CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN THU NHẬP CÁ NHÂN – HÀM Ý CHO CHÍNH SÁCH CÔNG – TRƯỜNG HỢP TP.HCM. LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH KẾ

TÓM TẮTNghiên cứu này khám phá các nhân tố có tác động đến thu nhập cá nhân nhìn từ góc độ thu nhập từ tiền lương, tiền công, trường hợp tại TP.HCM.. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa gợi ý

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

PHAN THỊ HỮU NGHĨA

CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN THU NHẬP CÁ NHÂN

– HÀM Ý CHO CHÍNH SÁCH CÔNG –

TRƯỜNG HỢP TP.HCM

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH KẾ

TP.Hồ Chí Minh – Năm 2011

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

PHAN TH Ị HỮU NGHĨA

CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN THU NHẬP CÁ NHÂN

– HÀM Ý CHO CHÍNH SÁCH CÔNG –

TRƯỜNG HỢP TP.HCM Chuyên ngành: Kinh t ế tài chính- Ngân hàng

Mã số: 60.31.12

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS BÙI TH Ị MAI HOÀI

TP HỒ CHÍ MINH - NĂM 2011

LỜI CAM ĐOAN



Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình do chính bản thân tôi nghiên cứu và trình bày Các số liệu thu thập được và kết quả nghiên cứu trình bày trong đề tài này là trung thực

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung cuả đề tài nghiên cứu

Tác giả luận văn Phan Thị Hưũ Nghiã

LỜI CẢM ƠN



Sau quá trình học tập và nghiên cứu, tôi đã hoàn thành luận văn tốt nghiệp của mình Kết quả hôm nay không chỉ do quá trình nỗ lực của bản thân, mà còn nhờ sự hỗ trợ, động viên của mọi người Vì vậy, tôi xin chân thành gởi lời cám ơn đến:

Quý Thầy- Cô trường Đại học Kinh Tế Tp Hồ Chí Minh đã tận tình giảng dạy, truyền đạt kiến thức và kinh nghiệm quý báu trong suốt thời gian tôi học tập và nghiên cứu tại trường Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn Tiến

sĩ Bùi Thị Mai Hoài, người đã tận tình trực tiếp hướng dẫn và luôn góp ý, phê bình sắc bén trong suốt quá trình thực hiện luận văn này

Xin chân thành cảm ơn tất cả các bạn học viên lớp TCNN K17, những người đã cùng tôi học tập và chia sẻ kinh nghiệm trong suốt thời gian học tập

và nghiên cứu tại trường

Lãnh đạo và các anh chị em đồng nghiệp tại Văn phòng Cục thuế TP.Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện thuận lợi, cung cấp các tài liệu quý báu

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn đến ba mẹ và những người thân trong gia đình, tất cả đã luôn động viên, hỗ trợ và giúp đỡ tôi mọi mặt trong suốt thời gian qua, là chỗ dựa quan trọng để tôi có thể tập trung hoàn thành chương trình học và hoàn thành luận văn tốt nghiệp này

Trong quá trình hoàn tất đề tài, mặc dù đã cố gắng hết sức, tham khảo nhiều tài liệu, tranh thủ nhiều ý kiến đóng góp; song thiếu sót là điều không thể tránh khỏi Rất mong nhận được sự đóng góp quý báu thêm từ phía Thầy

Cô, đồng nghiệp và các bạn

Tác giả: Phan Thị Hữu Nghĩa

MỤC LỤC

Trang ph ụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Tóm t ắt

Danh mục các bảng biểu, hình vẽ, đồ thị

Phần mở đầu 1

1 Cơ sở hình thành đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cưú 2

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi thu thập dữ liệu 2

4 Quy trình nghiên c ứu 2

5 Phương pháp nghiên cứu và cách tiếp cận 3

6 Kết cấu của luận văn 4

Chương 1: Cơ sở lý luận về thu nhập và các nhân tố tác động đến thu nhập cá nhân 5

1.1 Thu nhập 5

1.2 Thu nh ập cá nhân 6

1.2.1 Tr ường phái tân cổ điển 6

1.2.2 Tr ường phái kinh tế học phúc lợi 7

1.2.3 Tr ường phái kinh tế học hiện đại 7

1.3 Các nhân t ố tác động đến thu nhập cá nhân 8

1.4 Mô hình nghiên c ứu và xây dựng các giả thiết 14

Chương 2: Các nhân tố tác động đến thu nhập cá nhân : trường hợp TP.HCM 17 2.1 Gi ới thiệu khái quát về TP.HCM 17

2.2 Nghiên c ứu định tính để điều chỉnh thang đo 23

2.3 Nghiên c ứu định lượng 24

2.3.1 M ẫu nghiên cứu và phương pháp thu thập thông tin 24

2.3.2 Thông tin chung v ề mẫu nghiên cứu 26

2.4 Ki ểm định phương sai ANOVA 34

2.4.1 Khái quát v ề phương pháp kiểm định phương sai ANOVA 34

2.4.2 K ết quả kiểm định cuả nghiên cứu 37

2.5 Mô hình h ồi quy với biến độc lập định tính ANCOVA và MLR 38

2.6 K ết quả nghiên cứu 40

Chương 3: Gợi ý chính sách 42

3.1 Chính sách liên quan đến thu nhập cá nhân 42

3.1.1 C ải thiện thu nhập cá nhân về phía người lao động 42

3.1.2 T ăng cường hoàn thiện chính sách tiền lương về phía quản lý NN 44

3.2 Chính sách liên quan đến giáo dục 45

3.3 Chính sác h liên quan đến mức lương tối thiểu ở các loại hình doanh nghiệp 46 3.4 Chính sách thu ế Thu nhập cá nhân 48

3.4.1 S ự cần thiết phải hoàn thiện chính sách thuế TNCN 48

3.4.2 Quan điểm hoàn thiện chính sách thuế TNCN ở Việt Nam 50

3.4.3 G ợi ý về chính sách thuế TNCN 51

3.5 H ạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo 57

Kết luận 60

Tài liệu tham khảo

Phụ lục

TÓM TẮT

Nghiên cứu này khám phá các nhân tố có tác động đến thu nhập cá nhân nhìn từ góc độ thu nhập từ tiền lương, tiền công, trường hợp tại TP.HCM Dựa trên cơ sở lý thuyết, một mô hình lý thuyết cùng giả thuyết nghiên cứu được đề nghị

Cuộc khảo sát với số liệu thu nhập của 504 cá nhân có liên quan

Phương pháp kiểm định bằng phân tích phương sai ANOVA, kiểm định Levene, Tukey, Kruskal-Wallis, sử dụng biến chỉ định dummy để điều chỉnh biến định danh Cuối cùng đánh giá tác động của những nhân tố đến thu nhập

cá nhân thông qua mô hình hồi quy với biến độc lập định tính ANCOVA và MLR

Các nhân tố có ảnh hưởng đến thu nhập cá nhân gồm 3 nhóm với 13 nhân tố: Nhóm nhân tố về khác biệt công việc: Nghề nghiệp – Ngành công nghiệp - Cấp độ phân cấp; Nhóm nhân tố về khác biệt cá nhân: Giới tính -

Tuổi tác – Giáo dục – Đào tạo – Kinh nghiệm - Nền tảng gia đình về giáo dục – Dân tộc - Chỉ số IQ; Nhóm nhân tố về đặc thù công việc: khu vực và thời gian làm việc Kết quả nghiên cứu định tính để điều chỉnh thang đo có nhân tố loại hình doanh nghiệp được đưa vào khảo sát

Kết quả cho thấy nhân tố loại hình doanh nghiệp – kinh nghiệm - cấp

độ phân cấp và trình độ giáo dục có ảnh hưởng đến thu nhập cá nhân Trong

đó nhân tố cấp độ phân cấp tác động mạnh nhất, kế đến là nhân tố giáo dục, loại hình doanh nghiệp và cuối cùng là kinh nghiệm của cá nhân

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa gợi ý để cải thiện thu nhập đối với chính

cá nhân làm công ăn lương và đối với các nhà quản trị trong việc đề ra chính sách về thu nhập, đào tạo, mức lương tối thiểu ở các loại hình doanh nghiệp

và chính sách thuế thu nhập cá nhân

DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ VÀ BẢNG BIỂU



HÌNH VẼ

Hình 1.1 : Quy trình nghiên cứu

Hình 1.2 : Mô hình nghiên cứu các nhân tố tác động đến thu nhập cá nhân

BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 : Tổng sản phẩm trong nước tại TP.HCM và toàn quốc

Biểu đồ 2.2 : Thu nhập bình quân đầu người tại điạ bàn TP.HCM

Biểu đồ 2.3a: Cơ cấu số cơ sở theo loại hình DN tại TP.HCM

Biểu đồ 2.3b: Cơ cấu số lao động theo loại hình DN tại TP.HCM

Biểu đồ 2.4 : Số thu thuế TNCN toàn quốc và TP.HCM

BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 : Số doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh đến 31/12/2009

phân theo loại hình DN tại TP.HCM

Bảng 2.2 : Lao động trong các DN có đến 31/12/2009 phân theo loại hình DN

tại TP.HCM

Bảng 2.3 : Thu Ngân sách Nhà nước trên địa bàn TP.HCM

Bảng 2.4 : Bảng tổng hợp kết quả kiểm định phương sai

Bảng 2.5 : Bảng tổng hợp kết quả kiểm định ANOVA

Bảng 3.1 : Chi tiêu bình quân một người/tháng phân theo khoản chi

Bảng 3.2 : Thu nhập bình quân đầu người theo 5 nhóm cá nhân cư trú

LỜI MỞ ĐẦU

Thu nhập cá nhân (TNCN) là vấn đề quan trọng trong kinh tế cũng

như nghiên cứu học thuật, cho dù đó là quốc gia giàu mạnh hay nghèo đói,

từ thành phố lớn đến những địa phương nhỏ TNCN chính là chỉ báo quan trọng có ý nghĩa kinh tế để đánh giá mức sống, sự phát triển của mỗi khu vực địa lý cũng như nhiều khía cạnh xã hội khác Muốn tăng tỷ trọng tổng

sản lượng quốc gia (GDP) của cả nước và dần dần giảm bớt tình trạng nghèo đói cần phải có một sự quan tâm thích đáng đến vấn đề thu nhập Thu nhập của người lao động tăng lên sẽ là cơ sở cho sự gia tăng GDP của quốc gia và

sự gia tăng này mang tính bền vững hơn

Khi thu nhập của người lao động tăng lên cũng góp phần tăng số thu

từ thuế thu nhập cá nhân cho ngân sách Nhà nước Luật thuế TNCN tại Việt Nam có hiệu lực từ ngày 01/01/2009 thay thế hoàn toàn cho Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao (1990) Tuy nhiên, đến nay thuế đánh vào thu nhập cá nhân chỉ đóng góp được 4,1% tổng thu ngân sách Nhà nước trong khi tỷ lệ đó ở một số nước ASEAN (Thái Lan, Philippines, Malaysia ) là 12 - 17%, các nước phát triển (Đức, Thụy Điển, Nhật, Pháp, Anh ) khoảng 30 - 45%, thuế TNCN của Mỹ chiếm 56% tổng thu nhập ngân sách quốc gia Thuế TNCN được xem như một sắc thuế gần như là phức tạp nhất trong hệ thống thuế của mỗi quốc gia vì phải đảm bảo hài hoà được lợi ích của người nộp thuế và lợi ích của Nhà nước Để bảo đảm hài hòa lợi ích này, đối với các khoản thu nhập cần tiến hành phân loại để điều tiết một cách hợp lý, đặc biệt là thu nhập từ tiền lương, tiền công Bởi vì, bản chất của loại thu nhập từ tiền lương, tiền công là giá cả sức lao động của con người Như vậy, thu nhập từ tiền lương, tiền công của một cá nhân là do

ảnh hưởng của các nhân tố nào? Đề tài “Các nhân tố tác động đến thu

nhập cá nhân – Hàm ý cho chính sách công - trường hợp TP.HCM” này

được chọn nghiên cứu nhằm đánh giá một cách khách quan và khoa học các nhân tố có ảnh hưởng đến thu nhập cá nhân và nhằm đáp ứng các mục tiêu nghiên cứu dưới đây

2 Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu sau:

- Đo lường các nhân tố tác động đến thu nhập của cá nhân : trường

hợp TP.HCM

- Gợi ý một số chính sách liên quan đến thu nhập cá nhân, chính sách liên quan đến giáo dục, chính sách liên quan đến mức lương tối thiểu ở các loại hình doanh nghiệp và chính sách về thuế Thu nhập cá nhân

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi thu thập dữ liệu

- Đối tượng nghiên cứu của đề tài này hướng đến là cá nhân làm công

ăn lương tại các doanh nghiệp trên địa bàn TP.HCM do Cục thuế quản lý: các cá nhân làm việc tại doanh nghiệp trong nước (doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp ngoài Nhà nước) và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

- Phạm vi thu thập dữ liệu:

Do điều kiện công tác và thời gian nghiên cứu có hạn, phạm vi không gian và thời gian thu thập dữ liệu chỉ tập trung vào:

+ Không gian: cá nhân làm việc tại các doanh nghiệp do Cục thuế TP.HCM quản lý

+ Thời gian: thu nhập trong năm 2010 từ tiền lương, tiền công của cá nhân theo số liệu từ cơ sở dữ liệu về thông tin thu nhập và thông tin kê khai thuế của cá nhân tại Cục thuế TP.HCM

4 Quy trình nghiên cứu

Quy trình này mở đầu bằng đặt vấn đề nghiên cứu và kết thúc bằng

việc trình bày báo cáo nghiên cứu Quy trình nghiên cứu được thể hiện chi

tiết trong hình dưới đây:

```

Để thực hiện nghiên cứu, đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính thông qua kỹ thuật quan sát, thảo luận tay đôi, trò chuyện với các chuyên gia nhân sự một số công ty, với cá nhân làm công ăn lương để khám phá, bổ sung và điều chỉnh các nhân tố cho phù hợp với thực tế tại TP.HCM

Phương pháp định lượng được sử dụng với số liệu thứ cấp là cơ sở dữ nhân thông tin người nộp thuế thu nhập cá nhân tại Cục thuế TP.HCM

Phương pháp kiểm định bằng phân tích phương sai ANOVA, kiểm định Levene, Tukey, Kruskal-Wallis Sử dụng biến chỉ định dummy để điều

Vấn đề và mục tiêu nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết

Đặt giả thiết, xây dựng thang đo

Nghiên cứu định tính

Phát triển thang đo

Nghiên cứu định lượng

n = 504

Kiểm định thang

đo, kết luận giả thuy ết

Xử lý và phân tích dữ

li ệu

Báo cáo nghiên c ứu

chỉnh biến định danh Cuối cùng đánh giá tác động của những nhân tố có ảnh hưởng đến thu nhập cá nhân thông qua mô hình hồi quy với biến độc lập định tính ANCOVA và MLR

Ngoài ra, kỹ thuật tổng hợp và so sánh còn được sử dụng trong đề tài

để có kết luận chính xác hơn về vấn đề nghiên cứu

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được chia làm 3 Chương

như sau:

Chương 1: Cơ sở lí luận về thu nhập và các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập

cá nhân

Chương 2: Khảo sát các nhân tố tác động đến thu nhập cá nhân: trường hợp

TP.HCM

Chương 3: Gợi ý chính sách

CH ƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THU NHẬP VÀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG

ĐẾN THU NHẬP CÁ NHÂN

Phần mở đầu đã giới thiệu tổng quát về đề tài nghiên cứu Chương này sẽ giới thiệu các lý thuyết có liên quan làm cơ sở cho thiết kế nghiên cứu Đầu tiên là tóm tắt lý thuyết về các khái niệm chính của nghiên cứu: thu nhập và các nhân tố tác động đến thu nhập Kế đó là những kết quả nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước về chủ đề này Mô hình và các giả thuyết nghiên cứu sẽ được đề nghị dựa trên cơ sở lý thuyết

Trường phái cổ điển mà đại biểu là Adam Smith nhà kinh tế chính

trị thời kỳ công trường thủ công, trong lí luận về phương pháp các nguồn thu nhập (1776) ông cho rằng tiền công, lợi nhuận và địa tô là ba nguồn gốc đầu tiên của thu nhập (M.Keynes, 1992)

Theo K.Marx, trong tác phẩm “Phê phán cương lĩnh của Gôta” (1875) xác định sản phẩm được sản xuất ra trong một thời kỳ nhất định gồm hai phần cơ bản: Phần bù đắp những hao phí về tư liệu sản xuất trong quá trình sản xuất Đây là phần khôi phục, hay tái sản xuất ra những tư liệu sản xuất cần thiết Kế đến là phần của cải mới được sáng tạo ra Phần của cải

mới sản xuất ra này chính là thu nhập Vậy thu nhập với tính cách là phạm trù kinh tế, là phần của cải mới được sản xuất do các ngành, các lĩnh vực hoạt động của nền kinh tế dùng để khôi phục lại sức lao động, tái sản xuất ra đời sống của người sản xuất và tích luỹ tăng thêm vốn vật chất cho sản xuất, hay thực hiện tái sản xuất mở rộng

Theo kinh tế học, thu nhập là luồng tiền lương, trả lãi, cổ tức và các nguồn thu khác mà một cá nhân hay một quốc gia nhận được trong một

khoảng thời gian nhất định (thường là một năm) (Paul A Samueson và

William D Nordhalls, 2001)

Kinh tế học đã đi sâu, hiểu tường tận về thu nhập và cấu trúc của thu

nhập, cũng như phương pháp đo lường và phản ánh thu nhập cả về lượng và chất, đồng thời hiểu được những quy luật thu nhập được sản xuất ra và tăng lên như thế nào

A Marshall, đại biểu của trường phái tân cổ điển cho rằng, mỗi yếu tố sản xuất chỉ nhận được phần thu nhập ngang bằng với mức đã bù đắp những chi phí của riêng mình Đáng chú ý của trường phái tân cổ điển là họ đã xác định được nguyên lý xác định tiền công trong tương quan giữa sản phẩm lao động và nhu cầu về lao động Hai định đề cơ bản của họ đã được Keynes trình bày trong tác phẩm “Lý thuyết tổng quát về việc làm, lãi suất và tiền tệ” (1936) như sau:

“1 Tiền công bằng sản phẩm biên của lao động

2 Khi một khối lượng lao động nhất định được sử dụng, độ thoả dụng

của tiền công bằng độ phi thoả dụng biên của số lượng việc làm đó Theo Keynes, khối lượng việc làm ở mức cân bằng, do đó tiền công được xác định là tuỳ thuộc vào: a, Hàm số cung tổng hợp; b, Khuynh hướng

của tiêu dùng; c, Khối lượng đầu tư Dưới sự cổ vũ của “Lý thuyết tổng quát

về việc làm, lãi suất và tiền tệ” của Keynes, các nhà kinh tế học hiện đại đã

từng bước làm rõ nguyên nhân vì sao tiền công và giá cả có xu hướng gắn

bó với nhau