Bài làm Có thể thấy rằng, trong dòng chảy lịch sử nhân loại, xã hội đã trải qua rất nhiều sự tiến hóa theo những cách khác nhau để tiến về tương lai Đến khi tư tưởng Mác ra đời cũng những thành tựu nghiên cứu khoa học đồ sộ, Mác cho rằng xã hội chủ nghĩa cộng sản là xã hội cao nhất, một xã hội không giai cấp, tự do, bình đẳng, dựa trên sự sở hữu chung và điều khiển chung đối với các phương tiện sản xuất nói chung Đây sẽ là giai đoạn cuối cùng của lịch sử, tuy nhiên, để đạt được điều này, cần phả.
Trang 1Bài làm:
Có thể thấy rằng, trong dòng chảy lịch sử nhân loại, xã hội đã trải qua rất nhiều sự tiến hóa theo những cách khác nhau để tiến về tương lai Đến khi tư tưởng Mác ra đời cũng những thành tựu nghiên cứu khoa học đồ sộ, Mác cho rằng xã hội chủ nghĩa cộng sản là xã hội cao nhất, một xã hội không giai cấp, tự do, bình đẳng, dựa trên sự sở hữu chung và điều khiển chung đối với các phương tiện sản xuất nói chung Đây sẽ là giai đoạn cuối cùng của lịch sử, tuy nhiên, để đạt được điều này, cần phải trải qua một cuộc cách mạng vô sản Dựa trên những kết quả nghiên cứu
lý luận và tổng thể quá trình lịch sử, các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác đã vận dụng phép biện chứng duy vật để nghiên cứu đời sống xã hội và lịch sử nhân loại, đã hình thành nên lý luận "hình thái kinh tế xã hội" Trong đó, có một kết luận rằng:
“Trong giai đoạn đầu, trong nấc thang thứ nhất, chủ nghĩa cộng sản chưa thể hoàn toàn trưởng thành về mặt kinh tế, chưa thể hoàn toàn thoát khỏi những tập tục hay những tàn tích của chủ nghĩa tư bản” Hầu hết, tất cả các nước hướng tới
xã hội chủ nghĩa cộng sản đều đang trong giai đoạn đầu của con đường xã hội chủ nghĩa, trong đó có Việt Nam Vì vậy, việc nghiên cứu về giai đoạn đầu trong nấc thang bước tới chủ nghĩa cộng sản sẽ giúp vận dụng rút ra kinh nghiệm cho việc phát triển mô hình xã hội của giai đoạn đầu ấy ở nước ta
Khi nghiên cứu lịch sử phát triển loài người, C.Mác và Ph.Anghen đã xây dựng nên học thuyết về hình thái kinh tế- xã hội Theo Mác, khái niệm về hình thái kinh tế - xã hội là một hệ thống hoàn chỉnh, có cấu trúc phức tạp, trong đó có các mặt cơ bản là lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng Mỗi mặt của hình thái kinh tế - xã hội có vị trí riêng và tác động qua lại lẫn nhau, thống nhất với nhau Học thuyết này vạch rõ những quy luật cơ bản của vận động xã hội, chỉ ra các phương pháp khoa học để giải thích lịch sử Nó không chỉ làm rõ những yếu tố cấu thành hình thái kinh tế- xã hội mà còn xem xét xã hội trong quá trình
Trang 2biến đổi và không ngừng phát triển Nhờ có lý luận hình thái kinh tế - xã hội, lần đầu tiên trong lịch sử loài người, C.Mác đã chỉ rõ nguồn gốc, động lực bên trong, nội tại của sự phát triển xã hội, bản chất của từng chế độ xã hội, nghiên cứu về cấu trúc cơ bản của xã hội, cho phép phân tích đời sống hết sức phức tạp của xã hội để chỉ ra các mối quan hệ biện chứng giữa các lĩnh vực cơ bản của nó; chỉ ra quy luật vận động và phát triển của nó như một quá trình lịch sử - tự nhiên
Theo C.Mác và Ph.Ăngghen, hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa ra đời và có quá trình phát triển qua các giai đoạn, từ trình độ thấp lên trình độ cao
hơn Đó là "giai đoạn đầu của xã hội cộng sản” gọi là " chủ nghĩa xã hội " hay " xã hội xã hội chủ nghĩa "; tiếp theo là "Giai đoạn cao hơn của xã hội cộng sản" gọi là
"chủ nghĩa cộng sản" hay “xã hội cộng sản chủ nghĩa” và "giữa xã hội tư bản chủ nghĩa và xã hội cộng sản chủ nghĩa là một thời kỳ cải biến cách mạng từ xã hội nọ sang xã hội kia một thời kỳ quá độ chính trị , chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản ", và đó là "những cơn đau đẻ kéo dài" Những cơn đau đẻ kéo dài tức là
thời kỳ quá độ dành cho những nước từ giai đoạn phong kiến, bỏ qua xã hội tư bản chủ nghĩa để bước lên xã hội xã hội chủ nghĩa
Sự ra đời của chủ nghĩa tư bản là một giai đoạn phát triển mới của nhân loại Giai cấp tư sản, với sự bóc lột sức lao động thâm tệ và chế độ chiếm hữu tàn bạo
đã tạo ra lực lượng sản xuất nhiều hơn và đồ sộ hơn so với những thế hệ trước kia Vậy nên, Mác và Angghen đã nhận ra một chân lý: con người càng chinh phục thiên nhiên, cải tạo tự nhiên thì tình trạng bóc lột người càng được mở rộng Khi lực lượng sản xuất của chủ nghĩa tư bản phát triển đến trình độ xã hội hóa cao đã làm cho mâu thuẫn giữa như cầu phát triển của lực lượng sản xuất và sự kìm hãm của quan hệ sản xuất mang tính tư bản chủ nghĩa càng thêm mạnh mẽ, sâu sắc hơn Chính vì vậy, sự mâu thuẫn gay gắt giữa giai cấp công nhân, nhân dân lao động và giai cấp tư sản ngày càng trở nên quyết liệt Cuộc đấu tranh đòi lại công bằng nổ ra
Trang 3ngay khi chủ nghĩa tư bản mới chớm nở, khi chế độ tư sản dần trở thành lực lượng phản động, chúng tiến hành các cuộc chiến tranh xâm lược, biến các nước thành thuộc địa Không còn cách nào khác, giai cấp công nhân đã lĩnh hội rằng, muốn giành được toàn quyền thắng lợi phải tiếp thu được chủ nghĩa xã hội khoa học và biến nó trở thành chính đảng của giai cấp mình, kiên quyết đấu tranh giành lấy chính quyền từ tay giai cấp tư sản khi có thời cơ cách mạng Chế độ tư bản không thể tự sụp đổ nếu không có các hoạt động tự giác của giai cấp công nhân Cũng bởi
những lẽ trên, Mác đã khẳng định rằng: “Cái xã hội mà chúng ta nói ở đây không phải là một xã hội cộng sản chủ nghĩa đã phát triển trên những cơ sở của chính
nó, mà là một xã hội chủ nghĩa cộng sản vừa thoát thai từ tư bản chủ nghĩa, do đó
là một xã hội, về mọi phương diện- kinh tế, đạo đức, tinh thần- còn mang những dấu vết của xã hội cũ mà nó đã lọt lòng ra”.
Trước khi dẫn lối cho một xã hội kiểu mới, tài sản của giai cấp nông dân, tri thức chưa có gì ngoài những tiếp thu có sẵn từ xã hội chủ nghĩa tư bản Quả không sai khi cho rằng, thời kì đầu của xã hội chủ nghĩa là những tàn dư dấu vết của xã hội cũ để lại
Khác biệt với bất cứ một hình thái kinh tế- xã hội trước đây, giai đoạn đầu của chủ nghĩa xã hội đi lên từ đấu tranh giải phóng giai cấp, giải phóng con người
Và, để đạt được mục tiêu ấy, trước hết cách mạng xã hội chủ nghĩa cần được tiến hành triệt để, giải phóng giai cấp , xóa bỏ tình trạng giai cấp cầm quyền bóc lột người dân, và một khi tình trạng người áp bức người được xóa bỏ thì tình trạng dân tộc này đi bóc lột dân tộc khác mới có thể được xóa bỏ Xã hội mới này không chỉ dừng lại ở việc hướng tới mục đích hạn chế việc kiểm soát một cách chặt chẽ việc sản xuất và phân phối sản phẩm mà nó còn tiến xa hơn nữa, giúp con người lao
động bình đẳng, tự do: “làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu” Muốn có một xã
hội như vậy, cần phải có một thời kỳ lịch sử nhất định Bước ra từ nhu cầu bức
Trang 4thiết của xã hội, chủ nghĩa xã hội phải là xã hội do nhân dân lao động làm chủ, có quyền tư do, bình đẳng, lấy nhân dân làm nòng cốt xã hội chủ nghĩa Đảng Cộng sản ra đời cũng là điều tất yếu để lãnh đạo nhân dân hoàn thành từng nhiệm vụ cụ thể của thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội- tạo điều kiện để bước lên xã hội cộng sản
Chính nhờ xuất phát từ con người hiện thực - con người đang sống hiện thực của mình, C Mác đã vạch ra sản xuất vật chất là cơ sở đời sống xã hội Xã hội là một hệ thống mà trong đó quan hệ sản xuất phải phù hợp với trình độ phát triển nhất định của lực lượng sản xuất Sự vận động và phát triển của xã hội là một quá trình lịch sử tự nhiên
Các nhà sáng lập chủ nghĩa xã hội khoa học đã thừa nhận vai trò to lớn của chủ nghĩa tư bản bởi đây chính từ giai đoạn này đã có những bước tiến to lớn trong lực lượng sản xuất, biểu hiện rõ rệt ở ngành công nghiệp cơ khí (Cách mạng công nghiệp lần thứ 2) tạo ra nước phát triển vượt bậc của lực lượng sản xuất Nhiều sáng chế đã được cải thiện trong Cách mạng công nghiệp thứ hai, bao gồm cả in ấn
và động cơ hơi nước Năm 1860, là năm ra đời của chiếc động cơ đốt trong đầu tiên trên thế giới Động cơ đốt trong đã được thử nghiệm là một động lực cho xe ô
tô sơ khai ở Pháp trong thập kỷ 1870 Sau đó, Henry Ford chế tạo hàng loạt ô tô với động cơ đốt trong, tạo nên tác động to lớn với xã hội.Từ đây, đã tạo nên một lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu Chính
sự phát triển về lực lượng sản xuất và sự trưởng thành của giai cấp công nhân là tiền đề kinh tế- xã hội dẫn tới sự sụp đổ của chủ nghĩa tư bản Các nhà thống trị không chỉ tạo vũ khí giết mình mà còn tạo ra những người sử dụng vụ khí - những công nhân hiện đại, đại diện cho giai cấp vô sản Với một nền móng vững chắc, chủ nghĩa xã hội được xây dựng trên nền sản xuất có trình độ cao với những thành tựu khoa học- kỹ thuật nhất định, tuy nhiên, muốn để cho các thành tựu này phục
Trang 5vụ xã hội chủ nghĩa, cần phải có thời gian tổ chức, điều phối lại Thời gian ở đây không thể tính một sớm một chiều mà cần phải mất hàng tháng và có thể kéo dài đến vài năm
Trong thời kì đầu của xã hội cộng sản chủ nghĩa không thể ngay lập tức thủ tiêu được chế độ tư hữu để chuyển thành chế độ công hữu Cuộc cách mạng của giai cấp vô sản nổ ra sẽ chỉ có thể cải tạo xã hội dần dần và chỉ khi nào đã tạo đủ một khối lượng tư liệu sản xuất cần thiết cho việc cải tạo đó mới có thể thủ tiêu được chế độ tư hữu Bước tiếp những thành tựu cũ, chế độ công hữu được lập ra để tăng năng suất lao động cùng với trình độ lao động ngày một cao, tổ chức chặt chẽ
và kỷ luật lao động nghiêm ngặt, tức là cần phải tạo ra quan hệ sản xuất tiến bộ thích ứng với trình độ phát triển của năng lực sản xuất
Sự phát triển của lực lượng sản xuất và giai cấp công nhân là bản lề cho sự
ra đời của hình thái kinh tế-xã hội cộng sản chủ nghĩa Tuy nhiên, xã hội cộng sản chủ nghĩa không tự nhiên ra đời, mà nó lại được hình thành thông qua cuộc cách mạng vô sản dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản và giai cấp công nhân đang thực hiện quá trình đi từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và hướng đến con đường cao nhất- chủ nghĩa cộng sản
Cũng từ thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, các quan hệ xã hội được mở rộng ra Nó không chỉ còn đơn thuần là mối quan hệ giữa tư bản-nông dân mà còn
là những mối quan hệ thuộc về kinh tế, xã hội, đời sống, văn hóa,… Đây là kết quả của quá trình xây dựng và cải tạo xã hội chủ nghĩa Chủ nghĩa tư bản phát triển đến
cỡ nào cũng chỉ là tiền đề cho sự hình thành các quan hệ xã hội mới của xã hội chủ nghĩa Vì vậy cũng cần phải có thời gian nhất định để xây dựng và phát triển Sự triệt tiêu gần như hoàn toàn chủ nghĩa tư bản tư nhân chính là điều được hệ tư tưởng chính thống coi là một tiêu chuẩn chủ yếu, thậm chí là tiêu chuẩn chủ yếu nhất của chủ nghĩa xã hội Về tư tưởng, chỉ có sở hữu nhà nước và sở hữu hợp tác
Trang 6xã mới được công nhận là xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên, các hình thức sở hữu tư nhân khác nhau vẫn tồn tại như thương mại và công nghiệp tư nhân cỡ nhỏ, canh tác nông nghiệp hộ gia đình, nền kinh tế tư nhân không chính thức
Bởi tiếp theo thắng lợi của cuộc cách mạng vô sản sẽ là một thời kì quá độ lâu dài, hết sức phức tạp và khó khăn, sau khi trải qua quá trình đấu tranh giành lại quyền làm chủ của mình, những giai cấp công nhân mới lên nắm giữ quyền lãnh đạo Đảng còn non trẻ, thiếu kinh nghiệm cũng cần phải từng bước làm quen dần mới có thể hướng dân tộc đi theo con đường hướng tới xã hội cộng sản chủ nghĩa
Họ là những người đang nắm trong tay “tính tất yếu của lịch sử” của cuộc đấu tranh này
Dù cho thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở các nước diễn ra với cách thực, thời gian khác nhau Tuy nhiên, với các nước đã trải qua chủ nghĩa tư bản bước lên chủ nghĩa xã hội sẽ dễ dàng hơn với những nước có trình độ phát triển thấp hơn, nền kinh tế lạc hậu và hơn nữa còn nằm trong ách đô hộ của các nước tư bản quá lâu Thời kỳ ấy thường kéo dài với nhiều khó khăn, phức tạp Mác gọi đấy là
“những cơ đau kéo dài”.
Trong lịch sử dân tộc hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, đất nước ta đã nhiều lần bị biến thành thuộc địa, nhân dân phải chịu cảnh lầm than Cả dân tộc đã lấy đấu tranh để chống lại áp bức của kẻ thù xâm lược Nhưng vì sao chúng ta lựa chọn con đường đi lên xã hội chủ nghĩa, bỏ qua chủ nghĩa tư bản? Có thể thấy những nhà yêu nước như Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh cũng đã từng lựa chọn con đường cách mạng tư sản để đấu tranh nhưng không thành công Điều đó cho thấy con đường đấu tranh bằng cách mạng tư sản không phù hợp với thực trạng nước ta bấy giờ Vượt qua sự hạn chế về tư tưởng của các sĩ phu và của các nhà cách mạng có xu hướng tư sản đương thời, năm 1920, Nguyễn Ái Quốc đã đến với chủ nghĩa Mác - Lênin và tìm ra con đường cách mạng đúng đắn - con đường cách
Trang 7mạng vô sản Người khẳng định: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc, không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản” và con đường đúng đắn nhất là
con đường quá độ đi lên xã hội chủ nghĩa Cách mạng tháng Tám thành công, miền Bắc đi lên xây dựng XHCN, cuộc cách mạng này chứng minh sự lựa chọn của Đảng và nhân dân ta là đúng đắn, phù hợp với thực tế nước ta bấy giờ
Bước ra từ một xã hội vốn là thuộc địa, nửa phong kiến, lực lượng sản xuất còn rất thấp, sau khi hoàn thành cách mạng đấu tranh chống Pháp, nước ta ngay lập tức bước vào công cuộc quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, giải quyết những khó khăn cấp bách của đời sống nhân dân, tăng cường thực lực cách mạng trên tất
cả các phương diện chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội còn miền Nam tiếp tục cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân nhằm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, hoàn thành cuộc cách mạng độc lập dân tộc trong cả nước Con đường đi lên xã hội chủ nghĩa chưa bao giờ là dễ dàng
Vì vậy, tại đại hội IV(1976), nhận thức của Đảng ta về chủ nghĩa xã hội mới dừng lại ở mức độ định hướng Đến đại hội VII, nhận thức của Đảng đã sáng tỏ hơn, từng bước đạt tới trình độ định hình, định lượng Đến Đại hội XI, dựa trên tổng kết lý luận và thực tiễn sau 15 năm đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta
đã có bước phát triển mới cùng cương lĩnh xây dựng đất nước gồm tám đặc trưng
Đảng ta cũng xác định rõ: "Con đường đi lên của nước ta là sự phát triển quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, tức là bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, nhưng tiếp thu, kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, đặc biệt về khoa học và công nghệ, để phát triển nhanh lực lượng sản xuất, xây dựng nền kinh tế hiện đại" Như vậy, có thể nói, trong quan niệm của
Đảng ta, quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam hiện nay là con đường phát triển
Trang 8rút ngắn và phương thức thực hiện con đường này là quá độ gián tiếp Đó là bước phát triển quan trọng trong nhận thức và tư duy lý luận của Đảng ta Để rồi từ đây, Đảng đã lãnh đạo nhân dân tạo nên các thành tựu to lớn về mọi lĩnh vực trong đời sống dẫu còn gặp nhiều khó khăn, thử thách Bên cạnh đó, bảo vệ độc lập chủ quyền dân tộc cùng với những đổi mới mạnh mẽ trong các mối quan hệ sản xuất cùng với cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, kinh tế tri thức và quá trình toàn cầu hoá diễn ra mạnh mẽ, tác động sâu sắc đến sự phát triển của Việt Nam
Như vậy, để hoàn thành tốt con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội, nước ta cần phải xây dựng hình thái kinh tế- xã hội có hiệu quả: gắn kết các yếu tố lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và cấu trúc thượng tầng một các đúng đắn TÌm ra những phương pháp có hiệu quả phù hợp với đất nước sẽ làm cho hình thái kinh tế nước ta phát triển hơn Thực hiện tốt đường lối đổi mới toàn diện của Đảng đưa ra tại Đại hội lần XI sẽ giúp thúc đẩy kinh tế Việt Nam phát triển, sánh vai bạn bè năm châu
Bằng sự chỉ ra quy luật vận động khách quan của xã hội, những nhiệm vụ lịch sử cần giải quyết để từng bước giải phóng áp bức, giải phóng con người và xã hội loài người, tư tưởng Mác có giá trị trường tồn và sức sống bền vững trong lòng nhân loại tiến bộ trên thế giới và nhân dân Việt Nam Lý luận Mác đã giúp chúng
ta nghiên cứu một cách đúng đắn và khoa học về sự vận hành của xã hội trong những giai đoạn phát triển chủ nghĩa cộng sản cũng chính là tiến trình vận động
lịch sử nói chung của xã hội loài người, đúng theo lời của Mác: “Theo quy luật tiến hoá của lịch sử, loài người nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội”.