Tài liệu ĐỀ TÀI: LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN NGÀNH CÀ PHÊ, TÌNH HÌNH SẢN XUẤT TIÊU THỤ CÀ PHÊ HIỆN NAY, CÁC GIỐNG CÀ PHÊ, CẤU TẠO QUẢ CÀ PHÊ VÀ KỸ THUẬT SẢN XUẤT CÀ PHÊ QUẢ KHÔ potx

KHOA CÔNG NGHỆ THỰC PHẨM MÔN: CÔNG NGHỆ CHẾ BIẾN TRÀ, CÀ PHÊ, CACAO BÁO CÁO TIỂU LUẬN ĐỀ TÀI: LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN NGÀNH CÀ PHÊ, TÌNH HÌNH SẢN XUẤT TIÊU THỤ CÀ PHÊ HIỆN NAY, CÁC GIỐNG CÀ

KHOA CÔNG NGHỆ THỰC PHẨM MÔN: CÔNG NGHỆ CHẾ BIẾN TRÀ, CÀ PHÊ, CACAO

BÁO CÁO TIỂU LUẬN

ĐỀ TÀI:

LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN NGÀNH CÀ PHÊ, TÌNH HÌNH SẢN XUẤT TIÊU THỤ CÀ PHÊ HIỆN NAY, CÁC GIỐNG CÀ PHÊ, CẤU TẠO QUẢ CÀ PHÊ VÀ KỸ THUẬT SẢN XUẤT

CÀ PHÊ QUẢ KHÔ GVHD : Ths NGUYỄN THỊ NGỌC HỢI

KHOA CÔNG NGHỆ THỰC PHẨM MÔN: CÔNG NGHỆ CHẾ BIẾN TRÀ, CÀ PHÊ, CA CAO

BÁO CÁO TIỂU LUẬN

ĐỀ TÀI:

LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN NGÀNH CÀ PHÊ, TÌNH HÌNH SẢN XUẤT TIÊU THỤ CÀ PHÊ HIỆN NAY, CÁC GIỐNG CÀ PHÊ, CẤU TẠO QUẢ CÀ PHÊ VÀ KỸ THUẬT SẢN XUẤT

CÀ PHÊ QUẢ KHÔ GVHD : Ths NGUYỄN THỊ NGỌC HỢI

Lời mở đầu

Ý kiến của giảng viên hướng dẫn i

Danh mục chữ viết tắt ii

Danh mục các hình iii

Danh mục các bảng iv

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ NGÀNH CÀ PHÊ 1

1.1 Lịch sử của cà phê 1

1.2 Sự hình thành và phát triển 1

1.3 Quá trình phát triển cà phê ở Việt Nam 3

1.4 Cây cà phê 6

1.5 Tình hình sản xuất, tiêu thụ cà phê trên thế giới 9

1.5.1 Tình hình sản xuất 9

1.5.2 Tình hình tiêu thụ 11

1.5.3 Tình hình xuất khẩu 11

1.6 Tình hình sản xuất cà phê ở Việt Nam 12

Chương 2 CÁC GIỐNG CÀ PHÊ VÀ CẤU TẠO CỦA QUẢ CÀ PHÊ 16

2.1 Các giống cà phê 16

2.1.1 Cà phê chè (Arabica) 16

2.1.2 Cà phê vối (Robusta) 17

2.1.3 Cà phê mít (Liberia) 19

2.2 Cấu tạo quả cà phê 20

2.2.1 Vỏ quả 20

2.2.2 Vỏ thịt 21

2.2.3 Vỏ trấu 21

2.2.4 Vỏ lụa 21

2.3 Một số thành phần hóa học chính của quả cà phê 22

2.3.1 Nước 22

2.3.2 Chất khoáng 22

2.3.3 Glucide 23

2.3.4 Protein 23

2.3.5 Lipide 24

2.3.6 Cacbohydrat 24

2.3.7 Acid 24

2.3.8 Alkaloid 25

Chương 3 KỸ THUẬT SẢN XUẤT CÀ PHÊ QUẢ KHÔ 26

3.1 Sản xuất cà phê quả khô 26

3.2 Kỹ thuật sản xuất (sơ đồ, quy trình) 26

3.2.1 Mục đích, yêu cầu 26

3.2.2 Phương pháp làm khô 27

3.2.2.1 Phương pháp phơi 27

3.2.2.2 Phương pháp sấy 29

3.3 Thiết bị 29

3.3.1 Lò sấy tĩnh 29

3.3.2 Máy sấy tĩnh vĩ ngang 30

3.3.3 Máy sấy trống – máy sấy thùng quay 31

TÀI LIỆU THAM KHẢO 32

i

Ý KIẾN CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN

Xác nhận của giảng viên hướng dẫn

(Chữ ký)

Hiệp hội các nước sản xuất cà phê

VICOFA Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam

iii

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1 Bác Hồ về thăm nông trường Đông Hiếu - Nghệ An 10/12/1961 5

Hình 1.2 Thân cây cà phê vối, khi cưa đốn thường được dùng chạm trổ các đồ thủ công mỹ nghệ 7

Hình 1.3 Hoa cà phê 8

Hình 1.4 Quả cà phê 9

Hình 2.1 Cà phê chè (Arabica) 16

Hình 2.2 Cà phê vối (Robusta) 18

Hình 2.3 Cà phê mít (Liberia) 19

Hình 2.4 Cấu tạo quả cà phê 20

Hình 3.1 Sân phơi cà phê 28

Hình 3.2 Công nhân đảo cà phê trên lò sấy tĩnh 29

Hình 3.3 Sử dụng vỏ cả phê để đốt lò 30

Hình 3.4 Cấu tạo của thiết bị sấy tĩnh ngang 30

Hình 3.5 Máy sấy trống 32

iv

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Biểu đồ 1.1 Sản lượng cà phê thế giới phân theo chủng loại các niên vụ gần đây 10 Biểu đồ 1.2 Diện tích gieo trồng và sản lượng cà phê Việt Nam 13 Biểu đồ 1.3 Sản lượng cà phê Việt Nam theo tỉnh thành 13 Biểu đồ 1.4 Sản lượng cà phê Việt Nam từ mùa vụ 2001/2002 đến mùa vụ 2011/2012 14 Bảng 2.1 Thành phần hóa học trong vỏ quả 21 Bảng 2.2 Màu sắc của vỏ lụa theo chủng loại cà phê 22

Kaldi đã phải tốn nhiều thời gian để lùa được đàn dê về chuồng và ông quyết định

sẽ không kể lại những gì đã xảy ra cho bố mẹ biết Ngày hôm sau, khi được thả ra ngoài, đàn dê của Kaldi lại tìm đến các bụi cây lạ hôm trước và bắt đầu ăn những quả màu đỏ Kaldi chú ý quan sát và nhận thấy những quả cây lạ không ảnh hưởng đến sức khỏe của đàn dê Ông đánh liều ăn thử một vài quả và ngay lập tức, ông cảm thấy sảng khoái và tỉnh táo

Sau đó, Kaldi mang những quả cây lạ về nhà và kể lại câu chuyện cho bố mẹ nghe

Bố mẹ của Kaldi đã tặng một vài quả cho các thầy tu ở một tu viện gần đó Các thầy tu rất vui bởi vì sau khi nhai những quả cây, họ cảm thấy vẫn tỉnh táo dù thời gian cầu nguyện kéo dài tới bao lâu Các vị thầy tăng quyết định đem sấy khô những quả cây lạ để có thể mang chúng tới các tu viện ở xa Ở đó, họ hòa nước với những quả cây đã được sấy khô

để tạo thành một loại đồ uống mới

1.2 Sự hình thành và phát triển

Sau khi Kaldi khám phá ra những quả cây lạ có thể giúp tinh thần sảng khoái và tỉnh táo, câu chuyện của ông đã lan truyền rất nhanh sang khu vực Trung Đông Những quả cà phê được chuyển từ nước Ê-thi-ô-pi-a đến khu vực bán đảo A-rập và được trồng trên một vùng đất thuộc địa phận nước Yê-men ngày nay Ở Yê-men, người ta dùng vỏ

[1] Hiệp hội Cà phê – Cacao Việt Nam, http://118.107.69.217/vcf/Default.aspx?tabid=142&language=vi-VN

đã xuất hiện nhiều ở nước Anh và Châu Âu nhưng chỉ có người A-rập mới biết chính xác loại hạt giống và hình dáng của cây cà phê

Cho đến đầu năm 1700, người Hà Lan tìm cách lấy cắp một cây cà phê từ vùng đất Yê-men và từ đó cả thế giới bắt đầu biết đến cây cà phê Người Hà Lan giới thiệu cây cà phê đó lần đầu tiên ở Java thuộc nước In-đô-nê-xi-a và sau đó cà phê đã lan rộng ra toàn thế giới

Quán cà phê mọc lên rất nhanh ở khắp Châu Âu và trở thành những trung tâm trao đổi thông tin của tầng lớp trí thức Vào những năm 1700, cà phê được đen tới Châu Mỹ

do một đại úy bộ binh Pháp đã trồng và chăm sóc một cây cà phê nhỏ trong suốt chuyến hành trình dài vượt Đại Tây Dương Cây cà phê này được trồng lại trên đất của đảo Ca-ri-

bê thuộc quốc gia Mac-tin-nic, và đây chính là cây cà phê gốc đã sinh ra hơn 19 triệu cây con trên đảo trong vòng 50 năm Xuất phát từ sự khởi đầu đơn giản như thế mà cây cà phê

đã được trồng phổ biến ở khắp các vùng nhiệt đới thuộc Nam và Trung Mỹ

Khi đó, Quốc hội Hoa kỳ quyết định phê chuẩn cà phê là một loại đồ uống quốc gia nhằm phản đối thuế suất quá cao đánh vào mặt hàng chè do Nhà vua Anh quốc ban hành thời bấy giờ

Ngày nay, trồng và chế biến cà phê đã trở thành một ngành công nghiệp trên toàn cầu và tạo công ăn việc làm cho hơn 20 triệu người Giá trị thương mại toàn cầu của cà phê chỉ đứng thứ hai sau dầu lửa

Với lượng tiêu thụ ước tính hàng năm trên 400 tỷ cốc, cà phê được công nhận là đồ uống thông dụng và phổ biến nhất trên thế giới Hiện nay cà phê được trồng ở hơn 80 quốc gia trên toàn thế giới

3

Loại cà phê thương mại được trồng phổ biến nhất là cà phê Vối (Coffea

canephora) và cà phê Chè (Coffea arabica) Ở một số nước, người ta còn trồng cả cà phê

Mít (Coffea exelsa) nhưng nhu cầu thị trường đối với loại cà phê này còn tương đối thấp

Cây cà phê Chè thuộc giống Catimor Nó còn được gọi là loại giống lùn Catimor

là loại giống được lai tạo giữa Hybrido de Timor và Caturra Giống này được tạo ra trông những năm 80 Một cây thuộc giống Catimor có thể cao đến 2,5 mét Nhân của cà phê Catimor cho chất lượng nước kém hơn so với các giống cà phê Chè khác bởi vì có độ a-xít và hương vị thấp hơn (2 đặc tính quan trọng quyết định chất lượng và mùi vị)

Lá của cà phê Vối thường lớn hơn so với lá của cà phê Chè và cây có thể cho quả trong thời gian dài hơn Quả và nhân của cà phê Vối thì dễ dàng phân biệt với cà phê Chè

vì có dáng tròn hơn Cà phê Vối có thể cao 7 – 10 mét Nhân cà phê Vối cho nước đắng hơn Một số thị trường chuộng đặc tính này nhưng các thị trường khác thì không chuộng lắm Vì vậy, cà phê Vối thường được pha trộn với cà phê Chè

Lá của cà phê Mít lớn hơn và tròn hơn so với lá của cà phê Chè và cà phê Vối Cà phê Mít có thể cao hơn 10 mét Sản lượng của cà phê Mít tương đối thấp Mùi vị của nhân

cà phê Mít đắng và chua hơn Việc thu hái cà phê Mít cũng khó khăn hơn do chiều cao của cây Hơn nữa do sản lượng và chất lượng của giống này thấp nên diện tích canh tác hiện nay đang giảm dần

1.3 Quá trình phát triển cà phê ở Việt Nam [2]

Người Pháp đưa cà phê vào Việt Nam khoảng năm 1850 Vào đầu năm 1900, cà phê được trồng ở một số tỉnh phía Bắc như Tuyên Quang, Lạng Sơn và Ninh Bình Cà phê Chè cũng được trồng ở khu vực miền Trung, ví dụ như các tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh Mặc

dù cà phê Chè xuất hiện đầu tiên ở Việt Nam nhưng cũng có rất nhiều vườn cà phê Mít

(Coffea exelsa) được trồng trong thời gian này Phải rất lâu sau đó, người Pháp mới bắt

đầu canh tác các vườn cà phê trên vùng đất thuộc Tây nguyên ngày nay

Ban đầu, người ta trồng cà phê Chè trên vùng đất Tây nguyên Trong quá trình sinh trưởng và phát triển, các cây cà phê Chè bị rỉ sắt quá nặng nên thoái hóa dần Cuối cùng, người ta quyết định thay thế cà phê Chè bằng cà phê Vối và cà phê Mít

[2] Hiệp hội Cà phê – Cacao Việt Nam, http://118.107.69.217/vcf/Default.aspx?tabid=142&language=vi-VN

 Thực hiện chủ trương giao đất cho nông dân;

 Giá cà phê tăng cao trong năm 1994 và giai đoạn 1996 – 1998;

 Cùng với chính sách định canh định cư, nhiều người dân đồng bằng đã di cư lên sinh sống và thâm canh cà phê ở vùng Tây Nguyên Việc thâm canh cà phê trên quy mô rộng diễn ra điển hình nhất ở khu vực Tây Nguyên Hầu hết các vườn cà phê mới trồng trong giai đoạn này là cà phê Vối (Robusta) Tỉnh Đăklăk trở thành tỉnh có diện tích cà phê lớn nhất Việt Nam và sản lượng cà phê của Đăklăk chiếm gần một nửa tổng sản lượng cà phê toàn quốc

Những năm gần đây, Chính phủ đã ra quyết định ổn định diện tích trồng cà phê ở mức 500 ngàn hecta nhằm tránh hiện trạng phá rừng để trồng cà phê khi giá lên cao Hiện nay, Việt Nam có lượng cà phê xuất khẩu lớn thứ hai trên thế giới, chỉ đứng sau Bra-xin, đứng đầu về xuất khẩu cà phê Vối và lượng xuất khẩu chiếm khoảng 14% thị phần toàn cầu

Bác Hồ với cà phê [3]

Tấm ảnh Bác Hồ bên cây cà phê do Trung tâm thông tin Bộ Nông Nghiệp trước đây (nay là Bộ Nông nghiệp và Phát Triển Nông Thôn) lưu giữ và trao tặng Liên Hiệp các

Xí nghiệp Cà phê Việt Nam (nay là Tổng Công ty Cà phê Việt Nam) 20 năm trước đây có

ý nghĩa vô cùng to lớn, động viên toàn ngành cà phê phấn đấu đi lên

Đó là một buổi sáng mùa đông trời ấm áp, ngày 10/12/1961, một ngày mà đội ngũ cán bộ công nhân, nhân dân vùng Phủ Quỳ sẽ chẳng bao giờ quên được, ngày Bác Hồ về thăm nông trường Đông Hiếu - một trong năm nông trường lớn thuộc Bộ Nông Trường hồi đó Ở đây Bác Hồ đã nói chuyện tại cuộc mít tinh của hơn một vạn cán bộ công nhân các nông trường, xí nghiệp, đồng bào địa phương về đón Bác tại sân vận động của nông trường Đông Hiếu

[3] Hiệp hội Cà phê – Cacao Việt Nam, http://118.107.69.217/vcf/Default.aspx?tabid=142&language=vi-VN

5

Hình 1.1 Bác Hồ về thăm nông trường Đông Hiếu - Nghệ An 10/12/1961 [4]

Khi mít tinh kết thúc Bác đã đi thăm các cơ sở sản xuất của nông trường Bác đã không ngồi lên chiếc Vonga đang chờ sẵn mà chính chiếc xe GAT 69 mang biển số BAA

827 đã cũ của Giám đốc nông trường đưa Bác về thăm đội sản xuất Nai Sinh (nay là đội Đông Thành) và ghé vào lô cà phê số 119 Đây là lô cà phê chè giống Typica Trong lô có những cây muồng đen cao vút, tán rộng làm cây che bóng cho cà phê Tháng này cà phê chè đang thời kỳ chín đỏ, quả trĩu cành Bác Hồ hỏi chuyện đồng chí Huỳnh Sơn Thạch là

Bí thư Đảng uỷ và đồng chí Trần Kim Mạnh - Giám đốc nông trường Đông Hiếu về giống

cà phê, năng suất, sản lượng và giá thành cà phê Khi nghe đồng chí Bí thư Đảng uỷ báo cáo trong nông trường có trồng cả ba loại cà phê chè, vối, mít, Bác hỏi vì sao nông trường

[4] Ảnh do Bộ Nông Nghiệp (nay là Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) cung cấp

6

không trồng cà phê chè tất cả Bác dặn cán bộ công nhân phải chăm lo tăng năng suất, hạ giá thành sản phẩm Bác lấy ví dụ như làm một mẫu cà phê mất 1.400 đồng (lúc đó giá thành 1kg cà phê là 7 đồng) thì chỉ đổi được một cái máy cày Nếu hạ giá thành xuống

700 đồng thì một mẫu cà phê đổi được 2 máy cày Bác cũng dặn đội ngũ cán bộ phải học tập thêm kiến thức khoa học - kỹ thuật để sản xuất ngày càng nhiều cà phê xuất khẩu làm giàu cho Tổ quốc

50 năm đã đi qua, thực hiện lời dạy của Bác Hồ, ngành cà phê trưởng thành vượt bậc Đó cũng là thể hiện lòng biết ơn và kính yêu vô hạn đối với Bác Hồ Ngày 10/12 sẽ

đi vào lịch sử và thành ngày truyền thống của ngành cà phê Việt Nam

Đặc trưng

Thân

Thân cây cà phê vối, khi cưa đốn thường được dùng chạm trổ các đồ thủ công mỹ nghệ

7

Hình 1.2 Thân cây cà phê vối, khi cưa đốn thường được dùng chạm trổ các đồ thủ

công mỹ nghệ

Cây cà phê chè có thể cao tới 6 m, cà phê vối tới 10 m Tuy nhiên ở các trang trại

cà phê người ta thường phải cắt tỉa để giữ được độ cao từ 2-4 m, thuận lợi cho việc thu hoạch Cây cà phê có cành thon dài, lá cuống ngắn, xanh đậm, hình oval Mặt trên lá có màu xanh thẫm, mặt dưới xanh nhạt hơn Chiều dài của lá khoảng 8-15 cm, rộng 4-6 cm

Rễ cây cà phê là loại rễ cọc, cắm sâu vào lòng đất từ 1 đến 2,5 m với rất nhiều rễ phụ tỏa

ra xung quanh làm nhiệm vụ hút chất dinh dưỡng nuôi cây

Hoa

Hoa cà phê màu trắng, có năm cánh, thường nở thành chùm đôi hoặc chùm ba Màu hoa và hương hoa dễ làm ta liên tưởng tới hoa nhài Hoa chỉ nở trong vòng 3 đến 4 ngày và thời gian thụ phấn chỉ vài ba tiếng Một cây cà phê trưởng thành có từ 30.000 đến 40.000 bông hoa

Ngay từ khi cây cà phê ra hoa kết quả người ta đã có những đánh giá đầu tiên về

vụ mùa cà phê Ở các nước sản xuất cà phê lớn điều này đặc biệt quan trọng trong việc đưa ra những nhận định về giá cả và thị trường Tuy vậy những đợt rét đậm hoặc hạn hán

có thể làm đảo lộn mọi sự tính toán và đẩy thị trường vào tình thế hoàn toàn khác

Thông thường một quả cà phê chứa hai hạt Chúng được bao bọc bởi lớp thịt quả bên ngoài Hai hạt cà phê nằm ép sát vào nhau Mặt tiếp xúc giữa chúng là mặt phẳng, mặt hướng ra bên ngoài có hình vòng cung Mỗi hạt còn được bảo vệ bởi hai lớp màng mỏng: một lớp màu trắng, bám chặt lấy vỏ hạt; một lớp màu vàng rời rạc hơn bọc ở bên ngoài Hạt có thể có hình tròn hoặc dài, lúc còn tươi có màu xám vàng, xám xanh hoặc xanh Thỉnh thoảng cũng gặp nhưng quả chỉ có một hạt (do chỉ có một nhân hoặc do hai hạt bị dính lại thành một)

9

Hình 1.4 Quả cà phê

Niên vụ (năm sản xuất)

Ở Việt Nam, nước hiện đứng đầu thế giới về sản xuất cà phê vối (robusta), niên vụ được tính từ tháng 10 đến hết tháng 9 năm sau (theo dương lịch) Thời gian thu hoạch tại các tỉnh Tây Nguyên (là nơi sản xuất khoảng 80 % tổng sản lượng của Việt Nam) thường kéo dài trong 4 tháng, tính từ cuối tháng 10 đến hết tháng 1

Ngay sau thu hoạch là thời gian nông dân trồng cà phê vối bắt đầu tưới nước cho cây và bón phân, chia thành nhiều đợt ngắn Giai đoạn này kéo dài đến tháng 4 hàng năm

1.5 Tình hình sản xuất, tiêu thụ và xuất khẩu cà phê hiện nay trên thế giới [5]

1.5.1 Tình hình sản xuất

Theo số liệu của tổ chức cà phê quốc tế ( ICO) hiện nay có khoảng 20 đến 30 nước sản xuất cà phê tập chung chủ yếu vào các khu vực là: Bắc và Trung Mỹ, Nam Mỹ, Châu Phi, Châu Á- Thái Bình Dương

Phân bổ sản lượng cà phê thế giới theo các khu vực này có thể được tóm tắt như sau: Châu Mỹ sản xuất ra 60 - 70 % sản lượng cà phê thế giới, tức là khoảng gần 4 triệu

[5] http://voer.edu.vn/bai-viet/khoa-hoc-va-cong-nghe/tinh-hinh-san-xuat-tieu-thu-xuat-khau-va-gia-ca.html

10

tấn cà phê nhân Châu Phi sản xuất ra 20 - 22% khoảng hơn 1 triệu tấn Châu á hàng năm sản xuất khoảng 70 ngàn tấn cà phê chiếm 12% sản lượng toàn thế giới, sản lượng cà phê hàng năm biến động thất thường nhưng theo chiều hướng ngày càng tăng Thập kỷ 70 sản lượng trung bình đạt 4,5 triệu tấn trên một năm; thập kỷ 80 tăng nên 5,5 triệu tấn trong một năm ; Sang thập kỷ 90 con số đã là 6 triệu tấn một năm cho tới nay con số này đã lên tới 6,2 triệu tấn 1 năm

Biểu đồ 1.1 Sản lượng cà phê thế giới phân theo chủng loại các niên vụ gần đây

Theo thống kê của Tổ chức Cà phê quốc tế ICO, tổng sản lượng cà phê toàn cầu niên vụ 2011/12 ước đạt 128,5 triệu bao, giảm 4,3% so với niên vụ trước Trong đó sản lượng cà phê Arabica đạt 80,8 triệu bao, giảm 4,3% so với niên vụ trước và sản lượng cà phê Robusta đạt 47,7 triệu bao, giảm 2,6% so với niên vụ trước Nguyên nhân là do cây

cà phê Arabica của Braxin bước vào chu kỳ cho sản lượng thấp làm sản lượng của quốc gia sản xuất cà phê lớn nhất thế giới này giảm 12%, góp phần làm giảm sản lượng của cả thế giới trong niên vụ này

Ngoại trừ khu vực châu Phi, nơi mà sản lượng được kỳ vọng sẽ tăng 10% so với niên vụ trước lên mức 17,8 triệu bao, sản lượng được dự báo giảm tại hầu hết các khu vực sản xuất cà phê khác trên thế giới Sản lượng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương trong niên vụ 2011/12 được dự báo đạt 34,7 triệu bao, giảm nhẹ 3,7% so với niên vụ trước Nguyên nhân là do lượng mưa lớn đã làm giảm sản lượng cà phê của Việt Nam và

Ấn Độ Điều kiện thời tiết bất lợi cũng diễn ra tại nhiều nước thuộc khu vực Trung Mỹ, làm sản lượng cà phê của khu vực này trong niên vụ 2011/12 giảm 6,2% so với niên vụ

11

trước, đạt mức 18,1 triệu bao Chỉ có sản lượng của Nicaragua và Costa Rica được kỳ vọng có sự tăng trưởng nhẹ Tại khu vực Nam Mỹ, sản lượng niên vụ 2011/12 được dự báo giảm 7,6% so với niên vụ trước, xuống mức 58 triệu bao Sản lượng tại Colombia được dự báo sẽ không thể phục hồi sau 3 năm liên tiếp do lượng mưa quá mức, tình trạng sâu, dịch bệnh trên cây cà phê và hoạt động tái canh

1.5.2 Tình hình tiêu thụ

Nhu cầu tiêu thụ cà phê rất lớn Hàng năm, lượng tiêu thụ trên thế giới ước tính vào khoảng 94,5 triệu bao cà phê nhân (khoảng 5,6 triệu tấn) Có thể chia các nước tiêu dùng cà phê thành bốn nhóm chính theo khu vực địa lý như sau:

 Nhóm các nước Tây Bắc Âu và Nam Âu

 Nhóm các nước Bắc Mỹ: Trong đó thị trường Mỹ là lớn nhất với nhu cầu hàng năm khoảng 4 kg/người/năm

 Nhóm các nước Châu Á - Thái Bình Dương: Trong đó hai thị trường tiêu biểu là Hàn Quốc và Nhật Bản

 Nhóm các nước Đông Âu và Nga: Đây là những thị trường mới nổi rất tiềm năng với sản phẩm cà phê

1.5.3 Tình hình xuất khẩu

Trong số hơn 80 thành viên của tổ chức cà phê quốc tế (ICO), có tới hơn 40 nước xuất khẩu cà phê Các nước này có thể vừa trồng vừa xuất khẩu hoặc chỉ kinh doanh cà phê xuất khẩu Tuy nhiên các nước sản xuất cà phê lớn trên thế giới đều là những nước vừa sản xuất vừa xuất khẩu Điển hình là các nước như: Brazin, Colombia, Việt Nam, Uganda, Bờ Biển Nga, Ethiopia, ấn Độ, vv Trong đó Brazin và Colombia là các nước sản xuất và xuất khẩu cà phê Arabica chủ yếu trên thế giới; các nước còn lại của Châu Á

và Châu Phi là các nước xuất khẩu cà phê Robusta lớn của thế giới

Trên thực tế, lượng xuất khẩu cà phê hàng năm của các nước chính là cung trên thị trường cà phê thế giới Lượng cung này phụ thuộc rất nhiều yếu tố trong đó sản lượng chỉ

là một Ngoài sản lượng, lượng cung cà phê trên thị trường thế giới hàng năm còn phụ thuộc vào tình hình kinh tế của các nước, chính sách của hiệp hội các nước sản xuất cà

12

phê (ACPC) và tổ chức cà phê quốc tế (ICO) cũng như biến động nhu cầu giá cả, dự trữ

và yếu tố đầu cơ

1.6 Tình hình sản xuất cà phê ở Việt Nam

Trong vòng 20 năm trở lại đây ngành cà phê đã có những bước phát triển nhanh chóng vượt bậc đưa sản lượng cà phê tăng lên hàng trăm lần Các vụ cà phê từ 1998/1999

về trước lượng cà phê xuất khẩu hàng năm không lớn lắm Nhưng hai vụ 1999/2000 và 2000/2001 mỗi vụ tăng trên 200.000 tấn tức là tăng khoảng 3,5 triệu bao

Hiện nay, ở Việt Nam, cà phê là mặt hàng nông sản xuất khẩu có giá trị lớn đứng thứ hai sau gạo Giá trị cà phê xuất khẩu thường chiếm gần 10% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng năm Đức, Hoa Kỳ, Nga, Hàn Quốc, Italia là những thị trường chính xuất khẩu cà phê của Việt Nam

Đặc biệt trong xuất khẩu nông sản 5 tháng đầu năm 2012, giá trị xuất khẩu cà phê

đã tăng và vượt so với gạo Ước lượng xuất khẩu cà phê đã đạt tới 860.000 tấn, kim ngạch gần 1,8 tỷ USD, so với cùng kỳ năm trước tăng cả về số lượng (7,8%) và giá trị (3%) Giá

cà phê xuất khẩu bình quân từ đầu năm đến nay gần 2.100 USD/tấn Hai thị trường tiêu thụ cà phê lớn nhất của Việt Nam là Đức (chiếm tỷ trọng giá trị 13,9%) và Mỹ (12,8%)

Thị trường cà phê Việt Nam mùa vụ 2011/2012

Theo tổ chức USDA, sản lượng cà phê nước ta mùa vụ 2011/2012 đạt 20,6 triệu bao (tương đương 1,24 nghìn tấn) Mưa kéo dài đến hết tháng 11 đã khiến việc thu hoạch

cà phê gặp nhiều khó khăn Theo số liệu của Tổng cục thống kê Việt Nam, mùa vụ 2010/11 nước ta đã xuất khẩu được 1,232 triệu tấn cà phê các loại đạt kim ngạch 2,6 tỷ USD, tăng 6% về lượng và 56% về giá trị so với cùng kỳ mùa vụ trước Cụ thể là, xuất khẩu hạt cà phê đạt 15,3 triệu bao (tương đương 920 nghìn tấn), giảm 7% về lượng nhưng lại tăng 37% về giá trị so với cùng kỳ mùa vụ 2009/2010 Nhờ giá cà phê trên thị trường thế giới tăng mạnh mà kim ngạch xuất khẩu hạt cà phê nước ta mùa vụ 2010/11 đạt mức

kỷ lục 2 tỷ USD

Sản lượng

13

Mùa mưa thường kết thúc vào tháng 10, nhưng năm 2011 tại Tây Nguyên, nơi được coi là “trái tim” của ngành cà phê Việt Nam, mưa đã kéo dài cho đến hết tháng 11 khiến cho việc thu hoạch cà phê bị trì hoãn và khan hiếm nguồn hàng mới trên thị trường

Mặc dù chính phủ đã thực hiện nhiều biện pháp để duy trì diện tích trồng cà phê ở mức 500.000 ha nhưng theo báo cáo của Tổng cục thống kê Việt Nam, diện tích trồng cà phê vẫn tăng lên khoảng 10% và mức 550.000 ha trong vòng năm năm qua

Biểu đồ 1.2 Diện tích gieo trồng và sản lượng cà phê Việt Nam [6]

Biểu đồ 1.3 Sản lượng cà phê Việt Nam theo tỉnh thành [7]

[6] Nguồn: Tổng cục thống kê

[7] Nguồn: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam