Phân tích phạm vi áp dụng và phạm vi không áp dụng của Công ước Viên năm 1980 của Liên Hợp Quốc về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế (CISG). Lấy 01 án lệ về phạm vi áp dụng của CISG để minh họa. Công ước Viên 1980 của Liên Hợp Quốc về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế (CISG) được soạn thảo bởi UNCITRAL trong một nỗ lực hướng tới việc thống nhất nguồn luật áp dụng cho hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế. Cho đến nay, CISG đã trở thành một trong các công ước quốc tế về thương mại được phê chuẩn và áp dụng rộng rãi nhất. CISG là Công ước quốc tế có quy mô lớn hơn hẳn về số quốc gia tham gia và mức độ được áp dụng.
Trang 1BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
BÀI THI HẾT MÔN LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
Đề bài: Phân tích phạm vi áp dụng và phạm vi không áp dụng của Công ước
Viên năm 1980 của Liên Hợp Quốc về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế (CISG) Lấy 01 án lệ về phạm vi áp dụng của CISG để minh họa
Họ và tên: Đoàn Thị Hồng Nhung MSSV: 441204
Lớp: N01.TL2
Hà Nội, 2022
1
Trang 2MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 1
I MỞ ĐẦU 2
II NỘI DUNG 2
1 Các quy định của CISG về phạm vi áp dụng 2
2 Những trường hợp không áp dụng CISG 4
3 Án lệ minh hoạ về phạm vi áp dụng của CISG 5
III KẾT LUẬN 6
IV DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 7
Trang 3DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
CISG: Công ước Viên về mua bán hàng hoá quốc tế năm 1980
UNCITRAL: Ủy ban của Liên Hợp Quốc về Luật thương mại quốc tế
1
Trang 4I MỞ ĐẦU
Công ước Viên 1980 của Liên Hợp Quốc về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế (CISG) được soạn thảo bởi UNCITRAL trong một nỗ lực hướng tới việc thống nhất nguồn luật áp dụng cho hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế 1Cho đến nay, CISG đã trở thành một trong các công ước quốc tế về thương mại được phê chuẩn
và áp dụng rộng rãi nhất CISG là Công ước quốc tế có quy mô lớn hơn hẳn về số quốc gia tham gia và mức độ được áp dụng Với 74 quốc gia thành viên, ước tính Công ước này điều chỉnh các giao dịch chiếm đến ba phần tư thương mại hàng hóa thế giới Trong phạm vi bài viết này, em xin phân tích và làm rõ phạm vi áp dụng
và phạm vi không áp dụng của Công ước Viên năm 1980 của Liên Hợp Quốc về hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế (CISG) Lấy 01 án lệ về phạm vi áp dụng của CISG để minh họa
II NỘI DUNG
1 Các quy định của CISG về phạm vi áp dụng
Theo quy định của Điều 1, CISG được áp dụng trong các trường hợp như sau:
1.1 Trường hợp 1: CISG được áp dụng khi các bên có trụ sở thương mại ở các
quốc gia là thành viên của CISG
Quy định này đáp ứng mục tiêu trọng tâm của Công ước là xây dựng một khung pháp lý thống nhất cho các giao dịch mua bán hàng hóa quốc tế diễn ra trên toàn cầu Nó được áp dụng phổ biến nhất của các thành viên tham gia giải quyết tranh chấp chung nhất, các bên được đảm bảo về quyền và lợi ích hơn so với việc áp dụng pháp luật riêng của các thành viên Ví dụ, CISG 1980 sẽ được áp dụng thay cho pháp luật quốc gia đối với hợp đồng mua bán hàng hóa giữa doanh nghiệp có trụ sở tại Việt Nam và doanh nghiệp có trụ sở tại Đan Mạch, Ai Cập, Canada, bởi
lẽ Việt Nam và các nước này đều là thành viên của Công ước Theo đó, khi các quốc gia phê chuẩn hoặc gia nhập Công ước thì Công ước trở thành một phần nội luật của quốc gia đó và sẽ đương nhiên được áp dụng đối với các giao dịch giữa các
1 Sơ lược lịch sử Công ước Viên 1980 (CISG), https://trungtamwto.vn/chuyen-de/1147-so-luoc-lich-su-cong-uoc-vien-1980-cisg, truy cập ngày 3/6/2022;
Trang 5công dân của quốc gia thành viên đó Tuy nhiên, quan hệ hợp đồng là quan hệ mang tính chất dân sự nên việc các bên có thể thoả thuận chọn luật của quốc gia cụ thể để điều chỉnh hợp đồng nếu không muốn áp dụng CISG và điều này phải phải được các bên thể hiện ý định loại trừ một cách rõ ràng hoặc ngầm định2
1.2 Trường hợp 2: CISG được áp dụng khi chiếu theo các quy tắc của Tư pháp
quốc tế thì luật áp dụng để điều chỉnh hợp đồng là pháp luật của quốc gia thành viên CISG
Đây được gọi là trường hợp áp dụng “gián tiếp” Công ước và mở rộng đáng kể phạm vi áp dụng của Công ước này đối với các hợp đồng được ký giữa một bên có trụ sở tại quốc gia thành viên Công ước còn bên kia thì không Trường hợp thứ hai này bao gồm hai tình huống cụ thể Tình huống thứ nhất là khi áp dụng các quy phạm xung đột trong Tư pháp quốc tế của một nước (thông thường là nước có tòa
án đang giải quyết tranh chấp) dẫn chiếu đến luật của một quốc gia thành viên công ước Thứ hai là tình huống các bên lựa chọn luật áp dụng cho hợp đồng là luật của một nước thành viên CISG, bởi vì quy tắc các bên trong hợp đồng được tự do lựa chọn luật áp dụng là nguyên tắc thông dụng và cốt lõi của Tư pháp quốc tế về hợp đồng
Một vài quốc gia thành viên Công ước đã bảo lưu điều này với lý do tránh việc CISG sẽ thay thế luật nội địa của họ trong việc điều chỉnh hợp đồng với một bên có trụ sở tại một quốc gia không phải thành viên Công ước (gồm Hoa Kỳ, Trung Quốc, Singapo và Cộng hòa Séc) Điều đó có nghĩa là nếu hợp đồng mua bán giữa một công ty có trụ sở tại một quốc gia thành viên và một công ty có trụ sở tại một quốc gia chưa phải là thành viên và hai bên thỏa thuận áp dụng luật của một quốc gia thứ ba là thành viên của CISG nhưng đã bảo lưu việc áp dụng CISG theo Điều 1.1.b thì CISG cũng không được áp dụng mà thay vào đó là luật quốc gia được lựa chọn.3
1.3 Các trường hợp áp dụng khác:
2 Nguyễn Thị Hồng Trinh – Bùi Thị Quỳnh Trang, Phân tích phạm vi áp dụng của công ước viên 1980 về hợp đồng
mua bán hàng hoá quốc tế và khuyến nghị áp dụng cho Việt Nam, Khoa học Kiểm sát, số chuyên đề 01-2021;
3 Vụ pháp chế - Bộ Công thương, Tìm hiểu chung về CISG từ các án lệ tiêu biểu, Nxb Thanh niên, tr.10;
3
Trang 6- Các bên trong hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế thoả thuận lựa chọn CISG là luật áp dụng Một trong những nguyên tắc cơ bản của pháp luật về hợp đồng là nguyên tắc tự do hợp đồng Nghĩa là các bên có thể tự do thoả thuận về các nội dung trong hợp đồng, bao gồm cả luật áp dụng Trên cơ sở đó, các bên hoàn toàn có thể chọn CISG là luật áp dụng cho hợp đồng của họ, ngay cả khi tất cả hoặc một trong các bên không có trụ sở kinh doanh tại các quốc gia là thành viên của CISG như quy định tại điều 1a hoặc cũng như không rơi vào trường hợp quy tắc quốc tế dẫn chiếu tới luật áp dụng là pháp luật của một nước là thành viên của công ước
- Cơ quan giải quyết tranh chấp xác định CISG là luật áp dụng Nếu các bên không thoả thuận lựa chọn luật thì hội đồng trọng tài sẽ có phương án giải quyết khác, không chịu ràng buộc theo điểm a khoản 1 Điều 1 CISG cho dù tổ chức trọng tài ở nằm ở nước thành viên hay không Khi quy tắc trọng tài yêu cầu áp dụng quy tắc xung đột dẫn chiếu đến luật của một nước thành viên CISG thì bắt buộc áp dụng CISG Hơn nữa, trọng tài cũng có thể không cần áp dụng các quy phạm xung đột mà chọn CISG áp dụng ngay cả khi trường hợp đó nằm ngoài phạm vi áp dụng của CISG
2 Những trường hợp không áp dụng CISG
Điều 2 CISG đã đưa ra những quy định nhằm loại trừ việc áp dụng CISG trong một số trường hợp nhất định; tuy nhiên, những loại trừ này cần được phải giải thích một cách chặt chẽ dựa trên ý chí của người làm luật cũng như thực tiễn áp dụng tại những nước thành viên Những trường hợp mà CISG không áp dụng được dựa theo mục đích, hình thức, bản chất của việc mua bán hàng hoá và hậu quả không mong muốn của việc mua bán hàng hoá gây ra
Thứ nhất, vấn đề cần lưu ý trong quy định này là “ý định” của bên mua Chính ý
định mua bán hàng hóa này, tại thời điểm giao kết hợp đồng, mới là nhân tố quyết định phạm vi áp dụng của CISG mà không phải là thực tế sử dụng hàng hóa của bên mua Như vậy, giao dịch mua ô tô để sử dụng cá nhân hay trong gia đình, không nằm trong phạm vi áp dụng của CISG Tuy nhiên, ngược lại, nếu giao dịch
Trang 7mua bán được thực hiện bởi một cá nhân với mục đích thương mại thì giao dịch này lại nằm trong phạm vi áp dụng của CISG4
Thứ hai, về hình thức mua bán hàng hoá: để tránh xung đột với luật các quốc gia
thành viên, CISG được loại trừ không áp dụng đối với một số loại giao dịch đặc thù như bán đấu giá, bán hàng hóa để thi hành luật hoặc các quyết định tư pháp, hay mua bán chứng khoán Đối với các giao dịch này, do tính chất đặc thù nên các quốc gia thường có các quy định riêng và có nhiều điểm khác biệt với giao dịch mua bán hàng hóa thông thường
Thứ ba, về loại hàng hóa, CISG không áp dụng trong những giao dịch mua bán
tàu thủy, máy bay, các máy chạy trên đệm không khí và điện năng Tuy vậy, án lệ CISG cho thấy có trường hợp hợp đồng mua bán thành phần, bộ phận riêng lẻ của tàu thủy, máy bay, có thể quy định luật áp dụng là CISG
Thứ tư, bản chất của việc mua bán hàng hoá: CISG chỉ áp dụng đối với hợp
đồng mua bán hàng hoá quốc tế mà không áp dụng với các hợp đồng như hợp đồng thuê, hợp đồng lao động… Tuy nhiên, trên thực tế khi áp dụng thì vẫn tồn tại một hợp đồng đó là hợp đồng dịch vụ Do đó, khi áp dụng cần phải xem xét về mặt bản chất của hợp đồng
Thứ năm, hậu quả xảy ra khi mua bán hàng hoá hoặc hậu quả không mong
muốn CISG tồn tại để điều chỉnh việc giao kết hợp đồng các bên, tuy nhiên vẫn có các trường hợp ngoại lệ mà CISG không điều chỉnh như trong trường hợp hàng hóa
đã bán hoặc trường hợp hàng hoá là đối tượng của hợp đồng gây thiệt hại đến tính mạng hoặc sức khỏe của một người nào đó
3 Án lệ minh hoạ về phạm vi áp dụng của CISG
3.1 Tóm tắt án lệ
Bị đơn: Bên mua có trụ sở tại Áo;
Cơ quan giải quyết tranh chấp: Toà án tối cao Áo ngày 22/10/2001.
4 Tìm hiểu chung về CISG từ các án lệ tiêu biểu, http://legal.moit.gov.vn/Uploads/files/T%c3%8cM%20HI%e1%bb
%82U%20CHUNG%20V%e1%bb%80%20CISG%20T%e1%bb%aa%20C%c3%81C%20%c3%81N%20L%e1%bb
%86%20TI%c3%8aU%20BI%e1%bb%82U%20b%e1%ba%a3n%20draft(1).pdf, truy cập ngày 3/6/2022;
5
Trang 8 Nội dung án lệ: Hai bên ký kết hợp đồng mua bán xăng dầu trong thời hạn
một năm, thỏa thuận chọn luật điều chỉnh hợp đồng là pháp luật Áo Sau một năm, bên bán đưa ra bản dự thảo hợp đồng mới, trong đó ghi nhận đơn vị tiền tệ thanh toán là đồng Đô la Mỹ và pháp luật Áo vẫn được áp dụng nếu có tranh chấp Thực
tế, bên mua chưa ký vào hợp đồng thứ hai này, nhưng vẫn tiếp tục đặt hàng với bên bán
Trong thời gian thực hiện hợp đồng, một công ty Hungary khác - có quyền đòi bồi thường đối với bên bán, và thực tế đã nộp đơn lên cơ quan có thẩm quyền để yêu cầu bồi thường - đã chuyển giao quyền nhận bồi thường này cho bên mua Đến thời điểm thanh toán, bên mua yêu cầu bù trừ nghĩa vụ của mình sang nghĩa vụ bồi thường của bên bán với công ty Hungary kia, nhưng bên bán không chấp nhận và yêu cầu được trả toàn bộ số tiền
- Tòa án cấp dưới và Tòa phúc thẩm đều ủng hộ lập luận bên bán, cho rằng giao dịch chuyển nhượng quyền yêu cầu giữa bên mua và công ty Hungary kia là
vô hiệu
- Tòa án tối cao cho rằng hai bên đã xác lập một hợp đồng, mặc dù thực tế là người mua Áo chưa bao giờ ký hợp đồng từ người bán, và tuyên bố bên mua phải trả đầy đủ số tiền mua hàng cho bên bán,
3.2 Bình luận án lệ
Thứ nhất, về vấn đề luật áp dụng, Tòa án tối cao cho rằng trao đổi giữa hai bên
vẫn được xem là một hợp đồng được ký kết hợp lệ Áo và Hungary đều là các quốc gia thành viên của CISG, hai bên đã ký kết một hợp đồng khung về mua bán hàng hóa Ý kiến của Toà là hợp lý bởi theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 1 CISG,
việc lựa chọn pháp luật Áo điều chỉnh hợp đồng đã bao gồm cả các điều khoản của CISG, vì nó là một phần của pháp luật Áo Các bên nếu không muốn CISG điều chỉnh hợp đồng thì cần đưa ra một thỏa thuận loại trừ rõ ràng hoặc mang tính ngụ
ý, nhưng vụ việc này không tồn tại các tình tiết như vậy, do đó CISG vẫn được áp dụng
Thứ hai, về phạm vi điều chỉnh của CISG: Tòa án tối cao cho rằng Điều 4 CISG
không giải quyết tất cả các yêu cầu phát sinh liên quan đến việc xác định phạm vi
Trang 9áp dụng của CISG, các vấn đề không được quy định trong công ước sẽ được áp dụng theo pháp luật quốc gia Do đó, yêu cầu bồi thường mà người mua nhận chuyển giao từ bên công ty Hungary thứ hai không thuộc phạm vi điều chỉnh của CISG, mà được điều chỉnh bởi pháp luật Áo
Việc Toà nhận định như vậy là hoàn toàn hợp lý bởi Điều 4 CISG quy định khá
rõ rằng CISG chỉ điều chỉnh các vấn đề về giao kết hợp đồng mua bán cũng như quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng đó Đối với các quan hệ khác, CISG không điều chỉnh Trong vụ án này, đó là quan hệ chuyển giao quyền yêu cầu bồi thường Mặc dù quyền yêu cầu bồi thường không nằm trong điều khoản loại trừ theo Điều 2 và Điều 3 CISG, nhưng nó cũng không thuộc phạm vi điều chỉnh của công ước, bởi quyền này không được xem là hàng hóa Vì vậy, khi thỏa thuận các nội dung liên quan đến chuyển giao quyền yêu cầu, các bên cần sử dụng thuật ngữ chính xác và xác định rõ bản chất của đối tượng chuyển giao để bảo đảm quyền hợp pháp của mình được thực hiện theo quy định của pháp luật
III KẾT LUẬN
CISG là một luật thương mại hiện đại phù hợp với các truyền thống pháp luật Công ước này thúc đẩy tự do hợp đồng bằng cách trao cho các bên sự tự do cần thiết trong việc thay đổi hoặc thay thế hầu hết tất cả các quy định bằng những điều khoản hoặc biện pháp riêng của họ Có thể thấy một điều rằng, quy định về phạm vi
áp dụng và không áp dụng của CISG còn khá chung điều này thể hiện sự mềm dẻo của CISG Tuy nhiên nó lại dẫn đến việc khó áp dụng, trên thực tế nhiều thẩm phán phát triển các định nghĩa khác nhau Vì vậy, việc nghiên cứu các án lệ, các cách giải thích của Uỷ ban tư vấn CISG là rất cần thiết.5
1 Công ước Viên năm 1980 của Liên hợp quốc về hợp đồng mua bán
5 Trịnh Đức Thuận, Phạm vi áp dụng của CISG: quy định và thực tiễn xét xử, Tạp chí Kinh tế đối ngoại số 107 (8/2018);
7
Trang 10hàng hoá quốc tế (CISG).
2 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình luật thương mại quốc tế,
Nxb CAND, Hà Nội, 2017.
3 Kỷ yếu hội thảo cấp Khoa: “Án lệ của CISG trong thực tiễn trọng
tài thương mại quốc tế”.
4 Nguyễn Thu Hương, Một số vấn đề cần lưu ý khi thực thi Công ước Viên
1980 về mua bán hàng hoá quốc tế (CISG) tại Việt Nam, Tạp chí Nghề luật số
01/2019.
5 Nguyễn Thị Hồng Trinh – Bùi Thị Quỳnh Trang, Phân tích phạm
vi áp dụng của công ước viên 1980 về hợp đồng mua bán hàng hoá quốc
tế và khuyến nghị áp dụng cho Việt Nam, Khoa học Kiểm sát, số chuyên
đề 01-2021;
6 Trịnh Đức Thuận, Phạm vi áp dụng của CISG: quy định và thực
tiễn xét xử, Tạp chí Kinh tế đối ngoại số 107 (8/2018);
7 Vụ pháp chế - Bộ Công thương, Tìm hiểu chung về CISG từ các án
lệ tiêu biểu, Nxb Thanh niên;
8 Sơ lược lịch sử Công ước Viên 1980 (CISG),
https://trungtamwto.vn/chuyen-de/1147-so-luoc-lich-su-cong-uoc-vien-1980-cisg, truy cập ngày 3/6/2022;
9. http://www.unilex.info/cisg/case/764, truy cập ngày 3/6/2022.