tiểu luận báo chí hoạt động kinh tế báo chí liên hệ thực tiễn tại VTV

TRƯỜNG KHOA TIỂU LUẬN HOẠT ĐỘNG KINH TẾ BÁO CHÍ LIÊN HỆ THỰC TIỄN TẠI VTV Họ tên học viên Lớp , 2022 MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 2 I HOẠT ĐỘNG KINH TẾ BÁO CHÍ 2 1 1 Khái niệm kinh tế báo chí 2 1 2 Đặc điểm kinh tế báo chí 4 1 3 Vai trò của kinh tế báo chí 7 1 4 Yếu tố tác động đến kinh tế báo chí 9 II THỰC TRẠNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ BÁO CHÍ LIÊN HỆ THỰC TIỄN TẠI VTV 10 2 1 Những khó khăn, bất cập trong hoạt động kinh tế báo chí 10 2 2 Giải pháp phát triển kinh tế báo ch.

KHOA …



TIỂU LUẬN HOẠT ĐỘNG KINH TẾ BÁO CHÍ LIÊN HỆ THỰC

TIỄN TẠI VTV

Họ tên học viên:……….

Lớp:……….,

- 2022

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU

Trên thế giới, kinh tế báo chí được xem là một ngành kinh tế, thậm chí làmột ngành kinh tế mũi nhọn, siêu lợi nhuận Tuy nhiên, sự khác biệt về môitrường chính trị - xã hội khiến chúng ta không thể đưa nguyên văn các lý thuyếtcủa thế giới để áp dụng vào việc điều hành, tổ chức, quản lý hoạt động kinh tếbáo chí ở Việt Nam Trong những năm qua, báo chí - truyền thông phát huy vaitrò rất to lớn trong đời sống chính trị, trong giám sát và phản biện các quá trìnhchính trị, đặc biệt là quá trình chính sách

Bên cạnh rất nhiều kết quả đã đạt được trên nhiều phương diện, sự pháttriển của báo chí Việt Nam vẫn tồn tại một số bất cập, đặc biệt trong công tácquản lý nhà nước về quy hoạch và phát triển hạ tầng - công nghệ kỹ thuật, vềkinh doanh phát triển thị trường, dịch vụ, về đào tạo phát triển nguồn nhân lực

và tính chuyên nghiệp Đây là những vấn đề lớn cần được nghiên cứu phân tích

để rút ra những bài học kinh nghiệm cho sự phát triển của báo chí Việt Namtrong giai đoạn tới Kinh tế báo chí phát triển là một nhu cầu tất yếu của xã hội,mang lại nguồn lực phát triển cơ sở hạ tầng cho hoạt động báo chí, nâng caochất lượng hoạt động chuyên môn của người làm báo Tuy nhiên, thương mạihóa báo chí cũng dẫn tới việc giảm chất lượng thông tin báo chí, coi báo chỉ làloại hàng hóa thuần túy, dẫn tới tiêu cực trong hoạt động Những biểu hiệnkhông lành mạnh từ sự “cấu kết” của một bộ phận các cơ quan báo chí - truyềnthông với các “nhóm lợi ích” gây ra những hệ lụy tiêu cực cho đời sống chínhtrị, xã hội Điều này nếu như không kịp thời chấn chỉnh và khắc phục sẽ để lạinhững hậu quả to lớn cho sự phát triển kinh tế - xã hội đất nước Vì vậy, nghiên

cứu vấn đề “Hoạt động kinh tế báo chí Liên hệ thực tiễn tại VTV” làm đề tài

tiểu luận có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc

NỘI DUNG

I HOẠT ĐỘNG KINH TẾ BÁO CHÍ

1.1 Khái niệm kinh tế báo chí

Nghiên cứu kinh tế báo chí cần xuất phát từ lý luận nền tảng của kinh tếhọc cơ bản Một mặt, cần hình dung được sự hoạt động của các phương tiệnthông tin đại chúng trong đó có báo chí, truyền thông trong bối cảnh kinh tế vĩ

mô, mặt khác cần hiểu rõ khái niệm về hiện trạng vi mô của ngành công nghiệpnày Trên thực tế, bất kỳ một nhà báo, biên tập viên, phóng viên nào dù khôngtrực tiếp hoạt động trong bộ phận kinh doanh thương mại của cơ quan báo chí,truyền thông, cũng phải nắm rõ việc sử dụng cơ sở vật chất, trang thiết bị, thôngtin, hệ thống tổ chức của cơ quan mình đang ở hiện trạng nào, có hiệu quả haykhông, có đem lại nguồn lợi trực tiếp cho mình hay không

Thông tin sản phẩm chủ yếu của báo chí, truyền thông đã và đang đượccoi là một loại hàng hoá đặc biệt có đầy đủ thuộc tính của một loại hàng hóa.Nghĩa là có một cộng đồng người sản xuất ra nhưng không chỉ để tự phục vụ mà

để đáp ứng nhu cầu xã hội và có thể trao đổi, mua bán Thông tin trở thành mộttrong những nhu yếu phẩm không thể thiếu được trong xã hội hiện đại Người tacần rất nhiều loại thông tin về chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa giải trí và sẵnsàng trả tiền để được đáp ứng nhu cầu này

Dựa trên nền tảng kinh tế học cơ bản, kinh tế chính trị mácxít và đối chiếuvới các nghiên cứu nước ngoài, có thể định nghĩa kinh tế báo chí “là một hoạtđộng kinh tế của các cơ quan báo chí trong quá trình sử dụng con người, cơ sởvật chất, kỹ thuật, tài chính… để đi đến hiệu quả tối đa mà các cơ quan báo chínói riêng và công nghiệp truyền thông nói chung có thể đạt được” [2, tr.189]

Ở các nước tư bản, báo chí, truyền thông đa phần là của tư nhân vận hànhtheo cơ chế thị trường, chú trọng cả ba phương diện thông tin - giải trí - kinh tếnhư một ngành công nghiệp truyền thông Ngoài chức năng thông tin tuyêntruyền thì việc đáp ứng nhu cầu giải trí và kinh doanh, kinh phí là rất lớn, hiệuquả kinh tế được đề cao để tác động và hỗ trợ cho thông tin tuyên truyền, tạo sứcmạnh cả về chính trị và kinh tế, thúc đẩy lẫn nhau cùng phát triển Nhiều tập

đoàn báo chí truyền thông đã trở thành “đế chế” thế lực trong giới truyền thông

và xã hội Rõ ràng trong lĩnh vực kinh tế và kinh doanh thì báo chí tư nhân đãhình thành và phát triển lâu đời, đạt nhiều thành tựu và dày dạn kinh nghiệm

Ở Việt Nam, do điều kiện lịch sử, từ năm 1986 trở về trước, báo chí hoạtđộng trong cơ chế tập trung, bao cấp, không thực hiện chức năng kinh tế báo chí,rất khó khăn về cơ sở vật chất, kỹ thuật, tài chính, đời sống của người làm báonghèo Sau khi thực hiện công cuộc đổi mới, nền kinh tế đất nước phát triển, đạtnhiều thành tựu quan trọng và có ý nghĩa lịch sử Báo chí truyền thông theo đócũng đổi mới và phát triển, đạt nhiều thành tích ấn tượng Trong quá trình đổi mới,xây dựng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, có nhiều thành phần kinh

tế, tư duy kinh tế của Đảng từng bước đổi mới, phù hợp với thực tiễn đổi mới, có ýnghĩa quan trọng để định hướng và thúc đẩy hoạt động thực tiễn năng động của cácthành phần kinh tế, góp phần phát triển kinh tế - xã hội nói chung Đây cũng là cơ

sở quan trọng, cần thiết để báo chí truyền thông hoạt động kinh tế, kinh doanh Mặc

dù nước ta không có báo chí tư nhân (bảo chí Việt Nam là phương tiện thông tin đạichúng thiết yếu, là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, đồng thời là diễn đàn của Nhândân), tuy nhiên “tư nhân được phép tham gia vào một số khâu trong hoạt động báochí như in, phát hành, kinh doanh các ấn phẩm cung cấp thông tin, dịch vụ gópphần xã hội hoá các sản phẩm báo chí truyền thông, đáp ứng nhu cầu ngày càng đadạng, phong phú của công chúng” [1, tr.89]

Đảng ta cũng xác định, báo chí vừa làm công tác thông tin tuyên truyền,vừa làm kinh tế, kinh doanh và thực hiện các chức năng khác, bảo đảm hài hoàcác mục tiêu và lợi ích của đất nước và nhân dân Luật báo chí, các cơ chế,chính sách của Nhà nước theo đó cũng quy định và hướng dẫn báo chí hoạt độngkinh doanh, kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa,đổi mới và hội nhập quốc tế Bước đột phá về tư duy, nhận thức này đã thổi vàogiới báo chí truyền thông làn gió mới, tạo sức mạnh và cơ hội để vận động vàphát triển Tử một nền báo chí bao cấp, chủ yếu làm công tác tuyên truyền, cổđộng và tổ chức tập thể đã chuyển sang nền báo chí trong kinh tế thị trường định

hướng xã hội chủ nghĩa, thực hiện nhiều chức năng, nhiệm vụ, trong đó có chứcnăng kinh tế.

Xét trong khía cạnh kinh tế, có thể nói những chuyển động trong khu vựcbáo chỉ diễn ra chậm hơn nhiều so với các khu vực kinh doanh, sản xuất của xãhội Vào đầu những năm 90 của thế kỷ XX, khi quan hệ thị trường đã đượckhẳng định rõ ràng và trở thành đòi hỏi trong quản lý phát triển của các doanhnghiệp cũng như toàn bộ nền kinh tế thì hầu như các cơ quan báo chí còn quá lạlẫm với vấn đề tự chủ tài chính Tuy nhiên, hiện nay đã có hàng trăm cơ quanbáo chí đã hoàn toàn tự chủ về tài chính, tự đảm bảo được nguồn lực kinh tế - kỹthuật cho các hoạt động nghiệp vụ, có khả năng mở rộng quy mô sản phẩm vàkhả năng ảnh hưởng

Trên thực tế hiện nay, báo chí truyền thông ngày càng phát triển, một mặt

đó là sản phẩm hàng hóa báo chí truyền thông, mặt khác đi theo đó là các hoạtđộng quảng cáo trên mọi loại hình báo chí kinh tế xã hội càng phát triển nhu cầuthông tin báo chí ngày càng cao, nhu cầu về hàng hóa, sản phẩm, dịch vụ càngcao và do đó hoạt động quảng cáo cũng tăng nhanh

1.2 Đặc điểm kinh tế báo chí

Thứ nhất, kinh tế báo chỉ có đầy đủ tư cách là một trong những thành tố

của hệ thống kinh tế quốc dân, đó chính là đặc điểm cơ bản đầu tiên của kinh tếbảo chí, xuất phát từ bản chất của nó là một hoạt động sản xuất phục vụ đời sống

xã hội Có thể nói rằng, báo chí như một hoạt động sản xuất đặc biệt, ở đó ta tìmthấy tất cả các yếu tố của một quá trình sản xuất, với mục tiêu rõ rệt mà nhà sảnxuất hướng tới Nhà sản xuất sử dụng các phương tiện sản xuất của mình để xử

lý đối tượng sản xuất, nhà sản xuất tạo ra sản phẩm mà người tiêu dùng sử dụng

Báo chí có tất cả các đặc điểm của một ngành sản xuất Trước tiên, đó làmột dạng sản xuất trí tuệ khác rất nhiều so với sản xuất vật chất, thể hiện rất rõtrong lĩnh vực hoạt động báo chí Ở đây, nhà sản xuất (ví dụ phóng viên, quayphim, kỹ thuật viên…) sử dụng các phương tiện sản xuất riêng, các công cụ laođộng sáng tạo tác phẩm bảo chí của mình, áp dụng các phương pháp, cách thức

và thủ thuật riêng biệt, chỉ đặc trưng đối với lĩnh vực hoạt động này

Cần nhấn mạnh rằng, đối tượng mà nhà sản xuất tác động cũng đặc biệt,

đó là thông tin xã hội thu nhận được từ các nguồn khác nhau, là tất cả những gìlên quan đến cuộc sống của con người, những gì con người quan tâm Hơn nữa,sản phẩm đặc trưng của dạng sản xuất này là thông tin báo chí Đó là thông tin

xã hội được xử lý theo cách đặc biệt, nhằm đưa đến người tiêu dùng một cáchnhanh chóng nhất, hỗ trợ tiếp nhận thông tin dễ dàng hơn và tác động tới ngườitiêu dùng một cách mạnh mẽ nhất việc xử lý này được thực hiện trong ấn phẩm,chương trình, kênh sóng của các phương tiện thông tin đại chúng, từ đó thôngtin báo chí được đưa tới các độc giả, khán giả truyền hình và thính giả đài

Thứ hai, trong kinh tế báo chí, thông tin đã trở thành một sản phẩm hàng

hóa Thông tin báo chí có tính chất hai mặt, một mặt đó là sản phẩm của hoạtđộng sản xuất trí tuệ, được thiết lập với mục đích tác động lên nhận thức của conngười, thúc giục họ hướng tới một hành động nhất định, thay đổi hình dung của

họ về thế giới hoặc đơn giản là để họ định hướng tốt hơn trong những tìnhhuống cuộc sống mà họ gặp phải, mặt khác thông tin được đưa ra thị trường vàtrở thành hàng hóa Cũng như bất kỳ hàng hóa nào, báo chí có giá trị tiêu thụ vàgiá trị đơn thuần Giá trị tiêu thụ nghĩa là hàng hóa đó có khả năng thỏa mãn nhucầu thông tin của người mua nó Giá trị đơn thuần - đơn giản là giá trị của thôngtin báo chí, nghĩa là giá thành chi phí lao động cần thiết để tạo ra hàng hóa đó

Các phương tiện thông tin đại chúng khác nhau cung cấp các dạng khácnhau của sản phẩm này ra thị trường phát thanh, truyền hình hay báo điện tử,liên tục tạo ra các thông tin mới Báo in không thể cạnh tranh với phát thanhtruyền hình và báo điện tử về độ năng động và tính liên tục của thông tin cungcấp cho độc giả các bình luận, đánh giá Các tạp chí tạo ra sản phẩm chuyên biệtcủa mình, thông tin phân tích chuyên sâu và cung cấp cho độc giả các kết quảphản ánh hiện thực bằng tác phẩm sáng tạo trên nhiều thể loại

Thứ ba, trong kinh tế báo chí tồn tại mối quan hệ đặc thù giữa nhà sản

xuất và người tiêu thụ Khi con người có nhu cầu về thông tin, họ phải đi tìm đốitượng mang thông tin mà họ cần và mua thông tin đó

Như vậy, “quan hệ thị trường” giữa nhà sản xuất thông tin báo chí vànhững người tiêu thụ đã xuất hiện và bắt đầu quá trình trao đổi giữa họ, trongquá trình đó cả hai bên đều thỏa mãn nhu cầu của mình Người sử dụng thôngtin khi mua thông tin đó sẽ nhận về thông tin, kiến thức và đánh giá, giúp họđịnh hướng trong hành động Nhà sản xuất thông tin (ví dụ phóng viên, quayphim, đạo diễn…) cũng được thỏa mãn nhu cầu lợi ích của mình Khi bán hànghóa của mình, họ không chỉ thu được tiền mà còn được bù đắp ở một hình thứckhác, đó là khả năng tác động về mặt tinh thần, hệ tư tưởng lên độc giả, khángiả, thính giả Hơn nữa, còn có một hình thức bù đắp khác cho phóng viên do sựtrao đổi thị trường này, đó là việc họ có thể được nổi tiếng với tư cách một tácgiả, được công nhận về chuyên môn nghề nghiệp Cùng với người sáng tạo tácphẩm, nhà sáng lập và chủ sở hữu phương tiện thông tin đại chúng công bố tácphẩm của tác giả cũng có nguồn thu từ tác phẩm bảo chí.

Thứ tư, đặc điểm về mô hình kinh doanh và phương thức tạo lập thị

trường Cũng như bất kỳ hàng hóa nào, thông tin báo chí trên thị trường có dạngmột đơn vị hàng hóa nhất định Đơn vị này có những hình thức khác nhau, thôngthường là một số báo hoặc tạp chí mà độc giả tiềm năng sẽ mua, hoặc là một ấnphẩm tương lai sẽ nằm trong một số báo tạp chí, các bài luận, phóng sự, các bàibáo hoặc ảnh gốc mà một tờ báo có thể mua Trên truyền hình hoặc đài phátthanh, đơn vị hàng hóa này là toàn bộ một chương trình hoặc một chủ đề riêng

lẻ Còn hãng thông tấn chào bán sản phẩm của mình trên thị trường dưới dạngcác đơn vị hàng hóa của mình là các bản tin, dữ liệu Trong bất kỳ trường hợpnào, đó cũng phải là một tác phẩm nguyên vẹn và hoàn chỉnh - một sản phẩm cógiá trị sử dụng

Ngoài bốn đặc điểm cơ bản của kinh tế báo chí, còn có thêm một số yếu

tố tác động tới hoạt động đặc thù này

Một là, hàng hóa mà hoạt động kinh tế báo chí tạo ra là cần thiết nhưng

không phải là nhất thiết cần thiết cho người tiêu dùng Sản phẩm báo chỉ có vaitrò hết sức quan trọng trong cuộc sống, tuy nhiên nó không phải là những giá trịvật chất để tồn tại như cơm ăn, áo mặc Điều này có nghĩa là việc quyết định về

giá phải được xem xét một cách cẩn thận để giúp người tiêu dùng nhận định vềgiá trị của sản phẩm (về giá trị văn hóa, xã hội) tương đương với chi phí và khảnăng chỉ trả.

Hai là, hàng hoá mà báo chí tạo ra nếu không được sử dụng hết thông qua

việc sử dụng lặp đi lặp lại thì chúng cần thiết phải được định giá tương đối cao

để trang trải chi phí sản xuất Ví dụ, một tờ nhật báo sẽ trở nên cũ ngay khi độcgiả đọc xong, chi phí để mua tờ báo đó được xác định khác với một bộ phim tàiliệu có thể phát đi phát lại nhiều lần

Ba là, nhìn từ thuyết nối dài lãi suất của sản phẩm báo chí có thể cao ở

“phiên bản đầu” rồi giảm dần, việc bán sản phẩm có thể giảm về số lượng nhưngngược lại có thể kéo dài tiếp tục vô thời hạn Có hai lý do chính, đó là “số hóa”

và internet, nói cách khác, các thay đổi về mặt cung lẫn mặt cầu do những tiến

bộ công nghệ và thông tin Về mặt công nghệ số hóa các sản phẩm thông tinđược giảm phí lưu trữ và phân phối xuống gần bằng con số không, khác vớitrong quá khứ, nhà sản xuất và bán lẻ luôn cần những nhà kho khổng lồ, hệthống phân phối tốn kém Với công nghệ số hóa, các tờ báo, kênh truyền hình cóthể lưu trữ các sản phẩm đã cho ra đời, không bao giờ phải hủy những tựa cũ đểdánh chỗ cho tựa mới

Như vậy, có thể thấy rằng, cùng với sự phát triển của kinh tế xã hội, sựchuyển đổi từ nền kinh tế tập trung sang nền kinh tế thị trường theo định hướng

xã hội chủ nghĩa, báo chí truyền thông không đơn thuần mang nhiệm vụ chính trịcách mạng, mang nhiệm vụ thông tin khoa học, giáo dục, giải trí cho công chúng

mà nó còn thể hiện rõ chức năng kinh tế của mình trong việc phát triển nên báochí truyền thông nói riêng và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước nói chung

1.3 Vai trò của kinh tế báo chí

Từ thập niên 90 của thế kỷ trước, khi quan hệ thị trường được khẳng định rõràng và trở thành đòi hỏi trong quản lý, phát triển của các doanh nghiệp cũng nhưtoàn bộ nền kinh tế, thì hầu như các cơ quan báo chí còn lạ lẫm với vấn đề “tự chủ

tài chính” Tuy nhiên, đến nay hầu hết các cơ quan báo chí đã hoàn toàn tự chủ vềtài chính, tự đảm bảo được nguồn lực kinh tế - kỹ thuật cho các hoạt động nghiệp

vụ cũng như khả năng mở rộng quy mô sản phẩm và khả năng ảnh hưởng Đóchính là cơ sở hình thành nền kinh tế báo chí

Hai yếu tố quyết định cho nền kinh tế báo chí là sản phẩm hàng hóa báo chí

và dịch vụ quảng cáo trên các phương tiện báo chí Xã hội càng phát triển thì yêucầu thông tin báo chí càng tăng lên Nền kinh tế tăng trưởng nhanh dẫn đến nhucầu ngày càng lớn về quảng cáo nhằm đưa hàng hóa, dịch vụ đến người tiêu dùng

Sự phát triển kinh tế báo chí sẽ trở thành động lực phát triển cho báo chí, bởi nómang lại nguồn lực tài chính quan trọng đảm bảo cho sự tiếp tục phát triển, tăngcường cơ sở vật chất, đổi mới thiết bị công nghệ, mở mang thêm các nguồn thôngtin, tài liệu, cũng như công tác đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụcho đội ngũ người làm báo Tuy nhiên, sự phát triển của kinh tế báo chí cũng cóthể dẫn tới hiện tượng “thương mại hóa” báo chí, hay là sự xuất hiện những sảnphẩm báo chí thuần túy hàng hóa, chỉ quan tâm thu lợi nhuận, không quan tâmchức năng thông tin tuyên truyền hoặc coi chức năng thông tin tuyên truyền như

vỏ bọc cho hoạt động kinh tế

Theo nội dung của Đề án Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí đến năm

2025, để giảm gánh nặng của Nhà nước và nâng cao chất lượng, báo chí phải xácđịnh các loại hình báo chí Ngoài những tờ báo có chức năng, nhiệm vụ đặc thùđược Nhà nước tiếp tục cấp ngân sách để hoạt động (dưới hình thức đặt hàng), cònlại hầu hết các tòa soạn sẽ phải tự chủ về tài chính

Hoạt động theo cơ chế tự chủ đồng nghĩa với việc cơ quan báo chí sẽ quảntrị theo mô hình doanh nghiệp Làm thế nào để tòa soạn có kinh phí vận hành bộmáy, như: chi phí xuất bản, chi trả lương, thưởng, nhuận bút, văn phòng phẩm…?Trong khi đó, báo chí là công cụ tuyên truyền của Đảng và Nhà nước, là diễn đàncủa Nhân dân, bởi vậy, không thể vì tăng doanh thu mà để bị “lá cải hóa”, xa rời

tôn chỉ, mục đích Thông tin thế nào để vừa trung thực khách quan, đúng bản chất

sự thật mà lại hấp dẫn, thu hút nhiều độc giả là một bài toán luôn đặt ra đối vớimỗi tòa soạn, trước mỗi quyết định xuất bản kỳ báo, tạp chí

1.4 Yếu tố tác động đến kinh tế báo chí

Cơ quan báo chí thường có hai hoạt động chính và chúng ảnh hưởng, hỗtrợ nhau, tác động qua lại rất lớn đó là hoạt động chính trị và hoạt động kinh tế.Trong hai hoạt động đó cần phân biệt rõ hoạt động chính trị của cơ quan báo chí

là thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền, nhiệm vụ chính trị được thực hiện trong tônchỉ, mục đích của cơ quan báo chí Còn hoạt động kinh tế là những hoạt độngnhằm đem lại nguồn thu bảo đảm cho cơ quan báo chí hoạt động và phát triển

Như vậy, hoạt động kinh tế báo chí là mọi hoạt động trong khuôn khổpháp lý do cơ quan báo chí thực hiện, liên kết thực hiện, kể cả các quyết định

mở rộng hoặc thu hẹp hoạt động, nhằm mang lại nguồn thu lớn hơn cho cơ quanbáo chí, không phân biệt chúng có thuộc nhiệm vụ chính trị cho cơ quan báo chí

đó hay không

Xét trong khía cạnh kinh tế, có thể nói những chuyển động trong khu vựcbáo chí diễn ra chậm hơn so với các khu vực kinh doanh, sản xuất khác của xãhội Đầu những năm 1990, khi quan hệ thị trường đã được khẳng định rõ ràng vàtrở thành đòi hỏi trong quản lý, phát triển của các doanh nghiệp cũng như toànthể nền kinh tế, hầu như các cơ quan báo chí còn quá lạ lẫm với vấn đề tự chủ tàichính Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay, có hàng trăm cơ quan báo chí đã hoàntoàn tự chủ về tài chính, tự bảo đảm được nguồn lực kinh tế - kỹ thuật cho cáchoạt động nghiệp vụ cũng như khả năng mở rộng quy mô sản phẩm và khả năngảnh hưởng

Có thể thấy, trong xã hội đang hình thành một nền kinh tế báo chí truyềnthông Hai điểm tựa quyết định cho nền kinh tế báo chí truyền thông là sản phẩmhàng hóa báo chí truyền thông và dịch vụ quảng cáo trên các phương tiện truyền

thông Xã hội càng phát triển thì yêu cầu thông tin báo chí càng tăng lên, do đónhu cầu về sản phẩm hàng hóa báo chí cũng tăng lên Nền kinh tế tăng trưởngnhanh dẫn đến nhu cầu ngày càng lớn về quảng cáo, nhằm đưa hàng hóa, dịch

vụ đến người tiêu dùng

Sự phát triển kinh tế báo chí dẫn đến sự tác động có tính hai mặt vào đờisống báo chí truyền thông Mặt thứ nhất, nó mang lại nguồn lực tài chính quantrọng, bảo đảm cho sự tiếp tục phát triển, tăng cường cơ sở vật chất, đổi mới kỹthuật tiếp cận công nghệ, mở mang thêm các nguồn thông tin, tài liệu cũng nhưcông tác đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ nhữngngười làm báo Vì vậy, kinh tế báo chí trở thành động lực phát triển báo chí

Xét từ mặt thứ hai, sự phát triển kinh tế báo chí dẫn tới hiện tượng thươngmại hóa báo chí, hay sự xuất hiện những sản phẩm báo chí thuần tuý mang tínhhàng hóa, chỉ quan tâm thu lợi nhuận, không quan tâm đến chức năng thông tintuyên truyền hoặc coi chức năng thông tin tuyên truyền như vỏ bọc cho hoạtđộng kinh tế

II THỰC TRẠNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN

KINH TẾ BÁO CHÍ LIÊN HỆ THỰC TIỄN TẠI VTV

2.1 Những khó khăn, bất cập trong hoạt động kinh tế báo chí

So với các thể chế khác, các cơ quan báo chí - truyền thông có vị thế vàchức năng đặc biệt ở chỗ: nó có thể vừa là chủ thể đi vận động, vừa là đối tượngđược vận động có tính chất trung gian, là kênh phản ánh các ý kiến, quan điểm

và lồng ghép lợi ích Xuất phát từ vai trò cầu nối quan trọng ấy của báo chí truyền thông, việc đưa một vấn đề ra công luận trong quá trình thẩm tra, đặc biệttrên các báo phổ cập như Vietnamnet, Vnexpress, Tuổi trẻ, Thanh niên… có tácdụng to lớn Tuy nhiên, do tính đặc thù, các cơ quan báo chí - truyền thông ởViệt Nam ít tính độc lập, chưa thật khách quan và hoạt động mang nặng tínhchính trị

-Tại Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, trong khi thẳngthắn chỉ ra “Lĩnh vực văn hóa, xã hội chưa có nhiều đột phá, hiệu quả chưa cao”,Đảng ta cũng nhấn mạnh “Hệ thống thông tin đại chúng còn nhiều hạn chế; một

số cơ quan báo chí xa rời tôn chỉ và có biểu hiện thương mại hóa; quản lý mạng

xã hội còn bất cập” [4, tr.81] Chính những hạn chế này sẽ ảnh hưởng không nhỏđến việc phát huy vai trò của báo chí trong đời sống xã hội nói chung, trong địnhhướng công tác tư tưởng của Đảng nói riêng, nhất là trước áp lực của các “nhómlợi ích” hiện nay Do đó, cần nhìn nhận lại những tác động tiêu cực của các

“nhóm lợi ích” đến hoạt động của các cơ quan báo chí - truyền thông để từ đó đềxuất những giải pháp giúp báo chí - truyền thông đứng vững trước tác động tiêucực của các “nhóm lợi ích”, thực hiện có hiệu quả hơn vai trò định hướng tưtưởng của mình

Theo báo cáo của Bộ Thông tin và Truyền thông, tính đến ngày 31/12/2020,

cả nước có 779 cơ quan báo chí, giảm 71 cơ quan báo chí so với năm 2019 Trong

đó, có 142 báo in (68 báo Trung ương,74 báo địa phương, 112 báo có hoạt độngbáo điện tử); 612 tạp chí in (520 tạp chí Trung ương, 92 tạp chí địa phương, 98 tạpchí có hoạt động tạp chí điện tử); 25 cơ quan báo chí điện tử độc lập (9 báo điện tử

và 16 tạp chí điện tử) Cả nước có 72 cơ quan có giấy phép hoạt động phát thanhtruyền hình với 2 đài quốc gia, 1 Đài Truyền hình kỹ thuật số VTC, 64 đài địaphương, 5 đơn vị hoạt động truyền hình (Truyền hình Nhân Dân, Truyền hìnhThông tấn, Truyền hình Quốc phòng Việt Nam, Truyền hình Công an Nhân dân,Truyền hình Quốc hội) với tổng số 87 kênh phát thanh và 193 kênh truyền hình

Theo thống kê, nhân sự hoạt động trong lĩnh vực báo chí hiện có trên41.000 người, trong đó khối phát thanh truyền hình là 15.768 người Hiện, cả nước

có 21.132 người được cấp thẻ nhà báo, tăng 725 thẻ so với năm 2019

Trong số 65/72 cơ quan phát thanh truyền hình, có 16 cơ quan là đơn vị sựnghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên; 2 đơn vị sự nghiệp công lập tự bảođảm chi thường xuyên và chi đầu tư; 45 đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm một