nghiên cứu ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật để thâm canh cây cam canh

Và để phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa phục vụ nhu cầutiêu dùng của người dân thủ đô thì việc áp dụng các tiến bộ kỹ thuật mới vào sảnxuất là việc quan trọng, nhằm đem

Tiểu luận

Nghiên cứu ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật để thâm

canh cây cam Canh

Mục Lục

LỜI MỞ ĐẦU 4

Phần I KỸ THUẬT THÂM CANH CÂY CAM CANH 6

1 Kỹ thuật nhân giống cam Canh 6

1.1 Xây dựng vườn tập đoàn cây mẹ ưu tú cung cấp mắt ghép 6

1.2 Xây dựng vườn cây mẹ từ các lô nhân nhanh 8

1.3 Chọn giống gốc ghép: 8

1.4 Thu hái quả, tách hạt và bảo quản hạt gốc ghép: 9

1.5 Kỹ thuật ươm gieo, nhân giống: 9

2 Kỹ thuật canh tác cây cam Canh 13

2.1 Kỹ thuật chọn giống 13

2.2 Kỹ thuật trồng và chăm sóc 13

2.2.2 Thời vụ, mật độ, cách trồng 14

2.2.3 Chăm sóc sau khi trồng 14

2.3 Các loại sâu, bệnh hại chính và biện pháp phòng trừ 21

2.3.1 Sâu vẽ bùa (Phyllocnistis citrella Stainton) 21

2.3.2 Rầy chổng cánh Diaphorina citri Kuway 22

2.3.3 Nhện 23

2.3.4 Rệp muội màu đen Toxoptera aurantii (Fonsc) 23

2.3.5 Bệnh loét 24

2.3.6 Bệnh sẹo 26

7.2.3 Bệnh chảy gôm 27

2.3.7 Bệnh Greening (Liberobacterium asiaticium) 28

2.3.8 Bệnh Tristera 28

2.4 Thu hoạch và bảo quản 29

2.4.1 Thu hoạch 29

2.4.2 Phân loại và bảo quản 30

Phần II NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG CÁC TIẾN BỘ KỸ THUẬT ĐỂ

THÂM CANH CÂY CAM CANH THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG

HÓA PHÙ HỢP VỚI VÙNG NGHIÊN CỨU 34

2.1 Tổng quan về vùng nghiên cứu 34

2.1.1 Vị trí địa lý Hưng Yên 34

2.1.2 Tài nguyên nước 34

2.1.3 Tài nguyên đất 34

2.1.4 Khí hậu, thủy văn 35

2.2 Nghiên cứu ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật để thâm canh cây cam Canh theo hướng sản xuất hàng hóa phù hợp với vùng nghiên cứu 35

2.2.1 Kỹ thuật nhân giống 35

2.2.2 Kỹ thuật chọn giống 35

2.2.3 Kỹ thuật trồng và chăm sóc 36

2.2.4 Kỹ thuật phòng trừ các loại sâu, bệnh hại chính 40

2.2.5 Thu hoạch và bảo quản 41

2.2.6 Kỹ thuật chăm sóc cây cam sau khi thu hoạch 42

KẾT LUẬN 44

LỜI MỞ ĐẦU

Nội thành thủ đô Hà Nội là nơi tập trung dân cư với mật độ lớn nhất của cảnước, nên nhu cầu tiêu thụ các mặt hàng, sản phẩm nông nghiệp là rất lớn Theo kếtquả cuộc điều tra dân số ngày 1 tháng 4 năm 2009, dân số Hà Nội là 6.448.837người Mật độ dân số Hà Nội hiện nay, cũng như trước khi mở rộng địa giới hànhchính, không đồng đều giữa các quận nội ô và khu vực ngoại thành Trên toàn thànhphố, mật độ dân cư trung bình 1.979 người/km² nhưng tại quận Đống Đa, mật độlên tới 35.341 người/km² Trong khi đó, ở những huyện như ngoại thành như SócSơn, Ba Vì, Mỹ Đức, mật độ không tới 1.000 người/km² Theo báo cáo quy hoạchtổng thể phát triển kinh tế - xã hội thành phố Hà Nội thì quy mô dân số Hà Nội đếnnăm 2015 đạt 7,2 - 7,3 triệu người, năm 2020 khoảng 7,9 - 8 triệu người và năm

2030 khoảng 9,2 triệu người

Hàng năm, trên địa bàn thành phố tính đến năm 2020 bình quân hàng năm mấthơn 1.000 ha đất nông nghiệp dành cho các dự án và phát triển đô thị Tốc độ đô thịhóa, công nghiệp hóa nhanh như hiện nay khiến cho hàng chục ngàn hecta đất sảnxuất nông nghiệp màu mỡ phải nhường chỗ cho các khu công nghiệp, đô thị mới.Trong khi sức ép gia tăng dân số của thủ đô và yêu cầu về chất lượng cuộc sống nóichung và nhu cầu tiêu dùng nói riêng đã làm cho phát triển nông nghiệp truyềnthống gặp nhiều khó khăn Trong bối cảnh đó, thành phố bắt đầu chuyển hướngphát triển các vùng chuyên canh rau màu, cây ăn quả, chăn nuôi tập trung phục vụThủ đô ra các vùng ven đô và nhập từ nơi khác về để thích ứng với nhu cầu tiêudùng như hiện nay và trong những năm tới

Trên thực tế các sản phẩm hàng hóa phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng của Thủ

đô Hà Nội được cung cấp bởi các địa phương khác là chính, bao gồm một số huyệnphía tây của Hà Nội và các tỉnh Vĩnh Phúc, Hòa Bình, Hưng Yên có vị trí thuận lợitrong việc cung cấp các sản phẩm nông nghiệp đặc biệt là các sản phẩm tươi sốngnhư rau, hoa, quả,… Diện tích đất nông nghiệp ở các vùng này còn khá lớn, ngườidân đã có kinh nghiệm trong sản xuất nông nghiệp và có khả năng sản xuất một sốmặt hàng trái vụ cho Thủ đô Mặc dù đã có những quy hoạch nông nghiệp tuy nhiên

hóa cao vẫn chưa được khai thác và phát triển thành vùng sản xuất hàng hóa tậptrung Và để phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa phục vụ nhu cầutiêu dùng của người dân thủ đô thì việc áp dụng các tiến bộ kỹ thuật mới vào sảnxuất là việc quan trọng, nhằm đem tới sản phẩm sạch tới tay người tiêu dùng mặtkhác đem lại hiệu quả kinh tế thiết thực cho người sản xuất, lại góp phần cải tạo môitrường sinh thái, môi trường sản xuất nông nghiệp từ lâu đã bị ô nhiễm do việc lạmdụng phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật Đặc biệt là đối với những loại sảnphẩm nông nghiệp có giá trị kinh tế, giá trị dinh dưỡng cao như cam Canh thì việcđẩy nhanh áp dụng những tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất theo hướng hàng hóa là việchết sức cấp thiết Chính vì những nguyên nhân trên tôi tiến hành thực hiện nghiêncứu chuyên đề: Nghiên cứu ứng dụng tiến bộ kỹ thuật thâm canh cam Canh theohướng sản xuất hàng hóa phù hợp với vùng nghiên cứu.

Phần I KỸ THUẬT THÂM CANH CÂY CAM CANH

1 Kỹ thuật nhân giống cam Canh

Hiện nay nhân giống cam canh chủ yếu là bằng phương pháp ghép, do hệ sốnhân giống cao Song thực tế sản xuất đang có nhiều bàn cãi về vấn đề này vì một

số người cho rằng quả cam thu được từ cây ghép có chất lượng kém hơn so với từcây chiết cành, đây có thể là kết quả của sự lai tạo nào đó giữa cành ghép và gốcghép

Trong sản xuất hiện nay, người ta thường ghép cam Canh lên gốc bưởi Việcchọn mắt, cành cam là việc hết sức quan trọng, nó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năngsinh trưởng của cây cũng như chất lượng quả sau này Do đó, người ta thường chọnnhững cành đã có tuổi phát dục tương đối già (ra quả 5 – 7 năm, sản lượng, phẩmchất đã ổn định), để ghép lên gốc bưởi có tuổi phát dục non (trên dưới một nămtuổi) Như thế đứng về khả năng bảo thủ tính di truyền thì cành ghép mạnh hơn gốcghép, do vậy mà tính di truyền của cành ghép rất ít bị lay động, tức là gốc ghép ít bịảnh hưởng đến phẩm chất của cành ghép

1.1 Xây dựng vườn tập đoàn cây mẹ ưu tú cung cấp mắt ghép

Vườn cây mẹ cung cấp mắt ghép được trồng bằng cây giống được nhân ra từnhững cây đầu dòng chọn lọc, không có sâu bệnh những cây này có thể coi là nhữngcây giống gốc, được duy trì và chăm sóc trong điều kiện an toàn tối ưu để tránh táinhiễm bệnh

Vườn cây mẹ cũng phải được bảo vệ an toàn khỏi sự tấn công của sâu bệnhhại, những vùng xây dựng vườn ươm mà điều kiện cách ly về không gian, không có

sự xuất hiện của các bệnh hại nguy hiểm (bệnh Greening, Tristera) thì có thể trồngngoài trời, còn ngược lại thì phải thực hiện 1 trong 2 cách: hoặc là xây dựng các lônhân nhanh, trồng với mật độ rất cao và được bảo vệ định kì bằng việc xử lí các loạithuốc bảo vệ thực vật hoặc là trồng trong các nhà lưới cách ly

* Vườn cây mẹ trồng ngoài trời

- Chuẩn bị đất và trồng mới:

+ Chọn đất, làm đất, đào hố trồng và bón lót phân phải được tiến hành sớm,đảm bảo yêu cầu nói trên

+ Khoảng cách trồng: Hàng x cây = 4 x 3 m

+ Bón phân: Thời kỳ cây còn nhỏ 1-3 tuổi: Hàng năm cần bón thúc vào thờiđiểm: Tháng 1, tháng 2, tháng 5 và tháng 11.

Lượng bón:

Phân hữu cơ hoai mục 5-20Đạm Urê 0,1-0,2Super lân 0,2-0,5Kali 0,1-0,2Thời kỳ thu hoạch từ năm thứ 4 trở đi:

+ Cắt tỉa: Cắt tỉa nhằm kích thích sự đâm chồi của các cành non mới, nên đượctiến hành thường xuyên và sớm hơn so với vườn đại trà

+ Tưới nước: Luôn bảo đảm đủ ẩm cho vườn cây, nếu trời không mưa cứ 3ngày tưới 1 lần

+ Phòng trừ sâu bệnh hại: Được thực hiện thường xuyên hơn so với vườn sảnxuất, để tránh sự lây lan của các loài sâu, bệnh từ bên ngoài vào

- Sản xuất và thu hoạch mắt ghép:

+ Cành ghép sử dụng tốt nhất ở độ tuổi 4 - 6 tháng tuổi Những cành non hơncũng có thể khai thác được nhưng để cho ghép đoạn cành hoặc ghép nối ngọn

+ Cành ghép phải được cắt rời bằng kéo đã được khử trùng trước và sau khicắt xong 1 cây bằng nước Javel thương mại có 120 Chlor nguyên chất, sau đó cắt

bỏ lá, cắt sát điểm kết nối của cuống lá, rồi bó lại thành từng bó khoảng 25 - 30cành/ bó, bọc kín trong vải ẩm, dán nhãn và ghi số hiệu của giống, sau đó ngâmtrong dung dịch Benomyl 5% hoặc Captan 5% để khử trùng bề mặt

+ Sau khi lau và để khô dần trong chỗ râm mát, mắt ghép có thể đem sử dụng.Nếu chưa sử dụng hoặc phải vận chuyển đi xa trong vòng 24 giờ phải bịt kín 2 đầu mắtghép bằng parafine và giữ trong các túi PE hàn kín Nếu để lâu hơn cần bảo quản cànhghép ở điều kiện nhiệt độ 10C0 , ẩm độ không khí 75 - 90%.

1.2 Xây dựng vườn cây mẹ từ các lô nhân nhanh

Mục đích của việc xây dựng vườn cây mẹ từ các lô nhân nhanh là để phòngkhi vườn tập đoàn cây mẹ cho mắt ghép không thể cung cấp đủ mắt ghép theo yêucầu của sản xuất, hoặc trong trường hợp vườn cây mẹ bị nhiễm các bệnh nguy hiểmnhư: Tristeza, Greening, thì cần tiến hành nhân vật liệu trồng vườn tập đoàn cây

mẹ cung cấp mắt ghép với mật độ dày 8000 cây/ha, tức là với khoảng cách 1,8 m x0,7 m và chỉ duy trì trong thời gian ngắn

Các lô nhân nhanh được chăm sóc trong những điều kiện thuận lợi nhất cho sựsinh trưởng của cây (nhiệt độ, ánh sáng, nước, dinh dưỡng khoáng) cũng như cácđiều kiện về phòng chống dịch bệnh bằng sử dụng thuốc hoá học, hoặc trồng trongcác nhà lưới cách ly 2 cửa

Thu hoạch cành mắt ghép có thể bắt đầu sau khi ghép được 6 tháng, sau đómỗi năm thu hoạch 3 đợt (4 tháng 1 lần)

Kết quả trong 3 năm như sau:

Số cành Cây có 3 cành Cây có 3 cành đôi Cây có 3 cành 3

1.4 Thu hái quả, tách hạt và bảo quản hạt gốc ghép:

Thu hoạch quả khi quả đã đạt độ chín sinh lí (khi quả chuyển từ màu xanhsang mầu vàng, số quả chuyển mầu từ 80% trở lên ) Tách hạt khỏi quả và rửa sạchhạt khỏi lớp dịch nhầy, để ráo nước, ngâm trong dung dịch Aliette 80WP 0,2%khoảng 5 phút để khử các mầm bệnh Các hạt thường được trộn đều rồi rải thànhlớp mỏng ở nơi khô mát thông gió, tránh ánh sáng trực xạ Khi hạt khô ráo tiến hànhloại bỏ những hạt lép, kếm chất lượng rồi đóng vào các túi PE nhỏ có ghi rõ têngiống, nguồn gốc, ngày thu hái và đóng gói Các gói hạt được bảo quản ở nhiệt độ 3

Đất gieo hạt được bón phân như sau (tính cho 1 ha): 80 tấn phân chuồng hoai mục, 800kg Supe lân, 1 tấn Đôlômít., 500kg Kali Tất cả các loại phân trên được trộn với nhau rồi rải đều trên mặt vườn sau đó cày, bừa kỹ để phân trộn đều với đất.Lên luống rộng 1m, cao 30cm Đất trên bề mặt luống (sâu 5 - 10cm) đập nhỏnhư đất gieo hạt rau, khử trùng bằng thuốc trừ nấm hoặc làm ải đất bằng cách xớiđảo đất nhiều lần trong những ngày trời nắng để diệt trừ nấm bệnh

- Gieo hạt và chăm sóc sau gieo hạt

Hạt được gieo thành hàng ngang trên luống, hàng cách hàng 12cm, hạt cáchhạt 1 - 2 cm, sâu 2 - 3 cm Dùng rơm hoặc cỏ khô sạch phủ một lớp mỏng 5cm trênmặt luống, sau đó tưới nước đẫm Nên làm giàn che bằng lưới đen, căng cách mặtluống khoảng 70cm đến 1m

Thường xuyên tưới nước giữ ẩm Thông thường trời không mưa tưới một lầnvào buổi chiều, lượng nước tưới khoảng 10 lít/m2 cho đến khi hạt nẩy mầm (15 đến

20 ngày sau khi gieo) Khi hạt mọc mầm dỡ bớt rơm, cỏ phủ trên mặt luống để câymọc thẳng không bị cong queo

* Ươm trong bầu để ngoài trời

- Ưu điểm: Là tiết kiệm được diện tích đất khi xuất cây, đất vườn ươm không bị mất

đi và không cần phải chọn đất tốt như vườn ươm trồng trực tiếp lên luống

- Nhược điểm: Cây sinh trưởng chậm hơn, đầu tư ban đầu nhiều hơn vì phải mua cả

đất đóng bầu và vật tư làm giàn che Tuy nhiên cũng có thể không cần làm giàn chenếu như lấp kín 2/3 chiều cao bầu để giảm sự mất nước

* Bầu trồng cây và hỗn hợp trồng:

Sử dụng túi bầu PE, có đường kính và chiều cao tương ứng là 12 x 25cm, đáy

có đục lỗ thoát nước Hỗn hợp trồng cây cần phải đảm bảo được các yêu cầu sau:

- Xốp thoáng khí nhưng lại phải giữ nước và thoát nước tốt

- Bổ sung được dinh dưỡng cho quá trình sinh trưởng, phát triển của cây

- Phải sạch mầm mống của sâu bệnh

- Đảm bảo môi trường trung tính pH = 6,5 - 7,0

Tuỳ điều kiện ở từng nơi mà có thể sử dụng vật tư khác nhau để phối trộn hỗnhợp trồng thích hợp Sau đây là một số công thức làm hỗn hợp mà trong sản xuấtthường dùng: 2/4 đất bãi ven sông + 1/4 trấu + 1/4 phân chuồng hoai mục, hoặc 2/3đất mầu tốt + 1/3 phân chuồng hoai mục

Cứ 1m3 hỗn hợp của các công thức trên trộn thêm với 1kg Supe lân (hoặc 5 kg phânlân vi sinh) và 0,5 kg Sunfát Kali, 1kg vôi bột

* Ra ngôi, chăm sóc và ghép.

- Xếp bầu cây vào luống: Các bầu được xếp vào luống ngoài vườn ươm Mỗi luống

4 hàng, khoảng cách giữa các luống là 45 - 50cm để thuận tiện cho khi ghép Trongtrường hợp hệ thống tưới không tốt vẫn phải tưới thủ công thì nên chôn 2/3 bầudưới đất để giữ ẩm thường xuyên

- Trồng cây vào bầu: Bứng cây con ở vườn ươm gieo hạt, không làm dập, đứt rễ.

Xử lí toàn bộ cây bằng dung dịch Aliette 0,2% trước khi trồng vào bầu

* Chăm sóc cây sau khi ra ngôi:

- Tưới nước: Lần đâu sau khi ra ngôi tưới thật đẫm, các lần sau tưới để giữ cho bầuthường xuyên ẩm, không để bầu khô cứng hoặc ngập úng

- Bón phân: Đạm và Kali 15 ngày bón 1lần Mỗi lần bón 3g Ure và 2g Kali, xămtrộn phân với đất trong bầu sau đó tưới nước bằng ô roa cho tan hết phân

- Phòng trừ sâu bệnh: Chú ý trong giai đoạn này cần phun thuốc phòng

- Tỉa cành, bấm lộc: Quá trình cây lớn các cành mọc ra ở phần thân trong khoảng 25

- 30cm từ mặt đất đều cắt bỏ để thân phát triển thẳng, tròn tạo đều kiện cho ghépsau này được thuận tiện

Trước khi ghép vệ sinh gốc ghép một lần nữa, cắt bỏ các chồi bên, gai và các

lá cây ở độ cao 35cm tính từ gốc, phần trên của cây vẫn để nguyên

- Ghép nhân giống:

Trong sản xuất hiện nay đang sử dụng một số phương pháp ghép chủ yếu làghép nối ngọn, ghép mắt có gỗ và ghép cành bên Nếu ghép sớm trong tháng 7, 8 vànửa đầu tháng 9 nên ghép kiểu ghép mắt có gỗ để tiết kiệm mắt ghép, còn muộnhơn, hoặc cành ghép non chưa hoá gỗ thì nên ghép theo kiểu ghép nêm đoạn cành

Độ cao điểm ghép tối thiểu là 20cm tính từ mặt đất để tránh nầm bệnh từ đất

có thể nhiễm vào vết ghép Dùng dây nilon loại mỏng 0,004mm làm dây ghép đểmầm ghép có thể tự bật qua dây ghép

+ Chăm sóc sau khi ghép: Sau khi ghép 20 - 25 ngày thì cắt bỏ ngọn cây gốc ghép,

cắt cách vết ghép 2cm, sau dùng thuốc boocđô chấm lên vết cắt để tránh nấm bệnh

xâm nhập và thường xuyên cắt bỏ các mầm mọc ra ở phía dưới mắt ghép để tạo

thuận lợi cho mắt ghép phát triển

Thời kỳ sau ghép đến xuất vườn các khâu chăm sóc đều tương tự như thời

kỳ trước khi ghép Chú ý trong 8 - 12 ngày sau khi ghép tránh tưới nước lên lá đểkhông làm ướt vết ghép, giảm tỉ lệ sống của mắt ghép Khi cành ghép cao 35 - 40

cm thì bấm ngọn để các chồi ngang phát triển tạo khung tán cây

* Ươm trong bầu đặt trong nhà lưới chống côn trùng.

Loại hình vườn ươm này có ưu điểm nổi bật là cây được bảo vệ an toàn khỏi

sự tấn công của sâu hại và các đối tượng môi giới truyền bệnh hại nhưng rất tốnkém về đầu tư cơ bản

Đối với các cơ sở chuyên sản xuất giống, hoặc cơ quan có trách nhiệm lưu giữ

và nhân các giống gốc, giống đầu dòng có thể đầu tư các nhà lưới hiện đại, còn các

cơ sở nhỏ và tư nhân sản xuất giống mang tính chất thời chỉ nên đầu tư xây dựngđơn giản

Đối với một nhà lưới dạng hình ống kích thước rộng 8,5 - 9m, dài 30cm, cao 3

- 3,5m có thể xếp được 7500 bầu Chú ý là các nhà lưới đơn giản thường không có

giá đặt bầu cây, mà đặt trực tiếp trên nền do vậy cần phải trải nền bằng tấm nilon đểbầu cây cách ly được với nguồn bệnh từ đất, tốt nhất là láng vữa xi măng.

Tất cả các thao tác ghép, chăm sóc cây đều thực hiện tương tự như vườn ươm

đã mô tả ở phần trên

* Giới thiệu kỹ thuật vi ghép

Kỹ thuật vi ghép đỉnh sinh trưởng (Microshoot tip grafting) được Murashige

áp dụng lần đầu tiên vào năm 1972, sau đó được cải tiến hoàn thiện hơn bởi Hong

ji Su 1984 Kỹ thuật vi ghép bao gồm các giai đoạn: Chuẩn bị gốc ghép, chuẩn bịđỉnh sinh trưởng, vi ghép nuôi cấy trong ống nghiệm và sau đó đem trồng ra chậu

+ Tiêu chuẩn cây gốc ghép: chiều cao 10 - 12 cm, đường kính thân 1,5 - 2 mm

- Chuẩn bị đỉnh sinh trưởng: Đỉnh sinh trưởng được lấy từ chồi non của những câygiống gốc đã được tuyển chọn từ vườn sản xuất hay trong nhà lưới cách ly Sau khithu chồi non, tỉa những lá to xung quanh, chỉ giữ lại phần ngọn của chồi dài khoảng

+ Sau 1 tuần dùng kính lúp để kiểm tra chồi ghép có sống không Nếu chồighép sống, chỉ 1 tháng sau đã có thêm 2 lá mới, đạt tiêu chuẩn ghép lần 2.

- Kỹ thuật ghép lần 2: Sau khi ghép lần 2, cây được bao chùm túi nilon khoảng 3tuần Nếu cây ghép sống, chuyển cây ra chậu to và bảo quản trong nhà lưới chốngcôn trùng Những cây sau vi ghép được chăm sóc đầy đủ và được giám định bệnhbằng kỹ thuật PCR, ELIZA

2 Kỹ thuật canh tác cây cam Canh

2.1 Kỹ thuật chọn giống

- Cần biết rõ nguồn gốc giống, nên chọn cây giống là cây có gốc là gốc bưởi,cây có sức sống khỏe hơn, chống chịu tốt hơn, nhược điểm tuổi thọ không caonhưng trong thâm canh cam đường chỉ cần khai thác quả tập trung khoảng 7 năm,sau đó tiến hành cải tạo trồng mới, hiệu quả kinh tế sẽ cao hơn so với tận thu khisản lượng quả trên cây đã giảm đáng kể Để chủ động nguồn giống tốt, chúng ta nênghép cây trồng cho vườn nhà

- Cây giống sạch bệnh, các cây giống trước khi xuất vườn cần có chứng chỉsạch bệnh

- Cây sinh trưởng khoẻ, thân thẳng, không có lá dị dạng

- Đào hố: Hố thường phải đào trước khi trồng 15 - 30 ngày Đào hố theo kíchthước rộng 60 cm, sâu 60 cm

- Bón lót:

Phân chuồng hoai mục 20-30Super lân 0,5-0,7Vôi bột 0,3-0,5

Tuỳ theo từng vùng đất xấu tốt mà bố trí mật độ khác nhau: Nếu vùng đất kém

ta nên trồng với khoảng cách trung bình (5 x 6 m), mật độ 333 cây/ha Có điều kiệnthâm canh cao thì nên trồng dày khoảng cách (3 x 3,5 m), mật độ 800 – 1.000cây/ha

* Cách trồng

Hố thường phải đào trước khi trồng 15-30 ngày Trộn đều toàn bộ lượng phânchuồng, super lân và vôi theo liều lượng ở trên với lớp đất trên mặt, sau đó choxuống đáy hố, tiếp theo lấp đất thành ụ cao so với mặt hố 15-20 cm Vét một hố nhỏđặt bầu rồi lấp đất vừa kín bầu và nén chặt Sau đó cắm cọc chéo chữ X vào cây vàbuộc để tránh làm lay gốc dẫn đến chết cây

2.2.3 Chăm sóc sau khi trồng

- Thời kỳ cây còn nhỏ 1-3 tuổi, thời kì kiến thiết cơ bản: Hàng năm cần bón thúc

4 lần vào các thời điểm như sau: Tháng 1, tháng 2, tháng 5 và tháng 11 Khi bón cầnkết hợp xới xáo, làm cỏ

L ượng bón: ng bón:

Phân hữu cơ hoai mục 5-20Đạm Urê 0,1-0,2Super lân 0,2-0,5Kali 0,1-0,2

- Thời kỳ thu hoạch từ năm thứ 4 trở đi: Hàng năm cần bón thúc vào thời điểm:+ Bón cơ bản (tháng 8 – tháng 11): Phân hữu cơ + Super lân + Vôi

+ Bón đón hoa, cành xuân từ 15/1 – 15/3: Đạm Urê + Kali

+ Bón thúc tăng trọng quả vào tháng 5: Đạm Urê + Kali

+ Bón thúc cành thu và tăng trọng quả tháng 7 – tháng 8: Đạm Urê + Kali Ngo i ra bón cho cây sau khi thu ho ch l m cây chóng ph c h i, l ạch làm cây chóng phục hồi, lượng ục hồi, lượng ồi, lượng ượng bón: ng bón thúc nh sau: ư

- Phân hữu cơ hoai mục:

để tăng hoặc giảm lượng phân bón

Cách bón: Đào rãnh hoặc hốc rộng 20 cm, sâu 15-20 cm xung quanh tán cây,rắc phân lấp đất, tưới đẫm nước sau khi bón

* Bón phân vi lượng, siêu vi lượng

Trong thời kỳ cây cho thu hoạch cần chú ý bổ xung các nguyên tố vi lượngcho cây để cung cấp và bồi hoàn cho cây các nguyên tố cần thiết do đó người dâncần có kiến thức để nhận biết sự thiếu hụt của các nguyên tố trên cây

- Hiện nay người ta thường nhận biết cây trồng thiếu vi lượng bằng các cách sau:

+ Nhìn ngoại hình: Cây phát triển chậm đẻ nhánh và phân cành ít, lá nhỏ hoặcbiến dạng (lá không phẳng, nổi gân hoặc xoắn, cuộn tròn lại), hoa rụng nhiều quảkhông đậu, hình dạng không bình thường, cuống to, trong quả có sạn và búp thối + Phân tích cây và đất

+ Bón thử Dựa trên chẩn đoán ngoại hình, phân tích cây và đất, sơ bộ nhậnđịnh thiếu nguyên tố nào Dùng phương pháp phun lên lá dung dịch có các nguyên

tố đó rồi quan sát các hiện tượng sau 7 đến 10 ngày

- Khi bón vi lượng cho cây đúng theo chỉ dẫn có cơ sở khoa học thì năng suất vàchất lượng nông sản đều tăng lên Những thí nghiệm ở phòng thí nghiệm về bổ sungcác vi lượng trên môi trường không có vi lượng đã làm cho năng suất cây trồng tăng

so với đối chứng từ 10 đến 50% thậm chí còn cao hơn Xong trong thực tế sản xuấtthì không phải như thế Đất canh tác đã có sẵn vi lượng ở một mức độ chưa đầy đủ,

do vậy cây vẫn phát triển bình thường ở mức độ thấp Khi bón thêm vi lượng chocây thì năng suất tăng từ 3 đến 15% là chắc chắn Trên đất nào thực sự thiếu vilượng nhiều thì năng suất tăng càng cao

- Sự thiếu hụt một cách rõ rệt các nguyên tố vi lượng trong đất dẫn đến các bệnhchức năng của cây và làm giảm thu hoạch một cách đáng kể Các bênh úa vàng giữacác gân lá và thành vệt thường do thiếu mangan gây ra Bệnh đốm xám của cây hòahảo, vàng thân của củ cải, vv cũng do thiếu mangan Bệnh khô ngọn lá và héochồi ngọn của các cây ăn quả thường là kết quả của sự thiếu đồng Bệnh trắng ngọncủa ngô, lá chét bé của các cây ăn quả là biểu hiện của sự thiếu kẽm Việc bón cácnguyên tố vi lượng tương ứng có thể khắc phục hoàn toàn được các bệnh đã nêu.Trong thực tiễn nông nghiệp thường gặp tình trạng biểu hiện sự thiếu các nguyên tố

vi lượng không rõ rệt Trong các trường hợp này không quan sát thấy các triệuchứng bên ngoài của bệnh nhưng sự sinh trưởng của cây bị sút kém và dẫn đến sựgiảm đáng kể năng suất Việc bón phân vi lượng trong các trường hợp như vậy làrất cần thiết nhằm làm tăng cả năng suất lẫn phẩm chất cây trồng

- Tuy nhiên khi sử dụng phân vi lượng để bón cho cây cần lưu ý bón đúng liềulượng tránh hiện tượng ngộ độc Hiện tượng ngộ độc có thể xảy ra do việc sử dụngquá dư thừa các nguyên tố vi lượng như Cu, Zn, B, Mn Hiện tượng thường xảy ratrên đất axít vì khả năng hòa tan của các chất trên ở đất acid là rất lớn Biểu hiện củatriệu chứng này là xuất hiện những đốm chấm nhỏ về phía rìa lá, trong nhiều trườnghợp toàn bộ rìa lá héo quăn lại như triệu chứng thiếu K

* Sử dụng các chế phẩm sinh học

Chế phẩm sinh học giúp cây sinh trưởng phát triển tốt, kích thích bộ rễ pháttriển đều, rộng, lá dày, tán lá phát triển đều về các hướng, chế phẩm sinh học tạođiều kiện cho việc cắt tỉa tạo tán, tăng chỉ số diện tích lá tối ưu, tăng cường khảnăng quang hợp, tăng sức đề kháng cho cây giúp giảm được sâu bệnh, ngoài ra khi

sử dụng chế phẩm sinh học còn giảm 30-50% lượng phân bón hóa học, nâng caonăng suất lên từ 20% - 30% trở lên

2.2.3.3 Đốn tỉa cây, tạo tán

Cam là một loại cây lưu niên, một khi vẫn còn sức sống, cây vẫn có thể ra hoa,đậu quả và có khi kéo dài đến 20 năm Tuy nhiên, nếu không duy trì tán cây ở mộtkích thước hợp lý, vườn cây đã thành thục sẽ có chiều cao và hình dạng tán lákhông đồng đều, và sự giao tán làm cho vườn trở nên dày đặc Trong những vườnnày, sâu bệnh có thể phát tán nhanh hơn, chất lượng quả thấp, cây có khuynh hướngkhông mang quả trong nhiều năm liền hoặc có hiện tượng cách niên Bằng một sốchế độ cắt tỉa cành, tạo tán hợp lý có thể duy trì được sức sống cũng như năng suấtcủa vườn

* Mục tiêu của việc đốn tỉa, tạo tán

- Làm tăng diện tích lá hữu hiệu và thúc đẩy sự quang hợp bằng cách tăng sựhấp thụ ánh sáng và không khí của lá Nếu những cành trên cây được điều chỉnh vàphân bổ hướng mọc hợp lý sẽ nhận được nhiều ánh sáng và khoảng không gian để

phát triển, điều này giúp cho việc sử dụng nước và chuyển hóa dinh dưỡng trongcây được hiệu quả hơn.

- Tạo ra kích thước và hình dạng phù hợp cho cây Khi đó, nhà vườn dễ dàngkiểm soát và chăm sóc vườn tốt hơn Việc cắt tỉa cành còn làm tăng sức chịu đựngcủa cây đối với những điều kiện bất lợi khác, cũng như duy trì sự cân bằng giữacành có và không mang quả

- Loại bỏ những cành bị sâu, bệnh giúp cây nhận được nhiều ánh sáng vàkhông khí Thường xuyên cắt tỉa cành giúp nhà vườn kiểm soát được sâu bệnh hạitrong vườn cây

* Tạo bộ khung tán hợp lý cho cây:

Thông thường cây có thể phát triển rất cao, nên cần phải tạo tán để có đượchình dáng thích hợp, tức là trung tâm cây phải thông thoáng hay kiểu tán mở Nếután mở cho cây thì nhà vườn sẽ thuận lợi hơn trong việc quản lý vườn, phun thuốc

và thu hoạch quả Những cây non mới trồng có tán lá phát triển mạnh, tán rộng và

có khuynh hướng sớm mang quả, nhưng ngược lại dễ dàng áp dụng những biệnpháp cắt tỉa cành để tạo tán cho những cây này

* Một số biện pháp cắt tỉa chính:

Chủ vườn phải chọn đúng thời điểm để tiến hành cắt tỉa cành, bởi cây làthường xanh và không kỳ nghỉ đông (giai đoạn ngủ nghỉ) Tuy nhiên, quá trình traođổi chất của cây có khuynh hướng giảm dần kể từ sau khi thu hoạch quả

Ở những nước có tiết trời lạnh vào mùa đông, thì hoạt động trao đổi chất củacây giảm dần trước khi cây ra lộc xuân Bởi vào giai đoạn này, nhiệt độ xuống thấp

và nguồn nước cung cấp cho cây rất hạn chế Trong khi đó, ở những nước có khíhậu gió mùa thì hoạt động trao đổi chất sẽ giảm vào mùa khô

Việc cắt tỉa cành sẽ được thực hiện vào thời kỳ mà cây có hoạt động trao đổichất là thấp nhất Cắt tỉa nhẹ hay ít cũng có thể được tiến hành vào các mùa kháctrong năm để loại bỏ những cành có khuynh hướng làm cho cây phát triển một cáchdày đặc

* Phương pháp tỉa cành

Có hai phương pháp tỉa cành cơ bản là cắt ngắn và tỉa thưa Cắt ngắn cành sẽthúc đẩy sự phát triển của những chồi phía dưới, qua đó cũng sẽ thúc đẩy sự phâncành của cây Tỉa thưa tức là loại bỏ hoàn toàn cành hay chồi để giảm bớt tổng sốcác chồi bên

để khoanh toàn bộ số cành cấp 1, khoanh bỏ hết lớp vỏ đến phần gỗ với chiều rộngvết khoanh 0,1 - 0,2 cm, xử lí thuốc phòng trừ nấm cho vết khoanh có thể dùngAliette 80 WP với nồng độ 0,2%

* Biện pháp tăng khả năng đậu quả:

- Trước khi nở hoa dùng một trong các loại phân bón lá: Atonic, Master Grow, kíchphát tố thiên nông (Theo chỉ dẫn ghi trên bao bì) phun lên chùm hoa 2 lần, lần 1 khichùm hoa mới nhú; lần 2 trước khi hoa nở 1 tuần Ở những vùng cam đạt năng suấtcao, người dân thường dùng các chế phẩm sinh học để điều tiết khả năng ra hoa đậuquả của cam như: chế phẩm sinh học Thanh Hà AH, Vườn sinh thái,… trước và saukhi cây ra hoa

- Sau khi đậu quả, lúc quả non có đường kính 1 – 2 cm cũng dùng một trong cácphân bón lá trên phun 2 – 3 lần với nồng độ chỉ dẫn, các lần phun cách nhau 10 – 15ngày

* Biện pháp trồng sử dụng nguồn hạt phấn thích hợp để tăng khả năng thụ phấn nhằm nâng cao tỷ lệ đậu quả, năng xuất quả.

- Khả năng tạo quả không hạt hoặc tăng tỷ lệ đậu quả, giảm số lượng hạt/quả bằngcác nguồn hạt phấn khác nhau được phát hiện ở nhiều loài cây trồng như ở câythuốc lá, một số giống rau, đậu, hoa và cây cảnh,… Ngày nay các nhà khoa học đềukhẳng định có tới 50% số loài trong ngành thực vật hạt kín mang khả năng trên Vớicác loài cây ăn quả (trừ những giống cho quả không hạt do bất dục cái), nguồn hạtphấn khác nhau ảnh hưởng rất lớn đến tỷ lệ đậu quả, số lượng hạt và năng suất chấtlượng quả Ở cam quít, nhiều giống khi tự thụ cho quả không hạt và quả phát triển

có độ lớn bình thường, trong khi đó một số giống khác khi tự thụ hoa rụng 100%nghĩa là những giống này muốn kết quả cần phải có quá trình giao phấn Mối liênquan giữa quá trình tự thụ và thụ phấn chéo đến quá trình hình thành và tỷ lệ đậuquả là các quá trình có cơ chế khác nhau và rất phức tạp Trong thâm canh cây ănquả nói chung, cam quít nói riêng, việc xác định được nguồn hạt phấn thích hợp sửdụng làm cây trồng xen cung cấp nguồn hạt phấn nhằm nâng cao năng suất, chấtlượng quả là rất cần thiết

- Phương pháp thu nhận hạt phấn

Hạt phấn cây bố được thu hái từ hoa sắp nở Trước khi hoa nở 1-2 ngày, thuhái hoa, tiến hành mở cánh hoa nhân tạo, sau đó đặt hoa trong đĩa petri che đậy đảmbảo thông thoáng khí Đặt đĩa hoa trong điều kiện phòng thí nghiệm hoặc nơithoáng mát có thể tránh được bị nhiễm hạt phấn lạ Đợi khi bao phấn nở có thể tiếnhành thụ phấn trực tiếp hoặc bảo quản trong nhiệt độ lạnh để có thể thụ phấn muộnhơn

- Phương pháp khử đực và thụ phấn

Tiến hành thụ phấn với hoa trên cây cần thụ phấn, chọn những hoa sắp nở, tốtnhất là trước khi nở từ 1-2 ngày tiến hành loại bỏ cánh hoa, khử đực bằng cách loại

bỏ bao phấn sau đó có thể thụ phấn nhân tạo bằng cách quét bao phấn đã nở của cây

bố lên đầu nhụy của hoa cần được thụ, sau đó nhanh chóng cách ly hoa đã được thụphấn bằng cách bọc hoa trong giấy lai tạo chuyên dụng Sau 12 – 15 ngày tiến hànhtháo bỏ túi cách ly và đánh dấu bao được lai tạo để theo dõi Với hoa sau khi khửđực mà chưa có điều kiện thụ phấn ngay, thì ngay sau khi khử đực xong tiến hành

cách ly bao bằng túi chuyên dụng nói trên, bằng cách này có thể giữ cho hoa có thểthụ phấn tốt trong 2-3 ngày sau đó

2.3 Các loại sâu, bệnh hại chính và biện pháp phòng trừ

Để phòng trừ sâu bệnh đạt được hiệu quả cao, chất lượng tốt và không ảnhhưởng tới môi trường xung quanh thì cần phải thường xuyên thăm vườn để pháthiện sâu bệnh kịp thời, chú ý sử dụng các biện pháp phòng trừ dịch hại tổng hợp vànên sử dụng các loại thuốc BVTV sinh học, thuốc hóa học ít độc, không dùng thuốccấm, chú ý sử dụng thuốc theo nguyên tắc 4 đúng

2.3.1 Sâu vẽ bùa (Phyllocnistis citrella Stainton)

* Đặc điểm

Con trưởng thành: là một loại bướm rất nhỏ đẻ trứng rải rác trên các chồi

non vào ban đêm, có kích thước nhỏ bé, cơ thể mảnh khảnh, thân dài 2mm, dangcánh trước rộng 4-5 mm Toàn thân màu xám, phần ngọn cánh có màu trắng bạcphớt màu vàng Từ gốc cánh có 2 vân dọc màu đen kéo dài đến giũa cánh Khoảng1/3 phía ngọn cánh có một vân xiên hơi giống chữ Y Đỉnh mút cánh có điểm lớnmàu đen Phía ngọn cánh có lông viền mép cánh dài, màu tro Cánh sau hẹp, dàigiống hình kim, màu xám đen, lông viền mép cánh rất dài màu xám nhạt

Trưởng thành hoạt động ban đêm, ban ngày đậu trong tán lá, giao phối lúcchập tối Trưởng thành cái chỉ đẻ trứng trên lá non Trứng được đẻ rải rác ở mặtdưới lá, sát gân chính của lá Sâu non nở từ trứng đục vào biểu bì mặt dưới lá tạothành đường hầm ngoằn ngoèo Sâu non đẫy sức đục ra mép lá, nhả tơ gấp mép lá

và dệt kén, hóa nhộng ở trong đó Khi hóa trưởng thành, vỏ nhộng thường nhô mộtphần ra ngoài tổ kén

Sâu non gây hại chủ yếu lá non Chúng đục dưới biểu bì lá thành đường hầmngoằn ngoèo rộng dần theo tuổi Sâu non ăn tế bào nhu mô mang diệp lục, bài tiết raphía sau đường đục Phân sâu thải ra tạo thành đường liên tục như một sợi chỉ chạydọc chính giữa đường đục Đường đục bị rách sẽ làm sâu non bị chết sau một thờigian ngắn Lá bị hại thường biến dạng, co rúm lại Khi phát sinh mạnh, sâu non cóthể đục cả ở bề mặt phần non của lộc Cây con trong vườn ươm và vườn kiến thiết

cơ bản bị hại nặng Vết đục của sâu vẽ bùa tạo diều kiện cho bệnh loét phát triển

* Biện pháp phòng trừ

Theo dõi chặt chẽ vào các đợt lộc rộ Tiến hành phun thuốc sớm khi độ dàicành lộc đạt 1-2 cm hoặc phát hiện thấy chớm bị hại; Bón phân cân đối, tưới nướchợp lý, chăm sóc cho cây ra lộc tập trung; Tỉa cành tạo tán thông thoáng để tránh

ảm độ cao; Bảo vệ thiên địch tự nhiên Có điều kiện thì nuôi kiến vàng Oecophylla

smaragdina;

Phun thuốc trừ sâu khi 25% số cây trong vườn có 50% số lộc bị hại Dùngcác loại thuốc Sherpa 20 EC, Sumicidin 20 EC, Lânnte 40 SP Nếu bị hại nặng nênhỗn hợp hai loại thuốc Padan 95 sp + Decis 5 EC hoặc Confidor 100SL

Phun dầu khoáng bảo vệ thực vật khi 25% số cây trong vườn ra lộc và 10%

số lộc có triệu trứng bị hại

2.3.2 Rầy chổng cánh Diaphorina citri Kuway

* Đặc điểm gây hại

Rầy trưởng thành khi đậu thường chúc đầu và cánh chổng cao hơn phần đầu,

thường đậu ở những chồi non để chích hút nhựa cây, ít bay và thường bay gần Ấutrùng ít di chuyển hoặc di chuyển chậm chạp, sống tập trung ở cành lộc và lá non,chích hút nhựa cây làm cho lá non quăn và bị biến dạng, nếu bị nặng sẽ ngừng sinhtrưởng hoặc bị rụng

Khi ở mật độ dày, con trưởng thành và ấu trùng chích hút làm cho lộc bị khô,rụng lá, khiến cho cành bị khô, làm ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng và pháttriển của cây, đặc biệt trong giai đoạn cây ra hoa và phát triển quả trong quá trìnhgây hại rầy còn bài tiết ra chất dịch, trong đó có chứa hàm lượng đường đáng kể,nên tạo điều kiện thuận lợi cho nấm bồ hóng phát triển, sẽ phủ kín bề mặt của lá, dovậy sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình quang hợp của cây

Ngoài ra, trong quá trình hút dịch cây rầy chổng cánh còn mang thêm mộtnguồn bệnh rất nguy hiểm từ các cây đã bị bệnh, chính là vi khuẩn Liberobacterasiaticum gây bệnh Greening (hay còn gọi là bệnh Hoàng Long) và như vậy rầy đãtrở thành môi giới truyền bệnh

* Biện pháp phòng trừ

- Thường xuyên điều tra theo dõi mật độ Rầy vào các đợt phát lộc rộ của vườn cam.Phun các loại thuốc trừ rầy như Bassa 50 EC, Regent 800 WG, Trebon 20 ND hoặc