CÁC VẤN ĐỀ ĐƯƠNG ĐẠI TRONG GIẢNG DẠY VÀ NGHIÊN CỨU ĐỊA LÍ KINH TẾ

CHƯƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY ĐỊA LÍ KINH TẾ & NỘI DUNG CÁC GIÁO TRÌNHTRONG NƯỚC ĐH Sư phạm Hà Nội, ĐH Sư phạm Hà Nội 2, ĐH Sư phạm TP Hồ Chí Minh, ĐH Sư phạm Thái Nguyên, ĐH Hùng Vương, ĐH Hồn

Trang 1

BỘ MÔN KINH TẾ - QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

SINH HOẠT KHOA HỌC BỘ MÔN

HÀ NỘI, NGÀY 29 - 11 - 2019

LÊ HUY HUẤN

Trang 2

NỘI DUNG

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

2 CÁC ĐẶC TRƯNG CỦA ĐỊA LÍ KINH TẾ & CÁC LÝ THUYẾT NỀN TẢNG

3 CÁC XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN KTTG & THỰC TIỄN Ở VIỆT NAM

4 CHƯƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY ĐỊA LÍ KINH TẾ & NỘI DUNG CÁC GIÁO TRÌNH

5 BÀN VỀ CÁC VẤN ĐỀ ĐƯƠNG ĐẠI TRONG GIẢNG DẠY ĐỊA LÍ KINH TẾ

6 MỘT SỐ HƯỚNG NGHIÊN CỨU ƯU TIÊN CỦA ĐỊA LÍ KINH TẾ

7 KẾT LUẬN

Trang 3

CÁC VẤN ĐỀ ĐƯƠNG ĐẠI TRONG GIẢNG DẠY VÀ NGHIÊN CỨU ĐỊA LÍ KINH TẾ

NỘI DUNG

ĐỀ XUẤT

XU HƯỚNG KTTG

THỰC TIỄN VIỆT NAM

02 BẢN CHẤT/

ĐẶC TRƯNG

LÝ THUYẾT NỀN TẢNG

01

CH/TRÌNH GIẢNG DẠY

NỘI DUNG GIÁO TRÌNH 03

NỘI DUNG GIẢNG DẠY

ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

Trang 4

CÁC ĐẶC TRƯNG CỦA ĐỊA LÍ KINH TẾ & CÁC LÝ THUYẾT NỀN TẢNG

ĐỊA LÍ KINH TẾ

Sự phân bố không gian của các HĐKT

Xem xét MQH VTĐL + ĐKTN

& TT-PT HĐKT

GT sự phân bố

& định hướng

TCLT

Tính thống nhất

ĐLTN & ĐLKT

Các HĐKT sẽ phải được

xem xét trong MQH với

lí/nguồn lực của một

lãnh thổ nhất định

Nghiên cứu sự phân bố sản xuất theo không gian/ lãnh thổ

Đổi mới tổ chức không gian kinh tế

Các cách tiếp cận để ng/cứu Địa lí kinh tế

Địa lí kinh tế lý thuyết Địa lí kinh tế khu vực Địa lí kinh tế lịch sử Địa lí kinh tế phê phán Địa lí kinh tế hành vi

Đối tượng ng/cứu của

Địa lí kinh tế KHCN làm thay đổi vai trò của các nguồn lực

ĐẶC ĐIỂM ĐẶC TRƯNG

Trang 5

CÁC ĐẶC TRƯNG CỦA ĐỊA LÍ KINH TẾ & CÁC LÝ THUYẾT NỀN TẢNG

1 Lý thuyết phát triển các vành đai nông

nghiệp của Von Thunen Các vành đai nông nghiệp được hình thành dưới ảnh hưởng của thành phố

2 Lý thuyết khu vị luận công nghiệp của

A.Weber Giải thích ng/nhân cho sự tập trung CN vào một lãnh thổ

3 Lý thuyết điểm trung tâm của W Christaller Th/phố như những cực hút, hạt nhân cho sự phát triển

4 Lý thuyết cực tăng trưởng của Francoi

Perroux Tăng trưởng KT không xuất hiện tại mọi nơi mà chỉ kết tụ ởmột số nơi nhất định

5 Lý thuyết phát triển điểm-trục Cực tăng trưởng không t/động lan tỏa đều ra xung quanh

mà là theo các tuyến g/thông, tạo nên các trục tăng trưởng

6 Lý luận Desakota Xuất hiện vùng chuyển tiếp đô thị - nông thôn

7 Lý luận Địa lý kinh tế mới Sự hình thành kết cấu “lõi-ngoại vi” nhờ chi phí vận tải

thấp kết hợp với tiết kiệm nhờ quy mô

8 Lý luận quần tụ công nghiệp Sự tập trung các công nghiệp chuyên môn hóa vào các địa

phương (localities) đặc thù

Trang 6

CÁC XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN KTTG & THỰC TIỄN Ở VIỆT NAM

Xu hướng toàn cầu hóa

lợi thế cạnh tranh; chuỗi giá trị; phân công

lao động toàn cầu

Cách mạng khoa học công nghệ

Nguồn lực con người; Kinh tế tri thức

Nằm trong khu vực kinh tế năng động

Điều chỉnh chiếc lược; kinh tế biển; logistic

Trang 7

CHƯƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY ĐỊA LÍ KINH TẾ & NỘI DUNG CÁC GIÁO TRÌNH

TRONG NƯỚC

ĐH Sư phạm Hà Nội, ĐH Sư phạm Hà Nội 2, ĐH Sư phạm TP

Hồ Chí Minh, ĐH Sư phạm Thái Nguyên, ĐH Hùng Vương, ĐH Hồng Đức, ĐH Vinh, ĐH Huế,

ĐH Quy Nhơn, ĐH Cần Thơ

Đại học KHTN - ĐH Quốc gia (Địa lí/Quản lí đất

đai/Quản lí TNMT);

Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn - ĐHQG

TP.HCM (Địa lí kinh tế - Phát triển vùng);

Đại học Kiến trúc TP.HCM (Kiến trúc - Quy

hoạch/ Quản lí đô thị);

Đại học Kinh tế Đà Nẵng (Du lịch);

Đại học Tài nguyên Môi trường Hà Nội (Môi

trường/Quản lí đất đai);

Đại học Vinh (Quản lí đất đai/ Quản lí TNMT);

Đại học Quy Nhơn (Quản lí TNMT);

Đại học Công nghệ Đồng Nai (Quản trị);

Đại học An Giang (Du lịch)

ĐH Kinh tế quốc dân, ĐH Kinh

tế & QTKD (Đại học Thái Nguyên), ĐH Kinh doanh &

Công nghệ Hà Nội, ĐH Thăng Long

Trang 8

o Các lý thuyết về tổ chức lãnh thổ/ kinh tế vùng

o Các nguồn lực/điều kiện phát triển kinh tế xã hội của một vùng/lãnh thổ;

o Thực trạng/cơ cấu kinh tế vùng/lãnh thổ

o Tổ chức lãnh thổ nền kinh tế/ Tổ chức lãnh thổ các ngành/lĩnh vực

o Các khía cạnh trong quản lí tài nguyên thiên nhiên và môi trường;

o Quy hoạch vùng/đô thị/nông thôn

TRONG NƯỚC

Trang 9

Trường Đại học Würzburg (Đức);

Đại học Quốc gia Seoul (Hàn Quốc);

Trường Đại học Evora (Bồ Đào Nha);

Đại học Umeå (Thụy Điển);

Đại học Boston (Mỹ);

Đại học Wisconsin - Madison (Mỹ);

Đại học Maryland (Mỹ);

Đại học bang California (Mỹ);

Đại học McGill (Canada)

Đại học Cộng đồng Houston (Mỹ) tại Việt Nam

-Saigontech

Trường Đại học Würzburg (Đức) Khoa Kinh tế & QTKD

Đại học Boston (Mỹ)

1 Các hoạt động kinh tế chính trong không gian.

2 Các tác lực định hình vị trí và sự phân bố các hoạt động kinh tế trong không gian (lý thuyết địa điểm; mô hình lõi và ngoại vi; lý thuyết địa kinh tế mới; các mô hình liên quan đến tính di động của lao động và vốn)

3 Kinh tế vùng và đô thị: cấu trúc không gian các thành phố; hệ thống đô thị.

4 Mô hình tích tụ theo lý thuyết địa kinh tế mới và các ứng dụng chính sách liên quan đến thương mại, nhà

ở, phúc lợi, thuế, chính sách vùng

1 Các khái niệm cơ bản về không gian rời rạc và liên tục; vai trò của các mô hình và lý thuyết về địa lý kinh tế; vị trí

và các thuộc tính của vị trí; khoảng cách

và nền kinh tế tích tụ;

2 Lý thuyết về vị trí công ty/doanh nghiệp: Tam giác Weber; quy mô nền kinh tế và sự thay thế; tác động của các biến đổi tiền lương theo không gian; vị trí chiến lược cho các khách sạn.

3 Lý thuyết về thị trường theo không gian: lý luận và thực tiễn về sử dụng đất nông nghiệp, sử dụng đất đô thị.

4 Các mô hình, xu hướng biến đổi đô thị; hành vi ra quyết định lựa chọn vị trí

và mô hình hóa hành vi.

5 Chuyên môn hóa và thương mại; Di cư lao động và dịch chuyển vốn.

6 Nền kinh tế thông tin: thương mại song phương và chuỗi sản xuất; thương mại điện tử và địa điểm.

NGOÀI NƯỚC

Trang 10

NHẬN XÉT

❑ Đa dạng, bao trùm nhiều lĩnh vực;

❑ Rất chi tiết, cụ thể gắn với hiệu quả các đối tượng trong thực tế

▪ cấp độ công ty/ doanh nghiệp, địa phương, vùng, quốc gia;

▪ xem xét mối quan hệ giữa các điều kiện địa lí với các khía cạnh;

▪ Các lý thuyết về vị trí, thương mại, địa kinh tế mới;

▪ Thiết lập chính sách

Trang 11

1) Sự bất bình đẳng kinh tế trong thời đại toàn cầu 2) Toàn cầu hóa kinh tế (đầu tư, sản xuất, thương mại và tiêu dùng)

3) Các tập đoàn xuyên quốc gia, đa quốc gia với việc hình thành các chuỗi hàng hóa toàn cầu, chuỗi giá trị và mạng lưới sản xuất

4) Sự phát triển của các thành phố toàn cầu, mạng lưới các thành phố trên thế giới và các vùng đô thị lớn

5) Địa lí kinh tế mới 6) Công nghệ thông tin và nền kinh tế tri thức 7) Địa lí về lao động và di cư

Trang 12

BÀN VỀ CÁC VẤN ĐỀ ĐƯƠNG ĐẠI TRONG GIẢNG DẠY ĐỊA LÍ KINH TẾ

Quan điểm tiếp cận

❑ Sự phân bố không gian, các lý thuyết gắn liền với tổ chức lãnh thổ

❑ Tính thời đại, xu hướng phát triển KTTG + đặc thù của kinh tế Việt Nam

❑ Tiệm cận nội dung giảng dạy, chương trình đào tạo trên thế giới

❑ Phù hợp cho đối tượng giảng dạy

❑ Vừa chi tiết, cụ thể nhưng vừa đảm bảo tính khái quát hóa cao

❑ Khoa học liên ngành

Trang 13

Khoảng cách

(đến nơi có mật độ

cao)

Di cư, dịch chuyển LĐ

Phát triển lãnh thổ

Phân vùng

Chuyên môn

hóa

Hội nhập KT

& LK vùng

Mật độ kinh tế

Kết tụ

Đô thị hóa

Tác lực của thị trg

Trang 14

Đô thị hóa

i) Cấp địa phương

ii) sự tập trung hóa sản xuất → gia tăng mức độ tập trung của các hoạt động kinh tế → đô thị hóa

iii) Các lí thuyết cơ sở: Lý luận về cực tăng trưởng; Lý luận Desakota về vùng chuyển tiếp đô thị - nông thôn; Lý luận Địa lý kinh tế mới; Lý luận quần tụ công nghiệp; Lý thuyết lợi thế địa điểm riêng trong thu hút FDI)

iv) Nội dung giảng dạy: các nguyên tắc trong phân bố sản xuất; cơ sở hình thành và phát triển những cụm liên kết (cluster) công nghiệp, dịch vụ; các trung tâm phát triển/trung tâm tạo vùng; đô thị hóa và xu hướng hình thành những vùng đô thị lớn

v) Câu hỏi định hướng: Tại sao một công ty lại lựa chọn và đặt các nhà máy/ ngành CN ở một đ/phương, k/vực, QG cụ thể nào đó? Tại sao một

hộ gia đình/ người LĐ lại lựa chọn nơi cư trú, làm việc ở các đô thị? Tập trung hóa sản xuất mang đến lợi ích kinh tế như thế nào? Quá trình ĐTH

và cơ sở cho việc hình thành các vùng đô thị lớn? Thực tiễn ở Việt Nam?

Trang 15

Phát triển

lãnh thổ

i) Cấp vùng

ii) Tăng trưởng kinh tế không đồng đều, phản ánh sự khác biệt về nguồn lực phát triển KTXH, phụ thuộc vào khoảng cách (thời gian, chi phí vận tải) của một vùng đến nơi có mật độ kinh tế cao → yêu cầu về sự đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, giao thông

iii) Lý thuyết nền tảng: Lý thuyết phát triển các vành đai nông nghiệp của Von Thunen; Lý luận cực tăng trưởng; Lý luận phát triển điểm - trục: Lý thuyết điểm trung tâm của W Christaller; Lý thuyết Trung tâm và Ngoại vi của Friedman; Mô hình các giai đoạn phát triển của W Rostow

iv) Nội dung giảng dạy: các lý luận và mô hình thực tiễn về phát triển vùng, quy hoạch vùng; CMH sản xuất của vùng kinh tế; các hình thức TCLT nền kinh tế (vùng kinh tế, vùng KTTĐ; các dạng thức khác nhau của khu kinh tế), các hình thức TCLTtheo ngành

v) Tại sao sự tăng trưởng, phát triển kinh tế mất cân đối? Cách thức nào

để thu hẹp sự phân hóa đó? Cơ sở hình thành vùng? Các hình thức TCLT?

Trang 16

Hội nhập KT

& LK vùng

i) Cấp độ quốc tế

ii) Rào cản của LKV và HNKT là sự chia cắt do tính chất không thể vượt qua của các đường biên giới, sự khác biệt về đồng tiền, rào cản về thương mại hàng hóa → chuyên môn hóa và phát huy các lợi thế thương mại theo vùng/lãnh thổ

iii) Lý thuyết nền tảng: Lý thuyết về lợi thế so sánh; Lý thuyết về Lợi thế cạnh tranh quốc gia của Porter

iv) Nội dung giảng dạy: cơ sở hình thành lợi thế so sánh, lợi thế cạnh tranh của một vùng/lãnh thổ; cơ sở và sự cần thiết của LK giữa các địa phương, liên kết vùng; chuyển đổi sang sản xuất xanh, bền vững, tuân thủ các quy định về môi trường để tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu

v) Vai trò, ý nghĩa của việc phát triển các hành lang kinh tế, tam giác tăng trưởng/phát triển? Cơ sở nào cho việc tham gia vào phân công lao động quốc tế/ chuỗi giá trị toàn cầu? Phát triển kinh tế biển và ngành logistic?

Trang 17

MỘT SỐ HƯỚNG NGHIÊN CỨU ƯU TIÊN CỦA ĐỊA LÍ KINH TẾ

❑ Địa lý kinh tế- xã hội và kinh tế sinh thái

▪ Kinh tế biển và logistic

đô thị hoá, biến đổi khí hậu

▪ Phân tích xu hướng dân số (di dân) trong bối cảnh phát triển kinh tế, hội nhập toàn cầu;

❑ Địa lý du lịch và du lịch sinh thái

▪ Tổ chức lãnh thổ du lịch, đánh giá các mô hình du lịch sinh thái và mô hình du lịch bền vững

❑ Quy hoạch và tổ chức lãnh thổ

▪ Phát triển cơ sở lý luận về quy hoạch và tổ chức lãnh thổ;

quy hoạch phát triển kinh tế xã hội

Trang 18

TRÂN TRỌNG CẢM ƠN CÁC THẦY CÔ!

Định dạng
Số trang	18
Dung lượng	439,62 KB