu dân gian và hệ thống âm thanh, nhịp điệu độc đáo, Phạm Hổ còn chú ý tái hiện lại những mẩu đối thoại - là những thắc mắc thường ngày của các em Có tới một phần tư số bài được viết theo kiểu này Bằng những câu hỏi - đáp, Phạm Hổ đã khơi gợi sức tưởng tượng, tư duy và nhận thức của trẻ về thế giới xung

quanh và qua đó, thiên nhiên, cuộc sống như bỗng sinh động hẳn lên Đây là sự ngạc nhiên, ngõ ngàng của em bé trước mùi thơm kì diệu của bông hoa hồng:

Có những câu hỏi - đáp gắn thiên nhiên với cuộc sống của các em

- Sao hoa sen, hoa đào Không nở cùng một lúc?

- Hoa chia nhau trực mùa Như các con trực lớp

có bao nhiêu câu hỏi” Không chỉ là nhữn câu hỏi do các em trực tiếp đặt ra Phạm Hổ còn tạo thêm những tình huống để các nhân vật tự hỏi Đây là một cuộc đối thoại của mẹ con nhà cua:

Cua con hỏi mẹ Dưới ánh trăng đêm:

- Cô lúa đang hát Sao bỗng lặng im:

Đôi mắt lìm dim

Mẹ cua liền đáp”

- Chú gió đi xa Lúa buồn không hát

(Lúa và gió) Không gian rộng rãi và phóng khoáng: một đồng lúa bao la, trăng vàng bát ngát Nhân vật chính là hai mẹ con nhà cua: cua con ngây thơ, cua mẹ dịu hiền, hai mẹ con nhà

họ đang nói chuyện với nhau Tác giả đã khéo léo đặt câu chuyện trong bối cảnh hài hòa, nên thơ, có gió, có trăng, có cô lúa đang hát, và cả chú gió đang đi xa nữa, làm cho không khí bỗng đầm ấm hẳn lên, như trong một gia đình vậy Đây cũng là đặc điểm tâm lí nổi bật của trẻ thơ, các em luôn nhìn thế giới trong cái toàn vẹn và xâu chuỗi các sự vật với nhau Điều đó cũng giải thích tại sao trẻ dễ tiếp nhận thơ Phạm Hổ

Có thể nói, những thắc mắc, những câu hỏi tạo sao thế này, tại sao thế kia đối với trẻ thơ không bao giờ dứt Tái hiện những mẩu đối thoại này, Phạm Hổ đã mở ra trước mắt các em biết bao điều kì lạ, nhằm giúp các em vươn tới những nhận thức mới mẻ đó cũng chính là những bài học thường thức đầu tiên của về thế giới tự nhiên, môi trường xung quanh

1.1.3.3 Giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi thông qua thơ của Phạm Hổ

Thơ Phạm Hổ chủ yếu viết cho thiếu nhi, thơ ông có sức hút đặc biệt đối với trẻ thơ với ngôn từ trong sáng dễ hiểu, hình ảnh thơ thân thiện, quen thuộc và đặc biệt có giá trị giáo dục đạo đức cho trẻ mạnh mẽ Thơ Phạm Hổ góp phần không nhỏ trong việc khêu gợi những tư tưởng, tình cảm, nuôi dưỡng tâm hồn niềm tin, hình thành thị hiếu thẩm mĩ

và lí tưởng thẩm mĩ cho trẻ

* Thơ Phạm Hổ giáo dục tình yêu thương gia đình, giáo dục trẻ biết quý trọng và

có những thái độ đúng đắn với những người thân yêu của mình

Gia đình là môi trường có tác động to lớn đến sự hình thành và phát triển mọi mặt

về thể chất cũng như tinh thần, đặc biệt về tình cảm đạo đức của con trẻ Tổ ấm của trẻ thơ là gia đình, là môi trường văn hóa, được tạo dựng trên cơ sở tình yêu thương, đùm bọc lẫn nhau của những người thân trong gia đình Gia đình Việt Nam có rất nhiều những truyền thống tốt đẹp, các truyền thống tốt đẹp ấy đều được phản ản trong các tác phẩm

văn học trong đó có thơ của Phạm Hổ và kể đến đó là bài thơ U ốm , là bài thơ nói về tình

cảm của người con dành cho mẹ của mình, khi mẹ ốm đã biết quan tâm lo lắng cho mẹ, biết chăm sóc mẹ để mẹ mau khỏi bệnh, dù vẫn phải đi học nhưng luôn nghĩ về mẹ , chỉ mong mau mau được trở về nhà với mẹ Bài thơ đã tái hiện một bức tranh đẹp về tình

cảm thiêng liêng giữa hai mẹ con và trở thành mọt tấm gương sáng để cho bạn đọc noi theo

Bài thơ Củ khoai của bé của nhà thơ Phạm Hổ là một bài thơ rất ý nghĩa nói về sự

hiếu thảo của những người con dành cho cha mẹ của mình

… Thương bố, thương mẹ Riêng em loay hoay Tìm một củ khoai Vùi vào tro nóng

Từ nơi sơ tán Khoai về đến nhà

Mẹ nhận bóc ra Nửa bên còn sống

Khoai vẫn ngon lắm Lòng con ngọt bùi Mắt mẹ rơm rớm Khoai cầm chia đôi…

Một thời nghèo khó, vật chất thì thiếu thốn nhưng tình cảm của con người dành cho nhau

là vô bờ bến, con thương cha mẹ nơi xa đói khổ, nên dù chỉ là một củ khoai cũng muốn gửi cho cha mẹ, củ khoai nhỏ bé nhưng lòng con đong đầy, sống một nửa nhưng vẫn ngon vẫn ngọt và việc làm của những đứa trẻ đã khiến họ rất hạnh phúc và tự hào về con của mình, những người con hiếu thảo là tấm gương cho mọi thế hệ cần học tập đặc biệt là trẻ nhỏ

* Thơ Phạm Hổ còn giúp trẻ biết bày tỏ tình cảm với thầy cô, bạn bè, biết đoàn kết giúp đỡ bạn

Ngoài tình cảm gia đình, trong cuộc sống mỗi người đều có một quan hệ tình cảm thân tình được tạo ra trong qua trình hoạt động và giao lưu đó là tình bạn, thơ Phạm Hổ góp phần hình thành ở trẻ một tình bạn đẹp đẽ, thân thiết, đoàn kết, biết giúp đỡ nhau trong

lúc hoạn nạn khó khăn Bài thơ Chú bò tìm bạn là một bài thơ như thế :

Mặt trời rúc bụi tre

Buổi chiều về nghe mát

Bò ra sông uống nước Thấy bóng mình ngỡ ai

Bò chào: “Kìa anh bạn Lại gặp anh ở đây!”

Không chỉ giáo dục trẻ ở mặt tình cảm đạo đức mà còn giáo dục trẻ hành vi văn hóa, giáo dục trẻ giữ gìn vệ sinh thân thể:

Mẹ, mẹ ơi cô bảo Bàn tay như búp lan Phải giữ sao cho sạch Tay bẩn lo rửa ngay Tránh bẩn sang áo, sách

Trẻ thấy được việc giữ gìn vệ sinh cá nhân là một việc quan trọng, nó sẽ giúp trẻ bảo vệ sức khỏe, và giúp cơ thể trở nên sạch đẹp hơn từ đó trẻ ý thức được việc sạch sẽ không chỉ riêng cá nhân trẻ mà còn sâu rộng hơn là việc giữ gìn vệ sinh môi trường xung quanh trẻ

Ngoài ra còn giáo dục trẻ cách ứng xử có văn hóa

Mẹ, mẹ ơi cô bảo:

“Cháu ơi, chơi với bạn Cãi nhau là không vui Cái mồm nó xinh thế Chỉ nói điều hay thôi”

Cho trẻ thấy rằng là một đứa trẻ ngoan thì luôn phải biết nói những điều hay, không được chửi nhau hay cãi nhau với bạn, còn với người lớn trẻ luôn phải học cách lễ phép, hỏi hay trả lời người lớn phải có đầu có cuối không được nói trống không, gặp người lớn phải

biết tự giác chào hỏi Thơ Phạm Hổ tạo cho trẻ cảm giác gần gũi, dễ nhớ, dễ hiểu, thơ tác động trực tiếp đến tâm hồn trẻ một cách nhẹ nhàng giúp trẻ biết điều chỉnh hành vi của mình sao cho đúng

* Thơ Phạm Hổ còn giáo dục trẻ tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước

Vẻ đẹp của thiên nhiên được nhà thơ Phạm Hổ tái hiện lên một cách chân thực nhưng luôn pha chút vẻ vô tư hồn nhiên, gần gũi quen thuộc như chính tâm hồn của những đứa trẻ vậy, đọc thơ Phạm Hổ trẻ thấy vạn vật như đang có sức sống, biết vui biết buồn, …trẻ thấy được ích lợi của những con vật, cây cối, hay các hiện tượng tự nhiên

trong cuộc sống Một bài thơ rất quen thuộc với trẻ như bài Đàn gà con, bài thơ miêu tả

những chú gà con thật ngộ nghĩnh và đáng yêu làm sao

Mười quả trứng tròn

Mẹ gà ấp ủ Mười chú gà con Hôm nay ra đủ Lòng trắng lòng đỏ Thành mỏ thành chân

…

Từ mười quả trứng tròn trong sự yêu thương đùm bọc của mẹ, mười chú gà con đã

“ra đủ” Hình ảnh “lòng trắng, lòng đỏ/Thành mỏ, thành chân” không những cung cấp cho trẻ kiến thức về môi trường xung quanh mà còn cho trẻ thấy một tình yêu thiết tha

mà tác giả dành cho thế giới loài vật Dưới con mắt của trẻ thơ những chú gà con thật xinh xắn, dễ thương , trẻ sẽ yêu quý những chú gà đó rất nhiều

Hay như những bài thơ nói về thế giới thực vật cũng rất phong phú và ngộ nghĩnh,

mở ra cho trẻ những chân trời tri thức mới lạ mà cũng từng rất gần gũi

Chị ơi vì sao Hoa hồng lại khóc Không phải đâu em Đấy là hạt ngọc Người gọi là sương Sao đêm gởi xuống Tặng cô hoa hồng

Từ bài thơ Bướm em hỏi chị trẻ đã biết được giọt nước trên những cánh hoa hồng

chính là những “giọt sương” long lanh, chúng thật đẹp như những viên ngọc trong suốt vậy, trẻ trở nên thích thú và có tình yêu với thiên nhiên hơn qua ngòi bút của nhà thơ Phạm Hổ

Trẻ biết được lợi ích của một loại phương tiện giao thông qua bài thơ Xe chữa cháy, biết được lợi ích của tấm biển báo qua bài thơ Bảng chỉ đường, … còn rất nhiều

những bài thơ khác nữa của tác giả Phạm Hổ giúp bồi dưỡng tình cảm và phát triển nhận thức cho trẻ

1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài

1.2.1 Mục đích điều tra

Tìm hiểu về thực trạng việc tổ chức và sử dụng thơ Phạm Hổ nhằm giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi của giáo viên mầm non hiện nay trên địa bàn xã Tiên Du huyện Phù Ninh tỉnh Phú Thọ

1.2.2 Nội dung điều tra

- Nhận thức của giáo viên mầm non về việc giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6 tuổi

- Thực trạng việc tổ chức cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học và việc sử dụng thơ Phạm Hổ cho trẻ 5-6 tuổi

- Biểu hiện về đạo đức của trẻ 5-6 tuổi thông qua thơ Phạm Hổ

1.2.3 Đối tượng điều tra

Điều tra 50 giáo viên đang dạy ở trường mầm non Tiên Du xã Tiên Du

1.2.4 Thời gian điều tra

- Từ tháng 11/2017 đến tháng 2/2018

1.2.5 Phương pháp điều tra

- Sử dụng phiếu điều tra Anket

- Quan sát việc tổ chức cho trẻ làm quen và sử dụng thơ Phạm Hổ do giáo viên tổ chức

- Đàm thoại với giáo viên

- Xử lí số liệu bằng toán thống kê

1.2.6 Kết quả điều tra thực trạng

1.2.6.1 Nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức cho trẻ

5-6 tuổi

Kết quả cho thấy 100% giáo viên đều nhận thấy tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức đối với sự phát triển nhân cách của trẻ, Nhưng giáo dục đạo đức không đơn thuần chỉ là việc dạy trẻ biết gọi dạ bảo vâng, biết nghe lời người lớn như mọi người thường nghĩ mà giáo dục đạo đức còn là việc dạy trẻ biết làm việc tốt, việc giúp ích cho cuộc sống…

Vì có sự nhận thức khác nhau nên giáo viên có những quan niệm khác nhau về việc giáo dục đạo đức cho trẻ Vì vậy kết quả cho thấy số giáo viên có ý kiến đúng còn ít Sau khi thăm dò ý kiến của 50 giáo viên cơ sở về nhận thức của họ về giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo tôi thu được kết quả như sau:

- Sự cần thiết của việc giáo dục đạo đức cho trẻ mầm mon:

100% giáo viên đều cho rằng việc giáo dục đạo đức cho trẻ mầm non là rất cần thiết Như vậy giáo viên đã có nhận thức đúng đắn về vai trò và sự cần thiết của việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo Hầu hết giáo viên mầm non đều nhận thấy rằng giai đoạn trẻ mầm non là giai đoạn tiền đề cho sự hình thành và phát triển nhân cách sau này của trẻ, đặc biệt là trẻ mẫu giáo Vì ở giai đoạn này đời sống tình cảm ở trẻ phát triển khá mãnh liệt, đặc biệt là tình cảm thẩm mĩ - đạo đức Lúc này tính hình tượng và tính dễ xúc cảm cho phối mạnh mẽ hoạt động tâm lí của trẻ mẫu giáo, đây là thời điểm thuận lợi để xây dựng nền tảng đạo đức cho mỗi người

- Nhận thức của giáo viên về nhiệm vụ, nội dung, phương tiện giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo:

Hầu như các giáo viên đã nhận thức đúng đắn và toàn diện về nhiệm vụ, nội dung,

và phương tiện giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo Có nhận thức như vậy bởi giáo viên

đã nắm bắt được mục tiêu cần đạt được về lĩnh vực tình cảm đạo đức cho trẻ mẫu giáo, trong các buổi tập huấn hay những buổi trao đổi kinh nghiệm các giáo viên đều nói về vấn đề này để đưa ra mục tiêu cho toàn chủ điểm cho từng hoạt động cụ thể Đây là cơ sở

để giáo viên khai thác và lồng ghép nội dung giáo dục giáo dục đạo đức cho trẻ một cách toàn diện và đạt hiệu quả

1.2.6.2 Thực trạng việc tổ chức cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học và việc sử dụng thơ Phạm Hổ cho trẻ 5-6 tuổi

- Nhận thức của giáo viên về mục đích của việc cho trẻ làm quen tác phẩm văn học

Với vấn đề này có 35/50(chiếm 70%) giáo viên cho rằng mục đích của việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là phát triển toàn diện các mặt đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ cho trẻ, tuy nhiên, các cô chưa chỉ ra giáo dục toàn diện cụ thể là như thế nào 15/50 (chiếm 30%) giáo vien cho rằng mục đích chính của việc cho trẻ làm quen tác phẩm văn học để phát triển ngôn ngữ, cung cấp các kiến thức về thế giới xung quanh và cho trẻ làm quen với chữ viết Như vậy các cô chưa nắm được mục đích chính của việc cho trẻ làm quen tác phẩm văn học là gì? Do đó hiệu quả đạt được chưa cao Sở dĩ có nhận thức như vậy là do trình độ chuyên môn chưa cao, khả năng am hiểu tác phẩm văn học còn hạn chế, các cô chưa thấy được vai trò của tác phẩm văn học trong việc giáo dục toàn diện cho trẻ nói chung và giáo dục đạo đức nói riêng

- Giáo viên sử dụng tác phẩm văn học để giáo dục đạo đức cho trẻ với tần suất như thế nào

Với vấn đề này giáo viên đều khẳng định rất thường xuyên sử dụng tác phẩm văn học để giáo dục đạo đức cho trẻ Các cô cho rằng sử dụng tác phẩm văn học để giáo dục lòng nhân ái cho trẻ , tuy nhiên giáo dục cụ thể những mặt nào giáo viên chưa nắm được Hầu hết các cô đều cho rằng so với các hoạt động khác để giáo dục đạo đức cho trẻ thì cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học sẽ đem lại hiệu quả cao nhất Hơn nữa cho trẻ làm quen tác phẩm văn học cũng rất dễ dàng để dạy trẻ mọi lúc mọi nơi, trong các hoạt động ngoài trời, hoạt động chiều…

Tuy nhiên vẫn còn có cô giáo quan niệm rằng trẻ còn nhỏ việc giáo dục đạo đức chưa quan trọng lắm Đặc biệt đa số các cô vãn còn thiếu kiến thức và phương pháp giáo dục đạo đức cho trẻ Thiếu sự cảm thụ văn học nên chưa biết được lợi ích từ tác phẩm văn học mang lại để giáo dục đạo đức cho trẻ 70% giáo viên cho rằng thơ văn rất cần thiết để giáo dục đạo đức cho trẻ mầm non vì nó là món ăn tinh thần không thể thiếu của