Cảm nghĩ về Độc Tiểu Thanh kí của Nguyễn Du Bài thơ mở ra với cảnh hoang phế : Hỗ Tây cảnh đẹp hoá gò hoang Cảm xúc trước những đôi thay x* hội, cuộc đời như chớp mắt thường trở đi trở l
Trang 1Cảm nghĩ về Độc Tiểu Thanh kí của Nguyễn Du
Bài thơ mở ra với cảnh hoang phế :
Hỗ Tây cảnh đẹp hoá gò hoang
Cảm xúc trước những đôi thay x* hội, cuộc đời như chớp mắt thường trở đi trở
lại trong thơ văn hậu kì phong kiện Những “b*i bể nương dâu, bức tranh vân cầu” (Cung oán ngâm khúc), những “cuộc hí trường”, “vũng tang thương”, “lớp sóng phế
hưng” (Thăng Long thành hoài cổ, Chơi đài khán xuân Tran V6, Chua Trần Bắc), rồi
“một phen thay đôi sơn hà” (Văn chiêu hồn) đều là dẫu tích của những biến động xe hôi Câu thơ là lời Nguyễn Du than thở cho sự tàn lụi của cái đẹp trong tâm thế chung
của thời đại bấy giợ Hình ảnh “Vườn hoa bên Tây Hồ biến thành b»¡i hoang hết” (Tây
Hồ hoa uyên tận thành khư) có nhiên chỉ có ý nghĩa tượng trưng, nhưng sao nhức nhối, xót xa Đó là duyên cớ để sang câu sau bật lên tiếng thôn thức của trái tim nhân hậu Nguyễn Dụ
Thon thức bên song mảnh giấy tạn
Đây là dịch thoát nghĩa, nguyên tắc “Độc điều song tiền nhất chỉ thư” Câu thơ nguyên tắc nỗi lên một Nguyễn Du với tam lòng đau xót, một mình trước song cửa,
viễng hồn nàng Tiểu Thanh qua một tập sách nhọ
Trang 2Hai câu sau là hình ảnh nàng Tiểu Thạnh Nhắc đến một tài nữ có số phận oan
nghiệt, sống trước đó ba thế kỉ, Nguyễn Du chỉ gợi những nết tiêu biểu nhất :
Son phấn có thần chôn vẫn hận
Văn chương không mệnh đốt còn vương
Nàng Tiểu Thanh tiêu biểu cho những người con gái “hồng nhan bạc mệnh” Cái chết oan khiên của nàng để thương để tiếc cho bao ngượi Hơn thế nữa, ở nàng có
sự thống nhất giữa vẻ đẹp hình thể và vẻ đẹp tâm hộn Nàng có nhan sắc, có tài văn
chượng Những vần thơ còn sót lại làm rung động trái tim người đọc các thế hệ sạu
Tiểu Thanh là hình ảnh lí tưởng của cái đẹp, là biểu hiện cái nhìn tiến bộ của Nguyễn
Du về người phụ nữ (hiện thân của cái đẹp hoàn thiện, hoàn mĩ) von đ* được biêu hiện
thành hệ thống trong thơ ộng Từ người ca nữ đất La Thành, người gảy đàn Long Thành rồi Đạm Tiên và cao độ là nàng Kiệu Có cái gì day dứt tm»i trong hai cụm từ
đối nhau theo lỗi lưu thuỷ “liên tử hậu, luy phần dư” ? Số phận bi thảm của Tiểu
Thanh cùng tập thơ của nàng khiến cho người ta xót thương, nuối tiệc Câu thơ không chỉ là lòng tiếc thương mà còn hàm ý tô cáo thói tục phong kiến độc ác đ» chà đạp lên con ngượi Hơn thế nữa, hai câu thơ còn là sự khái quát số phận bi thảm của những
trang tài tử, những bậc nữ lưu trong x* hội xựa
Phần sau bài thơ, cùng với sự khái quát được đây cao là liên tưởng của Nguyễn
Dụ
Ông khái quát mối uất hận của Tiểu Thanh không chỉ là của riêng nàng chưa tìm ra lời giải đáp (thiên nan vẫn) Nỗi oan kì lạ của những con người phong vận như nàng cũng là nỗi oan của bao người, mà Nguyễn Du vừa quan sát, vừa thể nghiệm :
Cái án phong lưu khách tự mang
Trang 3“Phong vận kì oan nø* tự cư”, câu thơ nguyên tác dồi dào ý nghịa Nguyễn Du khăng định mình đứng trong số những người tài hoa, phong nh», mà mệnh bac Đọc thơ chữ Hán của ông nhiều lần ta thấy sự khăng định ấy, nỗi dau ấy :
Tráng sĩ bạch đầu bi hướng thiên
Hùng tâm, sinh kế lưỡng mang nhiện
(Tạp thi
(Bạc đầu tráng sĩ ngắng kêu trời
Dũng khí, sinh nhai lỗ cả đôi)
Hay :
Trang nién ngs diéc vi tai gia
Bạch phát thu phong không tự ta
(Vĩnh Châu Liễu Tử Hậu có trạch)
(Ta cũng tài hao khi tuổi trẻ
Gió thu đầu bạc luỗống buôn thay)
Chính vì thé hai câu kết bài thơ là một bầu tâm sự, một cái nhìn đau đáu, một
câu hỏi cháy lòng :
Chăng biết ba trăm năm lẻ nữa
Người đời ai khóc Tổ Như chăng ?
Nguyễn Du đau đớn khi nghĩ tới mối hận văn chương, nỗi oan phong vận của
mình sẽ bị chôn vùi trong lớp bụi của thời gian Ông khắc khoải mong chờ một sự cảm
thông của hậu thệ Vậy là từ số phận của nàng Tiểu Thanh, Nguyễn Du liên tưởng tới
số phận mình xem như người “cùng hội cùng thuyên” Chiếc gạch nối xuyên thời gian, không gian ấy có ý nghĩa như một yêu câu phô quát đặt ra cho mọi dân tộc, mọi
Trang 4thời đại về thái độ nhân hậu, trước hết là sự cảm thông đối với cái đẹp sự hoàn thiện
hoàn mĩ thể chất và tâm hồn con ngượi Nỗi đồng cảm của các thời đại với nhạu Bài thơ với phương thức trữ tình, giọng thơ chân thành, thông cảm, xót xa có thể xem như
một biểu dương, tranh đầu cho một giá trỊ, một quan niệm nhân văn về người phụ nữ
nói riêng và những người tài hoa trong x* hội nói chụng
Bài thơ là lời kí thác tâm sự của Nguyễn Du, con người đây tài năng, hoài bso lớn mà luôn gặp hoạn nạn, trắc trở trên con đường đời gập ghêềnh giữa đêm đen x* hội phong kiện Con người ấy giàu lòng yêu thương nhân hậu, luôn khao khát sự cảm thông của người đợi
