Pháp luật về bảo hiểm y tế đối với hộ gia đình và thực tiễn thực hiện tại huyện gia lâm, thành phố hà nội

Việc tổ chức triển khai thực hiện BHYT theo hộ gia đình trong thời gian qua đã gặp một số khó khăn nhất định, nên đã ảnh hưởng đến công tác phát triển đối tượng tham gia BHYT hộ gia đình

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

LÊ THỊ LY

PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM Y TẾ ĐỐI VỚI

HỘ GIA ĐÌNH VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN TẠI HUYỆN GIA LÂM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2022

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

LÊ THỊ LY

PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM Y TẾ ĐỐI VỚI

HỘ GIA ĐÌNH VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN TẠI HUYỆN GIA LÂM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành : Luật Kinh tế

Mã số : 838 01 01 05

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Hiền Phương

Hà Nội – 2022

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu

và trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận của luận văn chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

LÊ THỊ LY

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC BẢNG v

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vi

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 3

3 Phạm vi nghiên cứu 4

4 Phương pháp nghiên cứu 4

5 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của luận văn 5

5.1 Mục đích nghiên cứu 5

5.2 Nhiệm vụ của luận văn 5

6 Những đóng góp mới của luận văn 6

7 Kết cấu của Luận văn 6

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BẢO HIỂM Y TẾ HỘ GIA ĐÌNH VÀ PHÁP LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ HỘ GIA ĐÌNH 7

1 1 Khái quát về bảo hiểm y tế hộ gia đình 7

1.1.1 Khái niệm bảo hiểm y tế hộ gia đình 7

1.1.2 Đặc điểm của bảo hiểm y tế hộ gia đình 8

1.2 Khái quát về pháp luật bảo hiểm y tế hộ gia đình 10

1.2.1 Khái niệm pháp luật bảo hiểm y tế hộ gia đình 10

1.2.3 Nội dung pháp luật bảo hiểm y tế hộ gia đình 12

1.2.4 Kinh nghiệm về quy định và thực hiện bảo hiểm y tế hộ gia đình ở một số quốc gia trên thế giới 18

Tiểu kết Chương 1 23

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ BẢO

HIỂM Y TẾ ĐỐI VỚI HỘ GIA ĐÌNH VÀ THỰC TIỄN

THỰC HIỆN TẠI HUYỆN GIA LÂM, THÀNH PHỐ HÀ

NỘI 24

2.1 Thực trạng quy định của pháp luật về bảo hiểm y tế hộ gia đình 24

2.1.1 Đối tượng tham gia bảo hiểm y tế hộ gia đình 24

2.1.2 Mức đóng và và tài chính thực hiện bảo hiểm y tế hộ gia đình 26

2.1.3 Chế độ hưởng bảo hiểm y tế hộ gia đình 31

2.1.4 Tổ chức thực hiện bảo hiểm y tế hộ gia đình 45

2.2 Thực tiễn thực hiện pháp luật bảo hiểm y tế hộ gia đình ở huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội 46

2.2.1 Khái quát về đặc điểm kinh tế xã hội, dân số và cơ quan thực hiện bảo hiểm y tế hộ gia đình huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội 46

2.2.2 Một số kết quả đạt được từ thực tiễn thực hiện pháp luật bảo hiểm y tế hộ gia đình tại huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội 53

2.2.3 Một số hạn chế và nguyên nhân trong việc thực hiện pháp luật về bảo hiểm y tế hộ gia đình ở huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội 72

Tiểu kết Chương 2 74

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ HỘ GIA ĐÌNH TẠI HUYỆN GIA LÂM THÀNH PHỐ HÀ NỘI 75

3.1 Yêu cầu hoàn thiện pháp luật bảo hiểm y tế hộ gia đình 75

3.2 Một số kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật về bảo hiểm y

tế hộ gia đình 77

3.3 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện bảo hiểm y tế hộ gia đình tại huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội 80

3.3.1 Nhóm giải pháp đối với hộ gia đình 80

3.3.2 Nhóm giải pháp đối với cơ quan bảo hiểm xã hội huyện Gia Lâm 82

3.3.3 Nhóm giải pháp đối với các cơ sở cung cấp dịch vụ y tế cho hộ gia đình 85

Tiểu kết Chương 3 91

KẾT LUẬN 92

DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU 94

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 95

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Tình hình phát triển kinh tế của huyện Gia Lâm giai

đoạn 2018 - 2020 47 Bảng 2.2 Tỷ lệ bao phủ BHYT huyện Gia Lâm giai đoạn 2018-

2020 55 Bảng 2.3 Công tác thu BHYT hộ gia đình huyện Gia Lâm giai

đoạn 2018-2020 60 Bảng 2.4 Tình hình chi khám chữa bệnh bảo hiểm y tế huyện Gia

Lâm giai đoạn 2018-2020 61

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt

ASXH An sinh xã hội

BHXH Bảo hiểm xã hội

BHTN Bảo hiểm thất nghiệp BHYT Bảo hiểm y tế

BVĐK Bệnh viện đa khoa

CBCNV Cán bộ, công nhân viên KCB Khám chữa bệnh

NSNN Ngân sách nhà nước TTYT Trung tâm y tế

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Bảo hiểm y tế hộ gia đình là một nội dung của bảo hiểm y tế (BHYT) nói chung Tham gia BHYT theo hộ gia đình không chỉ nhằm bảo vệ chăm sóc sức khỏe cho tất cả các thành viên trong gia đình mà còn giảm gánh nặng tài chính cho người đóng BHYT Trong xu hướng tăng cao của chi phí y tế hiện nay, cá nhân hộ gia đình hơn lúc nào hết cần tham gia BHYT nói chung, BHYT hộ gia đình nói riêng để hạn chế gánh nặng tài chính khi gặp rủi ro ốm đau, bệnh tật và thực hiện mục tiêu phủ sóng BHYT toàn dân

BHYT hộ gia đình bắt đầu được quy định trong Luật bảo hiểm y tế năm

2008 đến nay đã hơn 10 năm thực hiện BHYT hộ gia đình là loại hình bảo hiểm mang tính nhân văn sâu sắc, góp phần quan trọng thực hiện mục tiêu công bằng xã hội cũng như bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân Mặc dù đối tượng tham gia bảo hiểm y tế (BHYT) những năm gần đây gia tăng nhanh và đã vượt chỉ tiêu Thủ tướng Chính phủ và Quốc hội giao Tuy nhiên, thực tiễn triển khai chính sách cho thấy còn nhiều khó khăn, hạn chế cần có giải pháp tháo gỡ, nhằm đạt mục tiêu BHYT toàn dân

Thực tế, bản chất của BHYT là chia sẻ rủi ro, giảm gánh nặng chi trả từ tiền túi của người bệnh và tạo nguồn lực quan trọng để chăm sóc sức khỏe cho nhân dân Đặc biệt, tham gia BHYT theo hộ gia đình không chỉ nhằm bảo

vệ, chăm sóc sức khỏe cho tất cả các thành viên trong hộ gia đình mà còn giảm gánh nặng tài chính cho người đóng BHYT Vì vậy, thời gian qua BHXH cả nước đẩy mạnh phát triển BHYT theo hộ gia đình Báo cáo của Bộ

Y tế cho thấy, hiện nay chính sách pháp luật còn nhiều tồn tại, vướng mắc làm ảnh hưởng đến công tác phát triển đối tượng tham gia BHYT

Chính sách BHYT của Nhà nước là một chính sách nhân văn, góp phần đảm bảo AHXH và sự phát triển bền vững của lực lượng lao động Trong

những năm gần đây, việc phát triển số người tham gia BHYT đã trở thành một trong những chỉ tiêu kinh tế - xã hội quan trọng của các địa phương, một điều hướng đến là thực hiện có hiệu quả chính sách BHYT, mọi người dân đều được tham gia và thụ hưởng quyền lợi từ chính sách này góp phần thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội Tuy nhiên những rào cản nêu trên đang hạn chế khả năng tiếp cận BHYT của rất nhiều hộ gia đình ở Việt Nam Nếu công tác tuyên truyền được đẩy mạnh, đồng thời các quy định về BHYT được điều chỉnh phù hợp hơn với thực tế đời sống thì hộ gia đình sẽ có điểm tựa tốt hơn

để yên tâm làm việc và đóng góp cho sự phát triển chung của đất nước

Để thực hiện mục tiêu bao phủ toàn dân, BHXH huyện Gia Lâm đã triển khai nhiều giải pháp phong phú ứng với từng loại đối tượng tham gia, trong đó xác định số lượng người tham gia BHYT hộ gia đình chưa xứng với tiềm năng nên đặc biệt chú trọng phát triển BHYT hộ gia đình Việc tổ chức triển khai thực hiện BHYT theo hộ gia đình trong thời gian qua đã gặp một số khó khăn nhất định, nên đã ảnh hưởng đến công tác phát triển đối tượng tham gia BHYT hộ gia đình trong toàn huyện, xuất phát từ một số nguyên nhân như sau: công tác tuyên truyền, vận động người dân tham gia BHYT theo hộ gia đình chưa thực sự quyết liệt; thủ tục hành chính còn chưa thống nhất kịp thời nên rườm rà; nhiều gia đình chỉ chọn tham gia BHYT cho những người ốm, người bị bệnh mạn tính, chưa có ý thức mua cho toàn bộ thành viên trong gia đình đề phòng khi ốm đau và chia sẻ rủi ro cho người khác, vì vậy việc phải tham gia cho tất cả các thành viên trong hộ gia đình là rất khó khăn; thái độ phục vụ của một số y, bác sĩ đối với bệnh nhân có thẻ BHYT còn thiếu tận tình, chất lượng khám chữa bệnh của một số cơ sở KCB BHYT chưa cao nên một bộ phận không nhỏ người dân có tâm lý thích khám chữa bệnh theo dịch

vụ hơn là KCB BHYT

Vì vậy, xuất phát từ những vấn đề thực tế trên, tôi lựa chọn đề tài

“Pháp luật về bảo hiểm y tế đối với hộ gia đình và thực tiễn thực hiện tại huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội” làm luận văn thạc sỹ chuyên ngành

Luật Kinh tế

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Bảo hiểm y tế là chính sách quan trọng trong hệ thống pháp luật an sinh

xã hội ở nước ta, việc nghiên cứu về chính sách Bảo hiểm y tế luôn được sự quan tâm của các nhà khoa học Ở cấp độ tiến sỹ, có nhiều luận án đề cập đến

vấn đề này, tiêu biểu là luận án “Cơ sở lý luận và thực tiễn hoàn thiện pháp luật BHYT ở Việt Nam” của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thanh Hương, năm

2012 Ở cấp độ nghiên cứu thạc sỹ cũng có rất nhiều đề tài liên quan đến

BHYT và BHYT hộ gia đình như “Thực trạng thi hành pháp luật bảo hiểm y

tế bắt buộc ở Việt Nam” của tác giả Bùi Thị Phương Dung, năm 2015, luận văn “Thực trạng thi hành pháp luật Bảo hiểm y tế trên địa bàn tỉnh Phú Thọ”

của tác giả Tạ Hồng Ngọc, năm 2017, luận văn “ Chế độ bảo hiểm y tế đối với hộ gia đình từ thực tiễn tỉnh Ninh Bình” của tác giả Trương Thị Thu Thủy, năm 2019 Ngoài luận văn, luận án cũng có sách chuyên khảo hay bài báo tạp chí nghiên cứu về vần đề BHYT hộ gia đình

năm 2020 tác giả Lương Tuấn Anh đăng bài báo trên tạp chí Bảo hiểm xã hội

Tuy nhiên, thực tế hiện nay chưa có nghiên cứu nào chuyên sâu về pháp luật BHYT hộ gia đình và thực tiễn thực hiện pháp luật BHYT hộ gia đình huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội Chính vì lý do đó, tác giả đã lựa

chọn đề tài “Pháp luật về BHYT đối với hộ gia đình và thực tiễn thực hiện

tại huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội” làm luận văn thạc sỹ và mong muốn

đưa ra một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về BHYT hộ gia đình và nâng

cao hiệu quả thi hành pháp luật BHYT hộ gia đình tại huyện Gia Lâm, thành

3 Phạm vi nghiên cứu

* Về nội dung: Đề tài nghiên cứu các quy định pháp luật Việt Nam hiện

hành về BHYT hộ gia đình và tập trung làm rõ các quy định này trong Luật BHYT năm 2014 Trong một số giới hạn nhất định, luận văn nhằm phục vụ mục tiêu nghiên cứu so sánh với quy định Luật BHYT hộ gia đình với một số

quốc gia như Hàn Quốc, Thái Lan, Nhật Bản

* Về thời gian: Luận văn tập trung nghiên cứu tình hình thực hiện

BHYT, đặc biệt là BHYT hộ gia đình trong thời gian 5 năm trở lại đây, từ năm 2016-2021

* Về không gian: Nghiên cứu đuợc thực hiện tại huyện Gia Lâm, thành

phố Hà Nội

4 Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được các mục tiêu nghiên cứu mà đề tài đặt ra, trong quá trình nghiên cứu, thực hiện luận văn, tác vận dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học nói chung và phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý nói riêng,

cụ thể:

Phương pháp luận nghiên cứu khoa học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mac - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối quan

điểm của Đảng cộng sản Việt Nam

Phương pháp phân tích, phương pháp diễn giải: Phương pháp này

được sử dụng phổ biến trong việc làm rõ nội hàm các quy định của pháp luật liên quan đến các quy định về bảo hiểm y tế đối với hộ gia đình

Phương pháp đánh giá, phương pháp so sánh: Phương pháp này được

sử dụng trong luận văn để đưa ra ý kiến nhận xét quy định của pháp luật hiện

hành có hợp lý hay không, đồng thời nhìn nhận trong mối tương quan so với quy định liên quan hoặc pháp luật của các quốc gia khác trên thế giới

Phương pháp quy nạp, phương pháp diễn dịch: Phương pháp này

được vận dụng để triển khai nghiên cứu các vấn đề liên quan đến thực tiễn

áp dụng các quy định của pháp luật bảo hiểm y tế đối với hộ gia đình, đặc biệt là đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật Dựa trên cở

sở những kiến nghị mang tính khái quát và súc tích, luận văn dùng phương pháp diễn dịch để làm rõ nội dung của các giải pháp đề xuất được đưa ra

5 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của luận văn

5.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích thực trạng pháp luật BHYT hộ gia đình và thực tiễn thực hiện tại huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội, tác giả sẽ đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật BHYT hộ gia đình và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về BHYT hộ gia đình từ thực tiễn trên địa bàn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội

5.2 Nhiệm vụ của luận văn

- Nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về BHYT và tập trung vào pháp luật BHYT đối với nhóm hộ gia đình

- Phân tích, đánh giá thực trạng các quy định về pháp luật BHYT hộ gia đình và thực tiễn thực hiện pháp luật BHYT hộ gia đình trên địa bàn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội

- Trên cơ sở thực trạng pháp luật BHYT hộ gia đình và thực tiễn thực hiện pháp luật BHYT hộ gia đình tại huyện Gia Lâm, đưa ra kiến nghị hoàn thiện pháp luật BHYT hộ gia đình và giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật BHYT hộ gia đình trên địa bàn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội

6 Những đóng góp mới của luận văn

Luận văn đã có những đóng góp mới sau đây:

Thứ nhất, luận văn nghiên cứu sâu sắc hơn các vấn đề lý luận về BHYT

và pháp luật BHYT hộ gia đình

Thứ hai, luận văn làm rõ thực trạng pháp luật BHYT hộ gia đình theo

pháp luật hiện hành, đánh giá phân tích, nhận xét về ưu điểm, nhược điểm chỉ

ra hạn chế của quy định pháp luật hiện hành

Thứ ba, luận văn đánh giá thực tiễn thực hiện trên địa bàn huyện Gia

Lâm, thành phố Hà Nội, đồng thời chỉ ra những hạn chế, thành công của địa

phương trong thực hiện pháp luật BHYT hộ gia đình

Thứ tư, luận văn đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện quy định của pháp

luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật BHYT hộ gia đình tại huyện

Gia Lâm, thành phố Hà Nội

7 Kết cấu của Luận văn

Ngoài Lời mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn

gồm có 3 chương:

Chương 1: Khái quát chung về bảo hiểm y tế hộ gia đình và pháp luật

bảo hiểm y tế hộ gia đình

Chương 2: Thực trạng quy định pháp luật về bảo hiểm y tế đối với hộ

gia đình và thực tiễn thực hiện tại huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội

Chương 3: Một số kiến nghị hoàn thiện quy định của pháp luật và nâng

cao hiệu quả thực hiện pháp luật bảo hiểm y tế hộ gia đình tại huyện Gia Lâm,

thành phố Hà Nội

Formatted: Justified

CHƯƠNG 1:

KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BẢO HIỂM Y TẾ HỘ GIA ĐÌNH VÀ

PHÁP LUẬT BẢO HIỂM Y TẾ HỘ GIA ĐÌNH

1 1 Khái quát về bảo hiểm y tế hộ gia đình

1.1.1 Khái niệm bảo hiểm y tế hộ gia đình

Tổ chức Y tế thế giới (1978) đưa ra quan niệm “Bảo hiểm y tế là loại hình bảo hiểm không kinh doanh, không vì mục đích lợi nhuận và được tiếp cận chủ yếu dưới góc độ quyền con người” BHYT theo nghĩa này được hầu hết các quốc gia trên thế giới thống nhất, lựa chọn là giải pháp thực hiện sứ mệnh bảo vệ, chăm sóc sức khỏe cộng đồng

BHYT hộ gia đình là một nội dung của BHYT nói chung Thực hiện BHYT hộ gia đình là một trong những cách thức quan trọng để tiến tới BHYT toàn dân BHYT hộ gia đình là loại hình bảo hiểm mang tính nhân văn sâu sắc, góp phần quan trọng thực hiện mục tiêu công bằng xã hội cũng như bảo

vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân BHYT hộ gia đình ở Việt Nam bắt đầu được quy định trong Luật bảo hiểm y tế năm 2008, một trong những nhóm đối tượng tham gia BHYT là “Người thuộc hộ gia đình làm nông nghiệp, ngư nghiệp và diêm nghiệp”, mức đóng hàng tháng của người thuộc đối tượng hộ gia đình này tối đa bằng 6% mức lương tối thiểu, ngân sách nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng BHYT cho những đối tượng có mức sống trung bình Luật BHYT năm 2008 quy định việc tham gia BHYT theo hộ gia đình nằm trong nhóm đối tượng BHYT tự nguyện, người dân có thể lựa chọn hình thức tham gia là cá nhân hay hộ gia đình, nếu lựa chọn tham gia theo hộ gia đình thì được giảm trừ mức đóng

Ngày 13/6/2014, Quốc hội ban hành Luật số 46/2014/QH13 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật bảo hiểm Y tế năm 2008 Luật có hiệu lực từ ngày 01/01/2015, đây là một bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật về BHYT và tác động tích cực đến quá trình tổ chức thực hiện chính sách BHYT Trong đó, Luật BHYT năm 2014 quy định tham gia BHYT hộ gia đình là hình thức bắt buộc và mức giảm trừ khi tham

gia thấp hơn mức quy định tại Luật BHYT năm 2008 Bên cạnh đó, đối tượng

hộ gia đình tham gia BHYT cũng được quy định cụ thể hơn Theo đó, hộ gia đình tham gia BHYT bao gồm toàn bộ người có tên trong sổ hộ khẩu hoặc sổ tạm trú và hộ gia đình là một trong năm nhóm đối tượng tham gia BHYT Hình thức mua thẻ BHYT theo hộ gia đình cũng được áp dụng theo quy định của Luật

So sánh với các đối tượng khác thì BHYT hộ gia đình có những đặc điểm chung trong tổ chức và thực hiện BHYT hộ gia đình là một hình thức của bảo hiểm y tế, một số quốc gia khác sử dụng từ “hộ gia đình” bằng

“người phụ thuộc” hay “người ăn theo”, cho dù đối tượng tham gia BHYT hộ gia đình ở các quốc gia có thể khác nhau nhưng đều hướng đến mục tiêu

BHYT toàn dân Theo quy định của Luật BHYT thì bảo hiểm y tế hộ gia đình

là một hình thức của bảo hiểm y tế, theo đó các chủ thể đều theo sổ tạm trú hoặc sổ hộ khẩu thường trú đều phải tham gia, trừ trường hợp một số thành viên đã được cấp thẻ bảo hiểm y tế theo diện khác hoặc các thành viên đã thực hiện thủ tục khai báo tạm vắng theo quy định pháp luật

1.1.2 Đặc điểm của bảo hiểm y tế hộ gia đình

So sánh với các đối tượng khác thì BHYT hộ gia đình có những đặc

điểm chung trong tổ chức và thực hiện BHYT Tuy nhiên, BHYT hộ gia đình cũng có những đặc điểm riêng cần lưu ý, cụ thể:

Thứ nhất, đối tượng của chế độ bảo hiểm này là hộ gia đình Khái niệm

hộ gia đình được quy định chặt chẽ phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội và pháp luật ở mỗi nước Tuy có thể khác biệt về một vài nội dung nhưng các khái niệm đều có một điểm chung là có mối quan hệ huyết thống, hôn nhân hay sống chung trong gia đình, phụ thuộc vào nhau, hỗ trợ nhau về mặt kinh

tế, rủi ro đều có thể phải gánh chịu chung, vì vậy, phải trong mối tương quan chung của liên kết hộ gia đình

Thứ hai, mức đóng BHYT của từng thành viên trong hộ gia đình có thể

là như nhau hoặc khác nhau, tùy thuộc quy định pháp luật của mỗi quốc gia

Ở Thái Lan, chương trình BHYT cho công chức được áp dụng cho công chức cũng như những người phụ thuộc, người tham gia chương trình BHYT này không phải đóng phí và đây được coi là một chế độ quyển lợi phụ dành cho người làm nhà nước có mức lương thấp hơn

Thứ ba, phần lớn các nước khi thực hiện chế độ BHYT theo hộ gia đình

đều có sự hỗ trợ lớn từ Chính phủ hoặc từ người sử dụng lao động cho các thành viên khác của hộ gia đình tham gia BHYT Chính sách BHYT là một trong các trụ cột của an sinh xã hội, do vậy, các nước đều hướng tới thực hiện BHYT toàn dân, để mọi người dân đều được chăm sóc về y tế

1.1.3 Vai trò của bảo hiểm y tế hộ gia đình

Thứ nhất, BHYT hộ gia đình góp phần đảm bảo an sinh sức khỏe cho

cả hộ gia đình người tham gia, phù hợp với mục tiêu chăm sóc, bảo vệ sức khỏe toàn dân mà Chính phủ đang hướng tới Trong điều kiện nhiều người dân chưa ý thức tự giác trong việc chăm sóc sức khỏe thông qua chính sách BHYT thì việc ràng buộc tham gia BHYT theo hộ gia đình là giải pháp khả thi để đảm bảo phần lớn người dân được hưởng lợi từ chính sách BHYT, nhất

là trong điều kiện hiện nay, tình hình dịch bệnh, ô nhiễm diễn biến hết sức phức tạp, mức độ bệnh tật, rủi ro dễ gặp phải trong cuộc sống hằng ngày

Thứ hai, mục đích của quy định BHYT theo hộ gia đình là rất rõ, vừa

để tăng bao phủ BHYT, vừa để cộng đồng có trách nhiệm với người bệnh Khi trong gia đình có người ốm đau thì chính những người thân trong gia đình phải có trách nhiệm tham gia BHYT để chia sẻ với những người thân của mình sau đó mới đến cộng đồng

Thứ ba, sức khỏe là vấn đề rất nhiều rủi ro, không ai có thể biết trước

ốm đau, bệnh tật đến khi nào Có những người không tham gia BHYT, khi bị

bệnh trở thành thảm họa với gia đình bởi chi phí y tế quá lớn mà không có BHYT chi trả, nhất là những gia đình lao động nhỏ, thủ công, ở mức trung bình (không phải hộ cận nghèo, hộ nghèo) nên việc tham gia BHYT theo hộ gia đình là tự trang bị “phao cứu sinh” cho bản thân và gia đình, vì Quỹ BHYT đã chi trả phần lớn chi phí trong quá trình điều trị cho những người bệnh có thẻ BHYT

Thứ tư, tham gia BHYT theo hộ gia đình là giảm gánh nặng tài chính

cho người đóng BHYT Tùy thuộc vào mỗi quốc gia quy định mức đóng BHYT hộ gia đình có thể được giảm trừ hoặc có thể được miễn hoàn toàn đối với những người phụ thuộc

Thứ năm, việc tham gia BHYT theo hộ gia đình là nhằm từng bước

thực hiện mục tiêu cộng đồng cùng chia sẻ rủi ro với người bệnh, mà mức độ thấp nhất là các thành viên trong cùng gia đình chia sẻ cho nhau, và mức độ cao nhất là thực hiện BHYT toàn dân Thực tế cho thấy khi tham gia BHYT

tự nguyện, người dân chỉ mua thẻ BHYT cho những người có bệnh tật hoặc

có nguy cơ mắc bệnh cao chứ không mua cho những người đang khỏe mạnh trong gia đình, bên cạnh đấy còn tạo ran guy cơ lựa chọn ngược trong BHYT

tự nguyện, tức là người dân tham gia BHYT sau khi đã được chẩn đoán bệnh,

từ đó dẫn đến mất cân đối trong công tác thanh toán chi phí khám chữa bệnh BHYT

1.2 Khái quát về pháp luật bảo hiểm y tế hộ gia đình

1.2.1 Khái niệm pháp luật bảo hiểm y tế hộ gia đình

Rủi ro về sức khỏe có thể xảy ra với mọi thành viên trong xã hội, tại bất

kỳ thời điểm nào Bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân với BHYT toàn dân là giải pháp cơ bản, là định hướng, đích phấn đấu của nhiều quốc gia Theo đó, mọi người dân được bảo đảm sử dụng dịch vụ y tế có chất lượng khi cần và không phải chịu chi phí quá lớn khi sử dụng Bảo hiểm y tế là một chính sách

an sinh xã hội, có đối tượng tham gia rộng rãi, hướng đến bao gồm hầu hết các thành phần dân cư Mỗi thành phần dân cư có những đặc điểm khác nhau

về thu nhập, điều kiện sống do đó pháp luật quy định đối tượng tham gia BHYT gồm những nhóm khác nhau với các đặc trưng riêng về phương thức đóng BHYT, mức đóng BHYT và chế độ hưởng BHYT… phù hợp với đặc điểm của từng nhóm

Dưới góc độ pháp lý, hộ gia đình là một chủ thể của các quan hệ dân

sự Các thành viên của hộ gia đình có mối quan hệ về huyết thống, quan hệ hôn nhân và quan hệ về nuôi dưỡng Hộ gia đình là một nhóm đối tượng của BHYT So với những nhóm đối tượng khác thì đây là nhóm đối tượng có những đặc điểm riêng nên pháp luật cũng có những quy định đặc thù tương

ứng Như vậy, pháp luật bảo hiểm y tế hộ gia đình là tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ giữa hộ gia đình với cơ quan bảo hiểm y tế trong việc đóng và hưởng quyền lợi bảo hiểm y tế

1.2.2 Nguyên tắc pháp luật bảo hiểm y tế hộ gia đình

Pháp luật BHYT hộ gia đình đảm bảo những nguyên tắc chung của bảo hiểm y tế, song do những đặc điểm riêng của đối tượng thao gia là hộ gia đình nên thực hiện bảo hiểm y tế hộ gia đình còn phải đảm bảo thực hiện các nguyên tắc riêng, cụ thể như sau:

Thứ nhất, nguyên tắc đảm bảo sự tham gia của toàn bộ thành viên trong

gia đình hướng tới mục tiêu bao phủ toàn dân Trong nỗ lực thực hiện BHYT toàn dân, nhiều nước đã ban hành Luật quy định bắt buộc tham gia BHYT theo hộ gia đình thay vì cá nhân Tại Mông Cổ, Luật BHYT được ban hành từ năm 1994, với những thay đổi chính sách quan trọng, trong đó có nội dung chuyển đơn vị tham gia BHYT từ cá nhân sang hộ gia đình Tại Đài Loan, BHYT được triển khai thực hiện từ năm 1995 theo hình thức bắt buộc với tất

cả mọi người dân Tỷ lệ bao phủ hiện nay là 99% dân số Đài Loan áp dụng chính sách người lao động phải đóng BHYT cho người ăn theo [23]

Thứ hai, nguyên tắc có sự chia sẻ giữa các thành viên trong hộ gia đình

về điều kiện tham gia, đóng góp bảo hiểm y tế Nguyên tắc này được thể hiện trong quy định về điều kiện tham gia BHYT hộ gia đình, tất cả các thành viên trong gia đình đều tham gia BHYT mới được giảm trừ mức đóng BHYT

Thứ ba, nguyên tắc đảm bảo sự hỗ trợ của nhà nước Kinh nghiệm

nhiều nước triển khai tăng tỷ lệ bao phủ BHYT cho thấy, trong quá trình mở rộng diện bao phủ của BHYT tới nhóm dân cư ở khu vực phi chính quy không thể thiếu được vai trò tài trợ của ngân sách nhàn nước, đặc biệt tại các nước đang phát triển Tại Malaysia, tất cả dịch vụ y tế cung ứng tại vùng nông thôn được chi trả từ ngân sách nhà nước (NSNN) và người dân được sử dụng miễn phí Đây chủ yếu là dịch vụ chăm sóc sức khoẻ ban đầu và khám bệnh ngoại trú còn dịch vụ bệnh viện được cung cấp tại các bệnh viện phần lớn nằm tại khu vực thành thị Tuy nhiên, dịch vụ do các bệnh viện này cung cấp cũng được NSNN bao cấp phần lớn Để đạt mục tiêu chăm sóc sức khoẻ toàn dân, Chính phủ Malaysia dự kiến phát triển BHYT thông qua việc thiết lập

Hệ thống tài chính y tế quốc gia NSNN sẽ cung cấp tài chính cho người nghèo, người tàn tật, công chức và người nghỉ hưu tham gia BHYT Như vậy, khi triển khai hệ thống này, vai trò của nhà nước trong cung cấp tài chính cho chăm sóc sức khoẻ tại Malaysia càng lớn [23]

Thứ tư, nguyên tắc không có sự phân biệt về quyền lợi hưởng so với

các đối tượng khác.Ở Philippin, theo Luật BHYT thì những người phụ thuộc của thành viên chính trong gia đình ở tất cả các nhóm đối trượng BHYT Phihealth được hưởng các quyền lợi chuẩn [16]

1.2.3 Nội dung pháp luật bảo hiểm y tế hộ gia đình

Về đối tượng tham gia BHYT hộ gia đình

Chế độ BHYT hộ gia đình có đối tượng là hộ gia đình, khái niệm hộ gia đình được quy định chặt chẽ theo điều kiện kinh tế xã hội và pháp luật ở mỗi nước Tuy có thể khác biệt về một vài nội dung nhưng khái niệm này ở các nước đều có một điểm chung, một nội hàm khá thống nhất là người có tên trong sổ hộ khẩu, có mối quan hệ huyết thống, hôn nhân hay sống chung

trong gia đình, phụ thuộc vào nhau, hỗ trợ nhau về mặt kinh tế, rủi ro đều có thể phải gánh chịu chung, vì vậy phải trong mối tương quan chung của liên kết hộ gia đình Tham gia BHYT hộ gia đình có tác dụng tăng tính chia sẻ rủi

ro và giải quyết vấn đề lựa chọn ngược Mặc dù tiêu chí cụ thể có thể khác nhau phụ thuộc vào quy định quản lý hành chính của nhà nước với hộ gia đình Hộ gia đình có thể là hộ mà quan hệ giữa các thành viên trong gia đình

là quan hệ hôn nhân chính thức và các con của họ kể các con nuôi được pháp luật công nhận nhưng cũng có thể là người sống chung với chủ hộ được cơ quan quản lý nhân khẩu địa phương xác nhận Mô hình này sẽ làm giảm quy

mô của khu vực không chính thức nhờ mở rộng bao phủ BHYT ra đối tượng

vợ, chồng và các thành viên gia đình khác của lao động chính thức Các quốc gia Đông Á- Thái Bình Dương đã thành công trong việc mở rộng chương trình BHYT để đạt mức bao phủ toàn dân thường được khuyến khích bảo hiểm theo hộ gia đình

Chương trình Obama Care của Mỹ còn quy định về người ăn theo được hưởng BHYT hộ gia đình, đó là người độc thân có tên trong hộ khẩu, chưa có quan hệ lao động và dưới 26 tuổi (có thể là tuổi tối đa của con cái đang theo học các trường Đại học, Cao đẳng…) Người trên 26 tuổi phải thực hiện trách nhiệm tham gia BHYT như một lao động chính của một hộ gia đình Hộ gia đình có thể là nhiều người nhưng có thể chỉ có một người duy nhất

Hệ thống BHYT của Hàn Quốc cũng áp dụng hình thức tham gia theo

hộ gia đình từ rất sớm, trong đó những người phụ thuộc cũng tham gia chương trình bảo hiểm của người chủ gia đình [15] Theo quy định của chính sách BHYT theo hình thức hộ gia đình, bất kỳ thành viên nào trong gia đình không có thu nhập (được gọi là người phụ thuộc) sẽ được tham gia BHYT phụ thuộc không phân biệt nơi cư trú trong lãnh thổ quốc gia Vì vậy, trong một thời gian ngắn, tỷ lệ người tham gia BHYT theo chương trình này đã lên

đến gần 34% dân số [25] Để giảm bớt gánh nặng tài chính cho các doanh nghiệp nhỏ, người sử dụng lao động của các công ty có ít hơn 5 nhân viên được miễn trừ thanh toán đóng góp cho nhân viên

Về mức đóng BHYT hộ gia đình

Như đã trình bày ở phần đặc điểm, mức đóng BHYT của từng thành viên trong hộ gia đình có thể là như nhau hoặc khác nhau, tùy thuộc quy định pháp luật của mỗi quốc gia Một số quốc gia Tây Âu thực hiện thu tiền BHYT theo đầu hộ gia đình mà không phụ thuộc số lượng người của hộ gia đình, ví

dụ như 9,5%/theo đầu hộ đăng ký với cơ quan hành chính địa phương Nhiều quốc gia khác cũng tính mức phí chung cho hộ gia đình ví dụ như Đức là 9,6%, Pháp 13,6%, Đài Loan 6%…[19] Đây là chính sách buộc người độc thân, là những người thường có thu nhập trung bình cao hơn, có trách nhiệm nhiều hơn đối với xã hội Nhiều nước áp dụng mức đóng góp của người ăn theo như nhau nhưng có trần cho một gia đình như Israel hoặc như Mỹ Các nước này quy định các doanh nghiệp có từ 50 lao động trở lên đều phải thực hiện BHYT cho người lao động theo hộ gia đình Song cũng có những quốc gia lại quy định mức đóng BHYT phụ thuộc vào số lượng người của hộ gia đình Mức đóng BHYT có thể được giảm dần tương ứng với số lượng nhân khẩu của hộ, hộ càng đông nhân khẩu thì mức đóng càng được giảm nhằm khuyến khích họ tham gia BHYT

Ở Hàn Quốc, mức đóng BHYT hộ gia đình không quy định con số cố định mà mức đóng BHYT tính theo thu nhập hoặc tài sản cố định Thông thường người lao động đóng 2-8%, công chức đóng 4,2% thu nhập, Chính phủ cùng nộp 4,2% [19] Còn đối với lao động tự do, mức đóng được tính theo mức xếp loại thu nhập hoặc tài sản cố định Ngân sách Nhà nước hỗ trợ 30% mức phí nhằm mục đích đảm bảo chi phí quản lý Ngoài ra, trách nhiệm

đóng góp cho quỹ BHYT và thanh toán khoản đóng góp được quy định tại Điều 67 và Điều 68 tại Luật BHYT quốc gia, trong đó quy định trách nhiệm đóng góp BHYT cho người lao động, người sử dụng lao động, những người lao động tự do và một phần ngân sách nhà nước Như vậy, những người phụ thuộc không phải đóng thêm khoản tiền BHYT nào [14]

Về phương thức đóng BHYT hộ gia đình

Việc thu phí đóng góp BHYT hộ gia đình có thể thưc hiện hệ thống thu phí dựa vào lương hoặc sử dụng đại lý thu phí dựa vào cộng đồng Cũng có thể áp dụng các phương pháp như thu kết hợp với hệ thống thu thuế, thu qua ngân hàng Đối với những người có thu nhập cao, muốn hưởng dịch vụ y tế cao cấp, có thể đưa ra các loại hình bổ sung như dạng “thẻ vàng”, là loại hình bảo hiểm được chọn những dịch vụ ưu tiên, chẳng hạn như được phép chọn bác sỹ điều trị Ở Ixraen, sau khi hệ thống BHYT xã hộ hoàn thiện, Chính phủ

đã đưa vào hệ thống một số chức năng thương mại cho những người có khả năng chi trả cao [19]

Về tài chính thực hiện BHYT hộ gia đình

Mở rộng bao phủ BHYT trong khu vực phi chính thức luôn là một thách thức đối với các quốc gia, đặc biệt với những nước mà khối lao động phi chính thức còn chiếm tỷ lệ lớn trong dân số Trong đó, việc thực hiện được BHYT toàn dân hay không ở một số quốc gia lại phụ thuộc nhiều vào nhóm hộ gia đình Đây là nhóm đối tượng khá đa dạng về mức sống, thu nhập

và trình độ nhận thức do tùy thuộc vào thành phần xã hội và địa bàn sinh sống Trong hộ gia đình thường có người lao động và những người ăn theo

mà đôi khi việc lo cơm gạo, những chi tiêu thiết yếu hàng ngày cho những người ăn theo đã là gánh nặng đối với những người lao động trụ cột trong gia đình Vì thế các quốc gia đều quy định hỗ trợ cho hộ gia đình để họ có thể tham gia BHYT

Chính phủ dùng ngân sách để hỗ trợ cho hộ gia đình trong việc đóng phí BHYT hoặc chủ sử dụng lao động hỗ trợ cho người ăn theo của người lao động để họ tham gia BHYT như vợ của người lao động không có việc làm, con cái, cha mẹ phụ thuộc nuôi dưỡng… Mức độ hỗ trợ tùy thuộc vào điều kiện của mỗi quốc gia Tại Cộng hòa Séc, Chính phủ dùng ngân sách để hỗ trợ cho toàn bộ người ăn theo trong hộ gia đình là trẻ em dưới 06 tuổi, vợ ở nhà không đi làm, người khuyết tật, người già chưa có BHYT Chương trình Obama Care của nước Mỹ quy định, người ăn theo là người độc thân có tên trong hộ khẩu, chưa có quan hệ lao động và dưới 26 tuổi (có thể là tuổi tối đa của con cái đang theo học các trường Đại học, Cao đẳng…) còn người trên 26 tuổi phải thực hiện trách nhiệm tham gia BHYT như một lao động chính của một hộ gia đình [19]

Tại Trung Quốc, chương trình BHYT nông thôn mới dành cho đối tượng người dân nông thôn là một ví dụ điển hình minh chứng cho sự thành công của việc mở rộng độ bao phủ BHYT vùng nông thôn với quyết tâm chính trị và sự hỗ trợ cơ bản về tài chính Bắt đầu từ năm 2003, với tỷ lệ bao phủ BHYT vùng nông thôn chỉ là 13% nhưng sau 5 năm tỷ lệ này đã tăng lên

là 92% và đến năm 2011 đạt 95% Mức trợ cấp từ ngân sách trung ương và ngân sách địa phương cho BHYT tăng dần qua các năm (từ mức 66% lên 80% và mới đây là 90% mệnh giá BHYT) Tại Thái Lan nổi tiếng với chương trình 30 Bạt để đạt mục tiêu bao phủ chăm sóc sức khoẻ toàn dân Đây là chương trình chăm sóc sức khỏe cho tất cả công dân Thái Lan chưa tham gia chương trình BHYT, chủ yếu là đối tượng nông dân và lao động tự do bằng nguồn tiền từ ngân sách Những người tham gia chương trình này phải đăng

ký với các cơ sở y tế, được cấp một thẻ BHYT miễn phí và đóng một khoản tiền là 30 Bạt (tương đương 0,75 USD) cho mỗi lần khám chữa bệnh ngoại trú

hoặc điều trị nội trú; Thuốc kê đơn được cấp miễn phí Theo chương trình chăm sóc sức khỏe này, tỷ lệ người dân không có BHYT ở Thái Lan đã giảm

từ mức 30% năm 2000 xuống còn 5% năm 2003 [19]

Tùy theo trình độ quản lý và tình hình ở mỗi nước, có nước chỉ tổ chức một quỹ duy nhất với sự tái phân bổ giữa các tỉnh (đòi hỏi trình độ quản lý cao), song cũng có nước thực hiện cơ chế nhiều quỹ, tồn tại riêng rẽ hay có sự kết hợp, tương hỗ

Trước khi cải cách năm 2000, Hàn Quốc có trên 350 quỹ BHYT dựa theo công việc hoặc khu vực sinh sống, vì vậy, người tham gia BHYT không

có quyền lựa chọn quỹ BHYT mà theo sự chỉ định, nhưng các quyền lợi bắt buộc cho người có thẻ là như nhau ở các quỹ Có các loại quỹ BHYT như sau: Quỹ BHYT cho công nhân công nghiệp (chiếm 36% dân số) dựa vào công việc; Quỹ BHYT cho người lao động tự do, chiếm 50,1% dân số: dựa trên các khu vực bao gồm cả những người làm trong các hãng/công ty nhỏ (dưới 5 lao động), cuối cùng là các quỹ BHYT cho người làm việc trong khu vực công và giáo viên chiếm 10,4% dân số [19]

Đến năm 2000, BHYT ở Hàn Quốc được cải cách, tập đoàn BHYT quốc gia Hàn Quốc (NHIC) được thành lập trên cơ sở sát nhập các quỹ BHYT NHIC là cơ quan công, độc lập trên cơ sở sát nhập các quỹ năm 2000,

có nhiệm vụ xem xét các yêu cầu thanh toán/các chi phí BHYT và đánh giá sự thích hợp trong chăm sóc y tế Người dân tham gia BHYT theo hình thức cá nhân và BHYT cho toàn dân

Việc sáp nhập các quỹ BHYT thành cơ quan chi trả duy nhất vào năm

2000 được thực hiện trong bối cảnh: không công bằng trong các gánh nặng kinh tế, sự đóng góp khác nhau thông qua nhiều quỹ BHYT mặc dù gói quyền lợi là như nhau (người tham gia không được lựa chọn quỹ để tham gia)

1.2.4 Kinh nghiệm về quy định và thực hiện bảo hiểm y tế hộ gia đình ở một số quốc gia trên thế giới

Tại các nước phát triển, vấn đề an sinh xã hội luôn được đặt lên hàng đầu Một trong số đó là vấn đề chăm sóc sức khỏe cho nhân dân Đây là một vấn đề quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến người dân khi họ gặp các rủi ro liên quan đến ốm đau, bệnh tật Các nước có hệ thống BHYT phát triển nhất phải kể đến nước Mỹ, Đức, Nhật… Trên thế giới, hầu như không có một quốc gia nào lại không phải bao cấp cho nhu cầu KCB của người dân mà đều phải huy động một phần từ sự đóng góp của xã hội Theo kinh nghiệm của các nước trên thế giới, rất ít khi người ta để cho cá nhân tự phải chịu mọi chi phí y

tế khi điều trị mà thông thường chia sẻ rủi ro cho nhiều người qua hình thức BHYT Tức là chia sẻ khó khăn về tài chính cho nhau, người khỏe mạnh giúp

đỡ người ốm đau còn khi mình ốm đau nhiều người khỏe lại giúp đỡ mình [25]

Việc thực hiện mô hình BHYT trên thế giới rất khác nhau tùy thuộc vào trình độ phát triển và trình độ quản lý của mỗi quốc gia Đa phần các quốc gia

có trình độ kinh tế phát triển khác nhau như Đức, Hà Lan, Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, Thái Lan… đều thực hiện BHYT toàn dân theo hình thức hộ gia đình Mô hình BHYT hộ gia đình được coi là mô hình an toàn hay có tính

xã hội cao, có tác động tương tác và sự hợp tác của nhiều bên trong việc hình thành Mô hình BHYT theo cá nhân không chỉ hạn chế về mặt thành viên tham gia mà còn tạo phức tạp về thủ tục hành chính trong việc quản lý đối tượng (đối tượng quản lý tăng cao, chi phí hành chính phức tạp, khó theo dõi chi phí đặc biệt với nhóm người ăn theo) BHYT hộ gia đình là một tất yếu khách quan bởi chủ gia đình sau nhu cầu tồn tại bao giờ cũng tìm kiếm một sự

an toàn về sức khỏe cho các thành viên của gia đình thông qua cơ chế BHYT, đặc biệt là phụ nữ, người tàn tật và con cái trong gia đình mình (những người

không có quan hệ lao động và dễ bị các nhà xây dựng chính sách bỏ sót), nhằm tăng khả năng tiếp cận với dịch vụ y tế, tránh nguy cơ nghèo hóa do ốm đau bệnh tật gây ra Một nghiên cứu ở Mỹ năm 2006 cho thấy, trong các gia đình tham gia theo hộ gia đình có cơ hội tiếp cận dịch vụ cao hơn so với những gia đình đóng bảo hiểm theo cá nhân; các gia đình không tham gia theo

hộ gia đình có sự khác biệt lớn về số lượng và loại dịch vụ sử dụng trong khi trẻ thuộc gia đình có thẻ BHYT gia đình khá đồng nhất về nội dung này [25]

Kinh nghiệm thực hiện BHYT hộ gia đình tại Hàn Quốc

Ở Hàn Quốc, đối tượng tham gia BHYT theo hình thức hộ gia đình khá rộng, bất kỳ thành viên nào trong gia đình không có thu nhập sẽ được tham gia BHYT phụ thuộc bất kể nơi cư trú nào trong lãnh thổ quốc gia Người phụ thuộc của người hưởng BHYT là những người không có thù lao hoặc thu nhập cụ thể là: Vợ/chồng của người lao động được bảo hiểm; Con, cháu trực

hệ của người lao động được bảo hiểm; Anh/chị/em của người lao động được bảo hiểm

Như vậy, so với pháp luật BHYT hộ gia đình ở Việt Nam, đối tượng tham gia BHYT ở Hàn Quốc dựa trên hộ gia đình quy định phạm vi rộng với những người phụ thuộc Theo đó, bất kỳ thành viên nào trong gia đình không

có thu nhập sẽ được tham gia BHYT phụ thuộc bất kể nơi cư trú nào trong lãnh thổ quốc gia, trong khi ở Việt Nam nếu chỉ một thành viên trong nhóm

hộ gia đình thuộc đối tượng tham gia BHYT hộ gia đình không tham gia thì

hộ gia đình đó sẽ không được BHYT theo hình thức hộ gia đình và không được giảm trừ mức đóng theo quy định Ngoài ra, có thể thấy, điều kiện tiên quyết để xác định đối tượng tham gia BHYT hộ gia đình của Việt Nam và Hàn Quốc là khác nhau, Việt Nam căn cứ trên sổ hộ khẩu còn Hàn Quốc căn

cứ vào thu nhập của người phụ thuộc Việc quy định chính sách BHYT cho

người phụ thuộc ở Hàn Quốc đã giúp đất nước này tăng tỷ lệ lớn số người tham gia BHYT trong một thời gian ngắn

Thực tế việc căn cứ trên sổ hộ khẩu để xác định đối tượng tham gia BHYT hộ gia đình ở Việt Nam đã gặp nhiều khó khăn trong việc triển khai thự hiện, vì vậy việc xác định đối tượng tham gia BHYT hộ gia đình ở Hàn Quốc cũng là điểm tiến bộ mà Việt Nam cần học tập

Kinh nghiệm thực hiện BHYT hộ gia đình tại Thái Lan

Thái Lan thực hiện BHYT từ năm 1945 Ngay từ thời kỳ này, Thái Lan

đã có một hệ thống pháp lý và các chính sách hợp lý để tạo tiền đề cho thực hiện BHYT toàn dân Ở Thái Lan quá trình thực hiện BHYT đã trải qua các giai đoạn: từ năm 1975 đến năm 1991, Chính phủ Thái Lan đã xây dựng mạng lưới y

tế cơ sở rộng khắp cả nước, người dân có thể tiếp cận với dịch vụ y tế dễ dàng nhất Năm 1981, Chính phủ triển khai chương trình cấp thẻ cho những người thu nhập thấp (LIC) đến những người có thu nhập thấp hàng tháng dưới 1000 Baht/tháng Thời kỳ từ năm 1992 đến 2002: Chính phủ Thái Lan đã thực hiện BHYT cho nhóm người nghèo và nhóm người bị thiệt thòi Với việc ngày càng

mở rộng đối tượng, Thái Lan đã thực hiện thành công BHYT toàn dân Quá trình thực hiện rất bài bản, ban đầu là thí điểm tại 6 tỉnh, sau đó thực hiện tại 15 tỉnh vào năm 2001 Đến năm 2005 BHYT toàn dân được thực hiện trên phạm vi toàn quốc và đến năm 2009 BHYT toàn dân ở Thái Lan đã đạt được 99% dân số

tham gia

Phương thức thanh toán BHYT ở Thái Lan cũng rất linh hoạt nên đã kiểm soát được chi phí KCB BHYT: Thanh toán theo định suất áp dụng cho nhóm đối tượng có hợp đồng lao động vì đặc điểm của nhóm này dễ dự toán kinh phí Nhóm dân cư còn lại áp dụng thanh toán theo trường hợp bệnh vì nhóm này bao gồm rất nhiều đối tượng: người già, trẻ em, khuyết tật, nông

dân có nguy cơ bệnh nặng, chi phí giao động nhiều

Ở Thái Lan cũng đã triển khai cả BHYT bắt buộc và tự nguyện Khi GDP đạt 563 $/người/năm vào năm 1983, chương trình BHYT tự nguyện được triển khai và đối tượng tham gia là nông dân cận nghèo, trung lưu, Nhà nước hỗ trợ 50% phí BHYT thông qua Bộ Y tế Mỗi thẻ BHYT được Bộ Y tế

hỗ trợ 500 Baht Người có thẻ được KCB tại các cơ sở y tế công cộng Nhờ có

sự hỗ trợ của Nhà nước nên đối tượng tham gia BHYT đã tăng lên khá nhanh

so với các giai đoạn trước đó [24]

Kinh nghiệm thực hiện BHYT hộ gia đình tại Nhật Bản

Năm 1927 đã ra đời hệ thống bảo hiểm sức khoẻ với đối tượng tham gia là những người lao động làm thuê Năm 1938, nước này ban hành luật BHYT quốc gia, đối tượng tham gia là người lao động làm việc trong các lĩnh vực nông nghiệp, tự tạo việc làm Năm 1961, Nhật triển khai BHYT toàn dân

và cũng là nước thực hiện BHYT toàn dân đầu tiên ở Châu Á Hiện nay, Nhật Bản cũng đang thực hiện 2 loại hình BHYT: BHYT bắt buộc và BHYT tự nguyện

Bảo hiểm y tế bắt buộc: Đối tượng tham gia là những người làm công

ăn lương tại các doanh nghiệp thường xuyên thuê ít nhất 5 người, những người làm việc trong khu vực Nhà nước, tổ chức đoàn thể, những người về hưu được chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ tại các nghiệp đoàn BHYT quản lý Bảo hiểm y tế tự nguyện: đối tượng tham gia là những đối tượng không thuộc BHYT bắt buộc, ngoài ra còn có người ăn theo phụ thuộc những người được BHYT như: Bố, mẹ, vợ, anh chị, em người được hưởng BHYT

Nguồn hình thành quỹ BHYT: Quỹ BHYT được hình thành từ nguồn đóng góp của người lao động, chủ sử dụng lao động và tài trợ của Nhà nước Mức đóng BHYT do Chính phủ quản lý trong khoảng 6,6% đến 9,1% thu nhập, người lao động đóng 50%, người sử dụng lao động đóng 50% Mức

đóng góp BHYT do nghiệp đoàn quản lý trong phạm vi 3% đến 9,5% thu nhập, người lao động đóng 43%, chủ sử dụng lao động đóng 57% Luật BHYT Nhật Bản quy định riêng cho hai loại quỹ cho các đối tượng để có thể

hỗ trợ cho những đối tượng yếu thế

Quỹ BHYT quốc gia áp dụng cho lao động tự do, nông dân và người không có nghề nghiệp Nhà nước bảo trợ nhiều hơn cho loại quỹ này, vì đối tượng của quỹ thường có thu nhập thấp và không ổn định Quỹ BHYT của những người làm công ăn lương, đây là đối tượng có thu nhập thường xuyên

và ổn định, được sự hỗ trợ rất ít của Nhà nước

Luật BHYT Nhật Bản quy định bệnh nhân BHYT phải thực hiện trách nhiệm cùng chi trả Quy định này nhằm giảm chi phí cho quỹ BHYT, đồng thời hạn chế sự lạm dụng quỹ từ người thụ hưởng Mức cùng chi trả phụ thuộc vào đối tượng hoặc nhóm đối tượng Cụ thể, người lao động tự do trả 30%, công chức trả 20%, người lao động hưởng lương trả 10% chi phí KCB [24]

Tiểu kết Chương 1

Chương 1 của luận văn tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận về BHYT hộ gia đình như khái niệm, đặc điểm, vai trò của bảo hiểm y tế hộ gia đình; Một số lý luận về pháp luật BHYT hộ gia đình như khái niệm, đặc điểm, vai trò và đặc biệt là chương 1 đã làm rõ được nội dung của pháp luật BHYT

hộ gia đình; Kinh nghiệm về quy định và thực hiện bảo hiểm y tế hộ gia đình

ở một số quốc gia trên thế giới như Hàn Quốc, Thái Lan và Nhật Bản, đây là những nước đều đã đạt được những thành tựu nhất định trong việc thực hiện BHYT hộ gia đình hướng tới mục tiêu bảo hiểm y tế toàn dân, kinh nghiệm của các nước đều có giá trị tham khảo cho việc thực hiện BHYT hộ gia đình ở Việt Nam

Kết quả nghiên cứu của Chương 1 sẽ trở thành căn cứ để đánh giá thực trạng pháp luật BHYT hộ gia đình và thực tiễn thực hiện pháp luật BHYT hộ gia đình tại huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM

Y TẾ ĐỐI VỚI HỘ GIA ĐÌNH VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN TẠI

HUYỆN GIA LÂM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 2.1 Thực trạng quy định của pháp luật về bảo hiểm y tế hộ gia đình

2.1.1 Đối tượng tham gia bảo hiểm y tế hộ gia đình

Từ khi Luật bảo hiểm y tế sửa đổi 2014 chính thức có hiệu lực, đối tượng tham gia BHYT theo hộ gia đình được quy định cụ thể tại Điều 12, theo đó, nhóm tham gia BHYYT hộ gia đình gồm những người thuộc hộ gia đình, trừ những đối tượng được quy định tại các trường hợp khác

Để làm rõ hơn đối tượng tham gia bảo hiểm y tế theo hộ gia đình, Chính phủ đã ban hành Nghị định 146/2018/NĐ-CP ngày 17/10/2018, theo đó nhóm tham gia bảo hiểm y tế theo hộ gia đình bao gồm người có tên trong sổ hộ khẩu, sổ tạm trú, trừ những trường hợp đã tham gia BHYT theo các nhóm đối tượng khác Ngoài ra, các đối tượng là chức sắc, chức viện, nhà tu hành, những người sinh sống trong cơ sở bảo trợ xã hội cũng thuộc nhóm đối tượng

tham gia BHYT hộ gia đình

Quy định về nhóm đối tượng tham gia BHYT theo hộ gia đình được xem

là một trong những giải pháp quan trọng để đạt được mục tiêu BHYT toàn dân mà Đảng và Nhà nước ta đã xác định Có thể hiểu, tham gia BHYT theo

hộ gia đình là việc toàn bộ người có tên trong sổ hộ khẩu (không bao gồm người đã khai báo tạm vắng) hoặc sổ tạm trú cùng tham gia BHYT, trừ những thành viên gia đình đã thuộc đối tượng đã tham gia BHYT thuộc nhóm do người lao động, chủ sử dụng lao động đóng; nhóm do tổ chức BHXH đóng; các nhóm được ngân sách nhà nước đóng hoặc hỗ trợ mức đóng BHYT Như vậy, nếu người dân không thuộc các nhóm đối tượng tham gia BHYT có sự hỗ trợ trực tiếp một phần hoặc toàn bộ phí tham gia BHYT từ người sử dụng lao động, tổ chức BHXH hay Nhà nước thì sẽ tham gia BHYT

hộ gia đình bằng cách tự đóng góp phí BHYT BHYT theo hộ gia đình như là tấm “lưới đỡ” sau cùng cho những người dân chưa thuộc bất kỳ nhóm đối tượng tham gia BHYT nào khác, đảm bảo mọi người dân trong xã hội đều có

cơ hội được bảo vệ bởi BHYT So sánh với việc tham gia BHYT cho từng cá nhân đơn lẻ, có thể thấy rõ lợi ích kinh tế của người đóng phí BHYT khi tham gia BHYT theo hộ gia đình Nếu gia đình càng có nhiều người cùng tham gia BHYT theo hộ gia đình, chi phí mua thẻ càng giảm và mức giảm tương đối nhiều Hơn nữa, dự liệu cho trường hợp điều chỉnh mức đóng để cân đối quỹ, cộng thêm yếu tố đặc thù của căn cứ đóng BHYT theo hộ gia đình có dựa trên mức tiền lương cơ sở - là một yếu tố động, có thể được điều chỉnh, pháp luật còn có quy định về việc xác định mức đóng BHYT khi Nhà nước điều chỉnh mức đóng BHYT, mức tiền lương cơ sở Theo đó, khi Nhà nước điều chỉnh mức đóng BHYT, mức lương cơ sở thì người tham gia không phải đóng bổ sung phần chênh lệch do điều chỉnh mức đóng BHYT, mức lương cơ sở đối với thời gian còn lại đã đóng BHYT Điều này cũng rất có lợi cho người đóng BHYT khi mà xu hướng chung của việc điều chỉnh mức đóng BHYT, mức tiền lương cơ sở thường tăng lên Đây chính là một giải pháp hỗ trợ những hộ gia đình còn khó khăn về kinh tế, khi họ không thể hoặc khó có điều kiện đóng phí BHYT cho cả năm thì có thể lựa chọn đóng làm nhiều đợt trong năm (03 tháng hoặc 06 tháng một lần) Không thể phủ nhận các quy định về việc đóng phí tham gia BHYT theo hộ gia đình hiện nay thể hiện sự chia sẻ tài chính rất lớn của quỹ BHYT đối với người dân

Theo thống kê của BHXH Việt Nam thì đến 5/2019 cả nước đã có 84,5 triệu người dân có thẻ BHYT và đã đạt được tỉ lệ bao phủ là 89% Trong đó, hiện nay các nhóm đối tượng là người lao động đã tham gia BHYT trên 90%, nhóm người hưu trí, mất sức lao động, bảo trợ xã hội thì 100% đã tham BHYT với khoảng 3,1 triệu người có thẻ BHYT Nhóm được ngân sách nhà

nước hỗ trợ bao gồm có hộ cận nghèo, học sinh, sinh viên (HSSV) có tỷ lệ tham gia xấp xỉ 100% Nhóm hộ gia đình trước đây được tham gia BHYT dưới hình thức tự nguyện, từ ngày Luật BHYT sửa đổi năm 2014 thì chuyển thành đối tượng tham gia BHYT bắt buộc nhưng theo hình thức là hộ gia đình

đạt 111,87% so với năm 2014; năm 2016 là 12,27% so với dân số và đạt134,44% so với năm 2015; năm 2017 là 15,84% so với dân số và đạt 130,97% so với năm 2016 Đến tháng 5/2019 đã có trên 17 triệu người tham gia BHYT hộ gia đình [14] Thống kê của BHXH Việt Nam cho thấy, tính đến ngày 31/12/2020, toàn quốc có 87,93 triệu người tham gia BHYT, đạt tỷ

lệ 90,85% dân số tham gia BHYT [14]

2.1.2 Mức đóng và và tài chính thực hiện bảo hiểm y tế hộ gia đình

Theo nguyên tắc đã quy định tại Điểm e Khoản 1 Điều 7 Nghị định số 146/2018/NĐ-CP thì: Mức đóng BHYT của đối tượng tham gia BHYT hộ gia đình như sau: Người thứ nhất đóng bằng 4,5% mức lương cơ sở; người thứ hai, thứ ba, thứ tư đóng lần lượt bằng 70%, 60%, 50% mức đóng của người thứ nhất; từ người thứ năm trở đi đóng bằng 40% mức đóng của người

+ Phí mua BHYT hộ gia đình người thứ tư là 351.000 đồng/ năm;

+ Phí mua BHYT hộ gia đình người thứ năm trở lên 281.000 đồng/năm Tương tự với những thành viên tiếp theo của những gia đình có nhân khẩu nhiều người hơn

Từ ngày 1/7/2019, mức lương cơ sở được điều chỉnh từ 1.390.000 đồng/tháng lên 1.490.000 đồng/tháng Do đó, mức đóng BHYT hộ gia đình sẽ

2020 Trong đó, quyết nghị nội dung “Thực hiện điều chỉnh mức lương cơ sở

từ 1,49 triệu đồng/tháng lên 1,6 triệu đồng/tháng từ ngày 01/7/2020” Theo thông lệ hàng năm thì sau khi có Nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ sẽ ban hành Nghị định về mức lương cơ sở đối với cán bộ công chức, viên chức và lực lượng vũ trang theo đúng nội dung đã được Quốc hội quyết nghị Tuy nhiên, do ảnh hưởng của dịch bệnh, Quốc hội quyết định chưa tăng lương cơ

sở từ ngày 01/7/2020 cho đến khi có thông báo mới Như vậy, hiện tại mức lương cơ sở được áp dụng vẫn là 1.490.000 đồng, do đó, chưa có sự thay đổi

về mức đóng BHYT hộ gia đình

Về phương thức đóng BHYT hộ gia đình, theo quy định tại Khoản 7 Điều 9 Nghị định 146/2018/NĐ-CP thì người tham gia BHYT hộ gia đình có thể lựa chọn phương thức đóng định kỳ 03 tháng, 06 tháng hoặc 12 tháng Người đóng tiền BHYT hộ gia đình là đại diện hộ gia đình hoặc thành viên

hộ gia đình

Theo kết quả khảo sát của nhóm nghiên cứu đến từ Viện khoa học Bảo hiểm xã hội Việt Nam tại địa bàn 07 tỉnh, thành phố (với tổng mẫu điều tra là 2.576 phiếu)bao gồm: Bắc Giang, Nam Định, Thanh Hóa, Bạc Liêu, Tây

Ninh, Phú Yên, Gia Lai, đại diện cho 07 vùng kinh tế trong cả nước thì có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến việc tham gia BHYT hộ gia đình, trong đó chủ yếu là do tài chính của hộ gia đình Cụ thể [9]:

- Đối với hộ gia đình chưa tham gia BHYT:

Nguồn thu nhập của hộ gia đình: Trong số 1.840 hộ gia đình được khảo sát thì có 1.069 đại diện hộ gia đình, chiếm 63.63% có nguồn thu nhập từ làm nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp Có 1.312 hộ gia đình (78.6%) có thu nhập bình quân dưới 5 triệu đồng/tháng, trong đó hộ gia đình có thu nhập bình quân dưới 3 triệu đồng/tháng là 566 hộ (33.7%) Phân tích thông tin về nguồn thu nhập và mức thu nhập cho thấy, đa số các hộ gia đình có nguồn thu nhập từ nông nghiệp có mức thu nhập bình quân khá thấp Mặc dù thu nhập thấp nhưng lại chưa đạt ngưỡng chuẩn cận nghèo do đó nhóm hộ gia đình thu nhập thấp này không được Nhà nước hỗ trợ mức đóng BHYT

Về khả năng tham gia BHYT của hộ gia đình: Có 1.018 hộ gia đình (60.6%) cho rằng có khả năng tham gia BHYT, số không có khả năng tham gia là 39.4% Trong đó, lý do chính không tham gia BHYT hộ gia đình được khảo sát chủ yếu là không có tiền để tham gia (chiếm 51.2%); có 54% đại diện hộ gia đình cho rằng mức tham gia BHYT hiện nay là cao

Khảo sát về nguyên nhân không tiếp tục tham gia BHYT cho thấy có 29.57% cho rằng khó khăn về kinh tế, trên 43% cho rằng thẻ BHYT sử dụng không hiệu quả, trong đó có 28.39% cho rằng không cần thiết do ốm nhẹ tự mua thuốc, 15.04% ý kiến là chưa đi khám, chữa bệnh lần nào

Tham khảo về những khó khăn khi tham gia BHYT hộ gia đình thì nhiều ý kiến cho rằng, khó khăn cơ bản là yêu cầu phải tham gia cho tất cả thành viên trong hộ gia đình, hộ gia đình có thu nhập thấp chưa được hỗ trợ mức đóng như đối với hộ cận nghèo, hồ sơ đăng ký tham gia còn phức tạp,

đại lý ở xa hoặc tập hợp nhiều người mới làm thủ tục đăng ký một lần, việc đại lý trả thẻ BHYT chưa đúng hạn còn xảy ra

Khảo sát mong muốn của người dân về BHYT cho thấy đại diện các hộ gia đình chưa tham gia BHYT mong muốn có sự điều chỉnh chính sách theo hướng giảm chi phí cho người tham gia, trong đó 17,6% mong muốn giảm mức đóng cho người thu nhập thấp, 17,5% mong muốn được giảm mức đóng cho khu vực nông thôn, 12,3% mong muốn có chính sách ưu đãi cho những

hộ gia đình tham gia nhiều năm Về tổ chức thực hiện, thì mong muốn chiếm

tỷ trọng cao nhất là việc đảm bảo quyền lợi cho người có thẻ BHYT chiếm 17.1%, bên cạnh đó cũng có 14.8% đối tượng khảo sát mong muốn tuyên truyền về BHYT được mở rộng

- Đối với hộ gia đình đã tham gia BHYT:

Tỷ lệ hộ gia đình làm nông, lâm, ngư nghiệp chiếm tỷ lệ gần 60% số hộ tham gia khảo sát, trong đó hộ gia đình làm nông nghiệp chiếm tới 54.4% thấp hơn so với đối tượng khảo sát là hộ chưa tham gia BHYT là 62.2% Ngược lại, tỷ lệ hộ gia đình buôn bán nhỏ đã tham gia BHYT (20%) thì lại cao hơn so với hộ gia đình buôn bán nhỏ chưa tham gia BHYT(16%)

Các hộ gia đình có thu nhập dưới 5 triệu đồng/tháng là 63.8%, các hộ gia đình có thu nhập từ 5 triệu đồng/tháng trở lên là 36.2% Các hộ gia đình

có thu nhập bình quân dưới 5 triệu đồng/tháng chủ yếu là làm nông, lâm, ngư nghiệp, trong đó hộ gia đình làm nông nghiệp chiếm tới 66.23%, trong khi đó

tỷ lệ này ở đối tượng khảo sát là hộ gia đình chưa tham gia BHYT là 68.28% Khảo sát thêm về mức độ cân đối chi tiêu trong hộ gia đình thì đa phần (78.3%) cho rẳng đủ chi tiêu, 15.6% hộ gia đình khó khăn, 2.3% hộ gia đình rất khó khăn

Phần lớn ý kiến (59.8%) cho rằng mức tham gia BHYT hiện nay là trung bình và 37.8% hộ gia đình cho rằng mức tham gia BHYT hiện nay là

cao Trong khi đó, chỉ có 44% hộ gia đình chưa tham gia BHYT cho rằng mức đóng BHYT là trung bình và 54.1% cho rằng mức đóng là cao

Trong tổng số 61 ý kiến về việc không tiếp tục tham gia BHYT trong năm tiếp theo, trong đó có 29 ý kiến tương ứng 47.5% cho rằng không có đủ tiền để tham gia, 18% cho rằng ốm nhẹ, tự mua thuốc

Bên cạnh đó, một trong những khó khăn cho công tác phát triển đối tượng

hộ gia đình tham gia BHYT là tình trạng di cư, di cư tạm thời thực tế của người dân trong các địa phương vệ tinh của các tỉnh, thành trung tâm ngày càng tăng lên Ngày càng có nhiều người dân tại khu vực nông thôn ra thị xã, thành phố sinh sống và làm việc nhưng họ lại ít quan tâm đến việc thực hiện các thủ tục khai báo, thay đổi hộ tịch Nhiều trường hợp đã chuyển đi nơi khác nhưng lại không chuyển đăng ký thường trú, không thực hiện thủ tục khai báo tạm trú Trong khi đó, BHYT hộ gia đình lại dựa vào sổ hộ khẩu, sổ đăng ký tạm trú của người dân Ngoài ra, một bộ phận dân cư không có thói quen thực hiện các thủ tục hành chính, khai báo khi có thay đổi về hộ tịch, thực hiện chia, tách khẩu theo thực tế Có những gia đình giữ nguyên hộ khẩu rất đông thành viên, thậm chí 3-4 thế hệ nhưng thực tế có những người đã kết hôn, có gia đình riêng và chuyển đi nơi khác sinh sống mà không tách khẩu Những hạn chế trong công tác quản lý hộ tịch này cũng ảnh hưởng đến việc phát triển đối tượng hộ gia đình tham gia BHYT Nhìn chung những người đăng ký tạm trú ít có sự gắn bó với địa phương nơi sinh sống, ít quan tâm đến các dịch vụ công nơi mình sinh sống Hiện nay, Chính phủ sử dụng nguồn thuế để trợ cấp những nhóm người

dễ bị tổn thương như người nghèo, người dân tộc thiểu số, trẻ em dưới 6 tuổi

và người già trên 80 tuồi Việc sử dụng nguồn quỹ một cách công bằng và

hiệu quả thông qua một phương án chi trả có tính chiến lược Chi trả từ tiền túi cho dịch vụ y tế đã có giảm nhưng vẫn còn cao và được tính vào khoảng 41% tổn chi tiêu y tế (2018) [16]

2.1.3 Chế độ hưởng bảo hiểm y tế hộ gia đình

Tuân theo nguyên tắc chung về việc đóng, hưởng bảo hiểm y tế, theo Điều 14 Nghị định 146/2018/NĐ-CP, khi đi khám, chữa bệnh, người tham gia BHYT hộ gia đình được hưởng như sau:

Trường hợp 1: Người tham gia BHYT đi khám, chữa bệnh đúng nơi đăng

ký khám chữa ban đầu, cấp cứu, hoặc được chuyển tuyến thì được thanh toán như sau:

- 100% chi phí khám, chữa bệnh tại tuyến xã

- 100% chi phí khám, chữa bệnhđối với trường hợp chi phí cho một lần khám bệnh, chữa bệnh thấp hơn 15% mức lương cơ sở;

- 100% chi phí khám, chữa bệnh khi người bệnh có thời gian tham gia bảo hiểm y tế 5 năm liên tục trở lên và có số tiền cùng chi trả chi phí khám bệnh, chữa bệnh trong năm lớn hơn 6 tháng lương cơ sở, trừ trường hợp tự đi khám bệnh, chữa bệnh không đúng tuyến

- 80% chi phí khám bệnh, chữa bệnh đối với các trường hợp khác

Trường hợp 2: Người tham gia BHYT tự đi khám, chữa bệnh không

đúng tuyến thì cũng được quỹ BHYT thanh toán theo mức hưởng quy định đối với nhóm trường hợp người tham gia BHYT khám chữa bệnh tại nơi đăng

ký khám chữa bệnh BHYT hoặc theo quy định về chuyển tuyến điều trị, đảm bảo thủ tục khám chữa bệnh BHYT theo tỷ lệ có sự phân biệt tuyến điều trị và

lộ trình như sau:

- Tại bệnh viện tuyến trung ương: 40% chi phí điều trị nội trú

- Tại bệnh viện tuyến tỉnh: 60% chi phí điều trị nội trú từ 01/01/2015 đến ngày 31/12/2020; 100% chi phí điều trị nội trú từ ngày 01/ 01/2021 trong phạm vi cả nước

- Tại bệnh viện tuyến huyện: 70% chi phí khám, chữa bệnh từ

01/01/2015 đến ngày 31/12/2015; 100% chi phí khám, chữa bệnh (cả nội trú lẫn ngoại trú) từ ngày 01/01/2016

Từ ngày 01/01/2016, người tham gia BHYT đăng ký khám bệnh, chữa bệnh ban đầu tại trạm y tế tuyến xã/phòng khám đa khoa/bệnh viện tuyến huyện được quyền khám, chữa bệnh BHYT tại trạm y tế tuyến xã/phòng khám đa khoa/bệnh viện tuyến huyện trong cùng địa bàn tỉnh có mức hưởng như trên

Từ ngày 01/01/2021, quỹ BHYT chi trả chi phí điều trị nội trú như trường hợp người tham gia BHYT đi khám, chữa bệnh đúng nơi đăng ký khám chữa ban đầu, cấp cứu, hoặc được chuyển tuyến cho người tham gia BHYT khi tự đi khám bệnh, chữa bệnh không đúng tuyến tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tuyến tỉnh trong phạm vi cả nước

Trường hợp 3: Người tham gia BHYT khám,chữa bệnh tại các cơ sở

khám, chữa bệnh giáp ranh của tỉnh, thành phố trực thuộc TW

Theo quy định tại khoản 4 Điều 14 Nghị định 146/2018/NĐ-CP, người tham gia BHYT đăng ký khám bệnh, chữa bệnh ban đầu tại trạm y tế tuyến xã giáp ranh của tỉnh giáp ranh được quỹ BHYTthanh toán 100% chi phí khám bệnh, chữa bệnh trong phạm vi được hưởng và mức hưởng như đối với người

đi khám, chữa bệnh đúng nơi đăng ký ban đầu khi đến khám bệnh, chữa bệnh tại trạm y tế tuyến xã giáp ranh của tỉnh giáp ranh

Quy định này xuất phát từ thực tế tại nơi nhiều nơi, nếu người bệnh đi khám bệnh, chữa bệnh đúng tuyến sẽ gặp khó khăn về địa hình, thời gian đi lại khiến người bệnh không được cứu chữa kịp thời Nếu bắt buộc phải đến đúng cơ sở khám, chữa bệnh theo đúng tuyến mới được hưởng BHYT có thể

để lại những hậu quả không mong muốn, đi ngược lại giá trị nhân đạo, an sinh

xã hội của BHYT