Phần 1: Kiến thức cơ bản1.Khái niệm con ngườiCon người là một thực thể tự nhiên:Con người là một thực thể xã hội. 2.Bản chất của con người Bản chất con người là tổng hoà những quan hệ xã hội.Phần 2: Kiến thức vận dụng1.Về lý luận: Một là, sự hình thành phát triển nhân cách chịu sự quy định của điều kiện kinh tế xã hội. Con người luôn mong muốn đạt được lợi ích, mục đích của bản thân mình. Suy cho cùng, sự phát triển xã hội là kết quả của những hoạt động có ý thức của con người “đang theo đuổi những mục đích nhất định”.2 Cho nên trong quá trình tồn tại và phát triển, mối quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội phải được kết hợp hài hòa. Điều đó được thể hiện rõ trong quá trình xây dựng đất nước ta. Hai là, nhân cách con người là tổng hòa của các yếu tố để tạo nên giá trị mới. Một trong những nhân tố đóng vai trò chủ đạo trong quá trình hình thành nhân cách con người là giáo dục. Nhân cách chính là cả một quá trình dài nhờ tập luyện, trau dồi, tích lũy kiến thức mà có được. Ba là, sự hình thành và phát triển nhân cách chịu sử ảnh hưởng bởi những yếu tố văn hóa của xã hội. Con người là sản phẩm của văn hóa nào thì nó sẽ tạo ra con người của xã hội, thời đại đấy. Văn hóa được định hình bởi những yếu tố kinh tế, văn hóa, chính trị, xã hội… tạo nên những văn hóa khác nhau trong xã hội. Trong những yếu tố cấu thành nên văn hóa tinh thần xã hội thì thế giới quan, những chuẩn mực pháp lý, thẩm mỹ, đạo đức... có vị trí quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách. 2.Về thực tiễnThứ nhất, phải có chiến lược đẩy mạnh và phát triển nguồn nhân lực một cách toàn diện đồng bộ về mặt giáo dục, đạo đức, sức khỏe, chất lượng sống… đặc biệt nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo ở các bậc học. Trí tuệ là một trong những chỉ số quan trọng nhất của con người, nhất là trong thời đại cách mạng và khoa học công nghệ hiện nay. Bên cạnh đó, cần phải chú trọng công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho con người, trước hết là các thế hệ trẻ những chủ nhân tương lai của đất nước.Thứ hai, phải có chính sách thu hút nguồn nhân lực. Thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ cho đất nước là rất quan trọng. Nếu không thu hút được nguồn nhân lực chất lượng cao, đất nước sẽ kém phát triển. Chính phủ nên có những chính sách về tiền lương, chính sách trọng dụng nhân tài ở mỗi có quan, đơn vị và địa phương, hoặc tạo điều kiện thuận lợi về môi trường cho nguồn nhân lực chất lượng cao để phát huy thế mạnh, sở trường. Thứ ba, phải có chính sách quản lí nhà nước về mặt nhân lực để không dẫn tới hệ quả chảy máu chất xám. Những quốc gia bị chảy máu chất xám thường đối mặt với rất nhiều rủi ro, đặc biệt là những quốc gia đang phát triển. Để khắc phục hiện tượng chảy máu chất xám, nhiều quốc gia đang tăng cường các chính sách như: chính sách công nghệ và khoa học, xây dựng chế độ đãi ngộ tốt, đồng lương hấp dẫn… Mục đích của người lao động là tìm được 1 môi trường để phát triển bản thân mình, chính vì thế đây là những yếu tố nhà nước nên thực hiện để người lao động có động lực ở lại học tập và làm việc để cống hiến cho nước nhà. Thứ tư, phải quan tâm đến các nhu cầu, lợi ích chính đáng của con người. Nhu cầu là những đòi hỏi của con người muốn có những điều kiện nhất định để tồn tại và phát triển. Nhu cầu được thực hiện thì trở thành lợi ích cho cá nhân và xã hội. Người thiếu văn hóa do ít học, hoặc ít va chạm cuộc sống thì thường có nhu cầu thấp; nhu cầu thấp dù có được trở thành lợi ích thì lợi ích này chỉ là 1 phần nhỏ cho sự phát triển của xã hội. Từ đặc điểm này ta có thể rút ra kết luận, muốn xây dựng, phát triển nhân cách cho con người hiện nay thì cần giáo dục, tuyên truyền, bồi dưỡng cho họ sống có hoài bão, ước mơ, lý tưởng, tức là có nhu cầu lớn và chính đáng và quyết tâm thực hiện được những nhu cầu ấy để đem lại lợi ích động lực trong học tập, trở thành những con người mới đóng góp, cống hiến nhiều cho cách mạng.5Như vậy, bên cạnh việc phát triển kinh tế, việc chăm lo cho con người, chú trọng phát triển nguồn nhân lực là tất yếu và rất cần thiết. Đó cũng chính là mục tiêu được Đảng và nhà nước quan tâm, chỉ đạo và thực hiện.
Trang 1BÀI THI KẾT THÚC HỌC PHẦN
ĐỀ BÀI: PHÂN TÍCH QUAN ĐIỂM CỦA TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN VỀ
BẢN CHẤT CON NGƯỜI Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN. Phần 1: Kiến thức cơ bản
1 Khái niệm con người
Con người là một thực thể tự nhiên – xã hội
- Con người là một thực thể tự nhiên:
Bản tính tự nhiên của con người được phân tích từ 2 giác ngộ sau đây:
Thứ nhất, con người là kết quả tiến hóa và phát triển lâu dài của giới tự nhiên “Bản
thân cái sự kiện là con người từ loài động vật mà ra, cũng đã quyết định việc con người không bao giờ hoàn toàn thoát ly khỏi những đặc tính vốn có của con vật” Điều đó có nghĩa rằng con người cũng như bao loài động vật khác, phải tìm kiếm thức ăn, nước uống, phải sinh con đẻ cái để tồn tại và phát triển
Thứ hai, con người là một bộ phận của giới tự nhiên và đồng thời giới tự nhiên
cũng “là thân thể vô cơ của con người” Con người phải phụ tùng các quy luật giới tự nhiên, các quy luật sinh học như di truyền, tiến hóa sinh học và các quá trình sinh học giới
tự nhiên Con người phải dựa vào giới tự nhiên, gắn bó với tự nhiên, hòa hợp với tự nhiên mới có thể tồn tại bởi giới tự nhiên “là thân thể vô cơ của con người”
Trang 2- Con người là một thực thể xã hội
Bản tính xã hội của con người được phân tích từ 2 giác ngộ sau đây:
Một là, hoạt động xã hội quan trọng nhất của con người là lao động sản xuất “Con
người là giống vật duy nhất có thể bằng lao động mà thoát khỏi trạng thái thuần túy là loài vật” Con người có thể sống bằng lao động sản xuất, cải tạo thiên nhiên, sáng tạo ra các vật thể đáp ứng nhu cầu của mình
Hai là, xét từ góc độ tồn tại và phát triển của con người, thì sự tồn tại của nó luôn luôn bị chi phối bởi các nhân tố xã hội và các qui luật xã hội Những quan hệ đó ngày càng phát triển, phong phú, đa dạng làm phát triển con người Hoạt động của con người gắn liền với các quan hệ xã hội không chỉ phục vụ cho con người mà là tiền đề để xã hội phát triển
2 Bản chất của con người
Bản chất con người là tổng hoà những quan hệ xã hội.
Bàn về bản chất con người, trong tác phẩm: “Luận cương về Phoiơbắc”, C Mác khẳng định: “Bản chất con người không phải là một cái trừu tượng cố hữu của cá nhân riêng biệt Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa những quan hệ xã hội” Bản chất của con người luôn được hình thành và thể hiện ở những con người hiện thực, cụ thể trong điều kiện lịch sử cụ thể mà ở đó những mặt khác nhau tạo nên bản chất con người sẽ được bộc lộ ở những mức độ cụ thể Các quan hệ xã hội tạo nên bản chất của con người Các quan hệ này không kết hợp với nhau theo phép cộng hay là sự kết hợp giản đơn mà là sự tổng hòa chúng, nghĩa là các quan hệ có vị trí, ý nghĩa, vai trò khác nhau nhưng chúng không tách rời nhau, mà tác động qua lại, thâm nhập vào nhau Các quan hệ xã hội có nhiều loại như quan hệ quả khứ, quan hệ hiện tại, quan hệ vật chất, quan hệ tinh thần, quan hệ trực tiếp, gián tiếp, tất nhiên hoặc ngẫu nhiên, bản chất hoặc hiện tượng, quan hệ kinh tế, quan hệ phi kinh tế, Các quan hệ xã hội tạo nên bản chất con người nhưng không phải là sự kết hợp giản đơn mà là sự tổng hòa chúng Tất cả các
Trang 3quan hệ đo đều góp phần hình thành lên bản chất của con người Các quan hệ xã hội thay đổi thi ít hoặc nhiều, sớm hoặc muộn, bản chất con người cũng sẽ thay đổi theo.[1]
Phần 2: Kiến thức vận dụng
1 Về lý luận:
Một là, sự hình thành phát triển nhân cách chịu sự quy định của điều kiện kinh tế
-xã hội Con người luôn mong muốn đạt được lợi ích, mục đích của bản thân mình Suy cho cùng, sự phát triển xã hội là kết quả của những hoạt động có ý thức của con người
“đang theo đuổi những mục đích nhất định”.[2] Cho nên trong quá trình tồn tại và phát triển, mối quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội phải được kết hợp hài hòa Điều
đó được thể hiện rõ trong quá trình xây dựng đất nước ta Trước đây, trong nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung, quan liêu, bao cấp, con người chỉ được thể hiện mình trong sự hoà đồng, gắn bó với tập thể, cộng đồng, xã hội Con người phải đứng trước 2 sự lựa chọn: Thực hiện mục tiêu cá nhân và bỏ qua lợi ích xã hội; hoặc hoạt động vì lợi ích xã hội mà
bỏ qua lợi ích cá nhân Do đó nền kinh tế hoạt động không hiệu quả và kìm hãm sự phát triển nhân cách con người.[3] Chính vì vậy Đảng ta đang trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Nhờ hoạt động trong nền kinh tế thị trường, con người có động lực để thực hiện lợi ích riêng của riêng mình, và những hoạt động của các cá nhân lại có xu hướng thúc đẩy nhiều hơn và củng cố lợi ích của xã hội và cộng đồng thông qua một “bàn tay vô hình” Quá trình con người tham gia và chủ động tham gia vào các hoạt động kinh tế - xã hội để tạo điều kiện cho sự phát triển toàn diện của nhân cách Bởi, nhân cách chỉ có thể được xác định đầy đủ khi đặt nó trong mối quan
hệ với các nhu cầu và lợi ích
Hai là, nhân cách con người là tổng hòa của các yếu tố để tạo nên giá trị mới Một
trong những nhân tố đóng vai trò chủ đạo trong quá trình hình thành nhân cách con người
Trang 4thức mà có được Chính vì vậy, để nhân cách của một người mới từ sơ khai trở nên hoàn chỉnh hơn, ta cần phải thông qua giáo dục mới đạt đến những chuẩn mực của nhân cách Tuy nhiên, Bác Hồ có nói “Có tài mà không có đức là người vô dụng, có đức mà không
có tài thì làm việc gì cũng khó” Như vậy, trong một con người “tài” và “đức” phải luôn song hành với nhau Cái “tài”, cái “đức” không phải tự nhiên mà có, mà hai chữ ấy phải được vun đắp, trau dồi và phải được giáo dục ngay khi còn ngồi trong ghế nhà trường Chính vì thế trong quá trình giáo dục, chúng ta cần phải hướng tới giáo dục toàn diện
Ba là, sự hình thành và phát triển nhân cách chịu sử ảnh hưởng bởi những yếu tố
văn hóa của xã hội Con người là sản phẩm của văn hóa nào thì nó sẽ tạo ra con người của
xã hội, thời đại đấy Văn hóa được định hình bởi những yếu tố kinh tế, văn hóa, chính trị,
xã hội… tạo nên những văn hóa khác nhau trong xã hội Trong những yếu tố cấu thành nên văn hóa tinh thần xã hội thì thế giới quan, những chuẩn mực pháp lý, thẩm mỹ, đạo đức có vị trí quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách Nó được cấu thành từ những yếu tố cơ bản là tri thức, niềm tin, lý tưởng Một thế giới quan đúng đắn là
cơ sở quan trọng nhất để xây dựng một nhân cách phát triển toàn diện Nói cách khác, thế giới quan giữ vai trò định hướng chung cho con người trong mọi hoạt động hiện thực của
họ Do đó, trong đời sống thực tiễn, chúng ta phải nắm bắt được các quy luật, các mối quan hệ xã hội để có thể định hình những giá trị riêng, nhân cách của bản thân.[4]
2 Về thực tiễn
Trong các nguồn lực có thể khai thác như nguồn lực tự nhiên, nguồn lực vốn, nguồn lực con người… để có thể khai thác tối đa tiềm lực của các nguồn lực, thì nguồn lực con người là yếu tố vô cùng quan trọng nhất bởi lẽ những nguồn lực khác chỉ có thể được khai thác hiệu quả khi nguồn lực con người được phát huy Cũng như Bác Hồ từng nói “Vì sự nghiệp 10 năm trồng cây, vì sự nghiệp trăm năm trồng người”, chính vì thế công tác phát triển nguồn nhân lực phải đặt lên trên hàng đầu Để phát huy tối đa nguồn nhân lực, chúng ta phải thực hiện ở những điểm như sau:
Trang 5Thứ nhất, phải có chiến lược đẩy mạnh và phát triển nguồn nhân lực một cách toàn
diện đồng bộ về mặt giáo dục, đạo đức, sức khỏe, chất lượng sống… đặc biệt nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo ở các bậc học Trí tuệ là một trong những chỉ số quan trọng nhất của con người, nhất là trong thời đại cách mạng và khoa học công nghệ hiện nay Bên cạnh đó, cần phải chú trọng công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho con người, trước hết là các thế hệ trẻ - những chủ nhân tương lai của đất nước
Thứ hai, phải có chính sách thu hút nguồn nhân lực Thu hút nguồn nhân lực chất
lượng cao phục vụ cho đất nước là rất quan trọng Nếu không thu hút được nguồn nhân lực chất lượng cao, đất nước sẽ kém phát triển Chính phủ nên có những chính sách về tiền lương, chính sách trọng dụng nhân tài ở mỗi có quan, đơn vị và địa phương, hoặc tạo điều kiện thuận lợi về môi trường cho nguồn nhân lực chất lượng cao để phát huy thế mạnh, sở trường
Thứ ba, phải có chính sách quản lí nhà nước về mặt nhân lực để không dẫn tới hệ
quả chảy máu chất xám Những quốc gia bị chảy máu chất xám thường đối mặt với rất nhiều rủi ro, đặc biệt là những quốc gia đang phát triển Để khắc phục hiện tượng chảy máu chất xám, nhiều quốc gia đang tăng cường các chính sách như: chính sách công nghệ
và khoa học, xây dựng chế độ đãi ngộ tốt, đồng lương hấp dẫn… Mục đích của người lao động là tìm được 1 môi trường để phát triển bản thân mình, chính vì thế đây là những yếu
tố nhà nước nên thực hiện để người lao động có động lực ở lại học tập và làm việc để cống hiến cho nước nhà
Thứ tư, phải quan tâm đến các nhu cầu, lợi ích chính đáng của con người Nhu cầu
là những đòi hỏi của con người muốn có những điều kiện nhất định để tồn tại và phát triển Nhu cầu được thực hiện thì trở thành lợi ích cho cá nhân và xã hội Người thiếu văn hóa do ít học, hoặc ít va chạm cuộc sống thì thường có nhu cầu thấp; nhu cầu thấp dù có được trở thành lợi ích thì lợi ích này chỉ là 1 phần nhỏ cho sự phát triển của xã hội Từ đặc điểm này ta có thể rút ra kết luận, muốn xây dựng, phát triển nhân cách cho con người hiện nay thì cần giáo dục, tuyên truyền, bồi dưỡng cho họ sống có hoài bão, ước mơ, lý
Trang 6để đem lại lợi ích - động lực trong học tập, trở thành những con người mới đóng góp, cống hiến nhiều cho cách mạng.[5]
Như vậy, bên cạnh việc phát triển kinh tế, việc chăm lo cho con người, chú trọng phát triển nguồn nhân lực là tất yếu và rất cần thiết Đó cũng chính là mục tiêu được Đảng
và nhà nước quan tâm, chỉ đạo và thực hiện
Tài liệu tham khảo
1 Tài liệu hướng dẫn ôn tập môn học Triết học Mác LêNin – Trường Đại học Kinh Tế
TP HCM, trang 86
2 http://lyluanchinhtri.vn/home/index.php/nguyen-cuu-ly-luan/item/3081-giai-quyet-hai- hoa-quan-he-giua-loi-ich-ca-nhan-va-loi-ich-xa-hoi-trong-dieu-kien-kinh-te-thi-truong-o-viet-nam-hien-nay.html/
3 https://ajc.hcma.vn/pages/nghien-cuu-khoa-hoc.aspx?CateID=679&ItemID=4466
4 https://ajc.hcma.vn/pages/nghien-cuu-khoa-hoc.aspx?CateID=679&ItemID=4466
5 https://lyluanchinhtrivatruyenthong.vn/dac-diem-cua-su-hinh-thanh-va-phat-trien-nhan-cach-o-sinh-vien-viet-nam-hien-nay-p24540.html