KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP: THIẾT KẾ TÀI LIỆU HỖ TRỢ VIỆC TỰ HỌC TIẾNG ANH CHUYÊN NGÀNH CHO GIÁO VIÊN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG

Theo đó, Chính phủ đã bắt đầu triển khai kế hoạch 659 của Bộ GD&ĐT với nội dung: “Nghiên cứu, thí điểm áp dụng một số chương trình dạy học tiên tiến của thế giới tại một số trường THPT c

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP.HCM



CHUYÊN NGÀNH PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

THI ẾT KẾ TÀI LIỆU HỖ TRỢ VIỆC TỰ HỌC

TI ẾNG ANH CHUYÊN NGÀNH CHO GIÁO VIÊN HÓA H ỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG

PH ẦN HỌC THUYẾT – ĐỊNH LUẬT – KHÁI NIỆM CƠ BẢN

GVHD : Th.S Đào Thị Hoàng Hoa SVTH: Tr ần Thị Công Danh

Thành phố Hồ Chí Minh –tháng 5, 2013

1

L ỜI CẢM ƠN



Để hoàn thành khóa luận này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được

sự giúp đỡ và hỗ trợ to lớn từ gia đình, thầy cô, bạn bè, các sinh viên khoa Hóa trường Đại học Sư phạm TP.HCM và các em học sinh phổ thông

Tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc đến:

- Cô Đào Thị Hoàng Hoa là giảng viên hướng dẫn, tạo mọi điều kiện thuận lợi

và đóng góp nhiều ý kến quí báu để tôi hoàn thành khóa luận

- Ban Giám hiệu trường Đại học Sư phạm TP.HCM, quí thầy cô đã tận tình giúp đỡ và tạo mọi điều kiện để tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành khóa luận

- Bạn Leslie Padilla – sinh viên trường Đại học South Mountain Community College – đã giúp tôi thực hiện những bản thu âm có chất lượng tốt nhất để hoàn thành khóa luận của mình

- Các thầy cô và các bạn sinh viên khoa Hóa đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình thực nghiệm sư phạm

- Tôi cũng xin cảm ơn sự hỗ trợ nhiệt tình của bạn Mai Thủy Tiên – sinh viên

lớp Hóa 4B, khóa 35 Bạn đã cùng tôi chọn đề tài và vượt qua những khó khăn,

thử thách để hoàn thành khóa luận cách tốt nhất

TP Hồ Chí Minh, tháng 5 năm 2013

Sinh viên

ầ hị h

2

Trang ph ụ bìa

L ời cảm ơn

M ục lục Danh m ục các chữ viết tắt Danh m ục các bảng Danh m ục các hình

MỞ ĐẦU 9

Chương 1.CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 12

1.1.L ịch sử vấn đề nghiên cứu 12

1.2.T ổng quan về vấn đề tự học 13

1.2.1 Khái niệm tự học 13

1.2.2 Các hình thức tự học 14

1.2.3 Vai trò của tự học 15

1.3.Quá trình d ạy học hóa học ở trường phổ thông 16

1.3.1 Đặc thù của môn hóa học 16

1.3.2 Các yêu cầu khi giảng dạy môn hóa học hiện nay 17

1.4.T ổng quan về việc dạy học môn Hóa học bằng Tiếng Anh 18

1.4.1 Tầm quan trọng của việc sử dụng Tiếng Anh trong dạy học Hóa học 18

1.4.2 Thuận lợi và khó khăn khi dùng Tiếng Anh để giảng dạy Hóa học 18

1.5.Định hướng dạy học tích hợp nội dung và ngoại ngữ - CLIL Aproach 19

1.5.1 CLIL là gì? 19

1.5.2 Các lưu ý khi thiết kế tiết học khoa học CLIL 22

1.5.3 Những thách thức khi sử dụng phương pháp CLIL 24

1.5.4 Giáo viên CLIL vượt qua những thử thách như thế nào? 27

1.5.5 Ứng dụng của CLIL trong giảng dạy môn khoa học 38

3

1.6.Cơ sở lí luận phần thuyết và định luật hóa học cơ bản 51

1.6.1 Nội dung và vị trí 51

1.6.2 Một số nguyên tắc chung về phương pháp dạy học 54

1.6.3 Tầm quan trọng của việc giảng dạy phần học thuyết và định luật 54

1.6.4 Đánh giá việc dạy học phần học thuyết và định luậ 55

1.6.5 Phương pháp dạy học phần thuyết và định luật bằng Tiếng Anh 56

1.7.Th ực trạng việc dạy học Hóa học bằng Tiếng Anh ở trường phổ thông 57

1.7.1 Tình hình chung 58

1.7.2 Hiệu quả của việc giảng dạy hóa học bằng Tiếng Anh 60

1.7.3 Cơ hội và thách thức 68

Chương 2.THIẾT KẾ TÀI LIỆU HỖ TRỢ VIỆC TỰ HỌC TIẾNG ANH CHUYÊN NGÀNH DÀNH CHO GIÁO VIÊN D ẠY MÔN HÓA HỌC 70

2.1.Tiêu chu ẩn thiết kế tài liệu và CD đính kèm 70

2.1.1 Tiêu chuẩn thiết kế về nội dung 70

2.1.2 Tiêu chuẩn thiết kế về hình thức 71

2.1.3 Tiêu chí thiết kế về tính ứng dụng và tính hiệu quả 72

2.2.Qui trình thi ết kế tài liệu 73

2.2.1 Chọn và thiết lập cơ sở lí luận 73

2.2.2 Định hướng nội dung tài liệu 74

2.2.3 Tìm kiếm, phân tích và chọn lọc các nguồn tư liệu hỗ trợ 75

2.2.4 Thiết kế cấu trúc và nội dung giáo trình 76

2.2.5 Thiết kế hình thức tài liệu 79

2.2.6 Thiết kế các phụ lục và tư liệu hỗ trợ 80

2.3.Tài li ệu hỗ trợ việc tự học Tiếng Anh chuyên ngành cho GV Hóa học 80

2.3.1 Chương 1 – Nguyên tử (Atoms) 80

2.3.2 Chương 2 – Bảng hệ thống tuần hoàn (The Periodic table) 85

2.4 S ử dụng tài liệu tự học 89

Chương 3.THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 91

3.1.M ục đích thực nghiệm 91

3.2.Đối tượng thực nghiệm 91

4

3.3.N ội dung thực nghiệm 91

3.4.Phương pháp xử lí số liệu 92

3.5.K ết quả thực nghiệm 92

3.5.1 Đánh giá về nội dung 95

3.5.2 Đánh giá về hình thức 97

K ẾT LUẬN 99

TÀI LIỆU THAM KHẢO 102

PH Ụ LỤC 106

5

CLIL : Content and Language Intergrated Learning

GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo

HOTs : High order thinking skills (kĩ năng tư duy bậc cao)

L1 : First language (ngôn ngữ mẹ đẻ) LOTs : Low order thinking skills (kĩ năng tư duy bậc thấp)

TP.HCM : Thành phố Hồ Chí Minh

6

Bảng 1.1 Chủ đề về nguyên tử 28

Bảng 1.2 Hệ thống câu hỏi theo mức độ tư duy 30

Bảng 1.3 Bảng đánh giá năng lực người học theo định hướng CLIL 32

Bảng 1.4 Bảng theo dõi thông tin người học bài về chất và hỗn hợp 33

Bảng 1.5 Các hình thức tổ chức hoạt động lớp học theo định hướng CLIL 36

Bảng 1.6 Hệ thống các bước để tiến hành nghiên cứu khoa học 43

Bảng 1.7 Thí nghiệm : Liệu chất có vị chua như chanh và dấm có tính axit không? 46

Bảng 1.8 Phiếu hỗ trợ cách dùng mẫu câu để trao đổi về kết quả thí nghiệm 49

Bảng 3.1 Điểm quy đổi mức độ trả lời của phiếu thăm dò 92

Bảng 3.2 Thống kê kết quả thực nghiệm sư phạm 93

Bảng 3.3 Kết quả khảo sát hình thức tài liệu 98

7

Hình 1.1 Ví dụ về các thẻ màu – vật dụng dạy học trong CLIL 41

Hình 1.2 Biểu đồ về mức độ tương thích của nội dung giáo trình các trường phổ thông đang sử dụng dạy Hóa học bằng tiếng Anh so với nội dung chương trình Hóa học phổ thông hiện hành 59

Hình 1.3 Biểu đồ về các phương pháp tổ chức hoạt động dạy học môn Hóa học bằng

tiếng Anh và mức độ sử dụng của GV 60

Hình 1.4 Biểu đồ về việc HS có đủ khả năng về môn chuyên ngành và ngôn ngữ để tham gia các hoạt động và trao đổi trong lớp học 61

Hình 1.5 Biểu đồ về việc sau tiết Hóa học bằng Tiếng Anh, HS nắm được các kiến thức

trọng tâm của môn chuyên 62

Hình 1.6 Biểu đồ về việc sau tiết Hóa học bằng Tiếng Anh, vốn từ vựng chuyên ngành

của học sinh được cải thiện 62

Hình 1.7 Biểu đồ về mức độ rèn luyện kĩ năng nghe-hiểu Tiếng Anh trong tiết học Hóa

học bằng Tiếng Anh của HS 63

Hình 1.8 Biểu đồ về mức độ rèn luyện kĩ năng nói (trongthuyết trình, thảo luận,giao

tiếp, )tiếng Anh trong tiết học Hóa học bằng Tiếng Anh của HS 64

Hình 1.9 Biểu đồ về mức độ rèn luyện kĩ năng đọc ( giáo trình, tài liệu tham khảo chuyên ngành,…) Tiếng Anh trong tiết học Hóa học bằng Tiếng Anh của HS 65

Hình 1.10 Biểu đồ về mức độ rèn luyện kĩ năng viết (ghi nội dung bài học, viết báo cáo, tường trình, trình bày văn bản,…) Tiếng Anh trong tiết học Hóa học bằng Tiếng Anh

của HS 66

8

Hình 1.11 Biểu đồ về ý kiến đánh giá tỉ lệ sử dụng ngôn ngữ (Tiếng Việt và Tiếng Anh)

trong tiết học Hóa học bằng Tiếng Anh 67

Hình 3.1 Tỉ lệ khảo sát về phần đọc hiểu ở các mức độ 96

Hình 3.2 Tỉ lệ khảo sát về phần nghe hiểu và phần luyện nói (cùng tỉ lệ) 96

Hình 3.3 Tỉ lệ khảo sát về kĩ năng viết 97

9

MỞ ĐẦU

Sự phát triển và nhu cầu giao lưu giữa các nền văn hóa, kinh tế trên thế giới là

yếu tố quan trọng giúp phát triển đất nước Cùng với sự hội nhập kinh tế, giáo dục

và đào tạo nhân lực luôn được chú trọng và là quốc sách hàng đầu Theo đó, Chính

phủ đã bắt đầu triển khai kế hoạch 659 của Bộ GD&ĐT với nội dung: “Nghiên cứu, thí điểm áp dụng một số chương trình dạy học tiên tiến của thế giới tại một số trường THPT chuyên trọng điểm; thí điểm áp dụng việc giảng dạy môn toán, vật lý, hóa học, sinh học, tin học bằng tiếng Anh tại một số trường THPT chuyên” Đề án này cùng với Đề án 1400 về Dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008-2020” đã là một “cú hích kép” cho việc nâng cao năng lực ngoại

ngữ cho cả giáo viên và học sinh Việt Nam Tuy nhận được nhiều sự ủng hộ, nhưng

đề án cũng tạo ra nhiều thách thức cho đội ngũ giáo viên giảng dạy các môn tự nhiên ở trường phổ thông, vì khả năng giảng dạy bằng Tiếng Anh cũng như kiến

thức Tiếng Anh chuyên ngành của phần lớn giáo viên còn hạn chế Mặt khác, ở Việt Nam, các tài liệu tham khảo và tự học giúp hỗ trợ cho việc giảng dạy Hóa học nói riêng, cũng như các môn khoa học tự nhiên nói chung, còn chưa nhiều, chưa phong phú và hầu hết chưa thể hiện được mục đích phục vụ cho việc giảng dạy bộ môn thông qua Tiếng Anh

Với mục đích giúp các giáo viên hóa học ở trường phổ thông có thêm tài liệu tham khảo để giúp nâng cao kiến thức về Tiếng Anh chuyên ngành và những kĩ năng ngôn ngữ cơ bản cũng như hỗ trợ cho việc giảng dạy bộ môn bằng Tiếng Anh, tôi quyết định thực hiện đề tài: “THIẾT KẾ TÀI LIỆU HỖ TRỢ VIỆC TỰ HỌC

TIẾNG ANH CHO GIÁO VIÊN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG PHẦN

HỌC THUYẾT – ĐỊNH LUẬT – KHÁI NIỆM CƠ BẢN”

10

- Thiết kế tài liệu tự học cho GV Hóa học ở trường phổ thông nhằm hỗ trợ cho

việc trang bị những kiến thức Tiếng Anh chuyên ngành, cách giao tiếp các vấn đề chuyên môn bằng Tiếng Anh và giảng dạy môn Hóa học bằng Tiếng Anh

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của đề tài

- Tìm hiểu tình hình dạy và học Hóa học bằng Tiếng Anh ở trường THPT

- Nghiên cứu về giáo trình, tài liệu tham khảo liên quan đến Tiếng Anh chuyên ngành và dạy học các môn khoa học bằng Tiếng Anh

- Nghiên cứu các hình thức thiết kế giáo trình sinh động, hiệu quả và thích hợp

với việc tự học

- Thiết kế giáo trình tự học và CD đính kèm

- Lấy ý kiến nhận xét của GV và SV về nội dung và hình thức của tài liệu tự

học

4.1 Khách th ể nghiên cứu

- Quá trình dạy học Hóa học bằng Tiếng Anh ở trường phổ thông

4.2 Đối tượng nghiên cứu

- Việc thiết kế tài liệu tự học Tiếng Anh chuyên ngành cho GV Hóa học ở trường phổ thông

5 Giả thuyết khoa học

Nếu tài liệu trình bày nội dung đầy đủ, khoa học; hình thức hấp dẫn, sinh động và

có kèm theo CD hỗ trợ sẽ gây hứng thú và hỗ trợ việc tự học thuận lợi hơn, góp

11

phần nâng cao các kĩ năng ngôn ngữ cơ bản và phát triển năng lực giảng dạy bộ môn bằng Tiếng Anh

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Đọc, phân tích, tổng hợp, đánh giá tài liệu

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát: quan sát lớp học, GV và HS trong giờ giảng dạy môn Hóa học bằng Tiếng Anh

- Phát phiếu khảo sát: để tìm hiểu, phân tích đánh giá thực trạng giảng dạy Hóa

học bằng Tiếng Anh ở trường THPT

- Phát phiếu điều tra: để đánh giá tính hiệu quả và khả thi của giáo trình

- Phỏng vấn, trò chuyện: trao đổi với các GV dạy Hóa học bằng Tiếng Anh và các em HS được học Hóa bằng Tiếng Anh ở các trường phổ thông

Thiết kế tài liệu nhằm cung cấp cho GV dạy môn Hóa học ở trường phổ thông

một tài liệu tự học hiệu quả, giúp cải thiện kiến thức Tiếng Anh chuyên ngành và

khả năng giảng dạy kiến thức bộ môn thông qua Tiếng Anh, hưởng ứng tốt kế

hoạch của Bộ GD-ĐT

8 Phạm vi đề tài

Chương trình Hóa học phổ thông, phần học thuyết – định luật- khái niệm cơ bản

12

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

Hiện nay, việc sử dụng các giáo trình học và tự học về Tiếng Anh chuyên ngành tích hợp với các kĩ năng về ngôn ngữ vẫn chưa phổ biến Một số trường đại học đào

tạo chuyên ngành Hóa đã có giảng dạy về Tiếng Anh chuyên ngành Hóa học, tuy nhiên giáo trình giảng dạy thường được thiết kế dưới hình thức:

 Giáo trình Hóa học được viết bằng Tiếng Anh

 Giáo trình học Tiếng Anh sử dụng kiến thức Hóa học

Hai hình thức thiết kế giáo trình này vẫn chưa thể hỗ trợ hoàn chỉnh cho việc học

và tự học môn chuyên ngành bằng Tiếng Anh Các giáo trình Hóa học được viết

bằng Tiếng Anh thường đảm bảo về nội dung môn chuyên ngành nhưng chưa đảm

bảo rèn luyện cho người học các kĩ năng sử dụng Tiếng Anh để hoàn thành bài tập, trao đổi về các chủ đề khoa học Mặt khác, các giáo trình học Tiếng Anh sử dụng

kiến thức Hóa học tuy đã bảo đảm những kĩ năng về mặt ngôn ngữ (nghe – nói – đọc – viết) nhưng vẫn chưa đảm bảo được việc ứng dụng các kĩ năng này để trao đổi về các chủ đề khoa học cụ thể

Hiện nay, các giáo trình được khuyến khích thiết kế dựa trên cơ sở hướng tiếp

cận CLIL – định hướng học tích hợp môn chuyên ngành và ngôn ngữ Với định hướng CLIL, người học vừa tham gia các hoạt động nghiên cứu, tìm hiểu về các chủ

đề khoa học, rè luyện các kĩ năng tư duy liên quan đến môn học, vừa đồng thời rèn luyện được các kĩ năng ngôn ngữ Đây là hướng tiếp cận mới và hiệu quả trong dạy

và học các môn khoa học nói chung, và môn Hóa học nói riêng, trong xu hướng

giảng dạy các môn khoa học ở trường phổ thông bằng Tiếng Anh

Việc nghiên cứu về giáo trình và tài liệu hỗ trợ tự học Tiếng Anh dành cho giáo viên và sinh viên ngành sư phạm đã được nghiên cứu từ trước với đề tài “THIẾT

KẾ E-BOOK HỖ TRỢ VIỆC TỰ HỌC ANH VĂN CHUYÊN NGÀNH” bởi sinh viên Lê Minh Xuân Nhị và sinh viên Nguyễn Minh Tài năm 2011 Tuy nhiên, lĩnh

13

vực nghiên cứu này vẫn còn giới hạn bởi nội dung đề tài được phát triển từ giáo trình dạy Tiếng Anh chuyên ngành cho sinh viên khoa Hóa trường Đại học Sư phạm TPHCM (do Tổ Ngoại Ngữ biên soạn) Giáo trình này thuộc hình thức “Giáo trình

học Tiếng Anh sử dụng các kiến thức, chủ đề Hóa học”, chủ yếu rèn luyện các kĩ năng ngôn ngữ cho người học như: kĩ năng nghe-nói-đọc-viết, từ vựng chuyên ngành và cách sử dụng ngữ pháp Tiếng Anh; nhưng giáo trình chưa đáp ứng việc rèn luyện kĩ năng sử dụng Tiếng Anh để giải quyết các vấn đề giảng dạy Hóa học và ứng dụng trong các tình huống giao tiếp về chuyên môn có sử dụng Tiếng Anh

1.2.1 Khái niệm tự học

Nhà tâm lý học N.A Rubakin [5] cho rằng: “Tự tìm lấy kiến thức – có nghĩa là tự

học Tự học là quá trình lĩnh hội tri thức, kinh nghiệm xã hội, lịch sử trong thực tiễn

hoạt động cá nhân bằng cách thiết lập các mối quan hệ cải tiến kinh nghiệm ban đầu, đối chiếu với các mô hình phản ánh thực tại, biến tri thức của loài người thành

vốn tri thức, kinh nghiệm, kĩ năng, kĩ xảo của chủ thể.”

Trong quyển “Học tập hợp lí” do R.Retke [4] chủ biên: “Tự học là việc hoàn thành các nhiệm vụ khác không nằm trong các lần tổ chức giảng dạy.”

Theo Giáo sư Đặng Vũ Hoạt và Phó giáo sư Hà Thị Đức [2] trong “Lí luận dạy

học đại học” thì: “Tự học là một hình thức tổ chức dạy học cơ bản ở đại học Đó là

một hình thức nhận thức của cá nhân, nhằm nắm vững hệ thống tri thức và kĩ năng

do chính người học tự tiến hành trên lớp hoặc ở ngoài lớp, theo hoặc không theo chương trình và sách giáo khoa đã được quy định.”

Theo tác giả Nguyễn Văn Đạo: “Tự học phải là công việc tự giác của mỗi người

do nhận thức được đúng vai trò quyết định của nó đến sự tích lũy kiến thức cho bản thân, cho chất lượng công việc mình đảm nhiệm, cho sự tiến bộ của xã hội.”

Theo Giáo sư – Tiến sĩ Nguyễn Cảnh Toàn [3]: “Tự học là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp, …) và có