SKKN Một số biện pháp kích thích hứng thú học tập và phát triển tư duy cho học sinh trong dạy học chương oxi – không khí môn Hóa học 8

SKKN Một số biện pháp kích thích hứng thú học tập và phát triển tư duy cho học sinh trong dạy học chương oxi – không khí môn Hóa học 8 Phần thứ nhất MỞ ĐẦU I Đặt vấn đề Trong hoạt động dạy học nói chung và hoạt động dạy học hóa học nói riêng, hứng thú học tập có vai trò đặc biệt quan trọng Kết quả học tập của người học không chỉ phụ thuộc vào đặc điểm trí tuệ của cá nhân, mà còn phụ thuộc vào động cơ, thái độ và hứng thú học tập của người học Hứng thú học tập.

SKKN Một số biện pháp kích thích hứng thú học tập và phát triển tư duy cho học

sinh trong dạy học chương oxi – không khí môn Hóa học 8.

Phần thứ nhất: MỞ ĐẦU

Trong hoạt động dạy học nói chung và hoạt động dạy học hóa học nói riêng,hứng thú học tập có vai trò đặc biệt quan trọng Kết quả học tập của người họckhông chỉ phụ thuộc vào đặc điểm trí tuệ của cá nhân, mà còn phụ thuộc vàođộng cơ, thái độ và hứng thú học tập của người học Hứng thú học tập có tácdụng nâng cao tính tích cực, tự giác và làm tăng hiệu quả của quá trình nhậnthức, hứng thú học tập tạo ra sự say mê nghiên cứu, tìm tòi kiến thức, nhu cầucần hiểu biết, vận dụng kiến thức về một lĩnh vực, một bộ môn khoa học nào đó,giúp người học có thể vượt qua mọi khó khăn để đạt được mục đích nhanh nhất

Lí luận dạy học đã chỉ ra rằng: “Dạy học phải có tác dụng thúc đẩy sự phát triển trí tuệ của người học” Một mặt trí tuệ của học sinh chỉ có thể phát triển tốt

trong quá trình dạy học khi thầy giáo phát huy tốt vai trò của người tổ chức, điềukhiển Bởi một sự gợi ý khéo léo có tính chất gợi mở của giáo viên sẽ có tácdụng kích thích tính tự lực và tư duy sáng tạo của học sinh, lôi kéo họ chủ độngtham gia vào quá trình dạy học một cách tích cực, tự giác Mặt khác đối với họcsinh để phát triển trí tuệ của mình không có cách nào khác là phải tự mình hành

động, hành động một cách tích cực và tự giác J Piaget đã kết luận: “Người ta không học được gì hết nếu không phải trải qua sự chiếm lĩnh bằng hoạt động, rằng học sinh phải phát minh lại khoa học, thay vì nhắc lại những công thức bằng lời của nó”.

Thực tiễn chứng tỏ rằng: thiếu hứng thú học tập làm cho tinh thần mệt mỏi,làm giảm khả năng tư duy, giảm khả năng lĩnh hội tri thức và đây là nguyênnhân trực tiếp dẫn đến sự yếu kém trong học tập Vì vậy, một trong những yêucầu sư phạm quan trọng của người giáo viên là phải hình thành và kích thíchhứng thú học tập bộ môn cho học sinh nhằm nâng cao năng lực nhận thức củahọc sinh, nâng cao chất lượng dạy học

1

Hóa học là một bộ môn khoa học thực nghiệm, việc tăng nội dung thínghiệm biểu biễn, bài thực hành và bài tập thực nghiệm trong dạy học hóa họckhông những tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh lĩnh hội hệ thống kiến thức,rèn luyện kĩ năng thực hành, phát triển tư duy, mà còn giúp học sinh hình thànhthế giới quan khoa học đúng đắn

Tuy nhiên, việc dạy và học bộ môn Hóa học hiện nay ở các trường phổthông cũng còn khá nhiều hạn chế như chủ yếu vẫn thiên về lí thuyết, chưa cungcấp cho học sinh các kiến thức có tính ứng dụng thực tế nhiều, hay việc thínghiệm hóa học chưa được thể hiện trong nhiều giờ lên lớp, học sinh ít được tựlàm thí nghiệm Chính những điều này đã làm cho học sinh chưa thực sự cóhứng thú học tập bộ môn Hóa học, dẫn đến chất lượng bộ môn chưa cao

Từ các lí do trên tôi đã quyết định nghiên cứu đề tài :

"Một số biện pháp kích thích hứng thú học tập và phát triển tư duy cho học

sinh trong dạy học chương oxi – không khí môn Hóa học 8"

II Mục đích (mục tiêu) nghiên cứu

Nghiên cứu, đề xuất một số biện pháp nhằm kích thích hứng thú học tập vàphát triển tư duy cho học sinh trong dạy học hóa học chương oxi – không khílớp 8, khơi dậy niềm đam mê của các em học sinh với bộ môn Hóa học Từ đó,kết quả học tập của các em cũng như chất lượng bộ môn ngày càng được nângcao hơn

Phần thứ hai: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Cơ sở lí luận của vấn đề

1 Hứng thú học tập

Hoạt động học tập với tư cách là hoạt động nhận thức tích cực, tự lực vàsáng tạo, là một quá trình đòi hỏi phải nỗ lực thường xuyên

2

A.G Covaliop cho rằng: “Hứng thú học tập chính là thái độ lựa chọn đặc biệt của chủ thể với đối tượng của hoạt động học tập về sự cuốn hút về tình cảm và ý nghĩa thiết thực của nó trong đời sống cá nhân”.

ACômenky xem tạo hứng thú là một trong những con đường chủ yếu “làm cho học tập trong nhà trường trở thành nguồn vui” Nếu học sinh được độc lập

quan sát, so sánh, khái quát hóa các hiện tượng thì các em hiểu sâu sắc và hứngthú bộc lộ rõ rệt Có hứng thú thì mới có tính tích cực, tính sáng tạo

2 Tư duy và sự phát triển tư duy trong dạy học.

Theo tác giả Nguyễn Xuân Trường (ĐHSP Hà Nội) thì “Tư duy là hành động trí tuệ nhằm thu thập và xử lí thông tin về thế giới quanh ta và thế giới trong ta Chúng ta tư duy để hiểu, làm chủ tự nhiên, xã hội và chính mình”

Dạy học ngày nay suy cho cùng là dạy cách học, cách tư duy cho học sinh,kiến thức lâu ngày có thể quên, điều còn lại trong mỗi người là năng lực tư duy

Như vậy, nhà vật lí nổi tiếng N.I.sue đã nói: “Giáo dục – đó là cái được giữ lại

khi mà tất cả những điều học thuộc đã quên đi” Câu này khẳng định vai trò đặc

biệt quan trọng của việc phát triển tư duy cũng như mối quan hệ mật thiết của nóvới giảng dạy

Vì vậy, vấn đề phát triển tư duy cho học sinh cần phải được coi trọng trongquá trình dạy học Nếu không có khả năng tư duy thì học sinh không thể hiểubiết, không thể cải tạo tự nhiên, xã hội và bản thân

II Thực trạng vấn đề

3

1 Thuận lợi

- Phòng giáo dục và đào tạo huyện Krông Ana đã thành lập các cụm chuyên

môn, trong đó có cụm tổ chuyên môn Hóa học là nơi để các giáo viên trong tổHóa trao đổi kinh nghiệm, giao lưu, học hỏi lẫn nhau

- Ban giám hiệu trường THCS Lê Văn Tám rất quan tâm đến việc dạy vàhọc của bộ môn, hàng năm đã có sự hỗ trợ về hóa chất, thiết bị dạy học nhằmnâng cao chất lượng dạy học của bộ môn

- Trong quá trình giảng dạy môn Hóa, giáo viên đều cố gắng thay đổiphương pháp giảng dạy của mình theo hướng phát huy tính tích cực của học sinhthông qua các phương pháp như: phương pháp trực quan, phương pháp giảiquyết vấn đề, phương pháp vấn đáp, phương pháp liên hệ thực tế trong bàigiảng…

- Giáo viên đã có sử dụng các đồ dùng và phương tiện dạy học như thínghiệm, mô hình, tranh ảnh… và từng bước ứng dụng công nghệ thông tintrong dạy học hóa học

- Học sinh có chú ý nghe giảng, tập trung quan sát thí nghiệm, giải thíchmột số hiện tượng trong cuộc sống và suy nghĩ trả lời các câu hỏi do giáo viênđặt ra

- Học sinh tích cực thảo luận nhóm và đã đem lại hiệu quả trong quá trìnhlĩnh hội kiến thức

2 Khó khăn

Hiện nay ở Trường THCS Lê Văn Tám, kết quả dạy học môn hóa học tuy

đã có tiến bộ so với những năm học trước, song vẫn kết quả còn chưa cao, một

số học sinh chưa chưa yêu thích môn hóa học, do việc giảng dạy ở trường cònmắc phải một số tồn tại:

- Do học sinh mới bước đầu làm quen với bộ môn Hóa học, cho nên khảnăng vận dụng kiến thức để lí giải các tượng liên quan đến hóa học đối với họcsinh còn khó khăn Học sinh còn lúng túng khi phải giải quyết những câu hỏi và

4

bài tập tổng hợp, đặc biệt là những vấn đề thực tiễn, do đó các em chưa thực sựyêu thích môn học.

- Đối với môn hoá học, phương pháp nhận thức khoa học đặc trưng là thínghiệm hóa học thì chưa được thể hiện trong nhiều giờ lên lớp do thiếu dụngcụ, hóa chất, đồ dùng dạy học , rất ít giờ học mà học sinh được tự làm thínghiệm

- Trong quá trình dạy học, khi cần sử dụng tư liệu dạy học thì chủ yếu giáoviên tìm trên mạng internet, các đồ dùng có sẵn Tuy nhiên, số tư liệu dạy chưaphong phú, chất lượng chưa cao

- Cụ thể, bài kiểm tra định kì sau khi học xong chương oxi – không khí cácnăm 2016 – 2017 và 2017 – 2018 với kết quả như sau:

Năm học Tổng số học sinh

Số học sinh đạtđiểm trên trungbình

Tỉ lệ học sinh đạtđiểm trên trungbình

Trước khi áp dụng các biện pháp kích thích hứng thú học tập và phát triển

tư duy cho học sinh vào chương trình dạy học, tôi đã phát cho học sinh mẫuphiếu khảo sát niềm yêu thích của học sinh với môn Hóa qua 3 mức độ: thích,bình thường và không thích Kết quả khảo sát 106 em học sinh như sau:

Thích Bình thường Không thích

Qua số liệu khảo sát có thể thấy, chưa nhiều em thực sự yêu thích môn học

Do đó, để khắc phục các nhược điểm trên và để nâng cao khả năng vận dụng lí

5

thuyết vào thực tiễn, để tạo niềm yêu thích học môn Hóa học thì việc kích thíchhứng thú học tập và phát triển tư duy cho học sinh trong quá trình giảng dạy làrất cần thiết.

Định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở THCS, Luật giáo dục 2005 đã

chỉ rõ “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác chủ động sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh”

III Các giải pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề.

Trong hoạt động dạy học nói chung và hoạt động dạy học hóa học nóiriêng, hứng thú học tập có vai trò đặc biệt quan trọng, nó là động lực thúc đẩyhọc sinh tìm tòi, hiểu biết và vận dụng kiến thức một cách linh động Sau đây tôixin đề xuất một số biện pháp kích thích hứng thú học tập và phát triển tư duy

của học sinh trong dạy học chương oxi – không khí môn hóa học 8

1 Làm cho học sinh thấy được tầm quan trọng và lợi ích của vấn đề đặt ra.

Trong quá trình dạy học, giáo viên giới thiệu về tầm quan trọng và ứngdụng của các chất, các hợp chất Đồng thời cung cấp các thông tin quan trọng vềtính độc, ảnh hưởng của các chất đến sức khỏe con người và môi trường… Từ

đó khơi dậy trí tò mò, thúc đẩy các em tìm hiểu vấn đề được học

Ví dụ qua một số bài trong chương oxi – không khí giáo viên làm cho học sinh thấy được oxi và không khí sạch quan trọng với đời sống con người như thế nào, từ đó tạo cho các em mong muốn tìm hiểu oxi là chất như thế nào, có ở đâu, điều này giúp học sinh tiếp cận bài học với tâm thế muốn học, muốn tìm hiểu.

Bài 24: Tính chất của oxi

Trong đời sống: Oxi cần thiết cho quá trình hô hấp của sinh vật trên trái đất.Không có oxi chúng ta không thể tồn tại và phát triển Oxi còn tham gia vào các

6

quá trình khác như: sự cháy, sự gỉ, sự thối rữa xác động thực vật và có vai tròquan trọng trong công nghiệp luyện kim.

Bài 27: Điều chế khí oxi – Phản ứng phân hủy

Như chúng ta đã biết, oxi đóng vai trò rất to lớn trong hóa học cũng nhưtrong đời sống và sản xuất của con người Không có oxi chúng ta không thể tồntại và phát triển được Vì vậy việc điều chế được oxi tinh khiết là một việc làmcần thiết và quan trọng mà chúng ta phải làm

Bài 28: Không khí – Sự cháy

Thực nghiệm cho thấy nếu 2 tuần không ăn con người sẽ chết, 5 ngày khônguống nước con người sẽ chết, nhưng nếu chỉ 5 phút không có không khí thì sựsống không thể duy trì Động vật, cây xanh và các tác nhân từ con người tạo nênmột hệ cân bằng sinh thái Khi ở trạng thái cân bằng, bầu khí quyển trong suốt,động vật hô hấp bình thường và khỏe mạnh, cây xanh quang hợp và tái tạo oxi.Nhưng nếu không khí bị ô nhiễm, hàm lượng oxi không đảm bảo mà lượng khíđộc tăng lên làm mất tính cân bằng của hệ sinh thái Vì vậy, việc xác định đượcthành phần không khí cũng như có biện pháp bảo vệ không khí trong lành, tránh

ô nhiễm là vấn đề chung của toàn cầu

Trong cuộc sống thường ngày, sự cháy rất quan trọng Nó giúp con người cóthể nấu ăn, chế tạo dụng cụ, đồ dùng…Tuy nhiên cũng có những sự cháy gâynên hậu quả hết sức nặng nề như cháy nhà, cháy rừng…Do đó, chúng ta phảinắm rõ được điều kiện phát sinh cũng như các biện pháp dập tắt sự cháy đểmang hại lợi ích tốt nhất cho con người

Mỗi khi áp dụng phương pháp “ làm cho học sinh thấy được tầm quan trọng và lợi ích của vấn đề đặt ra”, tôi nhận thấy các em chăm chú lắng nghe với thái

độ mong muốn tìm hiểu kiến thức, một số em bày tỏ sự quan tâm đến vẫn đề đặt

ra bằng các câu hỏi liên quan đến thực tiễn mà các em nhận ra, điều này làm cho tôi và các học sinh khác đều cảm thấy có hứng thú khi tiếp cận bài học

2 Sử dụng các tư liệu lịch sử hóa học

7

Dựa vào các câu chuyện lịch sử hóa học, giáo viên chuyển tới học sinh cácthông tin về sự tìm ra các nguyên tố, các chất, hay các tấm gương về sự ham mênghiên cứu khoa học của các nhà khoa học Các câu chuyện sẽ làm cho cáckiến thức đến với học sinh một cách hứng thú, dễ hiểu hơn.

Ví dụ khi học bài 24: Tính chất của oxi, giáo viên có thể đưa lịch sử tìm ra khí oxi vào bài dạy để giúp học sinh hiểu rõ hơn về nguyên tố oxi, giúp giải đáp một số thắc mắc của các em mà xưa nay không ai nói tới như tìm ra oxi khi nào, ai là người tìm ra

+ Người Pháp thì ủng hộ cho Lavoadiê

+ Người Anh thì ủng hộ cho Pritxli

+ Người Thụy Điển cho rằng chính Sile phát hiện ra Oxi đầu tiên

Cuộc tranh luận về quyền tác giả khám phá ra Oxi đã kéo dài 200 năm mớitạm yên Cuối cùng thì lịch sử ghi nhận đồng tác giả tìm ra Oxi là Pritxli và Sile.Còn tên chính thức của khí này là “Oxygenium” do nhà hóa học Pháp Lavoadiêđặt xuất phát từ 2 chữ Hy Lạp “Oxus”: axit và “genao”: sinh ra

Sau khi được nghe câu chuyện về lịch sử tìm ra oxi phần lớn các em đều rất vui vẻ và hào hứng với bài học vì nhờ có câu chuyện mà mình đã biết được ý nghĩa tên của nguyên tố oxi.

3 Phương pháp trực quan: Sử dụng các hình ảnh, thí nghiệm hóa học.

8

Các hình ảnh, thí nghiệm hóa học có ý nghĩa to lớn trong dạy học hóa học,

nó giúp cho học sinh phát triển năng lực nhận thức một cách toàn diện từ cảmgiác đến hiện tượng tư duy Thí nghiệm giúp học sinh dễ hiểu bài và hiểu sâusắc, làm cho các em sáng tỏ mối liên hệ phát sinh giữa các sự vật, giải thíchđược bản chất của các quá trình xảy ra trong tự nhiên, trong sản xuất và trongđời sống Chúng được coi là chiếc cầu nối giữa lí thuyết và thực tiễn, giữa học

và hành trong quá trình dạy – học môn Hóa học

Các thí nghiệm hóa học còn có thể được vận dụng trong các bài tập thínghiệm: nhận biết, điều chế, sẽ giúp học sinh hiểu sâu hơn các khái niệm đãhọc Học sinh có thể học thuộc lòng các định nghĩa, định luật, các tính chất…nhưng nếu không giải bài tập thì các em vẫn chưa thể nắm vững và vận dụngnhững gì đã học và đã thuộc

Ví dụ trong chương oxi – không khí, giáo viên có thể sử dụng một số hình ảnh, làm thí nghiệm hoặc sử dụng phim thí nghiệm Việc được quan sát hình ảnh một cách sáng tỏ mà không phải tưởng tượng hay việc được theo dõi hiện tượng của các thí nghiệm, được tự tay làm một thí nghiệm nào đó có lẽ là điều mà học sinh thích nhất ở môn Hóa học Nó làm cho các em thấy mình chính là chủ thể của hoạt động học, mình được thầy cô tin tưởng giao nhiệm vụ làm thí nghiệm cho các bạn xem theo tôi đây là nhân tố quyết định việc học sinh có hứng thú với môn học không.

Bài 24: Tính chất của oxi

Hình 1: mô hình công thức phân tử của oxi và oxi dạng lỏng

9

Mục đích: nhằm chứng minh Oxi là phi kim hoạt động mạnh, phản ứng

trực tiếp với tất cả các kim loại trừ Au, Pt

Cách tiến hành: Cuộn dây sắt nhỏ thành hình lò xo, một đầu quấn vào

một mẩu than nhỏ để làm mồi (có thể dùng 1/5 que diêm) Đốt cháy mẩu thanrồi nhúng vào lọ đựng Oxi Dây sắt cháy sáng tạo thành những hạt Fe3O4 màunâu, sau thí nghiệm đầu dây có một cục sắt nhỏ hình cầu

Phản ứng: 3Fe + 2O2 ⃗t o Fe3O4

Những điều chú ý để thí nghiệm thành công:

- Cho vào lọ một ít nước hoặc cát để lọ khỏi bị nứt khi sắt và oxit sắt nóngchảy rớt xuống

- Mẩu than không quá lớn để hạn chế sự tiêu hao nhiều Oxi trong bình

Sau khi hướng dẫn và lưu ý kĩ, giáo viên có thể cử 1 em học sinh lên làm thí nghiệm cho cả lớp quan sát.

Mục đích: nhằm chứng minh Oxi là 1 phi kim hoạt động mạnh, phản ứng

mãnh liệt với lưu huỳnh

Cách tiến hành: Đưa muỗng sắt chứa một lượng nhỏ lưu huỳnh bột vào

ngọn lửa đèn cồn Sau đó đưa lưu huỳnh đang cháy vào lọ có chứa khí oxi

10

Hình 2: Hình ảnh đốt lưu huỳnh trong oxi

Những điều chú ý để thí nghiệm thành công:

- Không lấy nhiều hóa chất sẽ nguy hiểm

- Không cho khí SO2 bay ra ngoài

Sau khi hướng dẫn và lưu ý kĩ, giáo viên có thể cử 1 em học sinh lên làm thí nghiệm cho cả lớp quan sát.

Bài 25: Sự oxi hóa – Phản ứng hóa hợp - Ứng dụng của oxi

Khi học phần ứng dụng của oxi, thay vì mỗi học sinh tự nghiên cứu hình ảnh trong sách giáo khoa, giáo viên có thể chiếu hình ảnh trên bảng để HS tập trung quan sát và thảo luận, điều này sẽ giúp tiết học trở nên sinh động, sôi nổi hơn.

11

Hình 3: Ứng dụng của oxi

Hình 4: Biểu đồ thể hiện tỉ lệ ứng dụng của oxi trong các ngành ở Việt Nam

Bài 26: Oxit

12

CuO Fe2O3 CaO

Hình 5: Hình ảnh một số oxit dạng bột

Bài 27: Điều chế khí oxi – Phản ứng phân hủy

Trong phần điều chế khí oxi, giáo viên giới thiệu về nguồn tạo ra oxi trong

tự nhiên.

Hình 7: Nguồn tạo ra khí oxi trong tự nhiên

Trước khi làm thí nghiệm điều chế oxi từ KMnO4 trong phòng thí nghiệm,giáo viên có thể chiếu cho học sinh xem hình ảnh sau, phân tích cách bố trídụng cụ thí nghiệm rồi mới tiến hành làm thí nghiệm cho học sinh quan sát

13

Hình 6: Sơ đồ điều chế khí oxi trong phòng thí nghiệm và thu khí bằng cách

đẩy nước.

Mục đích: nhằm thu được khí oxi bằng cách đun nóng những hợp chất giàu

oxi và dễ bị phân hủy ở nhiệt độ cao

nghiệm, dùng kẹp gỗ cặp ống nghiệm rồi đun nóng trên ngon lửa đèn cồn Đưaque đóm cháy dở còn tàn đỏ vào miệng ống nghiệm, que đóm sẽ bùng cháy

Phản ứng: 2 KMnO4 ⃗t o K2MnO4 + MnO2 + O2

Bài 28: Không khí – Sự cháy Tranh ảnh

Hình 7: Thành phần không khí Hình 8: Hoạt động gây ô nhiễm môi trường

14

Hình 9: Cháy rừng gây ô nhiễm

15

Hình 10: Cây xanh tạo môi trường trong lành

Thí nghiệm hóa học

Mục đích: Xác định thành phần không khí gồm khoảng 21% oxi, còn lại là nitơ

và các khí khác

Trong thời gian cho phép, tôi đã tổng hợp được 14 phim thí nghiệm và 47 hình ảnh, cùng các tư liệu giúp trí nhớ khác đựng trong đĩa CD kèm theo.

Sau khi áp dụng phương pháp trực quan: sử dụng tranh ảnh, phim thí nghiệm, đặc biệt cho học sinh tự tay làm thí nghiệm tôi nhận thấy đa số các học sinh rất thích thú, tập trung vào xem tranh hay xem bạn mình làm thí nghiệm, cùng nhau thảo luận Điều này đã giúp cho các em nhớ kiến thức tốt, từ

đó làm cho chất lượng bộ môn cũng tăng lên đáng kể

4 Hệ thống hóa kiến thức bằng: “Bản đồ tư duy” hoặc sơ đồ thông qua việc

tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo.

Khái niệm “bản đồ tư duy” đã khá gần gũi với giáo viên và học sinh trongquá trình dạy học Thực tế cho thấy rằng việc sử dụng bản đồ tư duy có tác dụngrất lớn trong quá trình dạy học, bởi vì nó giúp nhìn thấy “bức tranh tổng thể” của

16

bài học, giải quyết tốt các vấn đề, chuyển tải thông tin bài học hiệu quả, kíchhoạt trí sáng tạo, hỗ trợ trí nhớ, tiết kiệm thời gian, tạo hứng thú học tập

Mặt khác, nhằm phát triển năng lực cho học sinh (tự chủ, sáng tạo, hợp tácnhóm ) thì việc tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo như giao việc cho các tổhọc sinh về nhà làm vừa có thể khắc sâu kiến thức lại vừa phát huy được sựhứng thú, sáng tạo của học sinh

Ví dụ học xong bài oxi, giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh hệ thống lại kiến thức về tính chất vật lí, tính chất hóa học của oxi, tìm hiểu thêm kiến thức về nguồn tạo ra khí oxi, ứng dụng của oxi bằng cách vẽ tranh, vẽ sơ đồ, bản đồ

tư duy thông qua hoạt động nhóm từ 3 đến 5 bạn Đây là dịp để các em thể hiện

sự sáng tạo, sự đoàn kết, sự tài năng của mình và là một hoạt động mà các em rất thích thú, nhiệt tình tham gia.

17

5 Đặt thành thơ vui, câu đố hóa học

Đây là cách ôn bài, giúp học sinh rèn luyện trí nhớ rất hiệu quả, mang tínhchất hài hước nhưng chứa đựng nội dung bài học Hơn nữa, khi sử dụng thơ vui,câu đố hóa học học sinh rất hứng thú, sôi nổi trong tiết học, tâm lí thoải mái đểtiếp nhận các kiến thức của bài

Ví dụ giáo viên có thể áp dụng phương pháp này trong một số bài của chương, đây là phương pháp hiếm khi học sinh được thấy trong các môn tự nhiên Nó mang đến một cách tiếp cận bài học rất lạ nhưng không kém phần thú

vị, nó làm cho tiết học trở nên sôi nổi, vui vẻ hơn.

Bài 25: Sự oxi hóa – Phản ứng hóa hợp - Ứng dụng của oxi

- Đây là chất gì?

Bắt ta đi nhốt vào bìnhKhi thì cấp cứu sinh linh con ngườiKhi trêu sắt thép lửa cườiKhi sâu đáy biển cùng người nhái bơi

Đáp án: khí oxi

- Đây là khí gì?

Chẳng phải củi, chẳng phải than

Mà nuôi được lửa từ ngàn năm xưaHình hài nào thấy bao giờ

Ở đâu mà thiếu lửa chờ chẳng lên

Đáp án: khí oxi

Bài 26: Oxit

- Đây là khí gì?

20

Chất gì khi hít phải

Ai cũng cười sặc sụaChất gì mới ngửi thôiNước mắt người giàn giụa

Đáp án: N 2 O (đinitơ ôxit)

- Đây là khí gì?

Khí gì là khí thảiGây hiệu ứng nóng lênHạn chế ngay bạn nhéĐể cuộc sống vững bền

Đáp án: khí cacbon đioxit (CO 2 )

6 Dạy học bằng câu hỏi hoạt động hóa người học.

Giáo viên sẽ dẫn dắt sự tiếp thu kiến thức của học sinh bằng hệ thống cáccâu hỏi, có thể sử dụng hình thức dạy học này khi chuẩn bị nghiên cứu bài mới,trong quá trình dạy học, cũng như khi học bài cũ Trên cơ sở trả lời các câu hỏi

do giáo viên đưa ra học sinh sẽ chủ động tìm hiểu, tư duy để giải quyết các vấnđề được đặt ra

Ví dụ: giáo viên đưa ra hệ thống câu hỏi vào các bài trong chương như sau

Bài 24: Tính chất của oxi.

1/ Oxi có nhiều trong không khí, hàng ngày chúng ta đều tiếp xúc với Oxi.Vậy em hãy cho biết một số tính chất vật lí của Oxi ?

2/ Tại sao cá dưới nước thỉnh thoảng lại ngoi lên khỏi mặt thoáng? Hay:Tại sao người ta thường đặt các ống dẫn khí trong chậu cá cảnh?

3/ Tại sao khi nhốt một con châu chấu vào một lọ nhỏ rồi đậy kín, sau 1thời gian con vật sẽ chết dù có đủ thức ăn?

Bài 25: Sự oxi hóa – Phản ứng hóa hợp - Ứng dụng của oxi

21

1/ Dự đoán hiện tượng xảy ra khi cho một cây nến đang cháy vào một lọthủy tinh rồi đậy nút kín?

2/ Vì sao khi tắt đền cồn người ta đậy nắp lại?

3/ Vì sao nhiều bệnh nhân bị khó thở và những người thợ lặn làm việc lâudưới nước dều phải thở bằng khí oxi nén lại?

4/ Chúng ta phải làm gì để có lượng oxi nhiều trong không khí?

Bài 27: Điều chế khí oxi – Phản ứng phân hủy.

Khí oxi trong tự nhiên không bị giảm đi qua các hoạt động của con người là

do đâu? Từ đó chúng ta phải làm gì để giữ cho nguồn oxi trong không khí luônđược cân bằng?

Bài 28: Không khí – Sự cháy

1/ Không khí bị ô nhiễm có thể gây nên các tác hại gì? Cần làm gì để bảo vệkhông khí trong lành?

2/ Nêu sự giống nhau và khác nhau giữa sự oxi hóa chậm và sự cháy?

3/ Giải thích vì sao muốn dập tắt đám cháy do xăng dầu cháy, người ta thường trùm vải dày hặc phủ cát mà không dùng nước?

4/ Cho biết khí trong bình cứu hỏa là khí gì?

5/ Vì sao trong các nhà máy, người ta cấm không cho chất giẻ lau máy có dích dầu mỡ thành đống?

Thông qua các câu hỏi mang tính chất gợi mở, có sự liên hệ chặt chẽ với bài học, học sinh phải hình thành cho mình cách suy nghĩ, tư duy logic, biết áp dụng những kiến thức được học để giải quyết vấn đề đặt ra.

7 Tăng cường mối liên hệ giữa lí thuyết với thực tiễn.

Có những vấn đề Hóa học giúp học sinh giải thích những hiện tượng trongtự nhiên, tránh việc mê tín dị đoan và có thể ứng dụng trong thực tiễn đời sốngthường ngày chỉ bằng những kiến thức rất phổ thông mà không gây nhàm chán,

22

xa lạ, lại có tác dụng kích thích tính chủ động, sáng tạo, hứng thú trong mônhọc, đó chính là việc liên hệ kiến thức lý thuyết với các vẫn đề thực tiễn.

Ví dụ trong một số bài của chương oxi – không khí, giáo viên đưa ra các vấn đề thực tiễn như hiện tượng mưa axit, hiệu ứng nhà kính điều này vừa giúp các em có thêm kiến thức xã hội, vừa giúp các em yêu thích môn học hơn khi thấy kiến thức Hóa học rất gần gũi với cuộc sống.

Bài 25: Sự oxi hóa – Phản ứng hóa hợp - Ứng dụng của oxi

Oxi được dùng trong đèn xì oxi – axetilen Người ta đốt khí axetilen và khíoxi ở đầu mỏ đèn xì Hỗn hợp khí cháy với ngọn lửa dài, sáng xanh, nhiệt độ lênđến gần 3000oC Do đó, đèn xì oxi – axetilen được dùng để hàn, cắt các tấm kimloại

Bài 26: Oxit

Hiện tượng mưa axit

Khí thải công nghiệp và khí thải các động cơ chứa một lượng lớn các oxitaxit như SO2, NO Khi các oxit này tác dụng với oxi và hơi nước trong khôngkhí tạo ra các axit như axit sunfuric SO2 + O2 + H2O → H2SO4 Axit tan trongnước mưa tạo mưa axit Mưa axit chính là nguyên nhân làm ô nhiễm môi trườngchính ở 1 số nơi Ngoài ra, mưa axit còn làm mùa màng thất thu và phá hủy cáccông trình ngoài trời như tượng đài

Tại sao một số trường hợp tử vong khi dùng bếp than để sưởi?

Vì: khi than cháy sinh ra khí CO Khí này đặc biệt sinh ra nhiều khi ủ bếpthan do bếp không cung cấp nhiệt độ đủ cho than cháy Khi ở trong nhà đóngkín cửa, lượng CO sinh ra nhiều không thoát ra ngoài được tích tụ lại trongphòng Kho nồng độ CO vượt quá mức cho phép, khí CO kết hợp vớihemoglobin trong máu ngăn không cho máu nhận oxi và cung cấp oxi cho các tếbào của cơ thể dẫn tới tử vong

Bài 28: Không khí – Sự cháy

23

Màn khói chết người xảy ra ở đâu

Ngày 5/ 10/1952 tại Luân Đôn (Anh) đã xảy ra sự việc “màn khói chếtngười” làm chấn động thế giới Hàm lượng oxit SO2 cao gấp 6 lần và lượng khóibụi cao gấp 10 lần ngày bình thường Hậu quả là dân trong thành phố thấy tứcngực, khó thở và ho liên tục Chỉ trong 4, 5 ngày đã có trên 4000 người chết(phần lớn là người già và trẻ em) 2 tháng sau lại có thêm 8000 người chết nữa.Nguyên nhân là do khói than (SO2, bụi ) của các nhà máy thải ra đã quyện vàosương mù buổi sớm mùa đông gây ra

Hiện tượng “ Hiệu ứng nhà kính”

Có nhiều khí gây hiệu ứng nhà kính, gồm CO2, CH4, CFC, SO2, hơi nước Khi ánh sáng mặt trời chiếu vào Trái Đất, một phần được Trái Đất hấp thu vàmột phần được phản xạ vào không gian các khí nhà kính có tác dụng giữ lạinhiệt của mặt trời, không cho nó phản xạ đi, nếu các khí nhà kính tồn tại vừaphải thì chúng giúp cho nhiệt độ Trái Đất không quá lạnh nhưng nếu chúng cóquá nhiều trong khí quyển thì kết quả là Trái Đất nóng lên

Các nguồn nước : Chất lượng và số lượng của nước uống, nước tưới tiêu,

nước cho kỹ nghệ và cho các máy phát điện, và sức khỏe của các loài thủy sản

có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi sự thay đổi của các trận mưa rào và bởi sựtăng khí bốc hơi Mưa tăng có thể gây lụt lội thường xuyên hơn Khí hậu thayđổi có thể làm đầy các lòng chảo nối với sông ngòi trên thế giới

Các tài nguyên bờ biển: Chỉ tại riêng Hoa Kỳ, mực nước biển dự đoán

tăng 50 cm vào năm 2100, có thể làm mất đi 5.000 dặm vuông đất khô ráo và4.000 dặm vuông đất ướt

Sinh vật: Sự nóng lên của trái đất làm thay đổi điều kiện sống bình thường

của các sinh vật trên trái đất Một số loài sinh vật thích nghi với điều kiện mới sẽthuận lợi phát triển Trong khi đó nhiều loài bị thu hẹp về diện tích hoặc bị tiêudiệt

24

Sức khỏe: Nhiều loại bệnh tật mới đối với con người xuất hiện, các loại

dịch bệnh lan tràn, sức khoẻ của con người bị suy giảm Số người chết vì nóng

có thể tăng do nhiệt độ cao trong những chu kì dài hơn trước Sự thay đổi lượngmưa và nhiệt độ có thể đẩy mạnh các bệnh truyền nhiễm

Lâm nghiệp : Nhiệt độ cao hơn tạo điều kiện cho nạn cháy rừng dễ xảy ra

hơn

Sau khi áp dụng phương pháp trên, các em đã đưa ra khá nhiều các câu hỏi “Tại sao ?” Điều này cho thấy các em đã bước đầu hình thành kĩ năng liên hệ kiến thức bài học vào giải thích các hiện tượng trong đời sống Từ đó khơi gợi cho các em sự đam mê, hứng thú học tập cũng như thể hiện trách nhiệm của mình với các vấn đề đang xảy ra trong thực tiễn.

IV.Tính mới của giải pháp

Tính mới của sáng kiến thể hiện ở chỗ đã làm phong phú hóa nội dung,phương pháp dạy học so với kiểu truyền thống Tiết học môn Hóa không còn chỉkhô khan với các kiến thức lí thuyết , các công thức mà đã được thể hiện sinhđộng qua các câu chuyện, câu đố, thơ vui, tranh ảnh, thí nghiệm minh họa Hơntất cả, việc áp dụng các phương pháp trên đã phần nào gắn được lí thuyết mônhọc vào thực tiễn đời sống, giải thích được một số hiện tượng tự nhiên, điều nàylàm khơi gợi cho học sinh mong muốn tìm hiểu, khám phá thế giới xung quanh.Với việc áp dụng những biện pháp đã nói ở phần trên vào thực tiễn dạy học, bảnthân tôi nhận thấy các em học sinh đã có niềm say mê, yêu thích môn hóa, các

em được đóng vai trò trung tâm trong hoạt động học tập, không khí lớp học vui

vẻ, cởi mở giữa thầy và trò, thể hiện ở kết quả điểm kiểm tra sau chương oxi –không khí cũng được cải thiện đáng kể so với các năm trước đây ( khi chưa ápdụng các biện pháp trên hoặc áp dụng chưa đầy đủ)

V Hiệu quả sáng kiến kinh nghiệm

Trong năm học 2018 – 2019, tôi đã mạnh dạn áp dụng những biện phápnhằm kích thích hứng thú và phát triển tư duy cho học sinh nói trên vào dạy

25

chương trình môn Hóa học lớp 8 tại trường THCS Lê Văn Tám Sau khi làm bàikiểm tra 1 tiết tiết 46 ( bài kiểm tra sau chương oxi – không khí) thì kết quả đốichiếu với các năm 2016 – 2017 và 2017 – 2018 khi chưa áp dụng các biện pháptrên hoặc áp dụng chưa đầy đủ như sau:

Năm học 2016 - 2017 2017 - 2018 2018 - 2019

Tỉ lệ học sinh đạt điểm trên 5 69,64% 64,36% 88,68%

Cũng sau chương này, tôi đã tiến hành phát lại phiếu khảo sự yêu thích của họcsinh với môn Hóa học tới 106 học sinh qua 3 mức độ: thích, bình thường vàkhông thích Kết quả có sự chuyển biến như sau:

Nhận xét: Trong quá trình thực nghiệm, tôi đã áp dụng các phương pháp

nhằm phát huy sự hứng thú học tập và phát triển tư duy của các em học sinh lớp

8 năm học 2018 - 2019 So với các năm 2016 – 2017 và 2017 – 2018 thì họcsinh tập trung chú ý và hứng thú với tiết học của chương oxi – không khí hơnnhờ vào các phương pháp: làm rõ tầm quan trọng của vấn đề, sử dụng tranh ảnhthí nghiệm (đặc biệt các em được tự mình làm thí nghiệm),…và hoạt động tíchcực hơn nhờ vào hệ thống câu hỏi đi sát từng đối tượng, hoạt động trải nghiệmsáng tạo giáo viên giao về nhà ngay cả các học sinh trung bình, yếu cũng hoạtđộng nhiều hơn Giờ học diễn ra sinh động, học sinh thích thú với bài học

26

Kết quả thực nghiệm cho thấy sau khi áp dụng một số phương pháp giúphọc sinh hứng thú với môn học, phát triển tư duy cho học sinh thì học sinh đãtập trung chú ý vào bài học hơn, cảm thấy thích giờ học Hóa, tỉ lệ học sinh đạtđiểm khá giỏi tăng lên, đồng thời giảm tỉ lệ học sinh yếu kém

Phần thứ ba: KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ

I KẾT LUẬN

Muốn nâng cao hứng thú học tập trước hết phải hình thành, giáo dục động

cơ học tập, nhu cầu học tập đúng đắn Động cơ học tập tốt không tự dưng có màcần phải được xây dựng, hình thành trong quá trình học sinh đi sâu chiếm lĩnhtri thức với sự hướng dẫn của thầy cô giáo

Hứng thú học tập của học sinh được tăng cường phần lớn chịu sự ảnhhưởng bởi giáo viên Do đó, giáo viên cần không ngừng trau dồi kỹ năng, phẩmchất đạo đức, nghề nghiệp, cải tiến phương pháp giảng dạy, đảm bảo việc truyềnthụ tri thức ngày càng chính xác, hấp dẫn, có chất lượng Giáo viên cần giúp chohọc sinh thấy được ý nghĩa và vai trò của các kiến thức môn học đối với cuộcsống; giúp học sinh biết cách học thích hợp đối với mỗi bộ môn, tăng cường thờilượng, chất lượng thực hành cho mỗi bộ môn, nắm vững lý thuyết, luôn có sựvận dụng các kiến thức đã học vào cuộc sống và giải quyết các tình huống trongđời sống theo các khía cạnh khác nhau Cần có những bài giảng nêu vấn đề,những giờ thảo luận trên lớp, những trò chơi mang tính chất giáo dục để kíchthích hứng thú học tập cho các em Quá trình kích thích hứng thú học tập khôngchỉ diễn ra ở bài giảng này hay bài giảng khác mà cần phải diễn ra trong suốtquá trình Do đó, trong quá trình giảng dạy, người giáo viên cần tạo ra các hoàncảnh nhằm kích thích hứng thú học tập của học sinh, tăng tính tích cực của trítuệ

II KIẾN NGHỊ

1 Về phía nhà trường

27

Nhà trường tạo điều kiện để cho giáo viên tổ chức Câu lạc bộ Hóa học vui,các cuộc giao lưu kiến thức sẽ hình thành hứng thú cho học sinh một cách hiệuquả Tổ chức các buổi ngoại khóa, trò chuyện, giao lưu giữa thầy cô – học sinh,học sinh – học sinh nhằm khắc phục những khó khăn gặp phải trong quá trìnhhọc tập Từ đó, tìm thấy tiếng nói chung, sự đồng thuận giữa các học sinh để các

em cùng giúp nhau học tốt hơn

2 Về phía giáo viên

Để thực hiện tốt, người giáo viên cần nghiên cứu kỹ bài giảng, xác địnhđược kiến thức trọng tâm, tìm hiểu, tham khảo các vấn đề thực tế liên quan phùhợp với học sinh Hình thành giáo án theo hướng phát huy tính chủ động củahọc sinh

Krông Ana, ngày 28 tháng 4 năm 2019

Người viết sáng kiến kinh nghiệm

Nguyễn Thị Ngân

ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC CẤP TRƯỜNG

28

Chủ tịch Hội đồng

ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC CẤP HUYỆN

Chủ tịch Hội đồng

29