SKKN Một số kinh nghiệm trong việctích hợp giáo dục nội dung bảo vệ môi trường vào dạy các bài học hóa 9 tại trường THCS Lê Quý Đôn

SKKN Một số kinh nghiệm trong việctích hợp giáo dục nội dung bảo vệ môi trường vào dạy các bài học hóa 9 tại trường THCS Lê Quý Đôn ======================================== PHẦN THỨ NHẤT MỞ ĐẦU I ĐẶT VẤN ĐỀ Trong những năm gần đây, giáo dục môi trường được xem là nhiệm vụ vô cùng quan trọng của nền giáo dục nước ta Học sinh là thế hệ tương lai của đất nước, là những chủ nhân quyết định đối với sự phát triển của cả xã hội, dân tộc đồng thời cũng là người bị ảnh hưởng nhiều nhất của vấn đề môi trư.

SKKN Một số kinh nghiệm trong việctích hợp giáo dục nội dung bảo vệ môi trường

vào dạy các bài học hóa 9 tại trường THCS Lê Quý Đôn

để bảo vệ môi trường có hiệu quả

Cùng với sự phát triển kinh tế xã hội thì vấn đề ô nhiễm môi trường ngày càngnghiêm trọng, do hậu quả của các hoạt động sản xuất như sản xuất gạch ngói, nạn khaithác khoáng sản, chặt phá rừng và sinh hoạt hằng ngày của con người đã làm cho môitrường ngày càng biến đổi, có nhiều hiện tượng thiên nhiên xảy ra như: sóng thần, độngđất, lũ lụt, hạn hán ngày càng nhiều Con người đang phải đối diện với sự biến đổi khíhậu toàn cầu ngày càng khắc nghiệt

Để thực hiện yêu cầu trên thì cần có các phương pháp giáo dục bảo vệ môi trường vàocác môn học trong nhà trường Và Hóa học là môn nghiên cứu tính chất và sự biến đổicủa chất, các quy luật biến đổi chất sẽ rút ra được mối liên hệ phát sinh giữa các sự vật,giải thích được bản chất của các quá trình xảy ra trong tự nhiên, trong sản xuất và trong

đời sống liên quan đến môi trường.Xuất phát từ lý do trên tôi chọn đề tài “Một số kinh

nghiệm trong việctích hợp giáo dục nội dung bảo vệ môi trường vào dạy các bài học hóa 9 tại trường THCS Lê Quý Đôn”.Để bên cạnh những kiến thức từ nội dung bài học,

các em còn có thể tích lũy được các kiến thức về môi trường từ đó hình thành ý thức bảovệmôi trường

Để thực hiện đề tài tôi đã tiến hành nghiên cứu: Một số kinh nghiệm trong việc tíchhợp giáo dục nội dung bảo vệ môi trường vào dạy các bài học hóa 9 tại trường THCS LêQuý Đôn Trong phạm vi nghiên cứu: 100 học sinh lớp 9tại trường THCS Lê Quý Đôn, xãĐray Sáp, huyện Krông Ana, năm học 2016 - 2017 và năm học 2017-2018

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản có liên quan đến môi trường, sự ônhiễm môi trường, biện pháp giảm thiểu ô nhiễm… tăng cường sự hiểu biết về mối quan

hệ tác động qua lại giữa con người với tự nhiên trong sinh hoạt và lao động sản xuất, gópphần hình thành ở học sinh ý thức và đạo đức mới đối với môi trường, có thái độ và hànhđộng đúng đắn để bảo vệ môi trường

Giúp học sinh nhận biết được các tác nhân hoá học gây ô nhiễm môi trường từ đógiúp các em nhận biết được các dấu hiệu gây ô nhiễm môi trường để có những biện phápbảo vệ môi trường

Có ý thức hơn trong việc giữ gìn, bảo vệ cảnh quan lớp học, trường học của mình.Các em biết được những hành động nhỏ của mình góp phần bảo vệ môi trường như thugom rác và vệ sinh toàn bộ lớp học, trường học, không xả rác bừa bãi, không vẽ bậy lêntường…

Giúp cho học sinh hiểu rõ được mối liên hệ giữa các kiến thức Hóa học với thực tiễnđời sống, với xu hướng phát triển của xã hội từ đó học sinh yêu thích, đam mê môn họchơn.

PHẦN THỨ 2: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ LÍ LUẬN

Ô nhiễm môi trường là hiện tượng môi trường tự nhiên bị bẩn, đồng thời các tínhchất Vật lý,Hóa học, Sinh học của môi trường bị thay đổi gây tác hại tới sức khỏeconngười và các sinh vật khác

Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường ở nước ta hiện nay: Do các chất khí thải ra từ

hoạt động công nghiệp và sinh học.Các loại hóa chất bảo vệ thực vật và chất độc hóahọc.Các tác nhân phóng xạ.Các chất thải rắn Do tiếng ồn, bụi, khói…

Môi trường hiện nay có những ảnh hưởng không hề nhỏ đến con người đặc biệt lànhững yếu tố mang tính chất tự nhiên đất, nước, không khí Tình trạng ô nhiễm đangdiễn ra trên phạm vi mỗi quốc gia, cũng như toàn cầu.Vì vậy giáo dục bảo vệ môi trườngcho học sinh là việc làm có tác động rộng lớn,sâu sắc và bền vững nhất

Giáo dục môi trường là dựa trên những tri thức về môi trường mà hình thành thái độ,

ý thức, trách nhiệm và kĩ năng hành động của học sinh, nhằm bảo vệ môi trường bằng cácgiải pháp trước mắt và lâu dài

Giáo dục môi trường trong nhà trường nhằm đạt đến mục đích cuối cùng là: Mỗi họcsinh được trang bị một ý thức trách nhiệm đối với sự phát triển bền vững của Trái đất,hình thành thái độ, ý thức bảo vệ và giữ gìn tài sản qúi giá nhất của nhân loại này

Môn Hoá học là môn khoa học có thể giúp học sinh tìm hiểu sâu sâu về bản chất của

sự biến đổi các chất trong môi trường, nguồn gây ô nhiễm môi trường: Các chất hoá học

và tác hại sinh lý của chúng đối với động vật, thực vật và con người Và từ đó đưa ra cácbiện pháp bảo vệ môi trường trong học tập môn Hoá

Do đó là giáo viên giảng dạy bộ mônhoá học có khả năng tích hợp giáo dục bảo vệmôi trường cho học sinh trong một số bài dạy

Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường là một nhiệm vụ quan trọng đối với ngành giáodục của nước ta và trên thế giới Ở các nước trên thế giới việc tích hợp giáo dục bảo vệmôi trường thông qua các môn học đã được thực hiện nhiều năm nay Tuy nhiên, đối vớinước ta thì việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường thông qua các môn học trong nhàtrường mới thật sự triển khai khi đổi mới giáo dục

Vì vậy tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào một số bài học môn Hoá học là giúphọc sinh thấy được mối quan hệ mật thiết giữa môn học với thực tế và hiểu được các tácnhân gây ô nhiễm môi trường, từ đó có ý thức bảo vệ môi trường

II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ

Ô nhiễm môi trường là một trong những vấn đề nóng bỏng của toàn cầu.Việt Namvấn đề ô nhiễm môi trường ngày càng trở nên nghiêm trọng.Hàng ngày, trên các phươngtiện truyền thông đại chúng hay trong chính cuộc sống thường nhật, chúng ta cũng thườngđược nghe hoặc chứng kiến những thông tin về ô nhiễm môi trường Những bãi rác tựphát mọc lên không kiểm soát ở ngay những khu dân cư, ở ven đường Những dòng sôngđen ngòm nổi lềnh bềnh những túi nilon, rác thải sinh hoạt, nước thải từ các nhà máy haynước thải sinh hoạt của người dân gây ô nhiễm nghiêm trọng đến môi trường

Rác thải ven đường Nước thải từ nhà máy

Tỉnh Đăk Lăk nói chung và ở huyện Krông Ana nói riêngtình trạng ô nhiễm môitrường đã và đang là vấn đề đáng chú ý Vào mùa mưa người dân thường sấy cà phê,các

lò sấy được xây dựng ngay gần nhà ở, mùa này thời tiết lạnh, sương mù nhiều, độ ẩmcaonên mật độ khói bụi từ các lò sấy lơ lửng trong không khí đậm đặc gây ô nhiễm môitrường không khí nên nhiều người mắc bệnh về hô hấp, nhất là đối với người già và trẻnhỏ.Bên cạnh đó chúng ta sẽ thấy những lò sản xuất gạch thủ công tại xã EaBông xả từngcột khói, bụi, mùi than xỉ, mùi đất nung bốc lên nồng nặc gây ô nhiễm môi trường.Khôngnhững thế, khói bụi từ nhà máy còn ảnh hưởng đến sức khoẻ của người dân như thườngmắc các bệnh về đường hô hấp, cây trồng thì không phát triển được

Khói từ lò gạch, lò sấy càphê

Còn ở xã Đray Sáp người dân chủ yếu làsản xuất nông nghiệp, đa số người dân chưahiểu biết về tác hại của thuốc trừ sâu, phân bón hoá học nên còn lạm dụng Do đó môitrường đang bị ô nhiễm từ việc sử dụng quá nhiều thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hoáhọc Sau khi sử dụng họ lại bỏ các vỏ chai thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu, đây là cácloại rác thải nguy hại chưa được thu gom, xử lý theo quy trình Bên cạnh đó một số ngườidân tự ý vứt rác xuống con suối mương gây ô nhiễm môi trường để lại nhiều hậuquả nặng nề, gây ô nhiễm môi trường làm ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

Rác thải ở cầu Đồng Tâm Vỏ thuốc sâu tại ruộng

Trường THCS Lê Quý Đôn nằmtrên địa bàn xã Đray Sáp điều kiện kinh tế còn khó

khăn, cơ sở vật chất còn nhiều thiếu thốn,các thiết bị dạy học, cơ sở vật chất phục vụ cho

các tiết dạy Hoá học chưa đảm bảo Học sinh đa số là người đồng bào dân tộc thiểu sốnên khả năng tiếp thu bài còn chậm, một số em chưa thực sự hứng thú với môn học.Nhưng điều đáng buồn hơn là phần lớn học sinh vẫn còn những hiện tượng vứt giấy, rác

vỏ của các loại bao bì đựng quà vặt, bã kẹo cao su…lung tung nơi sân trường, hành langlớp học, trong công trình măng non, trước cổng trường Chính các việc làm thiếu ý thức

đó đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cảnh quan khuôn viên trường học và làm ô nhiễm

bầu không khí học tập, giảng dạy, sinh hoạt và vui chơi của các em.Mặc dù, trong thực tếtại trường, hoạt động giáo dục ý thức học sinh bảo vệ môi trường đã được Ban Giám hiệu,thầy cô giáo của trường rất quan tâm, thường xuyên tổ chức các hoạt động giáo dục ngoàigiờ lên lớp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường của học sinh, nhưng do các em chưa hiểuđược các chất gây ô nhiễm môi trường, tác hại của ô nhiễm môi trường, nên các em chưa

đề cao ý thức, tinh thần giữ gìn và bảo vệ môi trường mặc dù giáo dục môi trường đang lànhiệm vụ cấp thiết hiện nay

Hiện tượng xả rác ở trường

Hiện nay tình trạng bán hàng rong trước cổng trường học vẫn còn nhiều, sau khi ănxong như một thói quen xấu, các em học sinh có thể dễ dàng xả rác ngay ra cổng trường

mà không cần suy nghĩ điều này làm mất cảnh quan trường học

Mặt khác, ý thức của đa số các cha mẹ học sinh về môi trường sống và bảo vệ môitrường còn hạn chế, họ mới thấy được những lợi ích trước mắt, chưa thấy được nhữngnguy cơ mà thế hệ sau phải gánh chịu

Trước thực trạng trên, là một giáo viên tôi luôn ý thức được ngoài việc phải giáo dục

ý thức cho học sinh thông qua các hoạt động giáo dục thì việc giáo dục qua các bàidạyhoá học cũng rất quan trọng, giúp các em hiểu được các tác nhân hoá học gây ô nhiễmmôi trường, từ đó có ý thức bảo vệ môi trường.Hoá học là một môn khoa học có mối quan

hệ mật thiết với các môn Toán, Sinh, Vật lý… đồng thời có vai trò to lớn trong đời sốngkinh tế xã hội.Bộ môn Hóa học giúp học sinh từ chỗ nghiên cứu tính chất của chất, sự tạothành chất mới, các quy luật biến đổi chất sẽ rút ra được mối liên hệ phát sinh giữa các sựvật, giải thích được bản chất của các quá trình xảy ra trong tự nhiên, trong sản xuất vàtrong đời sống liên quan đến môi trường Hiểu được những kiến thức cơ bản về môitrường, nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường cũng như các tác nhân hoá học ảnh hưởngđến môi trường Để tạo hứng thú học tập hơn đối với môn học, giúp các em hiểu đượcmối quan hệ giữa các kiến thức trong bài học và kiến thức ngoài cuộc sống xung quanhhọc sinh, từ đó hình thành ở học sinh ý thức bảo vệ môi trường, có thái độ và hành độngđúng đắn để bảo vệ môi trường và biết cách nhận biết các chất gây ô nhiễm môi trường.Trước khi thực hiện đề tài, tôi đã tiến hành khảo sát điều travới 100 học sinh khối 9cuối năm học 2016 - 2017 bằng hình thức trắc nghiệm để nắm bắt thông tin về mức độhiểu biết các chất hoá học gây ô nhiễm môi trường và ý thức bảo vệ môi tường của họcsinh

PHIẾU 1

Câu 1 Khí Cacbon đioxit có phải là nguyên nhân chính gâyhiệu ứng nhà kính

không?

A. Có B.Không

Câu 2 Theo em khói xe máy có làm ô nhiễm môi trường không?

A. Có B Không

Câu 3 Khí Lưu huỳnh đioxit có phải là nguyên nhân chính gây hiện tượng mưa

axit?

A Có B Không

Câu 4 Thủy ngân dễ bay hơi và rất độc Nếu chẳng may nhiệt kế thủy ngân bị vỡ

thì có thể dùng chất nào sau đây để khử độc thủy ngân?

A Bột sắt B Bột lưu huỳnh

Câu 5.Em có nghĩ đồ hộp, bao bì nilon, vỏ chai nhựa là một trong những nguyên

nhân gây ô nhiễm môi trường?

A Có B Không

PHIẾU 2 Câu 1.Em thấy một vài bạn đang xả rác trong sân trường Em sẽ làm gì?

A. Mặc kệ B.Tham gia C Nhắc nhở

Câu 2 Bạn đã bao giờ bỏ rác không đúng nơi quy định chưa?

A Thường xuyên B Thỉnh thoảng

C Hiếm khi D Chưa bao giờ

Câu 3 Theo em bảo vệ môi trường là trách nhiệm của ai?

A. Giáo viên B Học sinh C Cha mẹ D Toàn xã hội

Câu 4.Em đã làm gì để bảo vệ môi trường ?

A Trồng cây B Không xả rác

C Đi xe đạp D Tất cả phương án trên

Câu 5 Nếu em được mời tham gia một buổi tuyên truyền về bảo vệ môi trường em

có tham gia không?

thông qua nội dung bài học,giúp học sinh hiểu được các tác nhân hoá học gây ô nhiễmmôi trường và ý thức bảo vệ môi trường hiệu quả hơn.

III. CÁC GIẢI PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐÈ

Khi tích hợp nội dung bảo vệ môi trường vào bài giảng môn Hoá học cần phải đảmbảo các nguyên tắc sau:

- Nội dung lồng ghép phải đảm bảo tính chính xác, khoa học

- Phân phối thời gian hợp lí, nên lấy những ví dụ ngắn gọn hấp dẫn, lôi cuốn sự chú ýcủa học sinh

- Nội dung tích hợp giáo dục môi trường phải phù hợp với chủ đề, nội dung của bài học

Để tích hợp được nội dung bảo vệ môi trường vào bài dạy giáo viên cần phải thu thập

tư liệu như tranh ảnh, phóng sự nhưng phải chọn lọc và phân loại theo từng nhóm để dễ

sử dụng Tuy nhiên không phải bài nào cũng phù hợp để tích hợp, do đó giáo viên phảinghiên cứu kĩ từng nội dung của bài

Sau khi đã có kế hoạch và lựa chọn được tư liệu phù hợp, việc đưa nội dung giáo dụcmôi trường vào bài giảng sao cho hợp lý là điều quan trọng nhất Nhưng lưu ý vẫn đảmbảo truyền đạt đủ kiến thức trọng tâm, từ nội dung bài học, liên hệ đến thực tế hoá học vàmôi trường,giáo viên không nên đưa quá nhiều chi tiết lan man, dẫn đến xa rời nội dungbài học,

Qua nhiều năm giảng dạy tôiđã rút ra một số kinh nghiệm tích hợp nội dung bảo vệmôi trường vào các bài học để giúp học sinh hiểu được các chất hoá học nào gây ô nhiễmmôi trường, từ đó giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh

Giải pháp 1: Đặt tình huống có vấn đề khi vào bài mới.

Nêu hiện tượng thực tiễn về môi trường thay cho lời mở bài để kích thích trí tò mòcủa học sinh Phần mở đầu đặc biệt quan trọng, nếu ta biết đặt ra một tình huống thực tiễnhoặc một tình huống giả định yêu cầu học sinh cùng tìm hiểu, giải thích qua bài học sẽcuốn hút được sự chú ý của học sinh trong tiết dạy Làm cho học sinh cố gắng tìm tòi kiếnthức trong bài để giải thích hiện tượng mà giáo viên nêu ra, qua đó học sinh nhớ bài lâuhơn, đặc biệt những kiến thức bảo vệ môi trường, từ đó mang lại hiệu quả giáo dục cao.

Ví dụ Khi dạy Bài 18 : Nhôm

Giáo viên đặt câu hỏi: Ở Đăk Nông có nhà máy Nhân Cơ khai thác quặng Bô-xít đểsản xuất kim loại nào? Theo em trong quá trình sản xuất có gây ô nhiễm môi trườngkhông?

Học sinh trả lời

Giáo viên nhận xét và kết luận

Bùn đỏ tràn vào ruộng lúa

Giáo dục môi trường: Khai thác Bô-xít sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến vùng đất bazan ởđây, do đó không thể phát triển được các loại cây công nghiệp Khai thác Bô-xít sẽ ảnhhưởng xấu đến môi trường,khí hậu sẽ khô nóng, hạn hán kéo dài, lũ lụt thường xuyên xẩy

ra hơn, chất sút, chất kiềm này rất nguy hiểm khi tiếp xúc có thể bịtuột tay, tuộtchân.Ngoài ra trong quá trình khai khoáng sẽ làm gia tăng hiệu ứng nhà kính và thải racác chất chứa kim loại nặngkhông phân huỷ, một độc chất rất có hại cho sức khỏe conngười cũng như các loại cây trồng gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng

Giải pháp 2: Sử dụng những hiện tượng thực tiễn về môi trường để củng cố kiến thức của bài.

Nêu hiện tượng thực tiễn về môi trường thay cho lời kết bài để củng cố khắc sâu kiếnthức đồng thời hình thành ý thức tích cực, tính tự giác trong việc bảo vệ môi trường

Ví dụ 1.Khi dạy bài 11: Phân bón hóa học

Giáo viên đặt câu hỏi

Câu 1.Vì sao dùng tro bếp bón cho cây trồng ?

Học sinh trả lời

Giáo viên nhận xét và kết luận

Vì tro bếp chứa Kali cacbonat (K2CO3) cung cấp nguyên tố Kali cho cây

Giáo dục môi trường: Sử dụng một số chất tự nhiên làm phân bón để cải tạo đất tránhlạm dụng hợp chất hóa học

Câu 2.Giáo viên đặt câu hỏi : Vào những ngày nắng nóng khi đi ngang ao, hồ, sông

suối bẩn chúng ta thường ngửi thấy mùi khai Theo em nguyên nhân nào gây ra hiệntượng trên? Em hãy nêu cách khắc phục ?

Học sinh trả lời.

Giáo viên nhận xét và kết luận

Khi nước ở ao, hồ, sông, suối, bị ô nhiễm bởi chất thải hữu cơ giàu đạm từ phân bónhóa học, nước thải sinh hoạt lượng urê sinh ra nhiều Nên khi trời nắng urê bị phân hủygây ra mùi khai

Giáo dục môi trường: Bón nhiều phân bón hóa học và nước thải từ các nhà máy,nước thải sinh hoạt thải ra các ao hồ sông suối làm ô nhiễm nguồn nước nghiêm trọng.Cần ngăn chặn tình trạng trên

Ví dụ 2.Khi dạy bài 3: Tính chất học hóa học của Axit

Giáo viên đặt câu hỏi

Câu 1.Để kiểm tra tình trạng gây ô nhiễm môi trường của một khu công nghiệp Tâm

Thắng tại huyện Cư Jút người ta lấy mẫu đất xung quanh khu công nghiệp đó để phântích.Kết quả phân tích cho thấy đất có PH=5 Nguyên nhân nào đã làm cho đất chua?Phải

xử lí đất chua đó như thế nào?

HS thảo luận nhóm trả lời

GV nhận xét và kết luận: PH= 5 môi trường Axit

Trong khí thải ở khu công nghiệp có:

CO2 + H2O → H2CO3

4NO2 + O2 +2H2O → 4HNO3

SO2 + H2O → H2SO3

SO3+ H2O → H2SO4

→ gây mưa axit

Cách khắc phục: Bón vôi cho đất

Câu 2.Cây Cẩm Tú Cầu thường cho hoa màu trắng.Khi được trồng nơi đất có tính

axit, Cẩm Tú Cầu sẽ cho hoa màu xanh.Ngược lại, nơi đất có tính bazơ lại cho hoa màuhồng Đoàn khảo sát môi trường, trồng Cẩm Tú Cầu gần khu công nghiệp Hoà Phú thấycho ra hoa màu xanh.Hỏi

a Đất có tính chất gì?

b Nguyên nhân gây ra hệ quả đó

c.Em hãy đưa ra giải pháp khắc phục đất tại nơi đó

Giáo dục môi trường: Phải xử lí khí thải, chất thải các nhà máy trước khi xả thải ramôi trường

Ví dụ 3.Khi dạy bài 20: Hợp kim Sắt: Gang, Thép

Giáo viên đặt câu hỏi: Những khí thải (CO2, SO2, … )trong quá trình sản xuất gang,thép có ảnh hưởng như thế nào đến môi trường xung quanh? Dẫn ra một số phản ứng đểgiải thích.Thử nêu biện pháp để chống ô nhiễm môi trường ở khu dân cư gần cơ sở sảnxuất gang thép

Học sinh trả lời

GV nhận xét và kết luận

CO2 là nguyên nhân chính gây ra hiệu ứng nhà kính làm cho nhiệt độ Trái đất tăngdần, băng ở Nam Cực, Bắc Cực tan nhanh có thể nhấn chìm nhiều thành phố, làng mạcven biển

SO2 là nguyên nhân gây ra hiện tượng mưa Axit, pH thấp làm cho động thực vật bịchết, phá huỷ các công trình xây dựng…

2SO 2 + O 2 2SO 3

SO 3 + H 2 O →H 2 SO 4

SO 2 + H 2 O →H 2 SO 3

* Để chống ô nhiễm các khí trên có thể dùng các biện pháp sau:

- Trồng nhiều cây xanh trong khu vực dân cư cạnh nhà máy để làm giảm khí CO2

- Xây dựng hệ thống xử lí khí thải, thu hồi SO2 thải ra

Hình ảnh khí thải của nhà máy, lò gạch.

Giáo dục môi trường: Những khí thải của quá trình luyện gang, thép gây ô nhiễm môitrường Cần có biện pháp xử lý chống ô nhiễm môi trường ở các nhà máy, lò luyện gang,thép

Ví dụ 4.Khi dạy bài 26: Bài Clo

Giáo viên đặt câu hỏi: Vì sao Clo được sử dụng để khử trùng nguồn nước?

Giáo dục môi trường: Dùng Clo sát trùng nguồn nước bị ô nhiễm

Ví dụ5 Khi dạy bài 36: Metan

Giáo viên đặt câu hỏi: Khí Biogas là gì?

Học sinh trả lời

Giáo viênnhận xét, kết luận.

Khí Biogas hay khí sinh học là hỗn hợp khí Metan (CH4) và một số khí khác phát sinh

từ sự phân huỷ các vật chất hữu cơ

Giáo dục môi trường: Xử lý chất thải chăn nuôi góp phần xử lý môi trường tại chỗ ởnông thôn

Ví dụ 6 Tên bài dạy: Bài 28: Các Oxít của Cacbon

Giáo viên đặt câu hỏi: Tại sao việc sử dụng than để nấu ăn, nung gạch ngói, nung vôigây ô nhiễm môi trường? Em hãy nêu biện pháp hạn chế gây ô nhiễm môi trường?

HS trả lời :

GV nhận xét, kết luận

Khi sử dụng than để đun nấu, nung gạch ngói, nung vôi đều sinh ra CO2, CO,

SO2(vì trong than có cả lưu huỳnh) Những khí này đều ảnh hưởng không tốt cho conngười, gây độc, gây mưa axit, gây hiệu ứng “nhà kính” làm biến đổi khí hậu

Để giảm thiểu những tác hại đó nên xây lò nung vôi, gạch ngói ở nơi xa dân cư, đôngthời trồng cây xanh đế hấp thụ khí CO2 và giải phóng khí Oxi

Sử dụng năng lượng mặt trời hạn chế gây ô nhiễm môi trường

Giáo dục môi trường: Hàm lượng các oxit của Cacbon trong không khí lớn gây ônhiễm không khí, hiệu ứng nhà kính,

Giải pháp 3: Tích hợp vào từng nội dung cụ thể của bài học.

Các vấn đề về môi trường như đất, nước, không khí, Đang được nhắc đến hằngngày trên thông tin đại chúng Các vấn đề như rác thải, khí thải, nước sinh hoạt, nước thảicủa các nhà máy công nghiêp, khói bụi từ các phương tiện giao thông,…đang gây ranhững biến đổi bất thường của khí hậu hiện nay.Giáo viên có thể tích hợp giáo dục ý thứcbảo vệ môi trường cho học sinh vào phần tính chất vật lý, ứng dụng, sản xuất của một sốchất Ngoài việc thu hút sự chú ý của học sinh và bài học, còn góp phần nâng cao ý thứccủa học sinh trong việc bảo vệ môi trường, giúp cho học sinh thấy được mối liên hệ giữakiến thức bài học và kiến thức thực tiễn

Mưa axit gây tổn hại cho các công trình bằng tượng đá, cây cối.

Giải thích: Khí thải công nghiệp và khí thải của các động cơ đốt trong (ô tô, xe máy )

có chứa các khí SO2, NO, NO2,…Các khí này tác dụng với Oxi và hơi nước trong khôngkhí nhờ xúc tác oxit kim loại (có trong khói, bụi nhà máy) hoặc ozon tạo ra axit sunfuric

H2SO4 và axit nitric HNO3

2SO2 + O2 + 2H2O → 2H2SO4

2NO + O2 → 2NO2

4NO2 + O2 + 2H2 O → 4HNO3

Axit H2SO4 và HNO3 tan vào nước mưa tạo ra mưa axit

- Hiện nay mưa axit là nguồn ô nhiễm chính ở một số nơi trên thế giới Mưa axit làm

hư hỏng các tượng đài làm từ đá cẩm thạch, đá vôi, đá phiến (các loại đá này thành phầnchính là CaCO3):

CaCO3 + H2SO4 → CaSO4 + CO2↑ + H2O

CaCO3 + 2HNO3 → Ca(NO3)2 + CO2↑ + H2O

Ngày nay, hiện tượng mưa axit và những tác hại của nó đã gây nên những hậu quảnghiêm trọng, đặc biệt là ở những nước công nghiệp phát triển Vấn đề ô nhiễm môitrường luôn được cả thế giới quan tâm Việt Nam chúng ta đang rất chú trọng đến vấn đềnày.

Giáo dục môi trường: Lưu huỳnh đioxít là chất khí độc, gây ô nhiễm không khí, mưaaxít, cung cấp cho học sinh những hiểu biết về hiện tượng mưa axit cũng như tác hại của

nó nhằm nâng cao ý thức bảo vệ môi trường

Ví dụ 2.Khi dạy bài 28: Các oxit của cacbon –Phần II - Cacbon đioxit

Giáo viên đặt câu hỏi: Hiện nay chúng ta nghe cụm từ hiệu ứng nhà kính rất nhiềutrên mạng truyền thông, sách báo, Vậy theo em hiệu ứng nhà kính là gì ? Nguyên nhânnào gây nên hiện tượng trên? Cách khắc phục

Học sinh trả lời

Giáo viên nhận xét, kết luận

Khí thải từ nhà máy Hiện tượng hiệu ứng nhà kính

Giải thích:Khí cacbonic (CO2) trong khí quyển chỉ hấp thụ một phần những tia hồngngoại (tức là những bức xạ nhiệt) của Mặt Trời và để cho những tia có bước sóng từ

50000 đến 100000 A0 đi qua dễ dàng đến mặt đất Nhưng những bức xạ nhiệt phát rangược lại từ mặt đất có bước sóng trên 140000 A0 bị khí CO2 hấp thụ mạnh và phát trở lạiTrái đất làm cho Trái đất ấm lên Theo tính toán của các nhà khoa học thì nếu hàm lượng

CO2 trong khí quyển tăng lên gấp đôi so với hiện tại thì nhiệt độ ở mặt đất tăng lên 4oC

Về mặt hấp thụ bức xạ, lớp CO2 ở trong khí quyển tương đương với lớp thủy tinh củacác nhà kính dùng để trồng cây, trồng hoa ở xứ lạnh Do đó hiện tượng làm cho Trái Đất

ấm lên bởi khí CO2 được gọi là hiệu ứng nhà kính

Ngày nay hiện tượng “Hiệu ứng nhà kính” trở thành một vấn đề có ảnh hưởng mang

tính toàn cầu Làm cho nhiệt độ trái đất tăng lên, băng ở hai cực tan ra, khí hậu biến đổithất thường

Cách khắc phục: Trồng nhiều cây xanh, có biện pháp xử lý khí thải, rác thải trước khithải ra môi trường, bỏ rác đúng nơi quy định,

Giáo dục môi trường: CO2 gây ô nhiễm môi trường đặc biêt gây hiệu ứng nhà kính,cần có biện pháp giảm thiểu lượng khí CO2 sinh ra trong các hoạt động sản xuất, sinhhoạt, giao thông vận tải hiện nay

Giải pháp 4:Xây dựng câu hỏi, bài tập với nội dung giáo dục ý thức bảo vệ môi trường.

Giáo viên có thể xây dựng hệ thống các câu hỏi với nội dung giáo dục ý thức bảo vệmôi trường Khi cho học sinh làm bài tập củng cố kiến thức giáo viên có thể cho thêm cácbài tập này để khắc sâu kiến thức cho học sinh đồng thời giáo dục cho học sinh ý thức bảo

vệ môi trường.Trong quá trình giải bài tập, học sinh phải phân tích, tổng hợp, tìm tòi ranội dung bài giải nhờ đó có thể khắc sâu trong tư tưởng của các em.

Ví dụ 1 Khi dạy bài Bài 2: Một số oxít quan trọng-Lưu huỳnh đioxít - Phần củng cố

Bài tập: Một nhà máy nhiệt điện mỗi ngày đêm thải ra khí quyển 80 tấn SO2 Hỏi cần

có bao nhiêu m3 dung dịch Ca(OH)2 0,0005 M để xử lí toàn bộ lượng SO2 trong khí thảiđó?

Học sinh vận dụng tính chất hoá học của SO2 để giải bài tập

Giáo viên nhận xét, kết luận: Cần hạn chế lượng khí thải SO2 để góp phần bảo vệ môitrường

Giáo dục môi trường: Lưu huỳnh đioxít là chất khí độc, gây ô nhiễm không khí

Ví dụ 2 Khi dạy bài 7: Tính chất hóa học của bazơ

GV đưa ra bài tập :

Nước thải của một nhà máy có pH < 7 Thí nghiệm cho thấy rằng cứ 10 lít nước thảicần dùng 2g Ca(OH)2để trung hòa Cứ mỗi giờ nhà máy thải ra 200.000 lít nước thải.a.Tính lượng Ca(OH)2 cần dùng để trung hòa lượng nước thải trong mỗi giờ

b.Tính lượng CaO cần dùng để trung hòa nước thải trong mỗi ngày Biết nhà máy hoạtđộng trong 48 giờ

Học sinh trả lời

a 10 lít nước thải cần 2g Ca(OH)2

200.000 lít nước thải cần 40000 g Ca(OH)2

b.2h cần dùng 30270g CaO

48h cần dùng 60540 g CaO

Giáo viên nhận xét và kết luận

Giáo dục môi trường: Lưu huỳnh đioxít là chất khí độc, gây ô nhiễm không khí

Giáo dục môi trường: Ca(OH)2 được dùng để xử lý nước thải

Giải pháp 5: Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinhthông qua các hình ảnh và video lồng ghép vào bài học.

Bên cạnh việc lồng ghép giáo dục ý thức bảo vệ môi trường vào từng nội dung bàihọc cụ thể, từng hoạt động dạy học Giáo viên có thể cho học sinh xem những hình ảnhhoặc đoạn video về hoá học và môi trường Thông thường, một đoạn phim hoá học vàmôi trường tuy dung lượng ngắn, không tốn nhiều thời gian nhưng vẫn đảm bảo truyền tảiđược đầy đủ thông tin đến học sinh Nổi bật nhất là các phim về ô nhiễm môi trường, táchại do con người trực tiếp hay gián tiếp gây ra cho môi trường và cách khắc phục

Để kiểm tra nhận thức của học sinh sau khi xem phim, giáo viên nên đưa ra hệ thốngcác câu hỏi có liên quan để học sinh trả lời Sau khi phân tích, tổng hợp nội dung trả lờicủa học sinh, giáo viên rút ra nội dung chính của vấn đề đồng thời gợi mở các biện phápcải tạo, bảo vệ môi trường

Ví dụ Tên bài dạy: Phân bón hoá học

+ Giáo viên có thể trình chiếu một số hình ảnh lạm dụng bón phân hoá học, thuốc trừsâu quá nhiều gây hậu quả ô nhiễm môi trường Qua các hình ảnh em hãy nêu tác hại củaviệc sử dụng phân bón hoá học, thuốc trừ sâu ?

+ Các tác hại của phân bón:

- Phân bón đi vào nguồn nước mặt làm tăng nồng độ Nitrat gây ảnh hưởng đến sứckhỏe con người, Nitrit còn là nguyên nhân gây ung thư tiềm tàng

- Một phần phân bón hoá học ngấm xuống tầng nước ngầm, phần còn lại bay hơi dotác động của nhiệt độ gây ô nhiễm không khí như: khí NO2 làm phá vỡ tầng ozôn, gâymưa axit, làm bay hơi khí amoniac là hợp chất độc hại cho người và động vật

Giáo dục môi trường: Không lạm dụng quá nhiều phân bón hoá học, thuốc trừ sâu,giáo dục học sinh ý thức bảo vệ môi trường từ đó các em đóng vai trò là nhà tuyên truyềnviên với gia đình của mình về tác hại của việc lạm dụng phân bón hoá học, thuốc trừsâu

IV TÍNH MỚI CUẢ GIẢI PHÁP

Giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh là việc làm có tác dụng rộng lớn, sâu sắc vàbền vững nhất.Các giải pháp tôi thực hiện đã giúp học sinh có thể áp dụng những kiếnthức, kĩ năng bảo vệ môi trường qua các tiết học vào thực tế trong cuộc sống.Từ cách tíchhợp giáo dục môi trường qua các hình ảnh, video giúp học sinh dễ tiếp thu và khắc sâucác chất hoá học gây ô nhiễm môi trường, từ đó các em hứng thú học tập hơn và có hànhđộng thiết thực hơn để bảo vệ môi trường.Các giải pháp đã giúp học sinh cập nhập cácthông tin thời sự về ô nhiễm môi trường

Thông qua các bài học, giáo viên có thể gửi gắm các thông điệp phong phú về giữ gìn

và bảo vệ môi trường, giúp các em lĩnh hội kiến thức về giáo dục ý thức bảo vệ môitrường một cách tự nhiên, sinh động và hiệu quả Bên cạnh đó còn làm mới lạ nội dungbài học, giúp học sinh có hứng thú tìm tòi kiến thức mới, tránh tình trạng khô khan, nhàmchán do đặc thù của bộ môn Gắn kết được những kiến thức của môn học với hiện tượngtrong thực tế của cuộc sống làm cho học sinh hứng thú say mê học tập tốt môn Hóa học

V HIỆU QUẢ CỦA SKKN

Sau khi áp dụng “Một số kinh nghiệm trong việctích hợp giáo dục nội dung bảo vệ môi trường vào dạy các bài học Hóa 9 tại trường THCS Lê Quý Đôn”vào cuốinăm học

2017 -2018tôi tiếp tục tiến hành khảo sát điều tra 100 học sinh khối 9 bằng hình thức trắcnghiệm(vẫn sử dụng câu hỏi khảo sát trước lúc thực hiện đề tài) sau khi có kết quả tôiđem đối chiếu với kết quả trước khi áp dụng đề tài

Bảng kết quả thu được:

Số lượng Tỉ lệ

Số lượng Tỉ lệ

Số lượng

Tỉ lệ

Học sinh chăm sóc công trình măng non

Kệ trong lớp từ chai nước cũ Tái sử dụng hộp đựng cầu lông

Học sinh sử dụng chai nhựa làm bình hoa

Học sinh nhận biết được một số hoá chất có khả năng gây ô nhiễm môi trường từ đóbiết cách xử lí một vài chất thải đơn giản trong đời sống hằng ngày.Biết sử dụng hiệu quảcác dụng cụ thực hành, bảo đảm an toàn không gây ra tai nạn.Các em tỏ ra thích thú vớinhững hiểu biết mới của mình về môi trường nên có hứng thú tìm tòi, học tập hơn

Nhận thức của các em về bộ môn Hoá học cũng đã thay đổi, nó không còn khô khannhàm chán như trước nữa không những giúp các em tiếp thu kiến thức và khắc sâu màcòn có hiểu biết về môi trường ngày càng tích cực hơn.

Khi nghiên cứu đề tài tôi thấy hiệu quả cao chính vì vậy năm học 2018-2019 tôi đã vàđang áp dụng đề tài đối với lớp mình đang giảng dạy.Và tôi hy vọng đây sẽ là một tài liệutham khảo để cho những đồng nghiệp của tôi có thể tham khảo để áp dụng vào giảngdạy.Với những hành động nhỏ, việc làm thiết thực hi vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quảgiáo dục chung của nhà trường

Các cấp quan tâm đầu tư các phương tiện, trang thiết bị dạy học (máy tính, đènchiếu), tư liệu tuyên truyền bảo vệ môi trường

Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ của bản thân đã áp dụng trong quá trình giảngdạy qua Qua sáng kiến kinh nghiệm này tôi rất mong được sựđóng góp ý kiến từ các thầy

cô, bạn bè đồng nghiệp để sáng kiến kinh nghiệm của tôi được hoàn thiện hơn

Draysap, ngày 02 tháng 3 năm 2019

Người viết

Hoàng Thị Sáu

TÀI LIỆU THAM KHẢO

3 Dạy học tích hợp, Quyển 1 - khoa học tự nhiên NXB sư phạm

4 Hình ảnh trên Internet

5 Hướng dẫn kĩ thuật sử dụng và làm đồ dùng dạy

học NXBGD 1987

TRẦN QUỐC ĐẮC (chủbiên) và tập thể tác giả

MỤC LỤC

NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN CẤP TRƯỜNG

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN

(Ký tên, đóng dấu)

NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN CẤP HUYỆN