QUẢN LÝ SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN NINH GIANG TỈNH HẢI DƯƠNG.LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN VĂN THUẦN QUẢN LÝ SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN NINH GIANG TỈNH HẢI DƯƠNG Ngành: Quản lý

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN VĂN THUẦN

QUẢN LÝ SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

HUYỆN NINH GIANG TỈNH HẢI DƯƠNG

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: GS.TS NGUYỄN QUANG UẨN

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả khảo sát, kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công

bố trong bất cứ công trình nào khác

Luận văn này cho đến nay chưa từng được bảo vệ tại bất kỳ hội đồng bảo vệ luận văn nào trên toàn quốc và cho đến nay chưa hề được công bố trên bất kỳ phương tiện thông tin nào

Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về những gì mà tôi cam đoan ở trên

Thái Nguyên, ngày 17 tháng 7 năm 2018

Tác giả

Nguyễn Văn Thuần

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu đề tài “Quản lý sử dụng phương tiện

thiết bị dạy học ở các trường THCS huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương”, tôi đã

nhận được sự giúp đỡ, chỉ bảo nhiệt tình của các thầy cô giáo trường Đại học Thái Nguyên đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận văn này

Với tình cảm chân thành, tôi bày tỏ lòng biết ơn đối với Ban giám hiệu, Khoa Sau đại học, phòng Quản lý khoa học - Trường Đại học Thái Nguyên, các thầy giáo,

cô giáo đã tham gia quản lý, giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu

Tôi xin bày tỏ sự biết ơn đặc biệt đến GS.TS NGUYỄN QUANG UẨN

người đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ về khoa học để tôi hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn:

- Lãnh đạo, chuyên viên Phòng GD&ĐT huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương;

- Ban giám hiệu, các thầy cô giáo, nhân viên thiết bị các trường THCS huyện Ninh Giang;

- Gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, cổ vũ, khích lệ và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian qua

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong suốt quá trình thực hiện đề tài, song có thể còn có những mặt hạn chế thiếu sót Tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp và sự chỉ dẫn của các thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp

Thái Nguyên, ngày 17 tháng 7 năm 2018

TÁC GIẢ

Nguyễn Văn Thuần

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ v

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 4

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 5

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Cấu trúc của luận văn 11

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ KHAI THÁC, SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN, THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 13

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu vấn đề 13

1.1.1 Nghiên cứu ở nước ngoài về việc khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học 13

1.1.2 Nghiên cứu ở trong nước về việc khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học 15

1.2 Lý luận về phương tiện, thiết bị dạy học 19

1.2.1 Khái niệm phương tiện, thiết bị dạy học 19

1.2.2 Các loại phương tiện, thiết bị dạy học 20

1.2.3 Các yêu cầu đối với phương tiện, thiết bị dạy học và sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học 25

1.2.4 Vai trò của phương tiện, thiết bị dạy học trong quá trình dạy học 25

1.3 Lý luận về khai thác và sử dụng phương tiện, trang thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở 27

1.3.1 Khái niệm khai thác và sử dụng phương tiện, trang thiết bị dạy học ở

trường trung học cơ sở 27

1.3.2 Vai trò của việc khai thác, sử dựng phương tiện, thiết bị dạy học ở trường học cơ sở 28

1.3.3 Nội dung khai thác, sử dựng phương tiện, thiết bị dạy học ở trường học cơ sở 29

1.3.4 Quy trình khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở trường học cơ sở 31

1.4 Lý luận về quản lý khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở trường học cơ sở 34

1.4.1 Khái niệm quản lý khai thác và sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở trường học cơ sở 34

1.4.2 Những thuận lợi, khó khăn trong công tác xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học 35

1.4.3 Nội dung quản lý khai thác, sử dụng phương tiện thiết bị dạy học ở trường học cơ sở 38

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng tới việc xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở 45

1.5.1 Các yếu tố chủ quan 45

1.5.2 Các yếu tố khách quan 46

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ KHAI THÁC SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN NINH GIANG, TỈNH HẢI DƯƠNG 49

2.1 Khái quát về huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương 49

2.1.1 Về điều kiện tự nhiên, dân số 49

2.1.2 Tình hình giáo dục nói chung và giáo dục trung học cơ sở nói riêng 49

2.1.3 Khái quát khảo sát thực trạng 52

2.2 Thực trạng về khai thác sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương 53

2.2.1 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong công tác xây dựng, khai thác, sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở 53

2.2.2 Đánh giá vai trò, tác dụng của việc khai thác, sử dụng các phương tiện, trang thiết bị dạy học 58

2.2.3 Thực hiện công việc xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện đồ dùng dạy học 61

2.2.4 Đánh giá chung về xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện, đồ dùng dạy học ở trường trung học cơ sở 63

2.3 Thực trạng quản lý khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở các trường THCS Huyện Ninh Giang 65

2.3.1 Lập kế hoạch xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học 65

2.3.2 Tổ chức thực hiện kế hoạch 68

2.3.3 Chỉ đạo xây dựng, khai thác, sử dụng trang thiết bị dạy học 70

2.3.4 Kiểm tra, đánh giá công tác xây dựng, khai thác, sử dụng trang thiết bị dạy học 72

2.3.5 Đánh giá chung thực trạng các biện pháp quản lý, khai thác, sử dụng phương tiện, trang thiết bị dạy học 74

2.4 Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố khách quan, chủ quan tới việc xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện, trang thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở 76

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ KHAI THÁC SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN, THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN NINH GIANG, TỈNH HẢI DƯƠNG 81

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp quản lý khai thác sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học 81

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 81

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính toàn diện 81

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 82

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính phát triển 82

3.2 Đề xuất các biện pháp quản lý khai thác sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương 83

3.2.1 Tăng cường quản lý công tác chuyên môn, bồi dưỡng nghiệp vụ, kỹ thuật, học hỏi kinh nghiệm của đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, cán bộ thiết bị trường học 83

3.2.2 Quản lý khai thác, xây dựng, mua sắm và sử dụng trang thiết bị dạy học có hiệu quả 85

3.2.3 Kiểm tra, đánh giá cụ thể, sát sao việc giáo viên, học sinh sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học (Kiểm tra nội bộ) 87

3.2.4 Đẩy mạnh việc bảo quản, kiểm kê, thanh lý, bổ sung các phương tiện, thiết

bị dạy học 90

3.2.5 Tăng cường thanh tra, kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm thường xuyên, kịp thời về công tác trang thiết bị dạy học theo học kỳ, theo năm học và đột xuất (Của các cấp quản lý đối với từng trường) 93

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp đề xuất 94

3.4 Khảo nghiệm nhận thức mức độ cần thiết và mức độ khả thi của các biện pháp đề xuất 96

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 96

3.4.2 Thời gian khảo nghiệm 96

3.4.3 Hình thức khảo nghiệm 96

3.4.4 Nội dung khảo nghiệm 96

3.4.5 Xử lý kết quả khảo nghiệm 96

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 100

TÀI LIỆU THAM KHẢO 103

PHỤ LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt: Chữ viết đầy đủ

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ Bảng

Bảng 2.1 Những thuận lợi trong công tác xây dựng, khai thác, sử dụng các

phương tiện, thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở 53 Bảng 2.2 Những khó khăn trong công tác xây dựng, khai thác, sử dụng các

phương tiện, thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở 56 Bảng 2.3 Vai trò, tác dụng của việc khai thác, sử dụng các phương tiện, trang

thiết bị dạy học 58 Bảng 2.4 Thực hiện công việc xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện đồ

dùng dạy học 61 Bảng 2.5 Lập kế hoạch, xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học 66 Bảng 2.6 Tổ chức thực hiện kế hoạch 68 Bảng 2.7 Chỉ đạo xây dựng, khai thác, sử dụng trang thiết bị dạy học 70 Bảng 2.8 Kiểm tra, đánh giá việc xây dựng, khai thác, sử dụng trang thiết bị dạy học 72 Bảng 2.9 Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố khách quan, chủ quan tới việc xây

dựng, khai thác, sử dụng phương tiện, trang thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở 76 Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm các biện pháp đề xuất nâng cao hiệu quả quản

lý khai thác, sử dụng trang thiết bị, phương tiện dạy học 97

Biểu đồ

Biểu đồ 2.1 Đánh giá chung việc xây dựng, khai thác, sử dụng phương tiện, đồ

dùng dạy học 63 Biểu đồ 2.2 Đánh giá chung thực trạng các biện pháp quản lý, khai thác, sử

dụng phương tiện, trang thiết bị dạy học 74

Sơ đồ

Sơ đồ 3.1: Quan hệ giữa các biện pháp đề xuất 95

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

1.1 Khai thác và sử dụng có hiệu quả các trang thiết bị, phương tiện dạy học

trong các nhà trường nói chung và ở nhà trường trung học cơ sở nói riêng là mối quan tâm chung của toàn xã hội cũng như của các nhà trường, bởi đó là nhân tố quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả dạy của giáo viên và hiệu quả học tập của học sinh Điều này cho thấy vai trò quan của quản lý khai thác và sử dụng trang thiết bị dạy học Vì vậy, các nhà trường luôn nỗ lực xây dựng cơ sở vật chất đầy đủ phục vụ cho hoạt động dạy, làm cho các thông điệp của bài giảng được học sinh tiếp nhận tốt nhất, hướng đến nâng cao năng lực thực tiễn của học sinh

Cũng vì tầm quan trọng của trang thiết bị, phương tiện dạy học, các chủ trương, chính sách của Nhà nước ta luôn dành sự quan tâm và ưu tiên nguồn kinh phí cho xây dựng, mua sắm các thiết bị phục vụ dạy học trong các nhà trường ở mọi cấp học, đồng thời cũng là một tiêu chuẩn ở trường trung học cơ sở, trung học phổ thông

và trường có nhiều cấp học theo quy định của Bộ Giáo dục và đào tạo để xác định trường đạt chuẩn quốc gia

Ở trường trung học cơ sở, tùy theo từng môn học để xác định phương tiện, giáo cụ trực quan, với một số môn học thuộc khoa học tự nhiên thì giáo cụ trực quan góp phần trực tiếp nâng cao năng lực học tập của học sinh, nhất là từ ngày 27 tháng 7 năm 2017 Bộ Giáo dục và Đào tạo thông qua chương trình giáo dục phổ thông mới với định hướng giảng dạy tiếp cận năng lực người học thì giáo cụ trực quan càng trở thành một phần thiết yếu trong dạy học, do đó việc khai thác, sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học không chỉ là tiêu chuẩn để xác định trường đạt chuẩn mà còn là yếu

tố nâng cao hiệu quả giảng dạy, yếu tố rất cần thiết để nâng cao năng lực thực tiễn của người học

1.2 Với vai trò quan trọng của phương tiện, thiết bị dạy học, trên thế giới và

Việt Nam đã có những nghiên cứu về vấn đề này Ngay từ thời cổ đại, trong tư tưởng của các nhà giáo dục vĩ đại thời kỳ cổ đại Hy Lạp như Aritxtốt(384 - 322 TCN), Platon (645 - 653 TCN), ở phương Đông như Khổng Tử (551-479 TCN), cho rằng giáo dục phải đặt học sinh vào các tình huống có vấn đề và vấn đề được giải quyết tốt nếu có sự hỗ trợ của phương tiện, thiết bị dạy học Cho đến thời kỳ hiện đại, ở Liên

Xô, các tư tưởng giáo dục kiệt xuất như K.D.Usinxki (1824 - 1870), A.X.Makarenko (1888 - 1939), các ông cho rằng phương pháp dạy học trực quan là phương pháp giảng dạy đặc biệt và quan trọng nhất, đặc biệt K.D.Usinxki chủ trương sử dụng tranh ảnh trong hoạt động giảng dạy Ở Việt Nam, những nhà giáo dục biểu thời phong kiến như Chu Văn An (1292 - 1379), Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 - 1585), Lê Quý Đôn (1726 - 1784) các ông đều lấy phương pháp dạy học trực quan làm chủ đạo bằng các chỉ dẫn những ví dụ, các tình huống thực tiễn để người học dễ nắm bắt

Ngày nay, nhiều học giả trên thế giới đã kế thừa và không ngừng phát triển các

tư tưởng giáo dục lỗi lạc như trên về việc sử dụng, khai thác hiệu quả các trang thiết

bị, phương tiện dạy học vào các giờ học nhằm nâng cao hiệu quả dạy học Ở nước ta hiện nay, việc sử dụng phương tiện dạy học không chỉ được quy định trong các văn bản của Ngành mà còn được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, nhằm khai thác tốt nhất hiệu quả của các trang thiết bị dạy học, nâng cao năng lực thực tiễn của người học sau mỗi giờ học, mỗi quá trình học tập, chuyển từ cách dạy học truyền thống sang cách dạy theo tiếp cận năng lực người học, đáp ứng tốt nhất chương trình giáo dục phổ thông mới

1.3 Thực tiễn việc quản lý khai thác và sử dụng trang thiết bị dạy học ở các

trường trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Hải Dương và huyện Ninh Giang luôn bám sát và quán triệt theo tình thần chỉ đạo chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo Hệ thống trang thiết bị phục vụ dạy học ở trường học được củng cố, đi liền với đó, việc quản lý khai thác và sử dụng các trang thiết bị được tăng cường, hoàn thiện gắn với mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng nhu cầu học tập phong phú,

đa dạng của người học

Từ khi chương trình giáo dục phổ thông mới được thông qua, cùng với sự chỉ đạo của ngành giáo dục, việc quản lý khai thác, sử dụng phương tiện dạy học ở các trường trung học cơ sở được đẩy mạnh, song đi liền với những quyết tâm đó, nhiều khó khăn đang đặt ra cho các cấp quản lý cũng như đội ngũ cán bộ quản lý các trường đang phải đối diện đó là chất lượng phương tiện, thiết bị dạy học được cung ứng chưa tốt, một số trường trung học cơ sở chưa có cán bộ thiết bị chuyên trách nên việc quản

lý và khai thác thiết bị còn gặp nhiều khó khăn, đồng thời thiếu cơ sở vật chất cần

thiết để bảo quản các trang thiết bị dạy học mới cũng như các trang thiết bị đã có Ngoài ra, công tác quản lý và khai thác và sử dụng thiết bị chưa được chú trọng đầy

đủ, năng lực sử dụng trang thiết bị, phương tiện dạy học của giáo viên và cán bộ thiết

bị chưa đáp ứng yêu cầu thực tế đặt ra Những khó khăn đó tác động trực tiếp đến hiệu quả thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới cũng như việc dạy học theo tiếp cận năng lực người học đang gặp phải những khó khăn

Bức tranh chung hiện nay, không phải trường trung học cơ sở nào cũng có thể trang bị đầy đủ những phương tiện thiết bị hiện đại, đặc biệt là các trường có quy mô nhỏ, các trường ở các xã xa trung tâm huyện còn nhiều khó khăn về kinh tế Việc đầu

tư kinh phí cho các trường còn hạn hẹp, phương tiện thiết bị tuy được tăng cường hàng năm nhưng không đồng bộ, thiếu chủng loại, chưa đảm bảo kĩ thuật, kho bảo quản, các phòng chức năng, các bộ phận chuyên trách…Đây là một rào cản không dễ khắc phục trong việc quản lý khai thác và sử dụng phương tiện thiết bị dạy học

Mặt khác, quá trình dạy học cũng cho thấy, khi các trường được trang bị những phương tiện thiết bị hiện đại thì không phải cán bộ thiết bị hay giáo viên nào cũng có thể khai thác, sử dụng và sử dụng thành thạo

Để phương tiện thiết bị dạy học trở thành “cánh tay” đắc lực nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập, rất cần thêm kinh phí mua sắm thiết bị, sửa chữa, bảo dưỡng phương tiện, thiết bị cho các nhà trường, đặc biệt là các phương tiện thiết bị hiện đại đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong thời đại công nghệ 4.0 Nâng cao trình độ, khả năng quản lý khai thác và sử dụng phương tiện thiết bị, đặc biệt là phương tiện thiết bị hiện đại cho đội ngũ cán bộ quán lý, giáo viên và nhân viên thiết

bị trường học là một yêu cầu cấp thiết nhằm phục vụ yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo

Cần phải có các biện pháp hữu hiệu hơn nữa trong việc quản lý, khai thác và

sử dụng trang thiết bị dạy học trong các trường trung học cơ sở để nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông mới Từ những lý

do trên tôi chọn đề tài “Quản lý sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học ở các trường

trung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương”làm đề tài luận văn thạc sĩ

chuyên ngành quản lý giáo dục