tài liệu tập huấn phân tích kinh tế trang trại

tài liệu tập huấn phân tích kinh tế trang trại

CHƯƠNG TRÌNH CARD TRƯỜNG ĐH KINH TẾ HUẾ

TÀI LIỆU TẬP HUẤN

PHÂN TÍCH KINH TẾ TRANG TRẠI

và mục tiêu của hộ/trang

trại trong sản xuất kinh

doanh

1.1 Hộ và kinh tế hộ 1.2 Trang trại và kinh tế trang trại 1.3 Phân biệt kinh tế hộ và kinh tế trang trại 1.4 Mục tiêu của hộ/trang trại trong sản xuất kinh doanh

Chủ đề 2 Nguồn lực của

hộ/trang trại

2.1 Nguồn lực của hộ/trang trại là gì?

2.2 Các loại nguồn lực của hộ/trang trại?

2.3 Tại sao phải phân tích nguồn lực của hộ/trang trại? 2.4 Nội dung phân tích nguồn lực

2.4.1 Phân tích nguồn lao động 2.4.2 Phân tích nguồn đất đai 2.4.3 Phân tích nguồn vốn và tư liệu sản xuất

3.3 Nội dung phân tích:

3.3.1 Phân tích chi phí 3.3.2 Phân tích kết quả 3.3.3 Phân tích hiệu quả sản xuất kinh doanh của hộ/trang trại

Chủ đề 4 Phân tích rủi

ro và cách thức cải thiện

thu nhập và hiệu quả

của trang trại

4.1 Phân tích rủi ro 4.1.1 Rủi ro trong sản xuất kinh doanh của hộ/trang trại là gì?

4.1.2 Tại sao phải phân tích rủi ro?

4.1.3 Các loại rủi ro thường gặp 4.1.4 Biện pháp phòng tránh và khắc phục rủi ro 4.2 Biện pháp nâng cao thu nhập và hiệu quả sản xuất kinh doanh của hộ/trang trại

MỤC LỤC

CHỦ ĐỀ 1: HỘ, TRANG TRẠI VÀ MỤC TIÊU CỦA HỘ, TRANG TRẠI 4 CHỦ ĐỀ 2: NGUỒN LỰC CỦA HỘ/TRANG TRẠI 6 CHỦ ĐỀ 3: PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA HỘ/TRANG TRẠI 17 CHỦ ĐỀ 4: PHÂN TÍCH RỦI RO VÀ CÁC TÌNH HUỐNG CẢI THIỆN THU NHẬP, NÂNG CAO HIỆU QUẢ SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA HỘ/TRANG TRẠI 26

CHỦ ĐỀ 1: HỘ, TRANG TRẠI VÀ MỤC TIÊU CỦA HỘ, TRANG TRẠI

Mục tiêu của chủ đề:

Kết thúc chủ đề này, các học viên có thể:

5 Hiểu và phân biệt được hộ, nông hộ và trang trại

5 Hiểu và phân biệt được kinh tế hộ và kinh tế trang trại Những điểm giống và khác nhau giữa kinh tế hộ và kinh tế trang trại

Giảng viên giới thiệu và đặt câu hỏi để học viên trả lời:

V Thế nào là hộ (hay hộ gia đình)?

V Thế nào là nông hộ (hay hộ nông dân)?

V Thế nào là kinh tế hộ?

Giảng viên tổng hợp ý kiến trả lời, giải thích để đi đến kết luận:

² Hộ (hay hộ gia đình) là đơn vị tập hợp những người:

¾ có quan hệ vợ chồng hay họ hàng huyết thống,

¾ cùng chung nơi ở và sinh hoạt chung,

¾ cùng làm việc và cùng chung lợi ích

Trong thực tế có một số trường hợp ở một số hộ gia đình, một số thành viên của hộ không có quan hệ vợ chồng hay họ hàng huyết thống, nhưng những đặc trưng khác như cùng chung nơi

ở, cùng làm việc, sinh hoạt chung và cùng chung lợi ích

² Hộ nông dân (hay nông hộ) là hộ gia đình nhưng hoạt động sản xuất chủ yếu của hộ là nông nghiệp

Trong thực tế, các hộ sản xuất nông nghiệp, ngư nghiệp, lâm nghiệp đều được xem là hộ nông dân Ngoài các hoạt động nông, lâm, ngư nghiệp, nông hộ còn có thể tiến hành thêm các hoạt động khác như tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ, tuy nhiên đó chỉ là các hoạt động phụ, thu nhập từ các hoạt động khác này chiếm tỷ lệ thấp trong tổng thu nhập của hộ

² Kinh tế hộ là loại hình kinh tế mà các hoạt động sản xuất chủ yếu dựa vào:

¾ lao động gia đình là chính và

¾ mục đích sản xuất trước hết nhằm đáp ứng nhu cầu của gia đình

Trong thực tế, hộ gia đình cũng có thể sản xuất để trao đổi, bán ra thị trường nhưng ở mức

độ hạn chế, không đáng kể Sản xuất của hộ không vì thị trường

1.2 Trang trại và kinh tế trang trại

Giảng viên giới thiệu và đặt câu hỏi để học viên trả lời:

V Thế nào là trang trại?

V Thế nào là kinh tế trang trại?

Giảng viên giải thích để đi đến kết luận:

² Trang trại là thuật ngữ chỉ nông hộ làm kinh tế

² Kinh tế trang trại là hình thức mà nông hộ:

¾ tăng đầu tư, thuê mướn đất đại, lao động và tiền vốn để mở rộng quy mô sản xuất,

¾ mục đích sản xuất hàng hoá, dịch vụ cung cấp ra thị trường để kiếm lợi nhuận

1.3 Phân biệt kinh tế hộ và kinh tế trang trại

Giảng viên đặt câu hỏi để học viên trả lời Trọng tâm cần nêu bật các đặc trưng của kinh tế hộ

và kinh tế trang trại:

² Quy mô đầu tư sản xuất của kinh tế hộ nhỏ hơn nhiều so kinh tế trang trại

² Kinh tế hộ sử dụng đất đai, lao động, vốn và tư liệu sản xuất chủ yếu của gia đình, thuê mướn ít Trong khi đó kinh tế trang trại thuê mướn đất đai, thuê mướn lao động

và vay vốn từ bên ngoài

² Tính chất sản xuất của kinh tế hộ chủ yếu phục vụ gia đình Trong khi đó tính chất sản xuất của kinh tế trang trại phục vụ thị trường là chính

1.4 Mục tiêu của hộ/trang trại

Giảng viên gợi ý và đặt câu hỏi để học viên trả lời:

V Mục tiêu là gì?

Giảng viên tổng hợp các ý trả lời của học viên và đi đến kết luận mục tiêu:

² Mục tiêu là cái đích mà hộ/trang trại phải đạt được sau một thời gian hoạt động

Phân biệt mục tiêu của hộ và mục tiêu của trang trại

Bài tập 2 Yêu cầu các nhóm sắp xếp mục tiêu của hộ và mục tiêu của trang trại

a Sản xuất nhằm phục vụ đời sống của gia đình (ở, ăn, mặc, sinh hoạt, học hành, )

b Sản xuất hàng hoá, dịch vụ bán ra thị trường nhằm thu lợi nhuận

c Sản xuất là để sử dụng hết các yếu tố nguồn lực, cung cấp một phần hàng hoá, dịch

vụ cho cộng đồng địa phương

d Sản xuất nhằm tăng thu nhập để cải thiện đời sống của hộ

e Mở rộng quy mô sản xuất ngày càng lớn nhằm chiếm lĩnh thị trường

f Sản xuất để trở thành nhà thương gia có vị thế trong xã hội

g Sản xuất để con em trong gia đình có được điều kiện học tập tốt hơn

h Sản xuất nhằm giữ nét truyền thống, văn hoá của gia đình, dòng tộc

i Sản xuất nhằm đủ thu nhập để chăm sóc gia đình

Kết thúc bài tập, để nhóm báo cáo và thảo luận

Giảng viên cần chú ý: do hộ, vừa là đơn vị sản xuất nhưng cũng vừa là đơn vị tiêu dùng, vì vậy hộ hoạt động nhằm vào nhiều mục tiêu khác nhau, nên sản xuất của họ không hoàn toàn

vì mục tiêu lợi nhuận Mà thay vào đó, hộ thường xác định cho mình mục tiêu nhu cầu gia đình của hộ hơn là mục tiêu lợi nhuận Có 2 loại mục tiêu:

• Mục tiêu gia đình: là mục tiêu mà hoạt động của hộ nhằm thoả mãn nhu cầu của chính

bản thân gia đình hộ như hộ ngày càng tăng giá trị về bảo đảm an ninh, giáo dục, sức khoẻ, nhà ở…

• Mục tiêu tài chính: là mục tiêu mà hoạt động của hộ/trang trại nhằm đạt được những kết

quả cao về tài chính, mà đặc trưng là lợi nhuận và sự gia tăng về toàn bộ giá trị của hộ/trang trại

Đối với hộ, thông thường sản xuất để đáp ứng mục tiêu gia đình là chủ yếu, mục tiêu tài chính là thứ yếu Tuy nhiên, đối với trang trại thì ngược lại, mục tiêu tài chính là chính Trong nhiều trường hợp, nhiều trang trại không có mục tiêu gia đình mà chỉ có mục tiêu tài chính là sản xuất nhằm thu lợi nhuận Trên cơ sở lợi nhuận đạt được, họ chăm sóc để đạt

Mục tiêu của hộ Mục tiêu của trang trại

được mục tiêu gia đình Như vậy, đạt được mục tiêu về tài chính là rất quan trọng, vì đạt được mục tiêu này giúp hộ đạt được mục tiêu gia đình

Đáp án bài tập 2:

³ Mục tiêu của hộ: a, c, d, g

³ Mục tiêu của trang trại: b, e, f

Một vấn đề quyết định đến mức độ đạt các mục tiêu đề ra của hộ/trang trại là nguồn lực của hộ/trang trại Tuỳ thuộc vào khối lượng nguồn lực của các hộ/trang trại nhiều hoặc ít mà hộ/trang trại đặt ra các mục tiêu khác nhau Vì vậy, để đạt được các mục tiêu đặt ra, hộ/trang trại cần phải phân tích, đánh giá và sử dụng tốt các yếu tố nguồn lực của hộ/trang trại

CHỦ ĐỀ 2: NGUỒN LỰC CỦA HỘ/TRANG TRẠI

Mục tiêu của chủ đề:

Kết thúc chủ đề này, các học viên có thể hiểu:

5 Nguồn lực của hộ/trang trại là gì?

5 Hộ/trang trại có những loại nguồn lực gì?

5 Tại sao phải phân tích nguồn lực của hộ/trang trại?

5 Phân tích nguồn lực của hộ/trang trại là phân tích những nội dung gì?

Nội dung kiến thức thực hiện:

2.1 Nguồn lực của hộ/trang trại là gì?

Giảng viên gợi ý và đặt câu hỏi để học viên trả lời:

V Thế nào là nguồn lực của hộ/trang trại?

Giảng viên tổng hợp ý kiến trả lời, giải thích để đi đến kết luận:

² Nguồn lực của hộ/trang trại là những yếu tố sản xuất mà hộ/trang trại có và đang sử dụng làm đầu vào cho quá trình sản xuất kinh doanh của hộ/trang trại, bào gồm:

¾ Đất đai, toàn bộ diện tích đất mà hộ đang sử dụng để sản xuất kinh doanh

¾ Lao động, toàn bộ lao động đang làm việc cho hộ/trang trại, kể cả lao động gia đình và lao động thuê

¾ Vốn và tư liệu sản xuất, toàn bộ tiền vốn và tư liệu sản xuất mà hộ đang sử dụng để phục vụ sản xuất kinh doanh của hộ

2.2 Các loại nguồn lực của hộ/trang trại?

Dựa vào khái niệm nguồn lực của hộ/trang trại, giảng viên cần đặt câu hỏi:

V Nguồn lực của hộ/trang trại gồm những loại gì?

V Đất đai nào là nguồn lực của hộ/trang trại? đất đai nào không phải nguồn lực của hộ/trang trại?

V Lao động nào là nguồn lực của hộ/trang trại? lao động nào không phải nguồn lực của hộ/trang trại?

V Vốn, tư liệu sản xuất nào là nguồn lực của hộ/trang trại? vốn, tư liệu sản xuất nào không phải nguồn lực của hộ/trang trại?

Một vài học viên trả lời, giảng viên kết luận và giải thích thêm:

² Nguồn lực của hộ/trang trại bao gồm nguồn đất đai, nguồn lao động và nguồn vốn, tư liệu sản xuất Cụ thể:

¾ Đất đai của hộ/trang trại: là toàn bộ diện tích đất mà hộ/trang trại đang sở hữu hoặc đang sử dụng để sản xuất kinh doanh Đất đai của hộ/trang trại có thể được hình thành từ đất do thừa kế, đất do nhà nước giao cấp, đất do mua sắm, đất đang thuê mướn, đất được chuyển nhượng hay đất khai hoang, phục hoá

¾ Lao động của hộ/trang trại: là tất cả những người trong gia đình của hộ/trang

trại có khả năng và sẵn sàng lao động và những người hộ/trang trại thuê làm việc cho hộ/trang trại, kể cả lao động thuê thời vụ và lao động thuê thường xuyên

¾ Vốn sản xuất kinh doanh của hộ/trang trại: là toàn bộ lượng tiền vốn mà

hộ/trang trại bỏ vào sản xuất kinh doanh, bao gồm vốn tự có của nông hộ/trang trại và vốn vay mượn từ bên ngoài Vốn tự có của hộ/trang trại có thể

là vốn do hộ/trang trại tích luỹ Vốn vay mượn của hộ/trang trại có thể là vốn vay từ các tổ chức tín dụng, ngân hàng hoặc vốn vay mượn người ngoài, bà con họ hàng Vốn sản xuất kinh doanh của hộ/trang trại có thể nằm dưới dạng tiền mặt, tư liệu sản xuất (máy móc, thiết bị hoặc dụng cụ, phương tiện sản xuất ) hay nguyên nhiên vật liệu

Bài tập 3 Yêu cầu các nhóm xác định các yếu tố sau, yếu tố nào là yếu tố nguồn lực của

hộ/trang trại, yếu tố nào không phải là yếu tố nguồn lực của hộ/trang trại?

1 Đất đấu thầu nhưng hết hạn sử dụng

2 Đất thuê mướn nhưng còn thời hạn sử dụng 1 năm

3 Đất thuê mướn nhưng không được đào ao thả cá

4 Con trai lớn học đại học năm 4 Trường Đại học Kinh tế Huế

5 Học bỗng của con trai lớn 2 triệu

6 Bà con nhờ giữ giúp 50 triệu và có thể lấy bất kỳ lúc nào

7 Chồng làm Chủ tịch UBND xã

8 Thôn có 50 thanh niên đang thất nghiệp

Kết thúc bài tập 3 Một nhóm đại diện báo cáo, các nhóm khác thảo luận

Đáp án bài tập 3:

³ Các yếu tố nguồn lực của hộ/trang trại: 2, 3, 5, 7

³ Các yếu tố không phải hoặc chưa phải là nguồn lực của hộ/trang trại: 1, 4, 6, 8

2.3 Tại sao phải phân tích nguồn lực của hộ/trang trại?

Giảng viên đặt câu hỏi:

V Tại sao phải phân tích nguồn lực của hộ/trang trại? Phân tích nguồn lực của hộ/trang trại giúp gì cho hộ/trang trại?

Giảng viên tổng hợp ý kiến trả lời và kết luận về tầm quan trọng của việc phân tích nguồn lực hộ/trang trại

Phân tích nguồn lực hộ/trang trại giúp hộ/trang trại:

² biết hộ có bao nhiêu nguồn lực đất đai, lao động, tiền vốn và tư liệu sản xuất Những nguồn lực đó sản xuất kinh doanh sản phẩm gì là phù hợp nhất và làm giàu từ những nguồn lực của họ

² biết nguồn lực nào thiếu, nguồn lực nào dư thừa, tình trạng từng yếu tố nguồn lực, từ

đó hộ/trang trại chủ động điều phối nguồn lực

² biết quý trọng nguồn lực, tránh sử dụng lãng phí nguồn lực

² tìm hiểu đưa ra nhiều ý tưởng sản xuất kinh doanh mới, phù hợp

Nguồn lực của hộ/trang trại Không phải nguồn lực của hộ/trang trại

2.4 Nội dung phân tích nguồn lực của hộ/trang trại

Giảng viên cần đặt câu hỏi và gợi ý để học viên trả lời:

V Phân tích nguồn lực của hộ/trang trại là phân tích yếu tố gì?

V Trong từng yếu tố đó, phân tích những nội dung gì?

Giảng viên tổng hợp ý kiến và kết luận Thực chất phân tích nguồn lực của hộ/trang trại là việc chúng ta cần phân tích:

² Từng yếu tố nguồn lực của hộ/trang trại, đó là:

¾ Phân tích nguồn đất đai(thời tiết khí hậu sẽ được xem xét kết hợp với đất đai, đặc biệt là mưa lũ, rất quan trọng)

¾ Phân tích nguồn lao động

¾ Phân tích nguồn vốn và tư liệu sản xuất

² Trong từng yếu tố nguồn lực đó, chúng ta cần phân tích các nội dung sau:

¾ Phân tích hiện trạng của yếu tố nguồn lực

¾ Phân tích tình hình sử dụng yếu tố nguồn lực hiện tại

¾ Phân tích khả năng thay đổi để sử dụng hợp lý nhất yếu tố nguồn lực

2.4.1 Phân tích nguồn lao động của hộ/trang trại

Bài tập nhóm số 4: Yêu cầu các nhóm sắp xếp, liên kết các dữ kiện sau với nội dung phân

tích nguồn lực Ví dụ:

Yếu tố nguồn lực Nội dung phân tích

Trả lời: a) kết hợp với 2); b) kết hợp với 1)

Bài tập:

Yếu tố nguồn lực Nội dung phân tích

a) Lao động thuê mướn nhưng không

b) Lao động thuê đang chăm sóc cam

d) Nếu thuê thường xuyên chăm sóc tiêu

f) Lao động gia đình hiện chỉ sử dụng một

Đáp án bài tập 4:

³ a và e kết hợp với 2

³ b và f kết hợp với 1

³ c và d kết hợp với 3

Nội dung phân tích nguồn lao động của hộ/trang trại:

² Phân tích thực trạng nguồn lao động của hộ/trang trại, tức là việc hộ/trang trại phải phân tích nguồn cung lao động (cả lao động gia đình và lao động thuê ngoài) Hộ/trang trại cần xác định và trả lời các câu hỏi:

¾ Hộ/trang trại có bao nhiêu lao động? bao nhiêu lao động có thể trực tiếp tham gia lao động? bao nhiêu lao động có thể huy động được khi cần thiết? số lao động trong độ tuổi là bao nhiêu? bao nhiêu lao động ngoài độ tuổi có thể tham gia lao động?

¾ Hộ/trang trại có thể thuê thêm bao nhiêu lao động bên ngoài thường xuyên hay thời vụ để phục vụ sản xuất kinh doanh của hộ/trang trại khi cần thiết

¾ Trình độ lao động hay tay nghề của từng lao động trong các lĩnh vực cụ thể như thế nào? cần phân tích thêm trong từng lao động: kiến thức được đào tạo, thời gian được đào tạo, lĩnh vực được đào tạo? năng lực lao động, lĩnh vực sở thích hoặc có khả năng?

¾ Kinh nghiệm lao động trong các lĩnh vực cụ thể của từng lao động?

¾ Sức khoẻ, thời gian và khả năng tham gia của từng lao động?

² Phân tích tình hình sử dụng nguồn lao động của hộ/trang trại, tức là việc hộ/trang trại phải phân tích nhu cầu về lao động Nhu cầu về lao động phải xuất phát từ nhu cầu cần lao động của gia đình và các hoạt động mang tính thời vụ Vì vậy, hộ/trang trại cần trả lời các câu hỏi:

¾ Hiện tại có bao nhiêu người trong gia đình hộ/trang trại đang trực tiếp tham gia làm việc? bao nhiêu người không tham gia làm việc?

¾ Đối với người đang lao động: số giờ làm việc trong ngày, số ngày làm việc trong tháng? thời gian nhàn rỗi trong ngày hay trong tháng là bao nhiêu?

¾ Đối với người không tham gia lao động (thất nghiệp): lý do tại sao không có việc làm hoặc không làm việc? lý do nào có thể khắc phục được, lý do nào không? cần bổ sung những điều kiện nào để có thể đưa lao động này vào làm việc? cần xem xét lại khả năng/ năng lực, kiến thức, kinh nghiệm, sở thích của lao động này để bố trí vào các công đoạn hoặc công việc hợp lý

¾ Tình trạng lao động của từng lao động: lao động có đúng chuyên môn, chuyên ngành được đào tạo không? lao động có phát huy hết năng lực và kinh nghiệm hay chưa?

² Các khả năng, phương án thay đổi sử dụng hợp lý nguồn lao động, tức hộ/trang trại phải xác định phối hợp cả cung và cầu về lao động Hộ/trang trại cần trả lời các câu hỏi:

¾ Trên cơ sở từng lao động của gia đình đang tham gia làm việc, cần xem xét lao động đó được sử dụng hợp lý chưa? lao động nào chưa hợp lý? nếu bố trí lại lao động thì lao động đó có thể làm được những công việc nào? công việc nào là công việc phù hợp nhất của lao động đó mà gia đình hoặc xã hội đang

có nhu cầu?

¾ Cần xem xét xem kỹ năng, sở trường của từng lao động trong gia đình, hay loại hình ngành nghề dịch vụ mà từng lao động đã làm hoặc đã có kinh nghiệm Kỹ năng lao động là rất quan trọng, đặc biệt là kỹ năng quản lý, lập

kế hoạch sản xuất kinh doanh nông nghiệp…

¾ Cần xem xét những ngành nghề dịch vụ nào mà xã hội đang cần hay đang hoạt động có hiệu quả mà lao động gia đình có thể tham gia được

¾ Cần xem xét đến lao động thuê Việc thuê lao động trước hết phải xuất phá từ nhu cầu lao động của gia đình Trong nông nghiệp, nhu cầu lao động thuê phụ thuộc rất lớn vào mùa vụ Với những công việc nhất định, hộ/trang trại cần thuê những lao động cụ thể để làm công việc đó Không nên xuất phát từ lao động thuê mà bố trí công việc

Các bước xác định khă năng thay đổi sử dụng nguồn lao động hợp lý:

5 Liệt kê tất cả các ngành nghề, dịch vụ mà lao động có thể tham gia được Mục đích là để tìm ra tất cả các phương án để bố trí lao động đó

5 Sử dụng phương pháp loại trừ, loại trừ những công việc, ngành nghề không khả thi hoặc không có hiệu quả hoặc nếu làm sẽ không được tốt hoặc không phù hợp

5 Trên cơ sở những hoạt động mà lao động làm tốt và phù hợp còn lại, chọn ra một hoặc hai hoạt động mà lao động này có thể làm tốt nhất Đó chính là hoạt động hợp lý nhất mà lao động cần làm

Tương tự lựa chọn hoạt động cho tất cả các lao động khác của gia đình, trên cơ sở

đó xem xét nên thay đổi cho từng lao động với ngành nghề dịch vụ nào là hợp lý,

là tốt nhất

2.4.2 Phân tích nguồn đất đai của hộ/trang trại

Giảng viên đặt câu hỏi, gợi ý học viên trả lời:

V Phân tích nguồn đất đai là hộ/trang trại phải phân tích những nội dung gì?

V Trong từng nội dung phân tích, hộ/trang trại phải trả lời các câu hỏi gì?

Giảng viên tóm tắt các trả lời của học viên, cần làm rõ các nội dung phân tích nguồn đất đai của hộ/trang trại gồm:

) Phân tích hiện trạng nguồn đất đai của hộ/trang trại

) Phân tích tình hình sử dụng nguồn đất đai hiện tại của hộ/trang trại

) Phân tích các khă năng thay đổi nhằm sử dụng hợp lý đất đai

¾ Tổng diện tích đất đai của hộ/trang trại đang sở hữu là bao nhiêu và đang sử dụng là bao nhiêu?

¾ Tổng số thửa ruộng hoặc mảnh đất của hộ/trang trại?

¾ Điều kiện đất đai (thổ nhưỡng) như thế nào? tốt hay xấu? hạng mấy? điều này rất quan trọng, cần phải biết khả năng sản xuất của từng loại đất đai như độ màu mỡ, tươi xốp…

¾ Vị trí địa lý của từng mảnh đất: có gần nhà hay xa nhà? điều kiện tự nhiên thời tiết khí hậu hay môi trường sinh thái, môi trường xung quanh của vùng hoặc của thửa đất như thế nào? gò đồi, đồng bằng hay vùng trũng?

¾ Các điều kiện sử dụng từng thửa ruộng hoặc từng mảnh đất như thuỷ lợi (có chủ động tưới tiêu hoặc không? mức độ chủ động tưới, tiêu nước như thế nào?), giao thông hoặc hạ tầng cơ sở (có gần đường giao thông hay không? đi lại có thuận tiện không?)

² Phân tích tình hình sử dụng nguồn đất đai hiện tại của hộ/trang trại, tức là việc hộ/trang trại phải xác định và trả lời các câu hỏi:

¾ Diện tích đất đai của hộ/trang trại đang sử dụng là bao nhiêu? diện tích chưa đưa vào sử dụng là bao nhiêu?

¾ Đối với đất chưa đưa vào sử dụng: lý do tại sao chưa đưa vào sử dụng: do vị trí địa lý? do thổ nhưỡng đất quá xấu? do điều kiện giao thông, thuỷ lợi? do hộ/trang trại thiếu lao động, thiếu tiền vốn hay thiếu các nguồn lực khác?

¾ Đối với đất đang sử dụng: tình trạng sử dụng của từng thửa như thế nào? hiện tại đang trồng gì? làm gì? mấy vụ? kết quả tốt hay xấu? các điều kiện sử dụng như giao thông thuỷ lợi như thế nào? có những thuận lợi, khó khăn gì trong việc sử dụng thửa ruộng hay mảnh đất đó?

² Các khă năng hay phương án thay đổi nhằm sử dụng hợp lý đất đai, tức là hộ/trang trại phải trả lời các câu hỏi sau:

¾ Căn cứ vào loại cây trồng hiện tại, hộ/trang trại xem xét mảnh đất/thửa ruộng hiện tại đã được sử dụng hợp lý chưa? Diện tích nào được sử dụng hợp lý, diện tích nào chưa được sử dụng hợp lý? Nếu chuyển sang trồng loại cây khác, nuôi con vật nuôi khác hoặc làm ngành nghề dịch vụ khác thì loại hình nào là loại hình hợp lý nhất, có lợi nhất?

¾ Nếu chuyển sang trồng, nuôi hoặc sản xuất kinh doanh sản phẩm khác thì điều kiện cần thiết phải đầu tư, bổ sung những gì? điều kiện nào có thể làm được, điều kiện nào không?

¾ Tất cả các phương án đặt ra ở trên, hộ/trang trại luôn luôn gắn sản phẩm đó với thị trường hoặc xuất phát từ nhu cầu của thị trường suy nghĩ xem sản phẩm đó có phù hợp với mảnh đất/ thửa ruộng của mình không?

Các bước xác định khả năng phương án sử dụng nguồn đất đai hợp lý:

i Liệt kê tất cả các công thức luân canh, con vật nuôi hay loại hình sản xuất mà thửa ruộng hoặc mảnh đất đó có thể bố trí được Mục đích là để tìm ra tất cả các khả năng, phương án sản xuất được bố trí trên mảnh đất đó

ii Sử dụng phương pháp loại trừ, loại trừ những công thức luân canh hoặc con vật nuôi không khả thi, không đáp ứng nhu cầu của thị trường hoặc không có hiệu quả kinh tế

iii Trên cơ sở những công thức luân canh, con vật nuôi còn lại, chọn ra một hoặc hai hoạt động mà mảnh đất này có thể làm để cho kết quả và hiệu quả tốt nhất Đó chính là hoạt động hợp lý mà mảnh đất đó cần được bố trí

Tương tự lựa chọn loại cây trồng, con vật nuôi hay ngành nghề sản xuất kinh doanh cho tất cả các mảnh đất khác của hộ/trang trại, trên cơ sở đó xem xét nên thay đổi hoặc lập kế hoạch sản xuất cây trồng cho từng mảnh đất cụ thể sao cho phù hợp và đạt kết quả cao

Bài tập nhóm số 5 phân tích nguồn đất đai

Yêu cầu mỗi nhóm chọn 1 thành viên trong nhóm sao cho gia đình thành viên này đang sử dụng diện tích đất đai lớn, tiêu biểu trong nhóm, nhiều hình thức đất đai, đa dạng cây trồng để phân tích nguồn đất đai của hộ thành viên này Thời gian làm bài 45 phút

Giảng viên có thể lựa chọn một nghiên cứu trường hợp (case study) để cho các nhóm phân tích nguồn đất đai

2.4.3 Phân tích nguồn vốn và tư liệu sản xuất của hộ/trang trại

Bài tập nhóm số 6 Yêu cầu nhóm thảo luận nội dung và các câu hỏi phân tích nguồn vốn và

tư liệu sản xuất của hộ/trang trại

Giảng viên cần gợi ý thêm để các nhóm thảo luận, nên phân tích rõ về vốn cố định và vốn lưu động:

- Phân tích vốn cố định như vốn đầu tư vào đất đai (nếu hộ/trang trại mua đất), vốn đầu tư vào tài sản cố định như nhà cửa, máy móc thiết bị, các công trình xây dựng, công trình thuỷ lợi, chuồng trại chăn nuôi… Cần phân tích nguồn hình thành vốn cố định (của chủ sở hữu, vay mượn…)

- Phân tích vốn lưu động như vốn đầu tư giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, vốn đầu tư thức ăn trong chăn nuôi… Cần phân tích nguồn hình thành vốn cố định (của chủ sở hữu, vay

mượn…)

Kết thúc bài tập nhóm số 6 Lớp thảo luận và giảng viên kết luận Kết luận của giảng viên cần nêu rõ:

Các nội dung phân tích nguồn vốn của hộ/trang trại gồm:

² Phân tích thực trạng nguồn vốn và tư liệu sản xuất của hộ/trang trại

² Phân tích tình hình sử dụng nguồn vốn và tư liệu sản xuất

² Phân tích các khă năng thay đổi để sử dụng nguồn vốn và tư liệu sản xuất tốt hơn Các câu hỏi cụ thể cần trả lời trong từng nội dung:

² Phân tích thực trạng nguồn vốn và tư liệu sản xuất của hộ/trang trại:

¾ Hộ/trang trại có bao nhiêu tiền vốn? bao nhiêu tiền có thể đưa vào sản xuất kinh doanh? có thể huy động thêm bên ngoài tối đa là bao nhiêu?

¾ Vốn tiền mặt là bao nhiêu? vốn tiền gửi (đang gửi ngân hàng, các tổ chức tín dụng, nợ phải thu người khác hoặc khách hàng ) là bao nhiêu?

¾ Vốn dưới dạng tài sản hiện vật (giá trị đất đai, nhà xưởng, máy móc, trang thiết bị, phương tiện, công cụ, dụng cụ phục vụ sản xuất ) là bao nhiêu?

¾ Vốn hiện đang bỏ vào sản xuất kinh doanh là bao nhiêu?

Phân tích thực trạng nguồn vốn và tư liệu sản xuất của hộ/trang trại là rất quan trọng Giảng viên cần nhấn mạnh nguồn vốn nào của hộ/trang trại là quan trọng và cần thiết, hạn chế của

nó là gì? từ đó xác định xem hộ/trang trại có cần phải tăng thêm nguồn vốn để đầu tư?

² Phân tích tình hình sử dụng nguồn vốn và tư liệu sản xuất

¾ Tổng lượng tiền vốn hiện có của hộ/trang trại là bao nhiêu? lượng tiền vốn đã

bỏ vào sản xuất kinh doanh là bao nhiêu? lượng tiền vốn còn được cất giữ hay gửi ngân hàng, tổ chức tín dụng chưa đưa vào sản xuất kinh doanh là bao nhiêu?

¾ Tình trạng vốn đang nằm dưới những hình thức nào là kém hiệu quả: tiền mặt, tiền gửi, máy móc thiết bị không sử dụng, hay phần vốn khách hàng, người khác đang chiếm dụng?

¾ Tình trạng máy móc thiết bị hiện tại như thế nào? còn sử dụng tốt hay hư hỏng không sử dụng được? nếu hư hỏng, sửa chữa hết bao nhiêu? cần đầu tư thêm những gì? bao nhiêu? nếu đang còn sử dụng thì dự kiến sử dụng đến thời gian nào? để nâng cao kết quả và hiệu quả máy móc thiết bị hiện tại cần đầu tư cải tạo gì? hoặc thêm, bớt thiết bị nào? bao nhiêu tiền?

¾ Máy móc thiết bị được sử dụng vào việc gì? hợp lý hay không? máy móc có được khấu hao hay không?

² Phân tích các khă năng thay đổi để sử dụng nguồn vốn và tư liệu sản xuất tốt hơn

¾ Số vốn sản xuất kinh doanh của hộ/trang trại hiện nay là bao nhiêu và đang ở chỗ nào, lĩnh vực nào là nhiều nhất? với số vốn đó nên sản xuất vào ngành nghề dịch vụ nào là có lãi nhất?

¾ Số vốn nằm dưới dạng máy móc, trang thiết bị là bao nhiêu? nhiều hay ít? tình hình hoạt động, sử dụng các máy móc, trang thiết bị đó như thế nào? liệt kê tất

cả các hoạt động có thể có của từng máy móc, trang thiết bị

¾ Thời gian sử dụng của máy móc, trang thiết bị: số giờ hoạt động/ngày, số ngày hoạt động/tháng, số giờ nghỉ/ngày, số ngày nghỉ/tháng?

Các bước xác định khả năng, phương án sử dụng nguồn vốn và trang thiết bị hợp lý:

5 Liệt kê tất cả các hoạt động mà từng máy móc, trang thiết bị có thể tham gia thực hiện, thời gian sử dụng và thời gian không sử dụng Mục đích là để tìm ra tất cả các hoạt động mà máy móc, trang thiết bị đó có thể thực hiện được

5 Dùng phương pháp loại trừ, loại trừ những hoạt động mà máy móc, trang thiết bị đó thực hiện không khả thi, không có hiệu quả do không đúng kỹ thuật, không đúng chức năng hoặc không đủ điều kiện

5 Trên cơ sở những hoạt động còn lại mà máy móc, trang thiết bị thực hiện có hiệu quả, đúng chức năng, chọn ra một hoặc hai hoạt động mà móc máy, trang thiết bị thực hiện

sẽ cho kết quả và hiệu quả nhất Đó chính là hoạt động hợp lý mà máy móc trang thiết

bị đó cần được bố trí

Tương tự lựa chọn hoạt động hợp lý cho tất cả các máy móc, trang thiết bị khác, trên cơ

sở đó xem xét nên thay đổi như thế nào với ngành nghề dịch vụ gì, thời gian hoạt động ra sao, cần đầu tư thêm những gì là tốt nhất

Kết hợp phân tích tất cả các nguồn lực của hộ/trang trại: đất đai, lao động, vốn và tư liệu sản xuất sẽ giúp hộ/trang trại tìm ra các khả năng, phương án tốt nhất và hợp lý nhất sử dụng nguồn lực của hộ/trang trại

Khả năng hay phương án hợp lý nhất là khả năng hay phương án sử dụng tốt nhất đất đai, lao động và tiền vốn Nếu một phương án sử dụng đất đai tốt nhất nhưng lao động và tiền vốn không đáp ứng được và không có biện pháp khắc phục thì đó chưa phải là phương án tốt Tuy nhiên, việc lựa chọn khả năng, phương án tốt nhất của hộ/trang trại cần chú ý đến mức độ đáp ứng mục tiêu của hộ/trang trại và nhu cầu của thị trường

Vì vậy, một khả năng hay phương án tốt nhất là khả năng hay phương án đáp ứng được mục tiêu đề ra, sử dụng hợp lý và triệt để các yếu tố nguồn lực và đáp ứng nhu cầu của thị trường

Báo cáo nghiên cứu trường hợp phân tích nguồn lực đất đai và lao động của hộ/trang trại

Trường hợp nghiên cứu là ông Đặng Thanh Thuỷ, thôn Tân Thịnh, xã Nghĩa Hiếu, huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An

Mục tiêu của nông hộ:

- Nâng cao thu nhập và làm giàu, trở thành một hộ khá giả trong xã

- Tạo điều kiện tốt để cho con ăn học đầy đủ, có thể theo học các trường chuyên nghiệp (đại học, cao đẳng), có nghề nghiệp ổn định sau này

Phân tích nguồn lực đất đai

nghiệp được sử dụng chủ yếu cho trồng cam, ngô Toàn bộ diện tích này đều do công ty Cao

su Cà phê Nghệ An (CTCSCPNA) quản lý và giao khoán cho hộ gia đình anh với thời hạn 50 năm, trong đó có 20 sào được mua lại quyền nhận khoán từ hộ nông dân khác, việc mua bán này không có trong quy định của công ty và được thực hiện một cách không chính thức

Bảng 1 Tình hình sử dụng đất của nông hộ

Chỉ tiêu Diện tích (Sào) Tỷ (%) lệ Nguồn gốc đất và tình trạng quản lý

1 Diện tích vườn & nhà ở 0,6 0,8 Đã có sổ đỏ (đất mua lại từ hộ khác)

2 Diện tích trồng cây hàng năm

(ngô) 20,0 28,3 Đất công ty giao 50 năm (từ năm 1993)

3 Đất trồng cây lâu năm (cam) 40,0 56,7

- Cam kinh doanh năm thứ 8 (12 năm

tuổi) 20,0 28,3 Đất công ty giao 50 năm từ năm 1993

- Cam kiến thiết cơ bản năm thứ 4 20,0 28,3 Mua lại từ hộ nông dân khác (thời gian sử dụng 50 năm tính từ năm 1992)

4 Diện tích đất trống (chưa trồng

trọt) 10,0 14,2 Đất nông trường giao 50 năm (từ năm 1993)

1 1 sào = 500m 2

Nguồn: Số liệu điều tra năm 2006

Phân tích hiện trạng nguồn đất đai:

Diện tích đất đai sản xuất của hộ anh Thuỷ là 70 sào gồm 4 thửa Các thửa ruộng này được phân bố ở 2 địa điểm cách nhau chỉ 500m, đây là một sự thuận lợi cho việc quản lý chăm sóc Hiện trạng đất đai của 2 thửa trồng cam (40 sào) là loại đất thịt gò đồi khá phù hợp với cây cam Đối với thửa trồng ngô (20 sào) và thửa chưa sử dụng (10 sào) là loại đất thịt đồng bằng khá phù hợp với cây trồng hàng năm Tuy nhiên, điều kiện thuỷ lợi 2 thửa này khá khó khăn, ít chủ động Thửa trồng ngô, thuỷ lợi chỉ giải quyết được trong vòng 1-2 tháng Thửa chưa sử dụng hoàn toàn không chủ động thuỷ lợi

Phân tích tình hình sử dụng nguồn đất đai:

Hiện tại, 40 sào trồng cam, trong đó có 20 sào cho kết quả khá tốt, 20 sào đang còn trong thời kỳ kiến thiết cơ bản Kết quả trồng cam được thể hiện bảng sau:

Bảng 2 Kết quả kinh doanh cam thời kỳ 1998 – 2005 theo phương pháp tính khấu hao vườn cây

Nguồn: Tính toán từ số liệu điều tra năm 2006

Đối với 20 sào đất trồng ngô Do điều kiện thuỷ lợi không chủ động nên anh trồng ngô Tuy nhiên, trồng ngô là giải pháp tình thế Hiện tại trồng ngô lỗ

Đối với 10 sào đất chưa sử dụng, do điều kiện không chủ động thuỷ lợi nên diện tích này chưa sử dụng

Bảng 3 Tổng hợp kết quả và hiệu quả sử dụng đất đai của hộ năm 2005

ĐVT: 1.000đ

TT Ngành sản xuất Diện tích (sào) Tổng thu (1.000đ) Tổng chi phí (1.000đ) Lợi nhuận (1.000đ) Lợi nhuận/chi phí (đồng)

1 Cam kinh doanh 20 28.000 16.165 11.835 0,73

3 Cam KTCB 20 0 11.310 -11.310 -1

Nguồn: Tính toán từ số liệu điều tra năm 2006

Khả năng thay đổi của 20 sào đất hiện đang trồng ngô và 10 sào đất chưa sử dụng là trồng mía sẽ cho kết quả và hiệu quả cao vì hiện nay nguyên liệu mía cung cấp cho nhà máy đường NAT&L (nhà máy mía Nghệ An) đang thiếu Tuy nhiên, cần giải quyết chủ động thuỷ lợi

Phân tích nguồn lực lao động

) Phân tích thực trạng nguồn lao động