TIỂU LUẬN dẫn LUẬN NGÔN NGỮ học đề tài các đơn vị từ VỰNG TRONG dẫn LUẬN NGÔN NGỮ học

Theo ý kiến của em, em nghĩ rằng kiến thức của một người về từ vựng và khả năng sử dụng từ vựng phù hợp với tình huống, ngữ cảnh để giải thích vào tạo ra các câu phù hợp mà ở đó chúng đư

ĐẠI HỌC TÂY NGUYÊN KHOA SƯ PHẠM

TIỂU LUẬN

DẪN LUẬN NGÔN NGỮ HỌC

Đề tài: CÁC ĐƠN VỊ TỪ VỰNG TRONG

DẪN LUẬN NGÔN NGỮ HỌC

Sinh viên: Lê Thị Thùy Linh

MSSV: 19702192

Lớp: Ngôn ngữ Anh K19A

Lớp học phần: Nhu cầu hè 2021

Giảng viên: Trương Thông Tuần

Đăk Lăk, ngày 18 tháng 09 năm 2021

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài: 3

2 Mục tiêu nghiên cứu 3

3 Phương pháp nghiên cứu 3

B NỘI DUNG 4

I Khái quát về từ vựng và từ vựng học 4

1 Từ vựng là gì? 4

2 Định nghĩa từ vựng học 4

3 Nhiệm vụ của từ vựng học 4

II Từ 5

1 Từ là đơn vị cơ bản của từ vựng 5

2 Cấu tạo từ 6

III Ngữ 9

1 Khái niệm ngữ 9

2 Đặc trưng cơ bản của thành ngữ 9

3 Một số đặc trưng ngữ nghĩa của ngữ (cố định) 10

4 Phân loại ngữ 10

IV Hệ thống từ vựng của ngôn ngữ 11

1 Các lớp từ về phạm vi sử dụng 11

2 Các lớp từ về nguồn gốc 12

3 Các lớp từ theo phong cách sử dụng 12

C KẾT THÚC ĐỀ TÀI 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Từ vựng - là một từ vựng vô tận của ngôn ngữ được sử dụng bởi những người trong

bài phát biểu hàng ngày của họ Lời nói là một sự phản ánh của tâm trí con người, và như

một hệ quả, ngôn ngữ - là đúc những suy nghĩ của chúng tôi Đó là, trong những lời của

Viện sĩ Stepanova G V., từ điển ngôn ngữ cho thấy những gì mọi người nghĩ Từ vựng

-là một hình thức của nhà nước có ý thức của con người, thể hiện triết lý của nó và quan

điểm triết học về mọi thứ Thông qua ngôn ngữ được sinh ra ý tưởng - sự biểu hiện vô

hình của ý thức con người Đó là từ vựng định nghĩa nó theo hình thức suy nghĩ hay cảm

xúc, đó là, tái tạo và thể hiện một cái gì đó thông qua các giá trị từ vựng cụ thể

Theo ý kiến của em, em nghĩ rằng kiến thức của một người về từ vựng và khả năng sử

dụng từ vựng phù hợp với tình huống, ngữ cảnh để giải thích vào tạo ra các câu phù hợp

mà ở đó chúng được sử dụng để biểu hiện năng lực ngôn ngữ của người đó Từ vựng

chính là “nguồn căn gốc rễ” của mọi vấn đề Muốn giao tiếp mạch lạc và nắm bắt được

những thông tin cần thiết với đối phương thì từ vựng chính là điều bạn cần phải nắm

chắc Lý do chọn đề tài “Các đơn vị từ vựng trong dẫn luận ngôn ngữ” để tìm các cấu tạo,

biến thể và đặc trưng trong từ và ngữ Giải thích được khái niệm từ, nhận diện được từ,

phân biệt được từ với các đơn vị từ vựng khác; phân tích được từ trên bình diện cấu tạo

Mặc dù đã cố gắng hết khả năng của mình nhưng do trình độ kiến thức và kinh

nghiệm còn hạn chế, nên không tránh khỏi những sơ sót Em rất mong được sự nhận xét,

đánh giá, đóng góp ý kiếm của thầy để bài tập này được hoàn thiện hơn Em xin chân

thành cảm ơn!

2 Mục tiêu nghiên cứu

Tiểu luận này được thực hiện trước hết nhằm tìm hiểu về các thành phần của từ vựng

đã được học được trên lớp cũng như tìm hiểu thêm trên các sách, tài liệu Tuy nhiên, mục

đích chính của tiểu luận này là khám phá mối liên hệ giữa từ và ngữ trong việc sử dụng

từ vựng hằng ngày, các định nghĩa, phương thức cấu tạo, các lớp từ và phạm vi sử dụng

Với nhu cầu hoc tiếng Anh hiện nay ở Việt Nam và nhu cầu học tiếng Việt trên thế giới,

bài tiểu luận sẽ nghiên cứu sâu giúp việc học tiếng Việt và tiếng Anh thêm hiệu quả

3 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp: phân tích thành tố nghĩa, so sánh, đối chiếu, phân tích, thủ pháp thống

kê

B NỘI DUNG

I Khái quát về từ vựng và từ vựng học

1 Từ vựng là gì?

Theo nghĩa gốc Hán, “vựng” có nghĩa là “sưu tập, tập hợp” Do vậy, “từ vựng” có

nghĩa là “sưu tập, tập hợp các từ”

Tuy nhiên, trong thực tế khái niệm “từ vựng” rộng hơn Nó không chỉ bao gồm các

“từ” mà còn bao gồm các “ngữ” (các cụm từ sẵn có), lập thành kho từ ngữ của một ngôn

ngữ với các đơn vị tương đương với từ gồm: thành ngữ và quán ngữ

- Ví dụ thành ngữ: ba cọc ba đồng, nước đổ lá khoai, nồi nào vung nấy,…

- Ví dụ quán ngữ: rõ ràng là, đùng một cái, nói tóm lại, kết cục là,…

Trong các đơn vị từ vựng, “từ” là đơn vị cơ bản “Ngữ” không phải là đơn vị từ vựng

cơ bản vì nó do các từ cấu tạo nên Muốn có các “ngữ” trước hết phải có các “từ” Từ là

đơn vị từ vựng chủ yếu của từ vựng

Khái niệm: Tập hợp các đơn vị từ vựng của một ngôn ngữ là từ vựng của ngôn ngữ

đó

2 Định nghĩa từ vựng học

Từ vựng học là phân ngành của ngôn ngữ học nghiên cứu về từ vựng của ngôn ngữ

Từ vựng học lại chia thành Từ vựng học lịch sử và Từ vựng học đồng đại, còn gọi là từ

vựng học miêu tả

Từ vựng học lịch sử Việt nghiên cứu nguồn gốc và sự biến đổi các từ trong dòng thời

gian

Từ vựng học miêu tả có nhiệm vụ nghiên cứu từ vựng của môn ngôn ngữ trong một

trạng thái, chủ yếu là trạng thái hiện đại, tạm thời không tính đến sự biến đổi trong lịch

sử

3 Nhiệm vụ của từ vựng học

Nghiên cứu cấu tạo từ: là bộ môn nghiên cứu cấu tạo của từ để xác định các cách thức

tạo từ mới của các ngôn ngữ

Nghiên cứu ý nghĩa của từ: là bộ môn nghiên cứu về nghĩa của các đơn vị từ vựng, sự

biến đổi và các phương thức biến đổi ý nghĩa của các đơn vị từ vựng, các mối quan hệ về

nghĩa giữa các đơn vị từ vựng trong hệ thống ngôn ngữ

Nghiên cứu từ nguyên học: là bộ môn nghiên cứu về nguồn gốc và lịch sử phát triển

của các đơn vị từ vựng

Nghiên cứu từ điển học: là bộ môn có nhiệm vụ nghiên cứu những nguyên tắc biên

soạn, và biên soạn các loại từ điển

Nghiên cứu danh học: là bộ môn nghiên cứu về các tên riêng trong ngôn ngữ

II Từ

1 Từ là đơn vị cơ bản của từ vựng

Từ là khái niệm rất khó định nghĩa, vẫn là một đơn vị mà trí tuệ buộc phải chấp nhận,

một cái gì có địa vị trung tâm trong cơ thể của bản ngữ Có hơn 300 định nghĩa về từ

nhưng không có định nghĩa nào làm mọi người thoả mãn và phản ánh bao quát được bản

chất của từ trong mọi ngôn ngữ

Có từ mang chức năng định danh, có từ không mang chức năng định danh (các thán

từ, trợ từ,…)

Có từ biểu thị khái niệm, có từ chỉ là dấu hiệu những cảm xúc nào đó (thán từ)

Có từ liên hệ với những sự vật, hiện tượng ngoài thực tế (thực từ)

Có từ chỉ biểu thị những quan hệ ngôn ngữ mà thôi (các hư từ)

Có từ có kết cấu nội bộ (từ ghép)

Có từ không có kết cấu nội bộ (từ đơn)

Có từ tồn tại trong nhiều dạng hình thức khác nhau (từ trong các ngôn ngữ biến hình),

có từ chỉ tồn tại trong một dạng thức ngữ pháp (từ trong các ngôn ngữ không biến hình)

Để có cơ sở nghiên cứu từ, có tính chấp nhập hơn là lí giải, ta có thể dựa vào định

nghĩa như sau: Từ là một đơn vị nhỏ nhất có ý nghĩa độc lập, có thể giữ một chức năng

ngữ pháp nhất định và có thể quy về một loại từ nhất định

Định nghĩa trên hàm chứa hai vấn đề cơ bản:

Vấn đề khả năng tách biệt của từ: khả năng tách biệt khỏi những từ bên cạnh để có thể

phân biệt được với những bộ phận tạo thành từ Tính hoàn chỉnh trong nội bộ của từ là

cần thiết cho nó, với tư cách một từ riêng biệt, phân biệt với cụm từ

Vấn đề tính hoàn chỉnh của từ: tính hoàn chỉnh và tính tách biệt về ý nghĩa là bắt buộc

với mỗi từ, là cơ sở của tính hoàn chỉnh và tách biệt về hình thức nhưng tự thân chúng

chưa đầy đủ

Ví dụ: “Máy bay lên thẳng”, “Wreck of a ship” là những cụm từ biểu thị những đối

tượng riêng của tư duy, có tính hoàn chỉnh và tách biệt về ý nghĩa.

Do vậy, trong định nghĩa và xác định từ, người ta phải bổ sung thêm những đặc trưng

về hình thức như: đặc trưng ngữ âm (vị trí trọng âm,…), đặc trưng về ngữ pháp (khả năng

biến đổi hình thái, khả năng kết hợp,…) Những đặc trưng hình thức nếu trên lại không

giống nhau trong các ngôn ngữ khác nhau và thậm chí cũng khác nhau trong nội bộ ngôn

ngữ Chẳng hạn, giữa các phạm trù từ vựng – ngữ pháp như thực từ và hư từ thì hư từ ít

độc lập hơn thực từ về mặt ngữ âm cũng như về mặt ý nghĩa, trong tiếng Nga thực từ có

trọng âm, nhưng giới từ đơn tiết không có trọng âm Trong tiếng Việt, các hư từ không

dùng độc lập là luôn đi kèm theo các từ thực

2 Cấu tạo từ

2.1 Từ tố (hình vị)

Từ chưa phải là đơn vị nhỏ nhất có nghĩa của ngôn ngữ Nếu phân tích từ thành những

từ nhỏ hơn ta thu được các hình vị

Từ được cấu tạo nhờ các từ tố (hình vị) Nói cách khác, từ được tạo ra nhờ một hoặc

một số hình vị kết hợp với nhau theo những nguyên tắc nhất định Từ tố (hình vị) là đơn

vị nhỏ nhất có ý nghĩa của ngôn ngữ hoặc có giá trị (chức năng) về mặt ngữ pháp

Ví dụ: từ “boxes” có 2 hình vị: một hình vị từ vựng và một hình vị ngữ pháp.

Anh dũng, hi sinh, chiến đấu: từ có hai hình vị

Hợp tác xã, hợp lý hoá, tăng năng suất: từ có ba hình vị

Teacher: teach (dạy) + er (người”

Từ tố được chia làm hai loại chính: chính tố và phụ tố, ngoài ra còn có bán phụ tố

Chính tố:

- Là hình vị mang ý nghĩa từ vựng, mang ý nghĩa cụ thể có liên hệ logic với đối tượng,

ý nghĩa hoàn toàn độc lập (tự nghĩa)

Ví dụ: Like (thích) – dislike (không thích) -dis là chính tố

Dependent (phụ thuộc) – independent (độc lập) -in là chính tố

Phụ tố:

- Là hình vị mang ý nghĩa từ vựng bổ sung hoặc ý nghĩa ngữ pháp, mang ý nghĩa trừu tượng có liên hệ logic với ngữ pháp, ý nghĩa không độc lập, nó chỉ được rõ ràng khi nằm trong kết cấu của từ

Ví dụ: play (chơi) – player (người chơi) -er là phụ tố

Kind (tử tế) – kindness (sự tử tế) -ness là phụ tố

2.1.1 Phụ tố cấu tạo từ

Tiền tố : là phụ tố đặt trước chính tố

Ví dụ: tiền tố -un trong các từ unemployment (thất nghiệp), unfair (bất công),…

Hậu tố : là phụ tố đặt sau chính tố

Ví dụ: hậu tố -tion trong các từ distribution (sự phân bố), preparation (sự chuẩn bị)

Trung tố: là phụ tố nằm chen vào giữa chính tố

Ví dụ: trung tố -s trong sportscar, spokesman,

Liên tố: là phụ tố đặc biệt, có chức năng liên kết các chính tố trong từ phức

Ví dụ: liên tố -o- trong parovoz (đầu máy hơi nước) của tiếng Nga, hay speedometer

(đồng hồ tốc độ của tiếng Anh).

Bán phụ tố: là những yếu tố không mất hoàn toàn ý nghĩa sự vật của mình, nhưng lại

được lặp lại trong nhiều từ, có tính chất của những phụ tố cấu tạo từ

Ví dụ: từ “viên”, “sĩ”, “giả” có tính chất của các bán phụ

tố uỷ viên, thành viên, nhân viên, giáo viên,…

thi sĩ, bác sĩ, y sĩ, nhạc sĩ, chiến sĩ,…

kí giả, độc giả, thính giả, tác giả, học giả,…

2.2 Phương thức cấu tạo từ

2.2.1 Dùng một hình vị tạo thành một từ

Phương thức này thực chất là cấp cho một hình vị tư cách đầy đủ của một từ, vì thếm

cũng không có gì khác nếu ta gọi đây là phương thức hoá hình vị

Ví dụ: nhà, người, đẹp, ngon, viết, ngủ,… của tiếng

Việt in, on, of, with, and,… của tiếng Anh.

2.2.2 Tổ hợp hai hay nhiều hình vị để tạo từ

a Phương thức phụ gia

Phương thức kết hợp một căn tố hoặc một phức thể căn tố với phụ tố để tạo ra từ mới,

từ được tạo ra gọi là từ phát sinh

Ví dụ: milk – milky, home - homeless (vô gia cư), kind – kindness (lòng tốt),

… b Phương thức ghép

Phương thức kết hợp các hình vị cùng tính chất với nhau (chủ yếu là các căn tố với

nhau) theo một trật tự nhất định để tạo ra từ mới – từ ghép Đây là phương thức được sử

dụng phổ biến trong các ngôn ngữ

Ví dụ: black + board => blackboard (bảng đen)

Class + room => classroom (phòng học)

Mua bán, thiệt hơn, trao đổi,…

Căn cứ vào quan hệ giữa các thành tố có thể chia ra từ ghép đẳng lập và từ ghép chính

phụ:

Từ ghép đẳng lập là những từ mà các thành tố cấu tạo có quan hệ bình đửng với nhau

về nghĩa

Ví dụ: “ăn ở”, “nhà cửa”, “bố mẹ”,…trong tiếng Việt

“bookcase”, “newspaper”,… trong tiếng Anh

Từ ghép chính phụ là những từ ghép mà có thành tố cấu tạo này phụ thuộc vào thành

tố cấu tạo kia Thành tố phụ có vai trò phân loại, chuyên biêt hoá và sắc thái hoá cho

thành tố chính

Ví dụ: “tàu hoả”, “đường sắt”, “sân bay”, “nông sản”,

… c Phương thức láy

Phương thức lặp lại toàn bộ hay một bộ phận của từ gốc để tạo ra từ mới – từ láy Từ

láy có hai loại là từ láy hoàn toàn và từ láy bộ phận

Ví dụ: từ láy hoàn toàn: đen đen, so so,…

Từ láy bộ phận: sành sạch, vành vạch,…

3 Từ vị và các biến thể của từ:

Trên cơ sở sự phân biệt ngôn ngữ và lời nói, ở cấp độ từ, có sự phân biệt từ vị và các

biến thể của từ vị Từ vị là một đơn vị trừu tượng của hệ thống từ vựng Nó là sự khái

quát hoá những dạng thức cụ thể của một từ nào đó trong thực tế giao tiếp thuộc một giai

đoạn nhất định của ngôn ngữ

Từ vị là đơn vị thuộc phạm trù ngôn ngữ thường được thể hiện trong các mục từ của

các từ điển Do là đơn vị ngôn ngữ, từ vị luôn luôn được tái dụng trong nói năng, viết

lách dưới dạng thức của các biến thể

Các biến thể từ vị: Trong thực tế hành ngôn, có thể thấy những biến thể của từ sau đây:

3.1 Biến thể hình thái học:

Đó là những hình thái ngữ pháp khác nhau của một từ hay còn gọi là từ hình

Ví dụ: boy (số ít) => boys (số nhiều) => boy’s (sở hữu cách số ít) => boys’ (sở hữu

cách số nhiều)

3.2 Biến thể ngữ âm:

Đó là những biến dạng của từ về mặt ngữ âm và cấu tạo từ chứ không phải là hình thái

ngữ pháp của nó Ý nghĩa từ vựng cơ bản không thay đổi Đó là các biến thể phát âm của

một từ như: cách phát âm địa phương, trại âm, tách từ, rút gọn,…

Ví dụ: trời – giời, trăng – giăng, sờ - rờ

lời lẽ - nhời nhẽ

hai mươi ba – hăm ba, hai ba

Often - oft là 2 biến thể của một từ có nghĩa thường thường

Going to - gonna

3.3 Biến thể từ vựng – ngữ nghĩa:

Mỗi từ có nhiều ý nghĩa khác nhau, mỗi lần sử dụng chỉ một trong những ý nghĩa của

nó được hiện thực hoá Mỗi ý nghĩa được thực hiện hoá như vậy là một biến thể từ vựng

– ngữ nghĩa

Ví dụ: chẳng hạn từ “chết” trong tiếng Việt có ý nghĩa khác nhau trong các trường

hợp sử dụng như:

Ông ấy mới chết năm ngoái

Làm thế thì chết dân

Đồng hồ chết rồi

Mực chết

III Ngữ

1 Khái niệm ngữ

Ngữ là cụm từ sẵn có trong ngôn ngữ, có giá trị tương đương với từ, có nhiều đặc

điểm giống với từ

Ngữ có nhiều đặc điểm giống với từ:

Chúng có thể tái hiện trong lời nói như các từ

Về mặt ngữ pháp, chúng có thể làm thành phần câu, cũng có thể là cơ sở đề cấu tạo

các từ mới

Về mặt ngữ nghĩa, chúng biểu hiện những hiện tượng của thực tế khách quan, gắn liền

với những kiểu hoạt động khác nhau của con người

2 Đặc trưng cơ bản của thành ngữ

2.1 Tính cố định

Tính cố định của một kết hợp một yếu tố nào đó với các yếu tố khác được đo bằng khả

năng mà yếu tố đó có thể dự đoán sự xuất hiện đồng thời của các yếu tố còn lại của kết

hợp

Tính cố định của kết hợp có thể thay đổi từ 1 đến 0 Tính cố định bằng 1(tức là 100%)

nếu yếu tố dự đoán không được gặp ở ngoài kết hợp đó

Ví dụ: dưa hấu (đối với hấu), dai nhách (đối với nhách),…

Tính cố định kết hợp bằng 0, nếu các yếu tố không được gặp trong kết hợp đó, chẳng

hạn các kết hợp vô lí: tóc và đi, cùng nhưng, lá sàn,…

2.2 Tính thành ngữ

Một tổ hợp được coi là có tính thành ngữ khi ý nghĩa chung của nó là một các gì mới,

khác với tổng sổ ý nghĩa của những bộ phận tạo thành

Trong tổ hợp thành ngữ tính phải có ít nhất một từ có khả năng dịch duy nhất, tức khả

năng dịch chỉ có thể có được khi tồn tạo đồng thời một hoặc một số từ nào đó

Ví dụ: mẹ tròn con vuông,…

Trong tổ hợp thành ngữ tính, từ có cách dịch duy nhất chỉ có được cách dịch đó khi nó

xuất hiện đồng thời với tất cả những yếu tố còn lại

Ví dụ: phải thực hiện kỉ luật sắt,…

Từ có cách dịch duy nhất nằm trong tổ hợp thành ngữ tính phải được gặp ở ngoài tố

hợp đó, và khi ấy nó có cách dịch khác

Ví dụ: cò lửa, ba chìm bảy nổi, ba cọc mười đồng,…

3 Một số đặc trưng ngữ nghĩa của ngữ (cố định)

Ngữ cố định có cấu trúc ngữ nghĩa có thể tương đương với ngữ nghĩa của một cụm

từ/tổ hợp từ tự do

Ví dụ: múa rìu qua mắt thợ = khoe tài tầm thương trước những người bậc thầy,…

Ngữ cố định đồng nghĩa hoặc không đồng nghĩa với một số từ đã có sẵn trong từ

vựng

Ví dụ: chạy long tóc gáy = chạy hồn xiêu phách lạc, hồn vía lên mây = hốt hoảng,

… Ngữ cố định có tính biểu tượng.

Ví dụ: thẳng như kẻ chì, đi guốc trong bụng,…

Ngữ cố định có tính dân tộc

Ví dụ: hiền như bụt, lên voi xuống chó,…

Ngữ cố định có tính hình tượng (tạo ấn tượng) và tính cụ thể (được sử dụng trong một

tình huống rõ ràng)

Ví dụ: chuột chạy cùng sào, lúng túng như gà mắc tóc,

… Ngữ cố định có tính biểu thái.

4 Phân loại ngữ

Tuỳ theo đặc điểm của từng ngôn ngữ cụ thể mà người ta chia ra các kiểu ngữ khác

nhau tronh ngôn ngữ Ở tiếng Việt, người ta phân biệt các loại ngữ như: thành ngữ, quán

ngữ cố định

4.1 Ngữ cố định

Ngữ cố định là một loại đơn vị từ vựng được hình thành do sự ghép lại của vài từ, có

đặc điểm cấu tạo và ngữ nghĩa ổn định, tồn tại với một đơn vị mang tính sẵn có như từ

Ví dụ: anh hùng rơm, nuôi ong tay áo, vắt chanh bỏ vỏ,…

4.2 Thành ngữ

Theo định nghĩa trong từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học – Nhà xuất bản Đà

Nẵng (1977):

“Thành ngữ là tập hợp từ cố định đã quen dùng mà nghĩa của nó thường không thể

giải thích được một cách đơn giản bằng nghĩa của các từ tạo nên nó”

Ví dụ: tiếng Việt: há miệng mắc quai, vắt chanh bỏ vỏ, mặt hoa da phấn, dã tràng xe

cát,…

tiếng Anh: One good turn deserves another (ở hiền gặp lành); A miss is a good as a mile (sai một li đi một dặm); a fish out of water (lạ nước lạ cái),…

4.3 Quán ngữ

Là cách nói quen thuộc (cấu tạo có tính ổn định của ngữ cố định) dùng để đưa đẩy,

rào đón, liên kết