CÁC TRẠNG THÁI TÂM LÝ NẢY SINH TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HÀNH TẠI VIỆN NGHIÊN CỨU VÀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ GIÁO DỤC ATEC CƠ SỞ THỰC HÀNH VIỆN NGHIÊN CỨU VÀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ GIÁO DỤC ATEC

Kết quả đạt được sau 4 năm thành lập và sự phấn đấu [ Hình 1.3/tr41] Viện nghiên cứu và ứng dụng công nghệ giáo dục Atec hoạt động với mục tiêu: Tạo điều kiện chăm sóc- giáo dục tốt nhấ

CHUYÊN NGÀNH : TÂM LÝ HỌC

2

LỜI CẢM ƠN

“ Lời đầu tiên, em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến trường đại học Lao Động- Xã Hội

đã đưa bộ môn Tâm lý học Lao Động vào chương trình giảng dạy Đặc biệt, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến giảng viên bộ môn- Vũ Thuý Ngọc đã dạy dỗ, chỉ bảo, truyền đạt những kiến thức vô cùng quý báu cho em trong suốt thời gian học tập vừa qua Đồng thời em cũng muốn gửi lời cảm ơn chân thành và vô cùng biết ơn tới Viện nghiên cứu

và ứng dụng công nghệ Atec, vì trong suốt quãng thời gian thực hành ở trung tâm, viện trưởng và các anh chị phụ trách đã nhiệt tình giúp đữo và chỉ bảo nhóm em tận tình và chu đáo, truyền đạt những kinh nghiệm bổ ích và quý báu, khắc phục những thiếu xót

mà bản thân em cũng như tất cả mọi người trong nhóm chưa thực hiện hay còn mắc phải Trong thời gian tham gia thực hành tại cơ sở Atec, em có thêm những kiến thức

bổ ích, tinh thần học tập hiệu quả, bổ ích, và đây chắc chắn sẽ là những hành trang quý báu và đáng chân trọng giúp em có thể vững bước hơn trong sự nghiệp sau này

Bộ môn thực hành tâm lý học lao động vừa rèn luyện và trau dồi thêm những kĩ năng mới lạ như biết lắng nghe, quan sát và biết quan tâm, đặc biệt trau dồi hơn về kinh nghiệm của sức chịu đựng và khả năng thích ứng hoàn cảnh, một lần nữa em và nhóm thực hành ở viện nghiên cứu và ứng dụng công nghệ Atec xin gửi lời cảm ơn chân thành đến tất cả mọi người Tuy nhiên do vốn kiến thức còn nhiều hạn chế và khả năng thích ứng hoàn cảnh còn nhiều bỡ ngỡ, mặc dù nhóm em đã cố gắng hết sức nhưng chắc chắn bài báo cáo còn nhiều thiếu sót cũng như còn nhiều chỗ chưa chính xác kính mong cô xem xét và góp ý để bài báo cáo của nhóm em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!”

3

LỜI NÓI ĐẦU

Cùng với sự tăng trưởng kinh tế, ổn định xã hội Nhu cầu sinh hoạt của mọi người tăng lên và thỏa mãn về tinh thần và vật chất Từ đó , những vấn đề tâm lý, chăm sóc sức khỏe tâm thần ngày càng được quan tâm Đặc biệt là trẻ em, những chủ nhân tương lai của đất nước, là những mầm non đang nẩy chồi phát triển, thế hệ đang tiềm ẩn những tài năng Vì vậy mà Nhà Nước ta rất chú trọng đàu tư giáo dục Tuy nhiên thì thiện nay trẻ mắc bệnh tự kỷ ngày càng nhiều Nếu cso người thân tự kỷ hoặc chính bạn mắc chứng tự kỷ, đôi lúc bạn thấy cần thấy phải giải thích với mọi người Để có thể giải thích một cách thảo đáng, một điều hữu ích bạn nên làm là tìm hiểu về chúng tự kỷ càng nhiều càng tốt Khi đóbạn có thể diễn giải rằng, chứng tự kỷ tác động lên các kĩ năng

xã hội, khả năng thấu hiểu, và hành vi của một con người là như thế nào “ Con cái là lộc trời ban cho, nên dù thế nào đi nữa, mình nguyện đánh đổi tất cả để con mình bình thường, khoẻ mạnh như những đưa trẻ khác” một phụ huynh đã từng chia sẻ, phải thật

sự dũng cảm đến như thế nào, gạt bỏ tất cả từ sĩ diện cá nhân và gia đình thì các bậc phụ huynh mới dám đối mặt, thừa nhận con mình mắc hội chứng tự kỷ Điều đó rất có lợi cho vấn đè can thiệp sau này, bởi khi xác định và sãn sàng đói diện với sự thật, gia đình sẽ giành tất cả những điều tốt đẹp nhất để con có thể hoà nhập với xã hội, thậm chí

có thể học tập và làm việc bình thường

Và điều đó đã thôi thúc tôi tìm ,liên hệ đến nhau qua các kênh thông tin và tìm đến Viện nghiên cứu và ứng dụng công nghệ Atec để trải nghiệm và tìm hiểu nhiều hơn về hội chứng mang tên “ Tự kỷ” này Theo dõi để cùng con phát triển nhận thức lẫn tri thức của một đưa trẻ bình thường đã rất là khó khăn thì đối với những trẻ mắc hội chứng tự

kỷ cần sự chăm sóc và quan tâm hơn rất nhiều lần cả về tinh thần lẫn vật chất

Trong quá trình làm việc sẽ nãy sinh ra các trạng thái tâm lý khác nhau, dẫn đến hiệu quả làm việc khác nhau Mong rằng các thầy cô trong trung tâm giúp đỡ và góp ý để có thể điều chỉnh lại trạng thái để có thể hoàn thành xuất sắc hơn

4

DANH MỤC CÁC KÍ TỰ VIẾT TẮT

STT Ký tự viết tắt Ký tự viết đầy đủ

1 VNCVUDCNGD Viện nghiên cứu và ứng dụng công nghệ giáo dục

5

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN 2

LỜI NÓI ĐẦU 3

DANH MỤC CÁC KÍ TỰ VIẾT TẮT 4

A MỞ ĐẦU 8

1.LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 8

2 MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI 8

3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 8

4 PHẠM VI NGHÊN CỨU 8

5 KẾT CẤU BÀI BÁO CÁO THỰC HÀNH 8

B NỘI DUNG 10

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VIỆN NGHIÊN CỨU VÀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ GIÁO DỤC ATEC 10

1.1KHÁI QUÁT CHUNG VỀ VIỆN NGHIÊN CỨU VÀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ GIÁO DỤC ATEC 10

1.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của viện nghiên cứu và ứng dụng công nghệ giáo dục Atec [ Hình 1.1/tr38] 10

1.1.2 Cơ sở vật chất và trang thiết bị [Hình 1.2/tr40] 10

1.2 Kết quả đạt được sau 4 năm thành lập và sự phấn đấu [ Hình 1.3/tr41] 10

CHƯƠNG 2: CÁC TRẠNG THÁI TÂM LÝ NẢY SINH TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HÀNH TẠI VIỆN NGHIÊN CỨU VÀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ GIÁO DỤC ATEC 12

2.1 KHÁI NIỆM LIÊN QUAN 12

2.1.1 Trạng thái là gì? 12

2.1.2 Tâm lý là gì? 12

2.1.3 Trạng thái tâm lý là gì? 12

2.2 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỚNG TRẠNG THÁI TÂM LÝ 12

2.2.1 Trạng thái tâm lý tích cực 12

2.2.2 Trạng thái tâm lý tiêu cực 12

2.3 CÁC TRẠNG THÁI TÂM LÝ NẢY SINH TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HÀNH 13

2.3.1 Quá trình hoạt động ở Atec 1 13

6

2.4.1 Trạng thái chú ý trong lao động 15

2.4.1.1 Khái niệm chú ý 15

2.4.1.2 Các loại chú ý 15

2.4.1.3 Các thuộc tính của chú ý 16

2.4.2 Tâm thế lao động 18

2.4.2.1 Khái niệm tâm thế lao động 18

2.4.2.2 Cấu trúc tâm lý của tâm thế lao động 19

2.4.3 Sự căng thẳng trong lao động 21

2.4.3.1 Khái niệm và sự phân loại căng thẳng tâm lý 21

2.4.3.2 Các hình thức biểu hiện hành vi của người lao động trong trạng thái căng thẳng tâm lí 22

2.4.4 Sự đơn điệu trong lao động 24

2.4.4.1 Khái niệm đơn điệu 24

2.4.5 Sự mệt mỏi trong lao động 26

2.4.5.1 Khái niệm mệt mỏi 26

2.4.5.2 Nguyên nhân gây mệt mỏi sớm 28

2.4.5.3 Biện pháp ngăn ngừa mệt mỏi sớm trong lao động 28

CHƯƠNG 3: NGUYÊN NHÂN VÀ GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC NHỮNG TRẠNG THÁI TÂM LÝ TIÊU CỰC NÃY SINH TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HÀNH TẠI VIỆN NGHIÊN CỨU VÀ ỨNG DỤNG GIÁO DỤC ATEC 30

3.1 NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN CÁC TRẠNG THÁI TÂM LÝ TIÊU CỰC 30

3.1.1 Nguyên nhân dẫn đến sự đãng trí trong chú ý 30

3.1.2 Nguyên nhân dẫn đến căng thảng trong lao động 30

3.1.3 Nguyên nhân gây đơn điệu 31

3.1.3 Nguyên nhân gây mệt mỏi sớm 32

3.2 CÁC GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC CÁC TRẠNG THÁI TÂM LÝ NẢY SINH TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HÀNH 33

3.2.1 Các biện pháp khắc phục sự căng thẳng quá ngưỡng trong lao động 33

3.2.2 Các biện pháp ngăn ngừa sự đơn điện trong lao động 34

3.2.3 Biện pháp ngăn ngừa mệt mỏi sớm trong lao động 35

7

C KẾT LUẬN 38

1 CÁC TRẠNG THÁI TÂM LÝ TÍCH CỰC TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC 38 2.CÁC TRẠNG THÁI TÂM LÝ TIÊU CỰC TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC 38 DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO 39 PHỤ LỤC 40

và luôn phấn đấu cho lợi ích chung của cộng đồng Vì vậy, việc tạo điều kiện thuận lợi

để các cá nhân tham gia vào môi trường xã hội, thích ứng với nó và cống hiến hết mình

là vấn đề vô cùng quan trọng và cấp thiết Mỗi môi trường và điều kiện sống khác nhau lại đòi hỏi mỗi người có sự điều chỉnh, thay đổi khác nhau sao cho phù hợp với môi trường, điều kiện đó Xã hội càng phát triển thì sẽ kéo theo càng nhiều vấn đề phức tạp, đặc biệt là sự thay đổi trong yêu cầu công việc và các mối quan hệ giữa con người Đặc biệt khi chúng ta đóng vai trò là một giáo sinh dạy trẻ đặc biệt nhất là tự kỉ, thì áp lực công việc sẽ tăng cao Các trạng thái tâm lý sẽ suất hiện nhiều hơn, áp lực cũng nhiều hơn, linh hoạt trong mọi tình huống

Vì vậy, em mong muốn được phân tích dõ hơn về các trạng thái tâm lý nảy sinh trong quá trình thực thành tại VNCVUDCNGD ATEC

3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu các trạng thái tâm lý nảy sinh ra trong quá trình dạy trẻ ở VNCVUDCNGD ATEC

4 PHẠM VI NGHÊN CỨU

Viện nghiên cứu và ứng dụng công nghệ giáo dục Atec

5 KẾT CẤU BÀI BÁO CÁO THỰC HÀNH

Bài báo cáo chia làm 3 phần

A MỞ ĐẦU

B NỘI DUNG

Phần nội dung chia làm 3 chương

Chương 1: Tổng quan về Viện nghiện cứu và ứng dụng công nghệ giáo dục Atec

9

Chương 2: Các trạng thái tâm lý nảy sinh trong quá trình thực hành tại viện nghiên cứu

và ứng dụng công nghệ giáo dục Atec

Chương 3: Nguyên nhân và Giải pháp khắc phục những trạng thái tâm lý tiêu cực nảy sinh trong quá trình thực hành tại viện nghiên cứu và ứng dụng giáo dục Atec

C KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Viện nghiên cứu và ứng dụng công nghệ giáo dục Atec là một trong những trung tâm

uy tín và chất lượng về can thiệp sớm cho trẻ tự kỷ Trung tâm được tahnfh lập ngày 31-01-2019, người đại diện pháp luật là viện trưởng Nguyễn Thị Như Quỳnh Quy mô ban đầu với một cơ sở trụ tại Số 29- ngõ 14 Thọ Tháp- Dịch Vọng Hậu- Cầu Giấy- Hà Nội, nay đã phát triển và thành lập thêm hai cơ sở trụ tại Quận Hà Đông- Hà Nội và một cơ sở tại thành phố Hạ Long- Quảng Ninh Thành tích đạt được trong những năm vừa qua là tạo dựng được niềm tin giữa nhiều phụ huynh cũng như danh tiếng của trung tâm được nâng cao hơn Xây dựng được những bản kế hoạch chất lượng, giúp cho trẻ phát triển toàn diện về cả vận động, hành vi, kĩ năng cá nhận xã hội, ngôn ngữ,… Xây dựng được một đội ngũ giáo viên chất ượng và có bề dày kinh nghiệm, năng động và sáng tạo, có chiều sâu về năng lực cũng như đạo đức nghề nghiệp chính là mục tiêu hàng đầu của Atec

1.1.2 Cơ sở vật chất và trang thiết bị [Hình 1.2/tr40]

Trung tâm được thiết kế theo kiểu dáng hiện đại phù hợp với trẻ thơ Với kiến trúc nhà

4 tầng gồm tần một là nơi tiếp nhận trẻ đến học cũng như trao đổi thông tin với các quý phụ huynh, tầng 2 là Atec 1 và Atec 4, đây là những lớp học tập mang tính chất chung

để các cháu dễ dàng hoà nhập và các cô quan sát hành vi của các cháu thông qua các hoạt động học tập, vui chơi bởi các tiết học và sự hướng dẫn Tầng 3 là Atec 2 và Atec

cá nhân, nơi đây cũng giống như tầng 2 nhưng sang Atec cá nhân thì có sự khác biệt và chênh lệch hơn là có sự giáo dục và kèm cặp học sinh theo kiểu mới lạ 1:1 Mục đích của kiểu mới lạ này là để trẻ có thể phát huy hết tiềm năng và năng lực của ban thân mình mà từ trước tưới nay trẻ đang bị thiêu shụt hay nói cách khác là trẻ lẩn tránh, đẻ

từ đso giáo viên có thể quan sát trẻ một cách kỹ càng hơn, phân tích sâu hơn và đánh giá trẻ qua hành vi một cách khách quan hơn Tầng 4 là phòng họp của cán bộ nhân viên, quản lý và bếp ăn

1.2 Kết quả đạt được sau 4 năm thành lập và sự phấn đấu [ Hình 1.3/tr41]

Viện nghiên cứu và ứng dụng công nghệ giáo dục Atec hoạt động với mục tiêu: Tạo điều kiện chăm sóc- giáo dục tốt nhất để trẻ em phát triển hsì hoà các mặt:

Phát triển nhận thức và kỹ năng học tập, phát triển thể chất, sức khoẻ và kỹ năng vận động, phát triển ngôn ngữ và giao tiếp xã hội, phát triển tình cảm và kỹ năng sống, phát triển thẩm mỹ và khơi dậy khả năng sáng tạo và năng khiếu của bé

11

Xây dựng cán bộ giáo viên trẻ, nhiệt tình, năng động sáng tạo, thích ứng nhanh trong việc tiếp cận và nuôi dạy trẻ, tổ chức ngày hội, ngày lễ như tểt trung thu, noel, tết thiếu nhi,… Các hoạt động nàyy giúp bé hiểu biết thêm về văn hoá cũng như phong tục tập quán của con người Việt Nam

Ngoài ra viện còn kết hợp với các chuyên gia mở lớp học chuyên biệt giành cho các bé chậm phát triển về ngôn ngữ, tăng động giảm chú ý, ngoài thười gian học trên lớp, các

bé còn được hoà nhập tham gia các hoạt động tại lớp của mình cùng với các bạn cùng tuổi Các hoạt động ngoại khoá, hàng tháng viện tổ chức cho các bé đi trải nghiệm thực

tế theo chủ đề

12

CHƯƠNG 2: CÁC TRẠNG THÁI TÂM LÝ NẢY SINH TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HÀNH TẠI VIỆN NGHIÊN CỨU VÀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ GIÁO DỤC ATEC

2.1 KHÁI NIỆM LIÊN QUAN

Trạng thái tâm lí là những hiện tượng tâm lí diễn ra trong khoảng thời gian dài, mở đầu

và kết thúc không rõ ràng và luôn luôn đi kèm theo, làm nền cho các quá trình tâm lí

2.2 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỚNG TRẠNG THÁI TÂM LÝ

2.2.1 Trạng thái tâm lý tích cực

Trạng thái tâm lý tích cực: Là những trạng thái tâm lý của người lao động xuất hiện dưới ảnh hưởng của hoạt động lao động, có khả năng nâng cao tính tích cực hoạt động, tăng hiệu quả hoạt động Ví dụ như nếu được chuẩn bị tốt về tâm lý (có tâm thế lao động) thì người lao động sẽ chủ động trong phần việc được giao, có tri thức, hiểu biết

và có kế hoạch thực hiện rõ ràng, lường trước được những khó khăn có thể gặp phải

Do đó lao động sẽ đạt hiệu quả tốt hơn

2.2.2 Trạng thái tâm lý tiêu cực

Trạng thái tâm lý tiêu cực: Là những trạng thái tâm lý xuất hiện dưới ảnh hưởng của các yếu tố bất lợi của môi trường điều kiện lao động, làm giảm tính tích cực của hoạt động và giảm hiệu quả lao động Ví dụ như trạng thái quá lo lắng, sợ hãi khi nhận nhiệm

vụ khó khăn, sẽ làm người lao động lúng túng, quên thông tin, có những sai sót trong hành động

Có thể nói, trạng thái tâm lý trong lao động cũng giống như các hiện tượng tâm lý khác,

có nguồn gốc từ môi trường bên ngoài và môi trường bên trong Trạng thái tâm lý nảy sinh trong lao động rất đa dạng và muốn màu, muôn vẻ Tuy nhiên có thể đề cập tới một

số trạng thái tâm lý phổ biến sau đây: Trạng thái chú ý tâm thế lao động, trạng thái căng thẳng tâm lý, trạng thái mệt mỏi, đơn điệu

13

2.3 CÁC TRẠNG THÁI TÂM LÝ NẢY SINH TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HÀNH

Ngày 18-02-2022, vào lúc 7h40p-16h30p: Trong khoảng thời gian này thì nhóm em đã

tự chủ động đến gặp gỡ và tặng quà chào hỏi cho ban quản lý đại diện Viện nghiên cứu

và ứng dụng công nghệ giáo dục Atec Ở đây thì nhóm đã nhận được sự điều phối từ ban quản lý, và sau đó phân chia thành từng nhóm nhỏ để thực hành và quán triệt một

số vấn đề cần chuẩn bị, phân công công việc cụ thể cho từng thành viên, xin phép và cản ơn trung tâm đã tạo điều kiện để nhóm hoàn thành tốt nhiệm vụ trong suốt quảng thời gian thực hành Trao đổi và chia sẻ nguyện vọng khi được thựuc hành ở trung tâm, lên kế hoạch cụ thể trong thời gian thực hành, chào hỏi các cô và anh chị, sau đó tham quan trung tâm Nhóm có 05 thành viên, tham gia đầy đủ, nguhiêm túc,

+ Atec 1: với sự tham gia của Đặng Thị Thanh Tâm

+ Nhận sự giúp đỡ tận tình, hưỡng dẫn và chỉ bảo, giaiả đáp các thắc mắc mà giáo sinh chưa biết của trưởng phòng

Em đã thực hiện đầy đủ nhiệm vụ được giao và đã nhận được sự giúp đỡ tận tình từ các thayf cô trong trung tâm Em đã dần làm quen với nhịp điệu công việc, làm quen với các bé trong trung tâm Trong thời gian làm việc nếu có sai sót mong thầy cô giúp đỡ

à góp ý

2.3.1 Quá trình hoạt động ở Atec 1

- Ca trưa: ăn trưa => đi ngủ trưa

- Ca chiều: Đánh thức trẻ => dẫn trẻ

đi vệ sinh => hoạt động học tập phát triển nhận thức bên trái => trị liệu ngâm chân trong nước lạnh => đưa trẻ xuốnh nhà bóng => trả trẻ

Kết quả mong đợi:

Nhóm có thể dùng những lý luận và thực tiễn cũng như những vốn kiến thức và

kĩ năng của bản thân để hoàn thành tốt nhiệm

vụ được đề ra và

có kết quả chất lượng

ý thức một cách có lựa chọn vào những sự vật và hiện tượng nhất định, gọi là chú ý

Chú ý sẽ đảm bảo cho các quá trình nhận thức và toàn bộ hoạt động tâm lý có được hiệu suất cao, kết quả tốt Hiện tượng này diễn ra trong thời gian, không gian, điểm mở đầu, điểm kết thúc thường không rõ ràng, vì vậy chú ý được xem như trạng thái tâm lý cá nhân

Chú ý là trạng thái tâm lý cá nhân biểu hiện ở sự tập trung của ý thức vào một hay một nhóm sự vật hiện tượng để định hướng hoạt động, bảo đảm điều kiện thần kinh - tâm lý cần thiết cho hoạt động tiến hành có hiệu quả

Chú ý không có đối tượng riêng, nó là trạng thái tâm lý đi kèm các hiện tượng tâm lý khác Ta thường nói chăm chú lắng nghe, tập trung suy nghĩ, chú ý quan sát Chú ý được coi như cái phông (nền) là điều kiện của hoạt động có ý thức Chú ý có quan hệ chặt chẽ với ý thức Các Mác đã từng chỉ rõ: Ngoài sự căng thẳng của các giác quan đang làm việc thì trong suốt thời gian lao động cần phải có một ý chí hướng vào mục đích, thể hiện trong sự chú ý tới nội dung và phương khác thực hiện nó, lao động càng

ít lôi cuốn người lao động bao nhiêu, tính phức tạp của công việc càng cao bao nhiêu thì sự tập trung chú ý càng trở nên cần thiết bấy nhiêu

16

- Độ mới lạ của kích thích,

- Cường độ kích thích,

- Sự tương phản giữa các kích thích,

- Thời điểm bắt đầu hoặc kết thúc xích

Chú ý không chủ định thường nhẹ nhàng, ít căng thẳng nhưng kém bền vững, khó duy trì lâu đài

* Chú ý có chủ định: Là loại chú ý có mục đích định trước và phải có sự nỗ lực của bản thân

Chú ý có chủ định có tính mục đích, tính tổ chức và tính bền vững cao, tuy nhiên đôi khi nó làm cho con người căng thẳng, mệt óc nếu phải tập trung chú ý trong một thời gian dài

* Chú ý sau chủ định: Nảy sinh từ chú ý có chủ định Lúc đầu người ta phải nỗ lực ý chí để buộc mình tập trung vào việc gì đó nhưng sau đó do sức lôi cuốn của đối tượng, con người dễ dàng chú ý tới nó mà không cần sự nỗ lực ý chí, do vậy không làm con người căng thẳng, mệt mỏi mà hoạt động vẫn đem lại hiệu quả cao

Loại chú ý này có ý nghĩa quan trọng trong học tập cũng như trong lao động, hoặc chú

ý này chỉ xuất hiện khi cá nhân có hứng thú hoạt động Do vậy cần tạo ra sự vui vẻ, sự say mê, biết gắn hoạt động với sở thích của con người thì hoạt động có thể thực hiện một cách dễ dàng và đảm bảo cho hoạt động có chất lượng và hiệu quả cao nhất

2.4.1.3 Các thuộc tính của chú ý

Chú ý của người lao động được đặc trưng bằng một loạt các thuộc tính sau:

* Sức tập trung của chú ý: Là khả năng chú ý đến một phạm vi đối tượng tương đối hẹp, cần thiết cho hoạt động lúc đó Số lượng các đối tượng mà chú ý hướng tới gọi là khối lượng chú ý

Khối lượng chú ý được xác định bằng số lượng tối đa các tượng mà một người có thể tri giác được trong một đơn vị thời gian Khối lượng chú ý có thể khác nhau rất nhiều giữa người này và người khác, thông thường khối lượng chú ý trung bình là từ 4 đến 6 đối tượng cùng một lúc

17

Khối lượng chú ý có thể tăng lên nếu được luyện tập riêng biệt trong các hoạt động Sức tập trung chú ý càng cao thì thực hiện hành động càng chính xác, nhưng đôi khi do quá tập trung chú ý đến đối tượng này mà người ta có thể lãng quên sự có mặt của đối tượng khác tại thời điểm đó

* Sự phân phối chú ý: Là khả năng cùng một lúc chú ý đến nhiều đối tượng hoặc nhiều

hoạt động khác nhau một cách có chủ định Sự phân phối chú ý rất cần thiết đối với nghề lái xe, lái tàu, lái máy bay hoặc công nhân điều khiển máy, công việc của họ đồng thời phải thực hiện và kiểm soát nhiều loại đối tượng khác nhau Khả năng phân phối chú ý có thể được nâng cao nếu được rèn luyện thường xuyên Có thể phân phối được

sự chú ý nếu trong số các hoạt động cần thiết có ít nhất một động tác quen thuộc, có thể thực hiện dễ dàng và tự động hoá

* Tính bền vững của chú ý: Đó là khả năng duy trì sự chú ý lâu dài vào một hay một số đối tượng của hoạt động Sự chú ý của con người sẽ bền vững khi cá nhân đó đi sâu vào tìm hiểu, khám phá đối tượng từ mọi phía, phát hiện cái mới trong đối tượng Ngược lại với tính bền vững là sự phân tán chú ý Tính phân tán chú ý thể hiện ở sự dao động và giảm sút chú ý và thường xảy ra khi người lao động làm các công việc tẻ nhạt, đơn điệu

* Sự di chuyển chú ý Là khả năng di chuyển chú ý từ đối tượng này sang đối tượng khác theo yêu cầu của hoạt động

Sự đãng trí có thể xảy ra trong lao động xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau song nguyên nhân cơ bản nhất là: thiếu tinh thần trách nhiệm đối với công việc được giao, không có hứng thú làm việc, trạng thái mệt mỏi, căng thẳng, đau ốm Đăng trí là một thuộc tính tiêu cực của chú ý Để khắc phục sự đăng trí cần phân tích kỹ các nguyên nhân gây ra

Các thuộc tính của chú ý có tính chất quyết định nhiều đến kết quả hoạt động thậm chí

nó trở thành chỉ tiêu tâm lý để tuyển chọn người lao động, đặc biệt trong một số dạng hoạt động như điều khiển máy móc, thiết bị, phi công, cảnh sát giao thông, bộ đội phòng không, không quân

Ngoài việc nâng cao hứng thú đối với công việc chuyên môn, rèn luyện tinh thần nỗ lực

ý chí thường xuyên, trong công việc hàng ngày cũng như trong các buổi tập đặc thù

18

(luyện tập trên máy, luyện tập bằng mô hình ) cần giúp người lao động có tinh thần tự giác cao, có ý thức về nghĩa vụ và trách nhiệm đối với công việc, cố gắng làm đúng nguyên tắc “bất kỳ lúc nào và trong bất kỳ công việc gì, khi thực hiện đều phải chú ý”

2.4.2 Tâm thế lao động

2.4.2.1 Khái niệm tâm thế lao động

Hành vi của con người trong hoạt động lao động, đặc biệt trong điều kiện lao động có những yếu tố bất lợi vừa biểu hiện, vừa là kết quả phản ánh mức độ chuẩn bị sẵn sàng tâm lý cho hoạt động

Thực tế cho thấy, muốn thực hiện hoạt động lao động có kết quả tốt bao giờ cũng cần

có sự chuẩn bị chu đáo Người công nhân cần chuẩn bị tốt kiến thức, kinh nghiệm, kiểm tra trước máy móc thiết bị, dụng cụ lao động, phấn chấn khi đi làm, tin tưởng vào một ngày làm việc tốt đẹp thì khi bắt tay vào công việc đã có sẵn kiến thức, tài liệu, thông tin Do vậy, không cần tốn công sức lực tìm trong trí óc và khi gặp trở ngại, khó khăn thì họ cũng không cảm thấy bất ngờ, lo lắng bởi đã có sự chuẩn bị từ trước, dự kiến được một số tình huống và khi đó họ bình tĩnh, sáng suốt tìm ra cách giải quyết Kể

cả trường hợp gặp tình huống ngoài dự kiến, thì họ cũng biết phân tích, so sánh, đối chiếu với cái đã chuẩn bị và kiến thức, kinh nghiệm đã có để giải quyết tình huống có hiệu quả tốt hơn Sự chuẩn bị tâm lý sẵn sàng đối với hoạt động như vậy người ta gọi

là tạo ra tâm thế lao động

Tâm thế lao động là trạng thái tâm lý sẵn sàng chờ đón, sẵn sàng đi vào hoạt động lao động, để có thể phát huy đầy đủ sức mạnh, ngay tức khắc vào việc giải quyết các nhiệm

vụ, yêu cầu đặt ra trong những điều kiện cụ thể

Xét về thời gian, người ta đề cập tới hai loại tâm thể lao động:

- Tâm thế lao động thể hiện ở sự chuẩn bị chung hay chuẩn bị trước về tinh thần tâm lý cho người lao động sẵn sàng tham gia lao động: Cung cấp cho người lao động những kiến thức chung, cần thiết, những kỹ năng, kỹ xảo lao động cơ bản, bồi dưỡng thái độ nghiêm túc, truyền tình yêu đối với nghề nghiệp, tinh thần hợp tác, lao động đoàn kết, khả năng giao tiếp và làm việc nhóm, chuẩn bị những phẩm chất ý chí quan trọng để có khả năng vượt qua được những khó khăn, trở ngại có thể gặp phải trong quá trình lao động

19

- Tâm thế lao động thể hiện ở trạng thái chuẩn bị tức thời, chuẩn bị trực tiếp, chuẩn bị ngay lập tức Trạng thái này xuất hiện rất nhanh, có tính chất tình huống khi cá nhân gặp sự cố, bất trắc, những khó khăn, trở ngại trong lao động, đòi hỏi họ phải ngay lập tức huy động những trí thức, kinh nghiệm, kỹ năng, kỹ xảo đã có để khắc phục sự cố, thể hiện ở sự năng động, sáng tạo và tính tích cực, tính quyết đoán của người lao động

Tạo tâm thế lao động là tiền đề để có thể điều khiển các trạng thái tâm lý của người lao động Việc điều khiển trạng thái tâm lý của người lao động và của tập thể lao động là một trong những vấn đề trung tâm của công tác lãnh đạo, quản lý con người trong lao động, sản xuất Đó là việc giữ vững trạng thái tâm lý tích cực có liên quan và khắc phục hàng loạt các trạng thái tâm lý tiêu cực xuất hiện ở các giai đoạn hoạt động lao động khác nhau

Ví dụ: Khi sắp phải nhận nhiệm vụ mới hệ trọng, người lao động có thể trải qua trạng thái chờ đợi Sự chờ đợi có thể có nội dung tâm lý khác nhau như: biểu hiện ở sự phấn khởi, nhiệt tình, kỳ vọng, hay mất lòng tin, lo lắng cho số phận sắp tới của mình, hoặc thờ ơ, không quan tâm

Trước khi nhận nhiệm vụ mới, nếu được chuẩn bị tốt tâm thế, làm tốt công tác tư tưởng

sẽ tạo được lòng tin, sự chủ động chuẩn bị, đón nhận công việc vui vẻ

2.4.2.2 Cấu trúc tâm lý của tâm thế lao động

Tâm thế lao động có cấu trúc tâm lý phong phú, đa dạng, nó có thể bao trùm toàn bộ đời sống tâm lý của con người Về bản chất, tâm thế là hiện tượng tâm lý vô thức, nhưng đối với tâm thế lao động có sự xâm nhập của ý thức, thể hiện ở sự chuẩn bị có ý thức, chờ đón những điều sẽ xảy ra trong lao động, để định hướng hoạt động lao động Trong lao động cần chuẩn bị tốt các nội dung tâm lý cơ bản sau đây:

Thứ nhất, cần chuẩn bị tốt động cơ lao động, cá nhân trước khi thực hiện cần xác định

rõ mình làm việc đó vì cái gì thúc đẩy, cần hướng người lao động vào những động cơ mang tính xã hội (như lao động để đem lại lợi ích cho xã hội, cộng đồng và cho bản thân mình, để có thêm hiểu biết, để tăng cường, mở rộng mối quan hệ) Chỉ khi nào lao động thực sự trở thành nhu cầu, thì người lao động mới đem hết khả năng của mình hướng vào việc thỏa mãn nhu cầu đó Biết gắn công việc với hứng thú, sở thích, biết

20

tạo sự say mê, niềm vui lao động để có động lực trước khi bắt tay vào công việc Người lao động mong muốn đạt kết quả cao, được mọi người, tập thể tôn trọng, đánh giá, thừa nhận Nhìn chung, cần tạo được mối quan hệ tốt với lao động sắp thực hiện

Thứ hai, cần chuẩn bị tốt các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo cần thiết cho hoạt động lao động

sắp tới, bắt đầu từ việc nhận thức rõ nhiệm vụ, yêu cầu của công việc được giao, nhận thức được các nội quy, quy chế, cách thức tiến hành công việc thông qua việc sử dụng các công cụ, dụng cụ, phương tiện kỹ thuật để đạt được mục tiêu Người lao động phải hình dung ra được mình sẽ phải làm như thế nào? Hình mẫu của sản phẩm cần đạt được

là gì? Những khó khăn có thể gặp phải trong quá trình thực hiện công việc và cách thức giải quyết có thể Đôi khi do thiếu hụt thông tin, hoặc do trình độ nghiệp vụ chưa phù hợp với yêu cầu công việc sắp tới, hoặc do chưa có kỹ năng xử lý tình huống sẽ đẩy người lao động rơi vào trạng thái căng thẳng quá ngưỡng hoặc lúng túng, bị động khi thực hiện công việc, hoặc không thể hoàn thành công việc được giao

Thứ ba, sự chuẩn bị tốt về cảm xúc, cố gắng tạo được sự ổn định, cân bằng về cảm xúc,

nếu bị kích động, hoặc nếu có cảm xúc quá lo lắng, sợ hãi, buồn phiền đều không tốt cho việc thực hiện công việc sắp tới Sự hình thành niềm vui, tình cảm trách nhiệm, sự tin tưởng vào bản thân, tinh thần lạc quan sẽ là những động lực tích cực thúc đẩy người lao động thực hiện tốt công việc của mình, ngay cả khi gặp sự cố, nếu có được sự bình tĩnh, tự tin, cân bằng, họ vẫn có thể sáng suốt tìm ra cách giải quyết vấn đề một cách có hiệu quả

Thứ tư, cần chuẩn bị tốt về mặt ý chí, trước hết phải ý thức được công việc dù to hay

nhỏ, dù phức tạp hay đơn giản đều có những khó khăn nhất định, do vậy đòi hỏi cần phải có sự nỗ lực ý chí để vượt qua Tuy nhiên không nên “bơm căng” tinh thần người lao động quá mức, đặc biệt trước khi họ phải thực hiện một công việc hệ trọng, có thể

sẽ tạo ra các áp lực đối với người lao động, nên “gợi lại” những tình huống đã xử lý thành công trong quá khứ, luyện tập kỹ năng xử lý tình huống ở những khâu cơ bản của hoạt động sắp tới

Để có được năng lực ý chí tốt, người lao động không chỉ chuẩn bị tốt cho mình về kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo mà còn phải rèn luyện để có sức khoẻ tốt, bởi công việc khó,

21

tình huống khó nếu chỉ có cái “đầu” sáng suốt, không có sự nhanh nhạy của các giác quan, sự dẻo dai bền bỉ của thể lực thì vấn đề cũng khó giải quyết đến nơi, đến chốn Ngoài ra, người quản lý cần làm tốt công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, biết khơi gợi tình đoàn kết, gắn bó, tương trợ, sự hợp tác trong lao động, tình yêu đối với công việc, với tập thể, tinh thần làm việc với tất cả sức mình, để giúp người lao động có thể hoàn thành và hoàn thành vượt mức kế hoạch được giao

Các yếu tố tâm lý nêu trên không tồn tại độc lập, mà luôn có mối quan hệ tương hỗ với nhau Việc chuẩn bị tốt một yếu tố nào đó sẽ tạo ra những tiền đề tốt cho việc chuẩn bị các yếu tố còn lại Ví dụ: Nếu có động cơ làm việc đúng đắn, người lao động sẽ ý thức

rõ ràng về trách nhiệm, nhiệm vụ được giao, từ đó họ có thể tạo ra niềm vui lao động Việc xác định rõ mục đích hoạt động sẽ giúp người lao động có thêm nghị lực vượt qua khó khăn, trở ngại trong công việc để thực hiện tốt nhiệm vụ được giao

2.4.3 Sự căng thẳng trong lao động

2.4.3.1 Khái niệm và sự phân loại căng thẳng tâm lý

Căng thẳng tâm lý là trạng thái tâm lý của người lao động xuất hiện dưới ảnh hưởng của các yếu tố môi trường lao động, tuỳ thuộc vào mức độ căng thẳng mà nó có thể ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực tới hiệu quả của người lao động

Căn cứ vào mức độ căng thẳng, người ta phân chia trạng thái căng thẳng tâm lý ra làm

ba loại:

- Căng thẳng ở mức độ ôn hoà (mức độ cho phép): Đây là trạng thái tâm lý bình thường nảy sinh khi người lao động bắt tay vào việc thực hiện một nhiệm vụ nào đó của hoạt động lao động, thể hiện ở sự huy động “sức” để làm việc như: Sự căng cơ bắp khi chạy nhảy, sự tập trung quan sát khi điều khiển xe, căng mắt để đọc sách, lắng tai để nghe cho rõ Đây là trạng thái tâm lý tích cực, là điều kiện cần thiết để thực hiện hoạt động lao động

Trạng thái căng thẳng ôn hoà xuất hiện khi người lao động làm việc trong điều kiện bình thường như: lao động có giờ nghỉ phù hợp, môi trường làm việc vệ sinh sạch sẽ, tốc độ làm việc trung bình, công việc phù hợp với khả năng, không có yếu tố nguy hiểm,