TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN TRUYỀN THÔNG QUỐC TẾ khái niệm về thông tin, tin tức, tin giả, lằn ranh giữa chúng và cách phòng, chống

Tiểu luận này có mục đích tìm hiểu, bàn luận về ba khái niệm thông tin, tin tức, tin giả; đồng thời phân tích một số trường hợp tin giả cụ thể trong thực tế; cuối cùng là đề xuất cách ph

HỌC VIỆN NGO ẠI GIAO

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

TRUYỀN TH ÔNG QU ỐC TẾ

Khái ni ệm ề th v ông tin, tin t ức, tin gi l ả, ằn ranh

giữa chúng và cách phòng, chống

Họ và tên sinh viên: Dương Tử Giang

Mã số sinh viên: QHQT48C1-0884 Lớp: TTQT(1)

Ngành: Quan hệ quốc tế

Khóa học: 2021 – 2025

HÀ NỘI – 2022

Mục lục

A Đặt vấn đề……….3

B Nội dung……… 4

a Các khái niệm……….4

i Thông tin………4

ii Tin tức………5

iii Tin giả………6

b L ằn ranh mờ nhạt giữa tin tức và tin giả……… 7

i Hậu quả khi người dùng trở thành nhà sản xuất……….7

ii Trường hợp tin giả tại T ều Tiri ên……… 8

iii Chiến tranh thông tin thời đại mới……….9

c Phòng chống tin giả vớ i t ư c ách ng ười đọc ……… 10

C Kết luận……… 12

Tài liệu tham khảo

A Đặt vấn đề

“Thông tin , “tin tức” ” ngày nay ã trđ ở thành một danh từ qu ức phá s ổ biến Dù trong đời sống hằng ngày, hay trong các môi trường chuyên môn, chúng ta đều nghe thấy những ụm từ như: “thời đại thông tin c ”, “ngành công nghiệp thông tin”, “xã hội thông tin”, … Thông tin là một khái niệm trung tâm của xã hội con người Mọi hoạt động, mối quan h đều cệ ó liên quan tới việc giao lưu, trao đổi thông tin Mọi tri thức cũng đều bắt nguồn từ thông tin Tuy hi n ên, việc làm rõ cặn kẽ khái niệm về thông tin, hay tin tức không phải là điều dễ dàng; bởi c ất nhiều quan ểm, có r đi ách định nghĩa về thông tin tồn tại Trong khi ó, xã hđ ội con người phát triển không ngừng, nhu cầu

về thông tin ngày càng gia tăng Sự tân tiến của khoa học, công nghệ lại càng làm cho cơn đói thông tin khó thỏa mãn hơn bao giờ hết Kết q ả l đa phu à ần chúng ta sử dụng qua lại hai danh từ này với nét nghĩa gần giống nhau ấn , v

đề làm rõ định nghĩa của hai danh từ này vẫn ưa được giải quyết ch Kéo theo

đó, cơn đói thông tin của xã hội hiện đại làm nảy sinh thêm một vấn đề mang tên tin gi ả

Các mạng xã h ội ra đời và dần chiếm ưu thế so với các kênh tin truyền thống Giờ đây, mỗi cá nhân tham gia vào mạng xã hội đều có thể tạo ra không gian cho riêng mình để đăng tải và chia sẻ thông tin Nhờ khả năng tiếp cận lớn, việc một bộ phận trong xã hội tận dụng những “khe hở” đó nhằm mục đích chính trị hay lợi ích cá nhân để lan truyền thông tin giả là điều hết sức dễ hiểu Điều này đã dẫn đến hậu quả đó là sự phát triển của Fake News ngày càng mạnh mẽ hơn, để lại tác động xấu đối với xã hội nói chung và các cá nhân, tổ chức nói riêng Tin giả thậm chí còn xuất hiện trên các kênh thông tin chính thống Do cơ chế thị trường, nhiều phóng viên, nhà báo phụ thuộc vào các thông tin có sẵn trên mạng xã h ội để dựng bài mà không thông qua khâu xác minh, kiểm duyệt tin

Dù vậy, việc quản lý và xử lý tin giả vẫn còn nhiều hạn chế, dẫn đến

sự nảy sinh và lan truyền của tin giả vẫn còn rất mạnh mẽ ản th B ân sinh viên làm tiểu luận này cho rằng, cần ph hiải ểu kĩ, phân biệt được rõ ràng các khái niệm “thông tin”, “tin tức”, “tin gi mả” ới tạo được tiền đề phòng, chống tin giả hiệu quả Tiểu luận này có mục đích tìm hiểu, bàn luận về ba khái niệm thông tin, tin tức, tin giả; đồng thời phân tích một số trường hợp tin giả cụ thể trong thực tế; cuối cùng là đề xuất cách phòng, chống tin giả ở vị trí người đọc

B Nội dung

a Các khái niệm

i Thông tin

Như đã trình bày ở trên, có rất nhiều định nghĩa về thông tin, mỗi lịch vực cụ thể lại đưa ra cho riêng mình một khái niệm thông tin Đến cả từ điển cũng không đưa ra định nghĩa thống nhất Nhưng ở trong phạm vi b ài tiểu luận này, ta ch xem xét thông tin mang nghỉ ĩa bao quát nói chung

Theo từ điển Cambridge, thông tin hay information được định nghĩa là

“facts about a situation, person, event, etc ” (tạm dịch: sự thật về một tình huống, cá nhân, sự kiện, v.v.) Như vậy, theo từ điển này, tiêu chuẩn của thông tin phải l ự thật hiển nhiên Từ điển à s Oxford Learner s English ’

Dictionaries cho rằng thông tin là “facts or details about somebody or

something; what is represented by a particular arrangement or sequence of things” (tạm dịch: sự thật hoặc chi tiết về ai đó, cái gì đó; thứ mà được thể hiện bằng một sự sắp xếp hoặc một chuỗi sự vật cụ thể Định nghĩa ) này khác với định nghĩa của từ điển Cambridge ở chỗ ông tin không còn bth ắt buộc phải là sự thật, mà chỉ cần là kết quả, biểu ện của mộhi t chuỗi dữ liệu được

xử lí, sắp xếp

Sở dĩ có sự khác nhau trong cách sử dụng danh từ này l do tính chà ất trừu tượng của thông tin Thông tin không thể nhìn thấy, cũng không thể cảm nhận bằng giác quan khác, con người chỉ nhận ức vềth ông tin qua hoth ạt động, và qua tác động của nó

Xét đến từ nguyên của thuật ngữ này, thì từ Latin “informatio” có hai nghĩa Nghĩa thứ nhất chỉ hành động cụ thể là tạo ra hình dạng (forme) Nghĩa thứ hai, tùy tình huống, l ự truyền đạt một à s ý tưởng, khái niệm, hay biểu tượng

Căn cứ vào thực tế hoạt động của con người, thông tin được thể hiện qua nhiều hình thức đa dạng và phong phú, ví dụ như số, chữ viết, âm thanh, hình ảnh, v.v hay nói cách khác, thông tin thể hiện bằng tất cả các phương tiện có thể tác động đến giác quan của con người Thuật ngữ “thông tin” không bỏ qua ông tin th được truyền bằng ngôn ngữ tự nhiên Thông tin cũng

có thể được truyền tải qua nghệ thuật, nét mặc, động tác, cử chỉ Hơn nữa, gen di truyền cũng là một phương tiện chứa thông tin Chính sự đa dạng này

đã gây khó khăn cho việc định nghĩa thông tin một cách thống nhất.

Nhưng khi xét tổng thể các yếu tố, t định nghĩa của từ ừ điển hiện đại, đến ừ nguyt ên, và thực tế ồi đối chiếu lại mục đ; r ích đặt ra t đầu ủa tiểu ừ c luận là nhắm tới một khái niệm bao quát nói chung; thì có thể kết luận rằng: thông tin là tất cả sự việc, sự vật, hiện tượng, suy ngh , phán oán, ý tĩ đ ưởng làm tăng sự hiểu b ết của ci on người Con người thu nhận thông tin qua giao tiếp với nhau, qua các phương tiện thông tin đại chúng, hoặc qua những ữ d liệu mà các giác quan thu thập được

ii Tin tức

Khác với thông tin hình thành ngay từ khi con người xuất hiện, tin tức chỉ hình thành khi có báo chí – journalism ra đời Sản phẩm báo chí đầu tiên trên thế giới là một tờ tin tức lưu hành thời La Mã cổ đại: Acta Diurna, được cho l có tà ừ trước năm 59 TCN Tờ tin này ghi chép lại các sự kiện quan trọng hàng ngày, ví dụ như các bài phát biểu trước công chúng; được xuất bản hằng ngày và treo tại nơi nổi bật Ở Trung Quốc thời Đường, thông tư triều đình gọi là “bao” được ban hành cho quan lại Công báo này xuất hiện dưới nhiều hình thức và dưới nhiều tên gọi khác nhau liên tục cho đến cuối triều đại nhà Thanh năm 1911 Những tờ báo xuất bản thường xuyên đầu tiên xuất hiện ở các thành phố của Đức và ở Antwerp vào khoảng năm 1609 Tờ báo tiếng Anh đầu tiên, Weekly Newes, được xuất bản năm 1622 Một trong những tờ nhật báo đầu tiên, The Daily Courant, xuất hiện vào năm 1702

Từ đó, có thể hiểu tin tức – news chỉ những báo cáo, thông tin về các

sự kiện mới xảy ra Cambridge Dictionary và Oxford Learner s Dictionaries ’ cũng đưa ra khái niệm trùng khớp Ngoài ra, từ điển Oxford nhấn mạnh yếu

tố mới, nguyên văn như sau: “new information about something that has happened recently ”

Xét đến từ nguyên ủa c thuật ngữ này, từ “news” là số nhiều của

“new”, dịch từ tiếng Pháp cổ là “noveles” hay từ Latin trung cổ là “nova” nghĩa là cái mới

Như vậy, thuật ngữ “tin tức” được định nghĩa một cách khá thống nhất, là thông tin mới về sự kiện diễn ra ần thời g điểm đưa tin Điều này có nghĩa là tin tức sở hữu hai thuộc tính là tính mới, và tính thực (sự kiện bắt buộc phải xảy ra) Tuy nhiên, khi tin tức gắn liền với báo chí, tin tức cần có

thêm một thuộc tính nữa là tính khách quan Bởi lẽ, về lí thuyết, uy tín của báo chí phụ thuộc vào tính khách quan và chân thật của tin tức được đưa tới công chúng Người đưa tin không được phép truyền tải cảm xúc cá nhân, định kiến hoặc thiên kiến Một tờ báo đưa tin sai, có thiên kiến, dù có đính chính, cũng đã vi phạm đạo đức nghề nghiệp và gây tổn hại cho xã hội

Từ khái niệm này, có thể nói thuật ngữ “thông tin” bao hàm thuật ngữ

“tin tức” Thông tin mới, có thật, và khách quan chính l tin tà ức

iii Tin giả

Theo định nghĩa của Collins Dictionary, tin giả là thông tin giả mạo, sai lệch, và giật gân được ph đi dưới hát ình thức tin tức Còn theo Cambridge Dictionary, tin “ giả là câu chuyện không có th ật xuất hiện như tin tức, lan truyền trên internet hoặc các phương tiện truyền thông khác, dùng để gây ảnh hưởng tới quan ểm chđi ính trị hoặc dùng như trò đùa” (nguyên văn: false stories that appear to be news, spread on the internet or using other media, usually created to influence political views or as a joke) Vậy tin giả chính là thông tin, được ngụy trang dưới hình thức tin tức Tin giả không phải tin tức

do không đảm bảo đủ ba thuộc tính của tin tức đã đề cập ở trên là tính mới,

có thật, và khách quan “Tin gi vả” ẫn nằm trong khái niệm thông tin Bởi lẽ, thông tin như ta định nghĩa bên trên bao gồm cả phán đoán, ý tưởng của con người Như vậy có nghĩa là thông tin không có tính gi Nguyên ả nhân là do chỉ cần con người giao tiếp, ư dt uy, tưởng tượng, não bộ đã tự xử lí và sản sinh ra thông tin, và thông tin ó, vđ ề cơ bản, đ ồn tại trong ã t ý thức của người truyền tải “Tin gi là mả” ột thuật ngữ gây mâu thuẫn vì thông ường, khán th giả tiêu thụ tin tức thường nhầm lần giữa hai khái niệm thông tin và tin tức

Tin giả còn được UNESCO phân lo ành hai thành phại th ần ồm tin g xuyên tạc, và tin sai Tin xuyên tạc (disinformation) nói chung được dùng để chỉ những nỗ lực cố ý (thường là có tổ chức) hòng gây nhầm lẫn hoặc thao túng mọi người thông qua việc cung cấp thông tin không trung thực Những thông tin được đưa ra tuy có thể đúng nhưng lại mang tính điều hướng, từ đó gây nhầm lẫn hoặc thao túng người đọc, người nghe Hành động này thường được kết hợp với những chiến lược truyền thông song song và giao thoa và một loạt các chiến thuật khác như tấn công an ninh mạng hay gây thất thiệt cho các cá nhân Trong khi đó, tin sai (misinformation) nói chung được dùng

để chỉ những thông tin sai lệch, gây nhầm lẫn được tạo ra hay lan truyền và người phát tán nó lại tưởng nó là thật Cả hai đều là vấn đề cho xã hội, nhưng

tin xuyên tạc đặc biệt nguy hiểm vì nó thường là hành động có tổ chức, được trang bị đầy đủ và nhắm tới đối tượng nhất định Tuy có các đặc tính riêng biệt nêu trên, nhưng hậu quả mà những thông tin này gây ra đối với môi trường thông tin và xã hội có thể tương tự nhau về mặt gây hại, tính công phá vào dư luận cũng như làm lung lay lòng tin của con người

Căn cứ vào cách phân loại này của UNESCO, tin g ả chắc chắn c ảnh i ó hưởng tiêu cực, gây nguy hại cho khán giả Tuy nhiên, theo như từ điển Cambridge, chỉ cần không đảm bảo tính chất có thật, thông tin đó đã được gọi là tin tức giả, bất kể có nguy hại hay không Như vậy, tin giả cũng đã được định nghĩa rõ ràng, nhưng thực tế, việc phân biệt tin giả, báo cáo tin gi ả vẫn vô cùng khó khăn

b Lằn ranh mờ nhạt giữa tin tức và tin giả

i Hậu quả khi người dùng ở thành nhà sản xuất tr

Với các hình thức mạng xã hội mới, kỷ nguyên số phá bỏ rào cản xuất bản, cho phép những người trước đây là độc giả trở thành nhà đồng sản xuất nội dung Họ tự xây dựng được một lượng độc giả trước khi các nền tảng truyền thông xã hội khuếch đại sức tiếp cận của họ Khi người dùng tự chịu trách nhiệm với dòng chảy tin tức của mình, các nội dung không chính xác, giả mạo, ác ý và tuyên truyền ngụy trang dưới dạng tin tức ngày càng có sức lôi kéo do được chia sẻ qua các ạng lưới lm òng tin (trust network) Các

“bong bóng lọc tin” (filter bubble) và các “buồng vang” (echo chamber) phát triển làm giảm khả năng tiếp cận tin tức đa chiều, được kiểm chứng, khuếch đại rủi ro rối loạn thông tin

Có những trường hợp tin giả chỉ mang tính chất trêu ùa, ví dđ ụ như trang Facebook của VTV24 thay ảnh đại diện ới tiv êu đề có nội dung thông báo trang ã bđ ị chiếm quyền kiểm soát Bài đăng này dù không gây nguy hại, nhưng vẫn được xem là tin gi do không úng sả đ ự thật Tuy nhiên, nếu những trò đùa như vậy xuất hiện thường xuyên, khán giả sẽ lơ là cảnh giác, làm trầm trọng vấn đề rối loạn thông tin Bên cạnh đó, trên mạng xã hội hiện nay cũng tràn lan các trang, hội nhóm phát tán tin xuyên tạc với mục đích chính trị, bôi nhọ Đồng thời, ường hợp tin tr sai lệch được chia sẻ bởi người c ầm ó t ảnh hưởng có chiều hướng xuất hiện ngày một nhiều, gây nguy hại đáng kể cho môi trường tin tức

Một KOL (Key opinion leader) ên Facebook tr Việt Nam, trong th ời

điểm căng thẳng ủa cuộc chiến Ngac -Ukraine, đã đưa thông tin mang tính thiên kiến, quy chụp, chống Ukraine cực đoan, gây tổn hại tới tình bạn giữa hai nước Tifosi, một blogger ủng hộ nhà nước và là một trong những "cư dân mạng" có ảnh hưởng nhất ở Việt Nam với một lượng lớn người theo dõi, cáo buộc rằng Ukraine’s 24TV và Pravda news outlet đã gọi Hồ Chí Minh là một nhà độc tài đã giết hàng triệu người vì "tham vọng Bolshevik" của mình Bài đăng trên Facebook của Tifosi cũng tuyên bố các hãng tin này đại diện cho quan điểm chính thức của chính phủ Ukraine và cho rằng cuộc chiến của người dân Ukraine chống lại cuộc xâm lược của Nga do đó không xứng đáng được hỗ trợ Bài đăng đã dẫn đến một loạt các bình luận giận dữ tấn công người Ukraine và chính phủ Ukraine trên trang Facebook chính thức của Đại

sứ quán Ukraine tại Việt Nam, khiến đại sứ quán phải công bố một video giải thích vài ngày sau đó

Có thể thấy, tin gi trong ả điều kiện thực tế rất khó nhận biết Bài đăng của KOL trên có chứa thông tin có thật, nhưng cá nhân đăng b đã không ài giữ thái độ khách quan, sử dụng ngôn từ kích động, định hướng độc giả theo

ý mình Do bản thân nguồn tin sai lệch ũng c đưa ra dẫn chứng có thật, khéo léo lồng ghép, dẫn dắt dư luận, khiến khán giả khó lòng phân biệt được tin thật và tin giả

Ngoài ra, hiện nay tại các trang báo, trang ông tin trên mth ạng, luôn tồn tại native ads (quảng cáo xuất hiện tự nhiên) Loại ảng cqu áo này ngụy trang dưới dạng bài viết thông tin đơn thuần, nhưng ội dung thực n chất đã được trả tiền để đánh bóng cho một nhãn hàng nào đó ây cĐ ũng là một dạng tin giả, mang tính định hướng người tiêu dùng, bào mòn lòng tin vào cơ quan báo chí chuyên nghiệp

ii Trường hợp tin giả tại Triều Tiên

Triều Tiên đến hiện tại vẫn là một đất nước có thể coi là đầy bí ẩn với phần còn lại của thế giới Vấn nạn tin giả của đất nước này có nguyên nhân chính là sự đóng cửa, cô lập với thế giới về mặt thông tin Kết quả là tin giả

về Triều Tiên, v tin già ả từ Triều Tiên ra thế giới khó có thể kiểm chứng

Cụ thể, tờ báo Rodong Sinmun của Ủy ban Trung ương Đảng Lao động Triều Tiên chỉ trích Fox News, CBS, và CNN do đưa tin sai lệch về quan chức cấp cao ủa phc ía nước này Tờ báo cáo buộc ba công ti truyền thông trên nói rằng mục đích của quan chức Triều Tiên tại ộc gặp thượng cu

đỉnh Mĩ-Triều chỉ nhằm có được hỗ trợ kinh tế từ Mĩ Rodong Sinmun cũng khẳng định Triều Tiên chưa bao giờ mong đợi bất kì sự hỗ trợ nào và Mĩ là bên yêu cầu đàm phán trước

Hàn Quốc thường được cho là đưa tin ả vgi ề Triều Tiên nhằm thuyết

phục ười dân Tring ều Tiên vượt biên, và thuyết phục thế giới ằng Triều Tir ên

là nhà nước độc tài tàn bạo, bất bình đẳng Một ví dụ khác về câu chuyện bịa đặt tin giả về Triều Tiên: Một báo cáo cho rằng đặc phái viên của nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un Kim Hyok Chol đã bị hành quyết tại sân bay - khi trở về từ hội nghị thượng đỉnh Mỹ Nhưng sau đó Kim Hyok Chol đã xuất hiện tại một buổi lễ vào đêm Chủ Nhật sau một loạt tin tức trên thế giới tuyên bố ông đã chết vào thứ 6 trước đó

Chính Triều Tiên cũng đưa tin giả v đất nước mề ình ra thế giới, nhằm chứng tỏ tiềm lực của mình Vào tháng 4 năm 2020, các bài báo cáo cho thấy người Triều Tiên đang hoảng loạn tích trữ lương thực, các kệ hàng ở thủ đô trống rỗng Các báo cáo ủa c WFP về tình trạng thiếu lương thực ở Triều Tiên cũng thường xuyên xuất hiện trước đó Trước tình hình này, phía Triều Tiên thực hiện một chiến dịch truyền thông vô cùng tinh vi để bác bỏ các bài báo cáo trên Nước này cho sản xuất các sản phẩm trên nền tảng Youtube và Twitter với nội dung chủ yếu là cuộc sống đầy đủ, an àn to ở Triều Tiên Các sản phẩm này rõ ràng nhằm chống lại những câu chuyện về tình trạng thiếu lương thực ở Triều Tiên và đánh bóng hình ảnh của Triều Tiên, nhưng chúng được thực hiện một cách tinh tế và tinh vi hơn Tất cả chỉ là một dạng fake news từ phía Triều Tiên để trấn áp dư luận quốc tế về tình trạng thiếu lương thực trầm trọng

Thông thường, những thông tin như trên rất khó để xác th óng ực do ph viên các hãng thông tấn không có điều kiện tiếp cận trực tiếp với người dân Triều Tiên để ản xuất phs óng sự Ngoài ra, các nước như Mĩ, Hàn Quốc, cũng có các động thái ngăn chặn ồng thlu ông tin từ Triều Tiên Dễ thấy rằng,

số lượng các trang tin chính thống của Triều Tiên mà người ngoài có thể truy cập được là rất ít

iii Chiến tranh th ông tin th ời đại m ới

Trong kỷ nguyên số hiện nay, chiến tranh thông tin là vấn ạn lớn đối n với người tiêu thụ thông tin nói chung, đặc biệt là với những ười lng àm việc trong lĩnh vực chính tr , thông tị ấn ất cứ ai cũng c B ó thể trở thành nạn nhân

của chiến tranh thông tin, do bản chất của vấn nạn này l hành à động thao túng thông tin khiến cho nạn nhân hành động, tư duy theo chiều hướng c ợi ó l cho chủ thể thao túng

Đặc biệt, xung đột giữa Nga và Ukraine là môi trường đầy rẫy tin giả

do hai quốc gia tạo ra nhắm tới đối phương Một sự thật đáng lo ngại chính là khả năng kiểm chứng thông tin nhanh chóng gần như bằng không do phương pháp duy nhất để kiểm chứng thông tin chính l có mà ặt trực tiếp tại chiến trường Khó khăn tiếp tục chồng khó khăn khi khán giả không thể phân biệt đâu là tin tức khách quan, đâu là tin tức mang tính định hướng, mang thiên kiến của phóng viên, nhà đài đưa tin ụ thể, một loạt C thông tin đã được xác minh là giả trong luồng thông tin về cuộc xung đột, tiêu biểu như sau:

Putin ã tđ uyên bố thực hiện chiến dịch quân sự phủ đầu Ukraine vì Ukraine đã công khai chuẩn bị cho một hoạt động trừng phạt mới ở Donbas

và một cuộc xâm lược vào các lãnh thổ lịch sử của Nga, bao gồm cả Crimea Thực tế là giới lãnh đạo Ukraine đã nhiều lần nhấn mạnh rằng họ đang tìm kiếm một giải pháp ngoại giao chứ không phải quân sự cho cuộc xung đột ở Donbas Khi Nga tăng cường quân đội dọc theo biên giới Ukraine vào mùa thu năm 2021, không có dấu hiệu nào cho thấy một cuộc tấn công của

Ukraine sắp xảy ra Việc các lãnh thổ được đề cập là "lãnh thổ lịch sử" của Nga cũng không chính xác, theo luật quốc tế, cả Crimea và các lãnh thổ ở Donbas đều thuộc về Ukraine Một nghị quyết của Liên hợp quốc năm 2020 tuyên bố rằng Đại hội đồng lên án việc sáp nhập Crimea và nó sẽ không được công nhận

Tin giả từ một đoạn video được chia sẻ rộng rãi cho thấy một đoàn tàu quân sự bị trật bánh, được cho là đang trên đường tham chiến ở Ukraine Hiện trường được cho là Bryansk, chỉ cách biên giới Ukraine hơn 100 km Nhiều độc giả cho rằng đó là tàu Nga bị phá ho Tuy n ên, bại hi ản gốc của video tồn ại từ năm 2017 t , và địa ểm thực tế cđi ách xa Bryansk tới 6000km

Theo trang tin Deutsche Welle tổng hợp, ồn tại ới 31 tin giả được đưa t t

ra trong cuộc chiến từ cả hai phía Đa số tin đều có “bằng chứng” hình ảnh, video, tuy nhiên ất cả là sản phẩm đã qua chỉnh sửa t

Dễ thấy rằng, dù các mạng xã hội hiện nay đã cố gắng đưa ra các chính