Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về cơ sở của gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Phương hướng xây dựng và phát triển gia đình ở Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và trách nhiệm của sinh viên góp phần xây dựng và phát t

Untitled TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ BÁO CÁO CUỐI KỲ HỌC KỲ II – NH 2020 2021 MÔN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC Đề tài 14 Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về cơ sở của gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Phương hướng xây dựng và phát triển gia đình ở Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và trách nhiệm của sinh viên góp phần xây dựng và phát triển gia đình ở Việt Nam hiện nay Lớp HP 2021POLI200333 MSSV 46 01 104 179 Họ tên SV.

Trang 1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

-

HỌC KỲ II – NH: 2020-2021

Đề tài 14:

Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về cơ sở của gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Phương hướng xây dựng và phát triển gia đình ở Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và trách nhiệm của sinh viên góp phần xây dựng và phát triển gia đình ở Việt Nam hiện nay.

Lớp HP: 2021POLI200333

MSSV: 46.01.104.179 H ọ tên SV: M ạc Đỉnh Thy

Thành phố Hồ Chí Minh, 03 tháng 10 năm 2021

Trang 2

NỘI DUNG

I KHÁI NIỆM, VỊ TRÍ, CHỨC NĂNG

1 Khái niệm gia đình

Gia đình là tổ chức đời sống cộng đồng của con người, là thiết chế văn hóa

- xã hội cụ thể được hình thành, tồn tại và phát triển trên cơ sở quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống và quan hệ xã hội Giáo dục và giáo dục giữa các thành viên

Gia đình là một thiết chế xã hội đặc biệt, là sự thu nhỏ cơ bản nhất của xã hội

Gia đình được hình thành từ rất sớm và trải qua một quá trình phát triển lâu dài Lịch sử loài người có nhiều hình thức hôn nhân: hôn nhân, song lập, một vợ - một chồng, cũng có những hình thức gia đình: tập thể, cặp vợ chồng,

cá thể và cũng có những kiểu gia đình: 1 thế hệ, 2 thế hệ và nhiều thế hệ

2 Vị trí của gia đình

a Gia đình là tế bào xã hội

Gia đình có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của xã hội, nó là nhân tố cho sự tồn tại và phát triển của xã hội Với tư cách là tế bào tự nhiên, gia đình là đơn vị nhỏ nhất tạo nên xã hội Xã hội không thể tồn tại và phát triển nếu không có gia đình tái tạo con người Vì vậy, muốn xã hội tốt đẹp thì phải xây dựng gia đình tốt

Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của gia đình đối với xã hội còn tùy thuộc vào bản chất của từng hệ thống xã hội Trong các hệ thống xã hội dựa trên sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, sự bất bình đẳng trong quan hệ gia đình và xã hội đã hạn chế rất nhiều ảnh hưởng của gia đình đối với xã hội

b Gia đình là tổ ấm, mang lại hạnh phúc, sự hài hòa trong đời sống mỗi thành viên

Gia đình là tổ ấm, đưa những giá trị hạnh phúc, chan hòa vào cuộc sống của mỗi thành viên, công dân trong xã hội Chỉ trong gia đình mới thể hiện

Trang 3

được mối quan hệ tình cảm thiêng liêng giữa vợ chồng, cha mẹ và con cái Gia đình là nơi nuôi dưỡng, chăm sóc những công dân tốt cho xã hội Hạnh phúc gia đình là điều kiện tiên quyết để hình thành nhân cách tốt đẹp cho con người của xã hội Vì vậy, muốn xây dựng công ty thì phải chú trọng đến việc xây dựng gia đình Hồ Chủ tịch đã nói: “Gia đình tốt làm nên một xã hội tốt, nhiều gia đình tốt cộng lại sẽ làm cho một xã hội tốt đẹp hơn

Xây dựng gia đình là trách nhiệm, là bộ phận hợp thành các mục tiêu chung của xã hội, vì sự ổn định và phát triển của xã hội

Tuy nhiên, cá nhân không chỉ sống trong mối quan hệ gia đình, mà còn có mối quan hệ xã hội Mỗi cá nhân không chỉ là thành viên của gia đình mà còn

là thành viên của xã hội Không thể có con người ngoài xã hội Gia đình đóng một vai trò quan trọng trong việc đáp ứng các nhu cầu quan hệ xã hội của một

cá nhân

c Gia đình là cầu nối giữa cá nhân với xã hội

Chức năng của gia đình

➢ Chức năng tái sản xuất ra con người: là chức năng đặc thù của gia đình, chức năng này không chỉ đáp ứng nhu cầu tâm, sinh lí tự nhiên của con người, đáp ứng nhu cầu duy trì nòi giống của gia đình, dòng họ mà còn đáp ứng nhu cầu về sức lao động và duy trì sự trường tồn của xã hội

Nội dung: Tái sản xuất, duy trì nòi giống, nuôi dưỡng nâng cao thể lực, trí lực đảm bảo tái sản xuất nguồn lao động và sức lao động cho xã hội Việc thực hiện chức năng này diễn ra trong từng gia đình, nhưng nó không chỉ là việc riêng của gia đình mà là vấn đề xã hội Bởi lẽ, chức năng này quyết định mật độ dân cư và nguồn lực lao động của một quốc gia và quốc

tế Trình độ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội ảnh hưởng đến chất lượng lao động mà gia đình cung cấp

➢ Chức năng nuôi dưỡng, giáo dục: là chức năng quan trọng của gia đình, thể hiện tình cảm thiêng liêng , trách nhiệm của cha mẹ với con cái, trách nhiệm của gia đình với xã hội, thực hiện chức năng này, gia đình có ý nghĩa rất

Trang 4

quan trọng với sự hình thành nhân cách, đạo đức, lối sống của mỗi con người

Với chức năng này, gia đình góp phần to lớn vào việc đào tạo thế hệ trẻ, thế

hệ tương lai của xã hội, cung cấp nguồn lao động để duy trì sự trường tồn của xã hội

➢ Chức năng kinh tế và tổ chức tiêu dùng, quản lí gia đình: là chức năng quan trọng của gia đình Thực hiện chức năng này, gia đình đảm bảo nguồn sinh sống, đáp ứng nhu cầu vật chất, tinh thần của các thành viên trong gia đình Đồng thời, gia đình đóng góp vào quá trình sản xuất và tái sản xuất ra của cải, sự giàu có của xã hội

Thực hiện tốt chức năng này, không những tạo cho gia đình có cơ sở để tổ chức tốt đời sống, nuôi dạy con cái, mà còn đóng góp to lớn đối với sự phát triển của xã hội

d Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm gia đình

Là chức năng thường xuyên của gia đình Bao gồm việc thỏa mãn nhu cầu tình cảm, văn hóa, tinh thần cho các thành viên, đảm báo sự cân bằng tâm lí, bảo vệ chăm sóc sức khỏe người ốm, người già, trẻ em

Gia đình có ý nghĩa quyết định đến sự ổn định và phát triển của xã hội

II CƠ SỞ XÂY DỰNG GIA ĐÌNH TRONG THỜI KÌ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ

HỘI

1 Cơ sở Kinh tế - Xã hội

Là sự phát triển của lực lượng sản xuất phù hợp với quan hệ sản xuất mới- QHSX XHCN

Chế độ sở hữu XHCN đối với TLSX từng bước hình thành và củng cố, thay thế chế độ sở hữu tư nhân về TLSX Xóa bỏ chế độ tư hữu về sản xuất, xây dựng quan hệ bình đẳng trong gia đình, giải phóng phụ nữ trong xã hội, làm cho hôn nhân được dựa trên cơ sở tình yêu chân chính chứ không phải vì lí do kinh tế, địa vị xã hội hoặc do sự tính toàn khác

2 Cơ sở Chính trị - Xã hội

Trang 5

Là việc thiết lập chính quyền nhà nước của giai cấp công nhân và nhân dân lao động – NN XHCN

Thể hiện rõ nét nhất ở vai trò của hệ thống pháp luật, đảm bảo lợi ích của các thành viên trong gia đình, đảm bảo bình đẳng giới, chính sách dân số, việc làm, bảo hiểm xã hội,…

3 Cơ sở văn hóa

Những giá trị văn hóa được xây dựng trên nền tảng hệ tư tưởng chính trị của giai cấp công nhân từng bước hình thành và dần dần giữ vai trò chi phối nền tảng văn hóa, tinh thần của xã hội, đồng thời những yếu tố văn hóa, phong tục tập quán, lối sống lạc hậu do xã hội cũ để lại từng bước bị loại bỏ

Sự phát triển hệ thống giáo dục, đào tạo, khoa học và công nghệ góp phần nâng cao trình độ dân trí, kiến thức khoa học và công nghệ của xã hội, đồng thời cũng cung cấp cho các thành viên trong gia đình kiến thức, nhận thức mới, làm nền tảng cho sự hình thành những giá trị, chuẩn mực mới, điều chỉnh các mối quan hệ gia đình trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội

4 Chế độ hôn nhân tiến bộ

a Hôn nhân tự nguyện

Hôn nhân tiến bộ là hôn nhân xuất phát từ tình yêu giữa nam và nữ

Hôn nhân xuất phát từ tình yêu tất yếu dẫn đến hôn nhân tự nguyện Hôn nhân tự nguyện là đảm bảo cho nam nữ có quyền tự do trong việc lựa chọn người kết hôn, không chấp nhận sự áp đặt của cha mẹ

Hôn nhân tiến bộ còn bao hàm cả quyền tự do ly hôn khi tình yêu giữa nam

và nữ không còn nữa Tuy nhiên, hôn nhân tiến bộ không khuyến khích việc

ly hôn, cần ngăn chặn những trường hợp nông nổi khi ly hôn, ngăn chặn hiện tượng lợi dụng quyền ly hôn và những lý do ích kỷ hoặc vì mục đích vụ lợi

b Hôn nhân một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng

Thực hiện hôn nhân một vợ một chồng là điều kiện đảm bảo hạnh phúc gia đình, đồng thời cũng phù hợp với quy luật tự nhiên, phù hợp với tâm lý, tình cảm, đạo đức con người

Trang 6

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, thực hiện chế độ hôn nhân một

vợ một chồng là thực hiện sự giải phóng đối với phụ nữ, thực hiện sự bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau giữa vợ và chồng

Quan hệ vợ chồng bình đẳng là cơ sở cho sự bình đẳng trong quan hệ giữa cha mẹ với con cái và quan hệ giữa anh chị em với nhau Do vậy, giải quyết mâu thuẫn trong gia đình là vấn đề cần được quan tâm của mọi người

c Hôn nhân được đảm bảo về pháp lý

Tình yêu giữa nam và nữ là vấn đề riêng của mỗi người, xã hội không can thiệp,nhưng khi hai người đã thỏa thuận để đi đến kết hôn, tức là đã đưa quan

hệ riêng bước vào quan hệ xã hội, thì phải có sự thừa nhận của xã hội, điều đó được biểu hiện bằng thủ tục pháp lý trong hôn nhân Thực hiện thủ tục pháp

lý trong hôn nhân, là thể hiện sự tôn trọng trong tình tình yêu, trách nhiệm giữa nam và nữ, trách nhiệm của cá nhân với gia đình và xã hội và ngược lại

III XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRONG THỜI KÌ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, dưới tác động của nhiều nhân

tố khách quan và chủ quan: phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế, kinh tế tri thức,

xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, những định hướng, chính sách của Đảng và Nhà nước về gia đình , gia đình Việt Nam đã có những thay đổi tương đối hoàn chỉnh cả về quy mô, cơ cấu, chức năng cũng như các mối quan hệ trong gia đình Ngược lại, sự biến đổi của gia đình cũng tạo ra động lực mới cho sự phát triển của xã hội

1 Sự biến đổi của gia đình Việt Nam trong thời kì quá độ lên CNXH

a Biến đổi quy mô, kết cấu của gia đình

Gia đình Việt Nam được coi là “gia đình quá độ” trong bước chuyển biến

từ xã hội nông nghiệp cổ truyền sang xã hội công nghiệp hiện đại Gia đình đơn hay còn gọi là gia đình hạt nhân đang trở nên rất phổ biến ở cả thành thị

Trang 7

và nông thôn Quy mô gia đình Việt Nam hiện nay có xu hướng thu nhỏ, đáp ứng những nhu cầu và điều kiện của thời đại mới

b Biến đổi các chức năng của gia đình

Chức năng tái sản xuất con người: việc sinh đẻ được các gia đình tiến hành một cách chủ động, tự giác khi xác định số lượng con cái và thời điểm sinh con Hơn nữa, việc sinh con còn chịu sự điều chỉnh bởi chính sách xã hội của Nhà nước, tùy theo tình hình dân số và nhu cầu về sức lao động của xã hội Biến đổi chức năng kinh tế và tổ chức tiêu dùng: một là, từ kinh tế tự cấp

tự túc thành kinh tế hàng hóa; hai là, từ đơn vị kinh tế mà đặc trưng là sản xuất hàng hóa đáp ứng nhu cầu của thị trường quốc gia thành tổ chức kinh tế của nền kinh tế thị trường hiện đại đáp ứng nhu cầu của thị trường toàn cầu Biến đổi chức năng giáo dục (xã hội hóa): chức năng giáo dục gia đình hiện nay phát triển theo xu hướng: đầu tư tài chính của gia đình cho giáo dục con cái tăng lên

Biến đổi chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm: hiện nay, trong gia đình Việt Nam, nhu cầu thỏa mãn tâm lý, tình cảm đang tăng lên, do gia đình có xu hướng chuyển đổi chủ yếu là đơn vị kinh tế sang chủ yếu là đơn vị tình cảm

c Sự biến đổi quan hệ gia đình

Biến đổi quan hệ hôn nhân và quan hệ vợ chồng

Dưới tác động của cơ chế thị trường, khoa học công nghệ hiện đại, mở cửa

và hội nhập khiến các gia đình phải gánh chịu nhiều mặt trái

Trong gia đình Việt Nam hiện nay, ngoài mô hình người đàn ông - người chồng làm chủ gia đình ra thì còn mô hình người phụ nữ - người vợ làm chủ gia đình và mô hình cả 2 vợ chồng cùng làm chủ gia đình cùng tồn tại

Biến đổi quan hệ giữa các thế hệ, các giá trị, chuẩn mực văn hóa của gia đình

Trong bối cảnh xã hội Việt Nam hiện nay, quan hệ giữa các thế hệ cũng như các giá trị, chuẩn mực văn hóa của gia đình cũng không ngừng biến đổi

Trang 8

Những biến đổi trong quan hệ cho thấy, thách thức lớn nhất đặt ra cho gia đình Việt Nam là mâu thuẫn giữa các thế hệ

2 Phương hướng cơ bản xây dựng và phát triển gia đình Việt Nam trong

thời kì quá độ lên CNXH

Thứ nhất, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao nhận thức của xã hội về xây dựng và phát triển gia đình Việt Nam

Tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền để cấp ủy đảng, cán bộ, đoàn thể các cấp từ Trung ương đến cơ sở nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò, tầm quan trọng của công tác xây dựng gia đình Những động lực quyết định sự thành công của sự phát triển bền vững kinh tế - xã hội trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, công cuộc xây dựng và giữ nước, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Cấp ủy, cán bộ các cấp cần đưa nội dung, mục tiêu của công tác xây dựng và phát triển gia đình vào chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và kế hoạch công tác hàng năm của các bộ, ngành, địa phương

Thứ hai, đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất, kinh tế hộ gia đình

Sáng tạo và hoàn thiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội góp phần củng cố, ổn định và phát triển kinh tế gia đình; có chính sách ưu tiên hỗ trợ phát triển kinh tế đối với gia đình liệt sĩ, gia đình quân nhân tàn tật, bệnh binh, gia đình đồng bào dân tộc thiểu số, gia đình nghèo, gia đình vùng sâu, vùng

xa, huyện nghèo

Có chính sách hỗ trợ kịp thời các gia đình phát triển kinh tế, sản xuất kinh doanh sản phẩm mới, sản phẩm sử dụng nguyên liệu tại chỗ, sản xuất xuất khẩu

Tích cực khai thác, tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ vay vốn ngắn hạn, dài hạn để xóa đói giảm nghèo, chuyển dịch cơ cấu sản xuất, mở rộng phát triển kinh tế, đẩy mạnh loại hình kinh tế trang trại

Trang 9

Thứ ba, kế thừa những giá trị của gia đình truyền thống đồng thời tiếp thu những tiến bộ của nhân loại về gia đình trong xây dựng gia đình Việt Nam hiện nay

Gia đình truyền thống được hun đúc từ lâu trong lịch sử dân tộc Khi bước vào thời kỳ mới, gia đình thể hiện cả mặt tích cực và mặt tiêu cực Vì vậy, nhà nước cũng như các cơ quan, ban ngành văn hóa liên quan phải xác định và duy trì những nét đẹp hữu ích; đồng thời khám phá những giới hạn và vượt qua những phong tục tập quán cũ của gia đình Xây dựng gia đình Việt Nam ngày nay là xây dựng mô hình gia đình hiện đại, thích ứng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế

Xây dựng và phát triển gia đình Việt Nam ngày nay vừa phải kế thừa và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam, vừa phải kết hợp với những giá trị tiên tiến của gia đình hiện đại để phù hợp với sự phát triển tất yếu của xã hội Tất cả đều hướng đến mục tiêu đưa gia đình trở thành một đơn vị xã hội lành mạnh thực sự, là tổ ấm của mỗi người

Thứ tư, tiếp tục phát triển và nâng cao chất lượng phong trào xây dựng gia đình văn hóa

Được hình thành từ những năm 60 của thế kỷ 20, ở một địa phương thuộc tỉnh Hưng Yên, việc xây dựng gia đình văn hóa đến nay đã trở thành phong trào thi đua rộng khắp các địa phương của Việt Nam Phong trào xây dựng gia đình văn hóa đã thực sự có tác động đến nền tảng gia đình với những quy tắc ứng xử tôn trọng các giá trị đạo đức truyền thống của gia đình Việt Nam Chất lượng cuộc sống gia đình ngày một nâng cao Vì vậy, để phát triển gia đình Việt Nam hiện nay, cần tiếp tục nghiên cứu, tái tạo và xây dựng các mô hình gia đình văn hóa trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa với những giá trị mới, tiên tiến cần được tiếp thu và phát triển gia đình trong thời kỳ mới, đề xuất hướng giải quyết những thách thức trong lĩnh vực gia đình

Ở đây phải tránh xu hướng chạy theo thành tích, không phản ánh đúng phong trào và chất lượng của gia đình văn hóa Các tiêu chí xây dựng gia đình

Trang 10

văn hóa phải phù hợp, có ý nghĩa thiết thực đối với đời sống của người dân Việc đánh giá danh hiệu gia đình văn hóa phải được thực hiện theo các tiêu chí thống nhất, theo nguyên tắc công bằng, dân chủ, đáp ứng nguyện vọng, tâm tư, tình cảm, tạo sự đồng thuận và hưởng ứng của nhân dân

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.Văn bản quyết định của thủ tướng chính phủ về việc phê duyệt chiến lược xây dựng gia đình việt nam giai đoạn 2005 – 2010

2 Chỉ thị số 49-CT/TW ngày 21-2-2005 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộngsản Việt Nam

3 Đảng cộng sản VIệt Nam, Cương lĩnh xây dựng đất nước trogn thời kì quá

độ lên chủ nghĩa xã hội Nhà xuất bản Sự Thật, Hà Nội, 1991

4 Hội đồng trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Giáo trình chủ nghĩa xã hội, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002

Tiêu đề	Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về cơ sở của gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Phương hướng xây dựng và phát triển gia đình ở Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và trách nhiệm của sinh viên góp phần xây dựng và phát triển gia đình ở Việt Nam hiện nay
Người hướng dẫn	P.T.S. Nguyễn Văn A
Trường học	Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
Chuyên ngành	Chính Trị Học, Xã Hội Học
Thể loại	Báo cáo cuối kỳ
Năm xuất bản	2021
Thành phố	Tp. Hồ Chí Minh

Định dạng
Số trang	11
Dung lượng	396,7 KB