NHÀ nước và vấn đề NÂNG CAO VAI TRÒ của NHÀ nước trong điều KIỆN HIỆN NAY ở nước TA 2021

Tổ chức chính trị duy trì trật tự xã hội Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị, một bộ máy chuyên làm nhiệm vụ cưỡng chế và thực hiện các chức năng đặc biệt của xã hội

1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

=====000=====

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC

NHÀ NƯỚC VÀ VẤN ĐỀ NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC

TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY Ở NƯỚC TA

Sinh viên thực hiện: Ngô Hải Anh

Mã SV: 2114810009

Lớp Anh 2, Khoa Kế toán - Kiểm toán Lớp tín chỉ: TRI114(GD1+2-HK1-2122)K60.5 Giảng viên hướng dẫn: Ths Trần Huy Quang

Hà Nội – 12/2021

2

MỤC LỤC

Trang Lời mở đầu 5

1.1.1 Hiện tượng xã hội bảo vệ giai cấp cầm quyền 6 1.1.2 Tổ chức chính trị quản lý trật tự xã hội 7

1.2.1 Nguồn gốc dựa trên học thuyết phi Mác xít 8 1.2.2 Nguồn gốc dựa trên học thuyết Mác xít 10

3

Mục 2: Vấn đề nâng cao vai trò của nhà nước trong điều kiện 18 hiện nay ở nước ta

2.1 Thực trạng hiện nay về tình hình xây dựng nhà nước trong 18

thời gian qua 2.2 Chính sách đã thực hiện và đề xuất giải pháp nâng cao 19

vai trò của nhà nước ở nước ta hiện nay 2.2.1 Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa 19

của dân, do dân, vì dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng 2.2.2 Tăng cường vai trò lãnh đạo của đảng đối với 19

nhà nước 2.2.3 Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức trong sạch, 19

có năng lực

2.3 Phạm vi thực hiện nâng cao vai trò của nhà nước trong 22

điều kiện hiện nay ở nước ta

4

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nước Việt Nam ta là một nước đầy tiềm năng phát triển với các nguồn lực dồi dào Những tiềm năng ấy là điều không thể phủ nhận, song ta vẫn phải thừa nhận nước ta vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức và bất lợi Bên cạnh những thách thức như chất lượng nguồn lao động còn non trẻ, hứng chịu nhiều thiên tai hàng năm,…, nước ta còn phải đối mặt với vấn đề an ninh quốc gia, nhất là trong bối cảnh có nhiều thế lực lăm le trong và ngoài nước, chống phá, đi ngược lại chính sách của Đảng và Nhà nước Đã có nhiều công trình khoa học được công bố, nhiều ý kiến được đưa ra trong các phiên họp Đại hội của Đảng về vấn đề trên Không ít các văn bản của Đảng và Nhà nước liên quan đến các chủ đề trên đã được ban hành và đi vào đời sống Tuy nhiên, vẫn chưa có công trình được công bố nào nghiên cứu kỹ lưỡng về vấn đề này, vì vẫn còn tồn đọng tình trạng quan liêu, tham nhũng, …, trực tiếp và gián tiếp làm sai lệch quan điểm của nhân dân về Nhà nước

Trong bối cảnh dịch COVID-19 có nhiều chuyển biến khó lường, tinh thần đoàn kết và đùm bọc vốn có của nhân dân ta lại được phát huy hơn bao giờ hết Cùng với tinh thần thiêng liêng ấy, nước ta cần có chung tiếng nói và đường lối dưới sự dẫn dắt của một tổ chức lãnh đạo cấp cao mang tầm quốc gia Vậy nên, nhân dân cần được trang bị thêm kiến thức về Nhà nước để cùng chấp hành, đồng lòng vượt qua đại dịch

Xã hội hiện đại hóa, sự phát triển nhanh chóng mặt của công nghệ tạo đòn bẩy thúc đẩy sự giao thoa giữa các nền văn hóa, ảnh hưởng mạnh mẽ đến giới trẻ Với những người trẻ chưa hoàn thiện về mặt nhận thức và vốn kinh nghiệm sống, nếu không có hiểu biết về Nhà nước và quốc gia, họ có thể dễ dàng “hòa tan” vào nền văn hóa khác, thậm chí cho phép bản thân quyền tùy tiện tiếp thu cả những

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở giải thích Nhà nước và làm rõ vấn đề nâng cao vai trò của Nhà nước trong điều kiện hiện nay ở nước ta, tiểu luận đề xuất một số giải pháp khả thi nhằm nâng cao nhận thức của nhân dân ta về vai trò của Nhà nước, của bộ máy lãnh đạo cao nhất, từ

đó gián tiếp định hướng hành vi của nhân dân sao cho phù hợp với chuẩn mực xã hội và luật pháp nước Việt Nam

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Tổng quan về nhà nước (khái niệm, nguồn gốc, bản chất, đặc trưng, chức năng và các kiểu, hình thức)

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Vấn đề nâng cao vai trò của Nhà nước trong điều kiện hiện nay của nước ta

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Thứ nhất, tổng quan những nghiên cứu có liên quan đến Nhà nước trong suốt giai đoạn hình thành và phát triển

Thứ hai, làm rõ thực trạng nhận thức về vai trò của Nhà nước trong nhân dân ta và phân tích nguyên nhân và kết quả ngắn hạn và lâu dài, mặt tốt và mặt xấu còn tồn đọng của thực trạng ấy

Thứ ba, chỉ ra và phân tích những chính sách, phương pháp đã được thực hiện nhằm nâng cao vai trò của nhà nước trong điều hiện hiện nay của nước ta

Thứ tư, đề xuất thêm các chỉnh sửa trong các chính sách, phương pháp đã áp dụng

và các giải pháp khả thi khác dưới góc nhìn mới nhằm nâng cao vai trò của Nhà nước trong điều kiện hiện nay của nước ta

6

Mục 1 TỔNG QUAN VỀ NHÀ NƯỚC 1.1 Khái niệm về Nhà nước

1.1.1 Hiện tượng xã hội bảo vệ giai cấp cầm quyền

Nhà nước là một hiện tượng xã hội phức tạp, tồn tại ở trong các xã hội có giai cấp và có đấu tranh giai cấp Sự phát triển của lực lượng sản xuất xã hội làm xuất hiện sản phẩm thặng dư, kéo theo chênh lệch lớn về giàu nghèo, chế độ tư hữu, phân chia giai cấp Tất cả những điều trên là tiền đề cho sự xuất hiện mâu thuẫn giai cấp gay gắt, cần một tổ chức có thể “làm dịu” mâu thuẫn sâu sắc này

Vì vậy, Nhà nước có mỗi liên hệ mật thiết với mâu thuẫn xã hội, giống như V.I Lênin đã từng khẳng định “Nhà nước là sản phẩm và biểu hiện của những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được Bất cứ ở đâu, hễ lúc nào và chừng nào mà,

về mặt khách quan, những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được, thì nhà nước xuất hiện Và ngược lại, sự tồn tại của nhà nước chứng tỏ rằng những mâu thuẫn giai cấp là không thể điều hòa được”

1.1.2 Tổ chức chính trị duy trì trật tự xã hội

Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị, một bộ máy chuyên làm nhiệm vụ cưỡng chế và thực hiện các chức năng đặc biệt của xã hội, bảo vệ địa vị của giai cấp cầm quyền Sau khi xuất hiện chế độ tư hữu, giai cấp giàu hơn cần và đã lập nên một tổ chức do họ cầm quyền, sử dụng như phương tiện thống trị và đàn áp các giai cấp khác Trong lịch sử thời kì xuất hiện công xã nguyên thủy, cùng với sự tan rã của thị tộc, những người có cùng huyết thống không còn sinh sống trên địa bàn nhất định nữa Họ đã di chuyển và thực hiện các công việc khác nhau Thị tộc tan rã đòi hỏi một tổ chức khác thay thế thị tộc quản lý xã hội, điều hòa mâu thuẫn giai cấp đang căng thẳng

Vì lẽ đó, Nhà nước ra đời với tư cách là tổ chức quản lý xã hội Ph Ăngghen

đã từng chỉ ra “Nhà nước chẳng qua chỉ là một bộ máy của một giai cấp này dùng để trấn áp một giai cấp khác, điều đó trong chế độ Cộng hòa dân chủ cũng hoàn toàn

7

giống như trong chế độ quân chủ”.Loài người đã từng chứng kiến sự ra đời của Nhà nước phong kiến, nhà nước sử dụng quyền lực chính trị nhằm duy trì trật tự xã hội và bảo vệ lợi ích của giai cấp địa chủ phong kiến Hay sau đó, Nhà nước tư bản ra đời sử dụng quyền lực chính trị để bảo vệ địa vị thống trị của giai cấp tư sản

1.1.3 Hai luồng quan điểm về nhà nước

Có hai loại quan điểm về nhà nước do nhận thức và phương pháp tiếp cận của từng gia cấp là khác nhau, chủ yếu xoay quanh những vấn đề cơ bản của: nguồn gốc, bản chất, chức năng, các kiểu và hình thức Đó là quan điểm Mác xít (quan điểm dựa trên chủ nghĩa Mác Lenin về hiện tượng nhà nước) và quan điểm phi Mác xít Đây là hai quan điểm nền tảng, là phương diện chính để nghiên cứu các vấn đề cơ bản của nhà nước

1.2 Nguồn gốc của nhà nước

1.2.1 Nguồn gốc dựa trên học thuyết phi Mác xít

Nguồn gốc của Nhà nước dựa trên học thuyết phi Mác xít bao gồm các thuyết cổ trong lịch sử loài người, thậm chí có thuyết dựa trên chủ nghĩa duy tâm

Thứ nhất, học thuyết cổ điển nhất về nguồn gốc nhà nước là thuyết thần học Học thuyết cho rằng nhà nước được tạo ra bởi lực lượng siêu nhiên, có quyền lực vĩnh cửu, bất biến; sự phục tùng quyền lực ấy là bất biến Đây là học thuyết đi ngược lại hoàn toàn quan điêm của Lênin về nguồn gốc của nhà nước (xem trong mục Nguồn gốc dựa trên học thuyết Mác xít dưới đây)

Thứ hai, thuyết gia trưởng Nhà nước được hình thành dựa trên mô hình gia đình

Là một gia đình lớn, được hình thành bởi nhiều gia đình trong xã hội Về quyền lực, đứng đầu là người đàn ông gia trưởng Tương tự ở nhà nước, quyền lực của vua, tổng thống, chủ tịch là cao nhất, giống với vị trí người gia trưởng trong gia đình

Thứ ba, thuyết khế ước xã hội Nhằm chống lại sự chuyên quyền, độc đoán của giai cấp thống trị, nhiều học giả cho rằng nhà nước giống như một hợp đồng: không thiên

về bất cứ một tầng lớp xã hội nào, nhà nước bảo vệ lợi ích của mọi tầng lớp nhân dân Khi điều này bị vi phạm, nhân dân có quyền đứng lên làm cách mạng, xóa bỏ hợp đồng, lật đổ nhà nước hiện tại, cơ sở để thành lập nhà nước mới

8

Thứ tư, thuyết bạo lực cho rằng nhà nước là sản phẩm của chiến tranh Các bộ lạc xâm chiếm lẫn nhau để giành lấy đất đai, chiến lợi phẩm Kết quả, có người thắng, người bại, bộ lạc thắng trận đã lập ra một bộ máy cai trị trấn áp bộ lạc bại trận

Thứ năm, thuyết tâm lý cho rằng trong công xã nguyên thủy, con người còn yếu về thể lực và kém về trí tuệ Do đó con người có tâm lý sợ hãi trước tai họa thiên nhiên (bão

lũ, thú dữ), có nhu cầu lớn cần được bảo vệ

Con người tôn sùng những thủ lĩnh, giáo sĩ, những người được cho là có sứ mệnh lãnh đạo xã hội Vì vậy, những người lãnh đạo ấy là biểu tượng của sức mạnh, quyền lực, tạo nên bộ máy quản lý hay còn gọi là nhà nước

Tất cả những nguồn gốc trên dù đã phần nào đưa ra cơ sở cho sự ra đời của nhà nước, song chưa lý giải rõ ràng, thực tế về sự ra đời của nhà nước do đa phần dự trên chủ nghĩa duy tâm Hơn nữa, những nguồn gốc về học thuyết phi Mác xít chưa phản ánh rõ được bản chất giai cấp của Nhà nước

1.2.2 Nguồn gốc dựa trên học thuyết Mác xít

Học thuyết Mác xít hoàn thiện hơn học thuyết phi Mác xít khi sử dụng quan điểm của duy vật biện chứng và duy vật lịch sử

Về kinh tế, học thuyết cho rằng nhà nước là sản phẩm của những biến đổi trực tiếp ngay trong lòng xã hội, bắt đầu từ thời kỳ công xã nguyên thủy Công xã nguyên thủy là hình thái kinh tế xã hội đầu tiên trng lịch sử xã hội loài người, một xã hội không biết đến giai cấp và pháp luật Tuy bắt đầu có sự phân công lao động nhưng sự phân công ấy trong

xã hội công xã nguyên thủy dựa theo sự phân công lao động tự nhiên theo giới tính, độ tuổi Hoạt động kinh tế trong xã hội công xã nguyên thủy phụ thuộc gần như hoàn toàn vào thiên nhiên, công cụ lao động còn rất thô sơ Sản phẩm tạo ra trong giai đoạn công xã nguyên thủy chỉ có từ thiếu đến đủ, không có thừa do con người thời kì này vẫn kém cả

về thể lực lẫn trí tuệ, chưa có khả năng lao động độc lập Đó là lý do cho chế độ kinh tế của thời kỳ này chủ yếu là chế độ sở hữu công hữu (chung) về tư liệu sản xuất và sản phẩm lao động

Về xã hội, trong công xã nguyên thủy, tế bào của xã hội là các thị tộc, những người cùng chung huyết thống, cùng sinh sống trên địa bàn nhất định, cùng lao động và cùng

9

hưởng thụ sản phẩm lao động làm ra Thị tộc thời kỳ đầu áp dụng chế độ mẫu hệ do khả năng tạo ra nhiều của cải hơn của nữ giới Dần dần thị tộc chuyển sang chế độ phụ hệ do con người đã bớt phụ thuộc vào thiên nhiên nên nam giới, những người khỏe mạnh hơn giữ vai trò chủ đạo trong đời sống thị tộc (chế độ phụ hệ), lãnh thổ cách nhau bởi bìa rừng, sông suối Bên cạnh đó, nhu cầu trao đổi sản phẩm, liên kết chống xâm lược và chế

độ hôn nhân ngoại tộc đã thúc đẩy sự liên kết giữa các thị tộc để trở thành các bào tộc, các bào tộc tiếp tục liên kết với nhau trở thành các bộ lạc

Về quyền lực, chức năng quản lý xã hội do thị tộc đảm nhiệm dựa trên cơ sở quyền lục xã hội được tổ chức như sau: đứng đầu là tộc trưởng (tù trưởng), là người có uy tín và kinh nghiệm, có nhiệm vụ phân công lao động và phân phối sản phẩm lao động, tổ chức

lễ nghi tôn giáo Tiếp đó là thủ lĩnh quân sự đảm nhiệm công việc liên quan đến phòng thủ lãnh thổ, hội đồng thị tộc (cơ quan quyền lực cao nhất, thảo luận về các vấn đề chung của thị tộc như di cư, đình chiến)

Bào tộc và bộ lạc cũng tương tự, quyền lực vẫn mang tính xã hội, phục vụ cho lợi ích chung của toàn xã hội

Theo quan điểm Mác xít, nhà nước chính là sản phẩm có điều kiện của xã hội khi xã hội

đã phát triển đến một gia đoạn nhất định, tư hữu xuất hiện và xã hội có sự phân hóa giai cấp

Dù là ở quan điểm phi Mác xít hay quan điểm Mác xít, đứng trước sự thay đổi này, một mặt để bảo vệ địa vị cũng như tài sản đang có, giai cấp giàu đã lập ra một tổ chúc gọi

là Nhà nước để thống trị, đàn áp những giai cấp khác

Mặt khác, qua ba lần phân công lao động, những yếu tố tiên quyết cho sự tồn tại của thị tộc đã bị phá vỡ Những người có cùng huyết thống không còn sinh sống trên một địa bàn nhất định, họ đã di chuyển chỗ do sự chi phối của ngành nghề hay thông qua các hoạt động khai khẩn đất hoang, chuyển nhượng đất đai Hơn nữa, con người đã có khả năng lao động độc lập, không còn làm chung ăn chung Đứng trước sự tan rã của thị tộc, đòi hỏi phải có tổ chức khác thay thế để quản lý xã hội, cũng như giảng hòa các mâu thuẫn giai cấp đang căng thẳng Tổ chức đó là Nhà nước Đúng như Lênin từng nói trong

Để đảm bảo lợi ích, giai cấp thống trị sử dụng nhà nước như một công cụ sắc bén

để thực hiện sự vệ giai cấp mình, đồng thời thiết lập, củng cố và duy trì trật tự, ổn định xã hội Bộ máy cưỡng chế sắc bén của nhà nước gồm quân độii, cảnh sát, tòa án, nhà tù, … Nhà nước có thể tác động mạnh mẽ và toàn diện đến mọi mặt của đời sống xã hội, thông qua 3 dạng quyền lực sau: quyền lực về kinh tế, quyền lực về chính trị và quyền lực về tư tưởng

Đối với quyền lực về kinh tế, nhà nước được quyền áp đặt chính sách kinh tế bắt buộ đối với một thành phần trong khuôn khổ quốc gia Các chính sách này thường thể hiện một cách trực tiếp các lợi ích kinh tế của giai cấp cầm quyền Mỗi kiểu nhà nước có chính sách kinh tế và ngân sách riêng Ngân sách nhà nước được lập ra để nhà nước xây dựng và thực hiện các mục tiêu, nó thường được huy động từ nhiều nguồn Ví dụ, các chính sách thuế, phí và các khoản đóng góp bắt buộc khác, các nguồn viện trợ và chính sách về đầu tư, chính sách tăng giảm lãi suất ngân hàng, chính sách giới hạn hàng hóa xuất nhập khẩu,… Nhà nước sẽ điều tiết nền kinh tế hướng theo mục tiêu mà mỗi nhà

Đối với quyền lực tư tưởng, thông qua nhà nước giai cấp thống trị đã xây dựng hệ

tư tưởng của giai cấp mình thành hệ tư tưởng chính thống trong xã hội, bắt các giai cấp khác lệ thuộc mình về mặt tư tưởng Nhà nước sử dụng các công cụ thể hiện quyền lực tư tưởng như giáo dục, văn hóa, tôn giáo, … để thực hiện quyền lực tư tưởng

1.3.2 Tính xã hội

Nhà nước ra đời xuất phát từ mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được Thành lập nhà nước, giai cấp thống trị vẫn phải đối mặt trước những thách thức từ sự vùng dậy bởi các giai cấp khác Vậy nên, để điều hòa các mâu thuẫn xã hội và củng cố địa vị thống trị, nhà nước phải quan tâm đến giải quyết mọi vấn đề nảy sinh trong lòng xã hội Nhà nước cần phải giải quyết các công việc mang tính xã hội, phục vụ cho lợi ích chung của toàn xã hội như xây dựng các công trình phục lợi xã hội, đê điều, trường học, bệnh viện, đường xá, cầu cống, công viên, bảo vệ môi trường, phòng chống các dịch bệnh, an ninh quốc phòng, các vấn đề xã hội có tính toàn cầu… Thực tế cho thấy, khi nhà nước làm tốt tính xã hội thì càng củng cố quyền lực thống trị của giai cấp cầm quyền Ở các nước tư bản chủ nghĩa, khi giai cấp tư sản nắm chính quyền, nhà nước vẫn phải thực hiện chính sách phúc lợi xã hội, trợ cấp thất nghiệp, bảo vệ môi trường, nghiệp đoàn,… để thực hiện tính xã hội

Như vậy, ở nhà nước nào cũng tồn tại cả tính giai cấp và tính xã hội Tuy nhiên, mức độ đậm nhạt của hai thuộc tính này tùy thuộc vào nhiều yếu tố như chính trị, kinh tế, đạo đức, tư tưởng … của các nước khác nhau

12

1.4 Đặc trưng cơ bản của nhà nước

Các nhà nước tuy có tính giai cấp và tính xã hội khác nhau, nhưng đều có những điểm chung nhất quán Đó là những đặc trưng cơ bản của nhà nước Những đặc trung giúp phân biệt nhà nước với các tổ chức xã hội khác, đồng thời giúp nhà nước giữ vị trí trung tâm trong hệ thống chính trị, có thể tác động toàn diện, mạnh mẽ đến các mặt của đời sống xã hội Các đặc trưng đó bao gồm:

1.4.1 Nhà nước thiết lập quyền lực công cộng đặc biệt, không hòa nhập với dân

cư, hầu như tách khỏi xã hội

Do nhà nước được hình thành để củng cố quyền lực cho giai cấp thống trị nên nhà nước thiết lập các quyền lợi công cộng đặc biệt Trước hết, đó là quyền lực áp đặt cho toàn xã hội, thông qua một hệ thống pháp luật để điều tiết các hoạt động xã hội Ví dụ, người tham gia giao thông sẽ bị phạt tiền nếu trong người đó có nồng độ cồn Người tàng trữ chất, buôn bán chất cấm sẽ bị truy tố Không có tổ chức nào ngoài nhà nước được quyền đưa ra pháp luật

Cùng với hệ thống luật pháp, quyền lực công cộng đặc biệt còn được thể hiện qua vai trò của các cơ quan cưỡng chế thi hành pháp luật như cảnh sát, quân đội, nhà tù,… Chỉ có nhà nước mới có quyền sử dụng vũ lực, có tính cưỡng chế, răn đe để duy trì địa vị thống trị giai cấp và bắt buộc giai cấp khác phải phục tùng

1.4.2 Nhà nước phân chia dân cư theo đơn vị hành chính lãnh thổ, không phụ thuộc vào chính kiến, huyết thống, nghề nghiệp hay giới tính

Đây là đặc trưng khác với tổ chức thị tộc, bộ lạc phân chia theo huyết thống Việc phân chia này giúp nhà nước dễ dàng quản lý xã hội trên pahmj vi rộng, tạo nên một bộ máy quản lý nhà nước từ cao đến thấp, hình thành nên các cơ quan quản lý nhà nước Nhà nước chia dân cư theo đơn vị hành chính, tổ chức chính quyền địa phương tương ứng chỉ các đơn vị hành chính và quản lý hoạt động dân cư theo đơn vị hành chính đó

Mối liên hệ giữa cá nhân với nhà nước được quy định bởi luật quốc tịch Với đặc trưng này, không có một tổ chức xã hội nào trong xã hội cso giai cấp mà có lãnh thổ cho riêng mình Ví dụ, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam là tổ chức chỉnh trị xã hội đại diện