THIÊN TÀI ĐƯỢC DẠY NHƯ THẾ NÀO

Giai đoạn vàng của trẻ 06 tuổi nếu ba mẹ để lỡ thì sẽ rất đáng tiếc Sau 6 tuổi não bộ đã hoàn thiện 80% lúc đó việc dạy trẻ sẽ rất khó khăn vì não bộ gần như còn rất ít chỗ trống. Và do thói quen rong chơi những năm đầu đời nên con cũng sẽ không thích thú với việc học.

'Jlhiing nam Jau JOi la "Ca 3C9i CVang" Ji niio

be phat t'Liln, hoan thifn v/ cau t'Luc va cac chuc niing quan t'L<;mg <:hong giai Jo<fn then chOt cha sf! phat t'Lii'n niio b9, t'Le can Jli{:IC cung cap nguon dinh duang tOI nhat va Jay Ju nhat Ji phat huy titm nang t'Li tuf

Cung vai dinh duiJng, vai t'Lo giao d1,1c va St/ h6 t'Lc;J

CU.a cha m� la vo cung quan t'L<;mg twng nhitng nam J&u Jiti fi)11ng lite thiti gian danh cha t'Le la /iti khuyen cua cac chuyin gia tam k; danh cha cac bq.c cha m� co con nhJ <:he nh<?.n Juc;Jc nhitng kich thich ttch Ct/C CUQ moi t'Luitng t'Long nhilng nam thang Jau JOi thong qua cac ho<fl J9ng vui chdi, si giup phat t'Liln l\i luf, hinh thanh nhiirzg cam XUC tich Cf!C, i(fO cha /'Le tu nhitng kha nang phan tich cha Jtn cac kg nang giao tii'p xa h9i

- First News

LOI NOi DAU

"Mt nguili lrr) thank lhiin tai hay k/ulng hoan toan la do yeu to di truyen" - quan niem do duang nhu da tra thanh "tin nguang" chung tit xua Tuy nhien, thuc ti lq,i cho thay khong phai yeu t6 di

t ru yen , ma chinh m6i tru:ang song va 51! giao dJ,tc m6'i

la yeu to quyet dtnh Va Sl! gido dµ,c tu s(Jm la minh chimg cho lq,p lurJ,n nay

Cu6n sach Thien ti.ti vit Slf gido d'l!-c tir s6'm

dU(!C Viet nilm ngoai va da trich dang mqt phan tren tq,p chi N ghien cw tam ly Nhung chinh sua trong ldn viet lq,i nay mong tiep tµ,c nh(ln du(!c nhung y kiln dong gop cita bq,n doc de cutfn sach hoan thi�n hon Nhung trich dan trong sach, t6i chi dtch tom tat b6'i

KIMUR A K YU I C HI

m'l,lC aich CUa toi la Viet cho cong chung, do a6 t6i nghi rang cang aan gian, de hieu cang tot Guan sdch nay cung c6 the khiln nguai doc nham cluin, nhung nlu c6 ai a6 ap d'l!ng thanh cong vao viefc nu6i dqy cdc em nh6 thi t6i aa rat vui

Thang 4 nam 1917 Kimura Kyuichi

LOI Tl)A

N hiOu nam trudc dily thuOng xay ra chuyen con cai cua nhtmg gia d!nh giau c6 bi bat gilr vi nhung hanh vi trai dao Khi ay, nhtmg gia dinh giau co nay se tim den canh nha bao ma ho van hay qua l�i de phan bua: "Toi vi qua b�m ron v6i vi�c kinh doanh nen khong de mat den con cai duoc Nay xay ra ht;tu qua the nay, t6i tht;tt khong con mat mui nao nua " Nhu·ng loi n6i nhu the ti.mg duqc dang tren khap cac mat bao

N 6i rang c6ng vi�c kinh doanh bt;tn ron den muc kh6ng c6 thoi gian danh cho con cai chi la ngµy bi�n cho St,f qua ham me kiem tien Cua ban than Tren doi nay chac chan c6 nhieu nhtmg nguoi nhu the va cu6n sach nay viet ra hien nhien khong phai de cho nhung nguoi do doc

KI M U R A KYU I C H I

Cung co nhung co gai "cua thoi di;ti moi" mang trong minh suy nghi: "Viec lam me se can tra su phat trien ca nhan, pha hong cong viec cung nhu lam dao lon sinh hoat cua ban than" Nhu the, nhung nguai nay ghet lam m� it nhieu la vi dieu do anh huong den th6i ich ky cua ho Tren dai nay c6 kh6ng it nhung co gai nhu the, va duong nhien, cu6n sach nay duoc viet ra khong danh cho ho Nhung van con nhung nguai, tuy biet rang ban than chi di;tt den day thoi, nhung it nhat se c6 gang lam cho con minh tr6 thanh hoan hao Ho hieu rang minh chi la nae thang thu nhat, con minh se

la nae thu hai, va nhung gi minh da kh6ng the lam duoc thi con cai se tiep tt,1c gillp minh Nhung con nguoi do, bat ke ho thanh cong hay that bi;ti, nhung d6i voi xa hc)i, d6i voi nhan loi;ti, ho van la nhung thien tai, la nhung con nguai uu tu ma hang ngan v;;in n�uoi moi co mot Cu6n sach nay cua t6i duoc viet ra voi ky vong danh cho nhung nguoi nhu the

CHUONG 1

1

N hieu nAm trudc, c6 m(>t thifa nien da tot nghiep Dc;ti hoc Harvard khi moi 1 5 tu6i Thieu nien do la William James Sidis, con trai cua nha tam ly hoc noi tieng nguai My, Boris S idis Thanh tich hoc t�p cua William duqc coi la het sue ky

<lieu C�u be William bat dau duqc hoc ttr khi 1 tuoi ruoi, den luc 3 tuoi da biet doc, biet viet tieng m� de Len 5 tuoi, khi nhin thay tieu ban cua mot

bo xuang trong nha, c�m be d�c bi�t hang thu voi cau tc;to ca the nguai va bat dau hoc m6n sinh ly hoc, kh6ng }au sau da dc;tt dtr<;:JC trinh d(> hoc van

K I M U R A K Y U I C H I

tuong duong voi nguoi c6 chting chi hanh nghe

y V ao mua Xuan nam len 6 tu6i, c:;tu den truang tieu hoc cung nhung dua tre khac N gay nh�p hoc, Wi1liam vao lop 1 hie 9 giO va den 12 giO khi mv den don, c.;tu da hoc xong lap 3 Trong nam do, c:;tu be da hoc xong tieu hoc Len 7 tu6i, William muon hoc tiep trung hoc nhung vi con nho nen bi ttr ch6i va phai hoc 6 nha 6 nha, William da ttJ

hoc chu yeu la rn6n toan 6 b.;tc trung hoc

Nam 8 tu6i, c.;tu vao truong trung hoc, m6n nao cung xuat sac, dac bi�t la toan hoc, th.;tm chi c6 the giup thay sua bai cho nhu·ng hoc sinh khac Thoi gian d6, William da viet sach thien van hoc, ngt:r phap tieng Anh va sach giao khoa tieng La-tinh Tat ca kien thuc trung hoc c�u da nam vung va chang may ch6c ma tot nghi�p Tu hie d6 tr6 di, ten tu6i William bat dau lan r(mg Nhieu nguoi gan xa da den tlm c.;\u de kiem chung va tat ca deu het stic kham pht,lC Lay mot vi dt,1 nhu sau Mot giao SH day 6 Hoc vi�n Cong ngh� Massachusetts, My, da chat van Wil­liam bang mot cau h6i kh6 trong de thi cua ky thi lay bang tien Si cua chinh 6ng tai DU'c Chi trong nhay mcit, c.;tu da giai xong Luc do, William moi 9 tu6i William W hoc 6 nha va den 11 tu6i thi vao hoc tai

THIEN TAI VA S U GIAO DUC TU SOM

Harvard, khong lau sau da tharn gia <lien thuyet

ve de tai Khong gian b6n chieu - mot van de rat kh6 cua toan hoc - va da khien cac giang vien het

dac vdi cu6n Thien tai va nguoi binh thuimg cua b6 rninh la tien Si Boris Cc;iu dac biet gioi ve thien van hoc va toan hoc cao cap -nhung thti' ma cac hoc gia thoi d6 rat dau dau Dae bi�t ban, William con thuoc

ca ban g6c bo su· thi lliade va Odysee viet bang tieng

Hy L:;ip Cc;iu rat gi6i cac ng6n ngu c6 xua Nhtmg

tac pham cua cac nha hai kich Hy L:;ip c6 dc;ii nhu

Sophocles, Euripides, Aristophanes cc;iu deu doc

va hieu de dang, chang khac gi cu6n truyen phieu

luu Robinson Crnsoe ma nhung du·a tre khac van hay doc C?u cung narn ro ve than thoai va ngon ngu so sanh, ly lu?n hoc, heh sfr c6 dc;ii, heh su nude My dong thoi cung am hieu ve chinh trt va hien phap cua cac qu6c gia khac

V6i trinh do do, c?u da tot nghi�p dc;ii hoc loc;ii

xuat sac va tiep tl,lC hoc de lay bang tien Si Cung

thieu nien khac cung tot nghi�p H arvard Ia Adoref

vien m6n than hoc truong Bc;ii hoc Taft Cc;iu vao hoc sau Sidis mot chut, khi 13 tu6i rUOi, tuy nhien

K I M U R A K Y U IC H I

thay vi hoc 4 nam nhu moi nguoi, c<;m chi hoc mat

3 nam Sau do, c<:iu tiep tt,1c theo nganh lu<:it

N goai ra con mot nguoi khac la con trai cua tien

si ng6n ngu Slavo, ten la Norbert Wiener Cc;tu vao hoc dai hoc truce Sidis va hoc 6 Dai hoc Taft tu nam

1 O tu6i, den nam 1 4 tu6i thi tot nghi�p va hoc tiep cao hoc tai Harvard, do tien si nam 18 tu6i

Doc nhung d:ieu o tren, nguoi ta chac hlm se nghi day chinh Ia nhung than dong tren the giai

N eu chung ta chi c6 gang va lam duqc mot chut roi giai thich rang ta chi la nguoi binh thuong, con nhung than dong chi trong mot ch6c lat da hoc xong dai hoc, ho la "cua hiem", thi do la each nghi

s ai lam! Nhang nguoi do khong phai sinh ra da la than dong Ho la ket qua cua nhieu nen giao dl,lc,

la nhung anh tai da duoc giao d1,1c va dao tao Berle va Norbert cling c6 anh chj em va cong duoc trai qua qua trinh hoc tc;tp nhu nhau Chj gai cua Berle la Lina Khi Berle hoc tai Harvard thi 6 tuoi 1 5, Lina cling vao hoc tai Dai hoc Radcliffe va tot nghi�p cling Jue vdi Berle Em gai cua Norbert

la Constans cling vao hoc tai Radcliffe nam 1 4 tuoi,

co em gai ke tiep la Berta cling vao hoc trong cling nam do o tuoi 1 2 Khong the c6 su ngau nhien nao

THif:N TAI VA SU GIAO DUC TU SOM

nhu the! Do thuc su la ket qua cua viec giao dvc ma nen Nhung su giao dµc cung c6 nhieu lo;;ii, va nen giao d1,1c do la nhu the nao? Co the n6i n6 tua nhu viec nuoi duang trong nha kinh v�y Nhung co be c�u be d6, gi6ng nhu nhung bong hoa tr6ng trong nha kinh, duoc cham b6n de ra hoa ket trai som, vi

the tra thanh nhtrng than dong N6i each khac, do chinh la "than dong nhan t;;io", do v�y tat nhien se mang trong minh nhtrng can b�nh v6n co va duong nhien cung chtu chi ph6i boi quy lu�t " 1 O tu6i la than dong, 1 s tu6i la tai tu, con tren 20 tu6i l;;ii la nguoi binh thuong"

2

Tu xa xua da c6 nguoi duoc huang nen giao d1,1c gi6ng nhu nhung co c�u be a tren N ha luc;tt hoc nguoi Due Karl Witte la mot trong so do Ong

sinh vao thang 7 nam 1800 t�i lang Lochau gan vimg Hale Cha 6ng chi la mµc su cua lang, nhung

co rat nhieu sang kien dang ng;;ic nhien Trong s6 d6, c6 gia tri nhat la nhung ly lu�n ve giao dµc Kho ma hieu duoc t;;ii sao a thoi do 6ng l;;ii c6 nhung suy nghi nhu v�y, nhung qua thuc 6ng da cho rang phai giao dµc con cai ngay tu khi la mot

KI �I u RA Ky u I c HI

dua tre so sinh N 6i theo ngon ngu cua ong, giao d\,lc con tre phai bat dau tt.r bu6i blnh minh cua nh<'.ln thuc Ong tin rang voi each do dti'a tre se tra nen phi pham Ong cling tuyen bo rang mlnh se lam nhu v<)y v6i con cai Khong may, du·a con dau

long cua ong da qua doi ngay khi vt.ra sinh ra Karl Witte la con ke Nhung ong khong ng6 Witte !<;ii la dua tre dan don, den n6i ong phai th6t Jen: "Toi

da lam gl nen toi ma ong Tr6i bat t6i c6 mot dua con the nay!"

Nhli·ng nguoi xung quanh cling den an ui ong Ngoai mat tuy ho n6i rang khong den muc phai lo Jang qua, nhung l<;ii thl tham sau lung rang Witte dung la mot dua tre kem phat trien Tuy nhien, cha cua Witte khong tuyet vong Ong tt.rng buoc

ap dt,mg nhung ke ho<)ch giao dt,tc cua rieng minh

Dau tien, ngay ca me Witte cung n6i rang dua tre the nay thi du co d<;iy d6 the nao cung vo fch, se chang lam nen tro tr6ng gi Nhung tam long nguoi cha cua ong khong cho phep W bo Va r6i khong lau sau, dua tre dan don do da khien tat ca moi nguoi xung quanh phai ng<;lc nhien

Nam Jen 8, 9 tu6i, c<)u be Witte da thong th<;io sau thu tieng: Due, Phap, Y, La-tinh, Anh va Hy

Sl,I GIAO D U C TU S OM

L�p; khong nhung the l�i con hieu biet ca ve dong vl;'!.t hoc, thl,l'c v$.t hoc, vl;'!.t ly, h6a hoc va di;tc bi�t la toan hoc Ket qua la nam 9 tu6i, Witte da thi dl;'!.u vao D�i hoc Leipzig Thang 4 nam 1814, chua day

14 tu6i, Witte da bao v� thanh cong lul;'!.n van th�c

Si Ve de tai toan hoc, sau d6 nhl;'J.n bang tien Si triet

h :;>c, nh:;tn bang tien si lu:;tt nam 16 tu6i va duoc

be nhi�m lam giang vien lul;'!.t a D�i hoc Berlin Tru.J: khi dam ni·l;'J.n cuang vi giang vien t�i D�i hoc Berlin, Witte nhan ctuoc mot khoan hoc bong kha Ion tt1 Quoc vuong Prosia va sang Y du hoc Trong thai gian a Firenze, noi ctuoc xem la trung tam van h6a cua chau Au thai bay gW, 6ng bat ctau nghien cti'u ve than hoc Dante - linh V\fC kh6 khong chi doi vdi nguoi nude ngoai ma ngay ca vdi nguai clan Y Ngay ca noi Dante sinh ra cung da phat sinh rat nhieu nhung each hieu sai l�ch Ong tiep t1,1c qua trinh nghien c1iu den nam 23 tu6i va cho ra doi cu6n sach Sai lam ciia Dante, trong d6 chi trich nhung sai tam cua cac hoc gia nghien cti'u

ve Dante thoi bay giO va mo ra mot hudng nghien cti'u mdi

Chuyen mon cua ong Ia luc;tt hoc, nhung 6ng da rat thanh cong khi chuyen sang nghien cti'u Dante Tuy nhien, Qu6c wong Prosia cho 6ng di du hoc 6

K I M URA K Y U I C H I

Y VOi ml,lC dich de 6ng trO thanh m(>t lu�t SU tai gioi,

vi the 6ng t�p trung vao nghien cw lu�t hoc, con nghien ct1u Dante chi duc;:1c xem nhu tro giai tri Sau khi tir Y ve, 6ng tro thanh giang vien lu�t b,li Dc;ii hoc Bresau roi chuyen sang D�i hoc Hale va giang dc;iy o

do den khi qua doi vao niim 1883

Dieu dang mung la cha Witte da ghi lc;ii tat ca nhung phuang phap ma 6ng ap dl,lng de nuoi dc;iy Witte cho den luc 14 tu6i, sau do viet thanh cu6n sach mang ten Phuong phdp gido dµ,c cua lVltte Cu6n sach nay duoc viet each day hang tram nam

va den nay gan nhu da bi that lc;ic hoan toan May sao trong thu vien cua D�i hoc Harvard con l�i mot quyen - la quyen duy nhat 0 My - va n6 duc;:1c bao quan can th�n trong phong luu tru tac pham quy Doc gia chac van con nha, cha Wiener la giang vien cua truong Harvard Ong da doc cuon Phuong phdp gido dl,lC CUa lVltte Va dung CUOn sach d6 lam cam nang de d�y cac con minh Tiep theo la tien si Boris Sidis, cha cua James S idis, cling ttrng la hoc sinh trucmg Harvard, cling tinh co doc va ap dl,lng cu6n sach nay de nuoi d�y va giao dl,lc con cai Con ve cha cua Berle, toi khong ro ong co m6i lien he nao vdi truong Harvard hay khong,

THIEi'\ TAI VA SU GIAO DUC TU SOM

nhung t6i da doc cu6n Truang hoc gia dtnh cua 6ng

va biet chinh xac rang ong da doc cu6n Phuong

ph <ip gido dµc cua Witte, cung nhu nu6i dc;ty con theo each d6

Tom lc;ti, ca Wiener, Sidis va Berle deu duoc giao dµc theo phuong phap cua cha Witte N eu nhin ttr cuoc doi Witte thi c6 the suy ra rang ho se c6 tuong lai day trien vong Vi the, chung ta cung kh6ng can phai qua lo tang ve vi�c "sau 20 tuoi se the nao "

3

N6i mot each ngan gon thi phuong phap ma Witte duqc giao dµc each day hon m(>t tram nam, sau d6 ap dl,mg cho Sidis, Berle, Wiener, c6 the goi la gi<io dµc tu: s6m Tat ca nhung nguoi ap dµng phuong phap nay deu tin rang giao dµc tu sam Ia co so de dao tc;to anh tai, va day la mot niem tin c6 can cu

Nhin vao heh sir Hy L;tp, ta c6 the thay Athens

la mot noi ma "Nhan tai nhieu nhu sao tren trai", trong khi dan so lc;ii rat it - CJ thai thinh vuong nhat

K I M U R A K Y U I CH I

cling chi c6 khoang 500.000 nguoi, nhung trong so

do 4/5 la no le Nam 490 truoc c6ng nguyen, vua Darius cua XU Ba Tu da dua 120.000 quan, 600 tau chien chinh ph<;it Athens Tinh hu6ng ngan can treo soi t6c The nhung t9i tr(m d9i chien Marathon, quan Athens chi voi khoang 10.000 nguoi da gianh thang loi, chi ton that 192 nguoi Nhin vao day c6 the thay rang Athens tuy chi la mot do thi nh6 nhung lam nguoi tai Dieu nay cling la nguyen nhan khien mot s6 nguoi chu truang hoc thuyet Cai t90 Noi giong, ma di dau la Francis Gaitan voi Thuyet Uu sinh Ho cho rang nguoi Hy L9p la nhung con nguoi c6 nhieu pham chat tfU tu Thi;rc chat, do la nhung nguoi duqc giao dl,lc tlr som - mot t�p quan cua nguoi Hy L9p xua

Them mot vi dl,1 nua Doc gia han da ttrng nghe ten H uan tuck Kelvin William Thomson, nha v�t ly hoc vi dc;ti sau Newton Ong cling duoc giao dl,lc tir khi con rat nh6 Cha 6ng, James Thom­son, la con cua mot nong dan nguoi Scotland di cu sang Ireland sinh song Da la nong clan thi 0 dau Cling CO CUOC song vat Va, Ct;(C kh6 gi6ng nhau

v di suy nghi "phai lam gi do de cuoc song cua con cai sau nay bot kh6", cha m� Thomson da co gang lam moi viec de kiem tien nuoi con an hoc va

THIEN TAI VA SU GIAO DUC TU S0!\1

dem con gtri a truong Nhung sau khi vao truong, Thomson kh6ng muon hoc nen cuoi ci.mg ho phai gtri Thomson cho mot truong hoc lang hen qmh

6 ng6i truong nay, Thomson di;tc hiet gi6i

toan Thomson nghi sau nay minh nhat dtnh se vao hoc dc;ii hoc ho�c theo chuyen nganh than hoc

va gia nh�p vao the gidi ton giao de lam gi d6 cuu giup xa hoi Thomson cung biet rang du h,ra chon theo con duong nao thi m\IC tieu trUOC tien van la phai vao dc;ii hoc Tuy nhien, hieu ro hoan canh gia dinh nen Thomson cung biet rang khong the nho vao cha m� do do 6ng vira hoc vira lam them M6i nam 6ng chi hoc sau thang a truong, con sau thang lam them Nhung cuoi cling 6ng cung tot nghiep Dc;ii hoc Glasgow dung theo thoi gian dao tc;io la hon nam Sau khi tot nghiep, Thomson tra thanh giao SU toan a Truong Belfast, Bae Ireland Cung tc;ii nai nay, 6ng da quen v a sau nay ket hon vdi c6 bc;in gai thoi dc;ii hoc va c6 hon dua con Hai nguoi con dau la con gai, hai con trai sau la James

va William ( James sinh nam 1 822, WiJliam sinh

Vdi suy nghi "dc;iy con tu thua con tho", ngay tir khi con minh duqc sinh ra, ong nhin lc;ii cuoc doi

KIMURA KYUIClll

minh va quyet dinh phai giao dµc con ngay tu khi con nh6 Khong biet ong co doc sach cua Witte khong, nhung ong co mot diem chung vdi cha cua Witte la bat dau day con doc va viet song song vdi day noi Sau do, ong cung vdi vq day con cac mon toan hoc, Itch SU, dta ly va tim hieu thien nhien

N goai vi�c giang day mon toan o Dai hoc Glasgow, ong con viet sach nen rat b�m ron Hang ngay, ong dc;ty tir 4 giO sang, chuan bi bai giang va tai li�u de Viet sach, nhUng lu6n danh tron buoi trua de day con Khong may, nam 1830, vq 6ng qua doi luc William 6 tu6i, James 8 tu6i Day la mot cu soc rat Ion vdi 6ng va cac con Con lai mot minh, ong van tiep tµc co gang nuoi d�y anh em William Nam 1833, 6ng duqc b6 nhi�m lam giao

su toan hoc t(;li Dai hoc Glasgow 6 day, nho quen biet cac giao SU nen 6ng da thu xep cho James ( 10

tu6i) va William (8 tuoi) vao hoc dv thinh cac giO giang cua minh va hai, ba giang Vien khac Ket qua thc;tt dang mung Sau hai nam, cac con 6ng

da duqc nhc;tn vao hoc chinh thuc va deu la nhung hoc sinh xuat sac D:)c bi�t William duqc xep vao nh6m muoi hoc sinh co thanh tich hoc tc;tp cao nhat Nam 20 tu6i, William da dtch cuon Cu¢c dam thoQi cua cdc vt than tu tieng Nga sang tieng

T H IEN TAI VA St) GIAO Dl,JC TU SOM

Anh, sau d6 ong nh�n mot giai thuang tit nha tnrang Sau nay, James da tra thanh chuyen gia trong linh vt,rc ky thu�t cong nghiep, con William tra thanh nha vat ly hoc vi di;ii - Huan tu6c Kelvin Tiep theo la John Steward Mill - nha triet hoc, nha kinh te chinh tri hoc, ly luc;m hoc nguai Anh Theo cu6n tt,r truyen cua Mill thi khong ro ong duoc day tieng Hy Lap ttr hie nao, nhung ttr 3 tu6i ong da duoc cho hoc bang chu cai Hy Li;ip Bay tu6i Mill da doc duoc Plato bang tieng Hy L�p hoc tieng La-tinh nam 8 tu6i va doc duoc Logic cua Aristotle nam 11

tu6i Lu:;tn van cua ong da duoc dang r(mg rai tren cac ta bao va tap chi khi Mill 16 tu6i

Nha tho Due Goethe cung duoc giao dl,lc ti1

rat s6m Ong c6 the doc va Viet thong thao tieng Due, Phap, Y, La-tinh va tieng Hy Li;ip khi moi 8

tuoi Kiet tac Ban tay thep cua Goetz van Berlichingen

duqc viet khi ong 22 tu6i Ngoai ra, Goethe cung dam nh�n mot s6 vai tro quan trong trong bo may hanh chinh cua Due khi con rat tre: Bo truang Tai chinh nam 23 tuoi, Thu tuong nam 24 tuoi Tu rat s6m, Goethe da duqc cho hoc tat ca cac mon hoc pho thong, dc;ic biet la cac ngon ngu nhu tieng La-tinh, tieng Hy Lap, tieng Phap va tieng Anh Ngoai

KIMURA KYUIClll

ra, 6ng con duoc hoc khieu vu, cuoi ngt,ra va danh kiem Phuong phap giao dl,lc cua cha Goethe co diem rat dc;tc bi�t: Ong khong chi moi thay giao d;;iy hoc cho con, ma con chu y phat huy tinh tt,r tin cho con Thinh thoang, 6ng bat Goethe dung tren ghe va doc to nhung bai van cho 6ng va moi nguoi nghe Nho do, cmg da giup Goethe dan dan khac phl,lc tam ly e ng;;ii khi dung true.Jc dam dong Nam

1 4 tu6i, tai <lien thuyet va hung bi�n cua Goethe th$t st,r lam nhieu nguoi than phl,lc

Lu�t su Richard Bethell khi cung cha den xin nh$p hoc vao Di;ti hoc Oxford da bi hi�u truong tu ch6i vi khi ay ong mai 14 tu6i Cha cua Richard Bethell da n6i Vdi thay hi�u truong rang: "Con trai t6i tuy nh6 tu6i nhung hieu biet khong he nh6 Xin hay cho chau mot ca hoi thtr xem Khong chi v$y, neu sau khi chau duqc nh$p hoc, t6i mong muon chau c6 the duoc nh$n hoc bong neu nhu thanh tich hoc t$p tot" Cu6i cung, Bethell cung duqc nh$p hoc va dung la 6ng da nh$n duqc nhieu hoc bong trong thai gian hoc t$p o D<;li hoc Oxford Nhin vao cac vi dl,l nay, chting ta c6 the phan nao khang dinh rang 1$p lu$n gido dµc tu; s6m se

tq,o ra thien tai khong phai la v6 can cti'

THifi� TAI VA SU GJAO DUC TU SOM

4

Tai sao giao dµc ttr sam se tao ra nhan tai? De kiem chung chac chan phai de cc;tp den kha rning cua tre Vi dµ nhu vi�c trong mot cai cay Neu chung ta mong muon n6 se cao 30 met va c6 the lam cho n6 phat trien nhu vc;ty thi coi nhu chung ta da phat huy het kha nang von c6 cua n6 Tuy nhien vi�c nay rat kh6 Nhu cai cay kia du co kha nang phat trien den chieu cao 30 met, nhung thl,1'c te n6 kh6 ma dat den

do cao do Neu chtu kh6 cham soc va nuoi duong

dung each thi n6 c6 the cao 15 hoi;tc 20 met, truang

hop xau hon la 6 met den 9 met, hoi;tc t� nhat c6 the

la n6 se khong song duc;ic

Con ngubi cung nhu vc;ty Dua tre sinh ra san c6 100 phan nang ll,1'c, nhung neu cu de mot each

tt,r nhien thi n6 co the chi phat trien duoc 20, 30

phan Neu duc;ic giao dµc tot c6 the khi truong thanh no se phat trien den 60, 70 phan, hay tot hon la duc;ic 80, 90 phan Ly tuong nhat la dua tre duoc giao dµc de phat huy duc;ic du t oo phan nang h,rc von c6 Nhung nang hrc cua tre t6n tai theo quy tac giam dan: Neu duoc giao dl,lc tot tu khi sinh ra thi co the dat du0c du 100 phan, nhung

6 m6i loai d(mg vc;tt deu c6 mot thai ky phat

trien nhat dtnh Duong nhien co nhung kha nang

ma thai gian phat trien la kha dai, nhung co nhung kha nang chi c6 the phat trien trong mot giai doan rat ngan, va neu kh6ng duqc phat trien trong thai gian d6 thi n6 se vinh Vien mat di Lay vi dt,I vi�c phat trien "kha nang theo dau ga me" a ga con la thai gian sau khi sinh duqc khoang bon ngay Neu trong vong bon ngay ma tach ga con kh6i ga me thi sau do ga con se khong bao gia biet di theo ga

me nua

Tuong tt,r, thoi ky phat trien "kha nang nhl)n biet tieng me" la thai gian sau khi sinh tam ngay Neu trong tam ngay ma ga con khong duqc nghe tieng ga me thi n6 se khong bao gia nhc;tn dang duqc am thanh do nua Cho con cung co mot ky nang goi la "chem thuc an thua xu6ng dat" Kha nang nay cung chi ton tai trong mot thai gian nhat

THIEN TAI VA Sl,J GIAO Dl,JC TU S O M

dtnh, ma neu dung vao thoi gian d6, ch6 con duoc nuoi trong ng6i nha khong c6 ch6 de dao boi va chon thuc an thi sau nay n6 cung se khong bao gio biet lam vi�c d6

Con nguoi chung ta ciing v{ly

Co Ian t6i den mot lang chai va tro chuy�n voi cac ngu dan Mot nguoi than phien rang: " Gan day chang c6 nhung nguoi bai loi, cheo thuyen, quang luoi gioi nhu truoc nua, b6i vi vao tu6i 1 1,

12 la thoi ky rat quan trc;mg de bat dau t{lp lam vi�c do thi cac em deu phai den truong" Doi voi vh�c hoc ngo�i ngu, neu tre kh6ng bat dau truoc

1 O tu6i thi sau nay se khong tien b¢ duoc N hung phai bat dau cho tre hoc tieng m� de cho nhuan nhuyen truck khi hoc tieng nude ngoai Nhung m6n nang khieu nhu piano, violon can duoc d�y

ti1 rat sdm Th{lm chi c6 y kien cho rang muon thanh tai thi nen cho tre hoc piano trudc 5 tu6i, con violon thi phai ti1 luc 3 tu6i

Moi chung ta deu co ca hoi de phat trien, nhung neu bo qua "thoi diem vang" cua n6 thi ti.rng kha rnlng mot se vinh vien mat di Day goi la St)' giam clan kha nang tiem tang cua tre Va "giao dl,lc ti1 sdm se t�o ra thien tai" chinh la 6 dt)'a tren

K I M U RA K YLJ I C H I

quan diem do Doc gia c6 the se lo Jang cho sue khoe cua con minh neu duqc giao dl,IC ti1 sdm Thc;tt ra day cung la van de nan giai ma tir xua nguoi ta da nghi den Cha cua Witte, cha cua anh

e m nha Thomson deu da phai d6i mi;tt vdi van

de nay

Nhung tren tht,rc te, tat ca nhung nguoi ma ta tim hieu a tren deu c6 sue khoe tot: Witte song den 83 tu6i, Huan tudc Kelvin tho 83 tu6i, James Thomson 70 tuoi Tom l�i, khong c6 bang chung nao Ve viec giao dl,IC tlr sdm anh huong den SUC

khoe cua tre

hai ly do Thu nhat la vi each viet kem: cuon sach day hon 1.000 trang nhung hau het la nhung ly lu�m khong trong yeu va it thu vt Sau nay, tien

si Wiener da dich ra tieng Anh va luoc bo nhung phan d6, con lc;ti khoang 300 trang, tuy van con nhieu ch6 dai dong Cu6n nay ten la Phuong phap gido dµc cua Wltte

K I M U R A K YU I C H I

Ly do thu hai la nhang luan diem trong sach khong phu hop vai each nghi cua nguoi duang thoi Quan diem ma cha Witte dua ra la giao dl,lc con tre phai bat dau ttr buoi binh minh cua nhan thuc Ong cung dua ra Utp quan giao dl,lc tU sam cua nguoi Hy L�p Nhung da tu lau, t.;tp quan tot d�p d6 da khong con duoc duy tri, thay vao do nguoi ta bat dau c6 quan diem giao d1,1c tre tu 7, 8 tuoi Han nua, nguoi

ta con cho rang vi�c giao dl,lc tu som se anh huong xau den sue khoe cua tre Chinh vi the, lu.;tn diem giao dl,lc cua cha Witte duoc xem nhu la long ngon

va tai rnlng cua Witte duoc nghi la do sinh ra chti' khong phai nho giao dl,lc

Nguyen van lai cua cha Witte nhu sau:

"Moi nguoi n6i rang con trai toi sinh ra v6n

da c6 nang khieu barn sinh chu do khong phai la ket qua giao dl,lc cua t6i Khong ai tin rang con toi duoc nhu the la do t6i d�y d6 Neu qua tht,rc con t6i tro thanh nhan tai la do an hu� troi ban,

la tai nang thien barn thi toi khong c6 gi dang de vui mung den the Vi tht,rc te hoan toan khong phai nhu v.;ty Hau het moi nguoi deu khong tin Joi toi, ke ca nhung nguoi bc,m than Chi duy nhat m<)t nguoi tin, d6 la ffil,lC SU Graupit, ban than cua

THIEN TAI VA S U G IAO D UC TU SOM

t6i w khi con nh6, nguai hieu t6i nhat On g n6i: 'Chau Karl hoan toan khong phai tai nang thien barn Chau thuc S\,1 la ket qua cua viec giao dl,lc Nhin each anh giao dl,lc chau thi viec chau tra nen gi6i giang la dieu tat yeu Chae chan sau nay chau

se khien ca the gidi ng�c nhien Toi hieu rat ro phuang phap ma chau duoc giao due va t6i tin rang n6 se mang l�i thanh c6ng km'

Va duai day la clan chung cho nhung gi toi n6i

Trude khi con trai t6i sinh ra, mot s6 giao Vien va ml,lc su tre 6 Magdeburg va vimg Ian c�n da cimg nhau l�p ra mot hoi nghien cuu ve giao dl,lc Ml)c SU

Graupit la hoi vien 6 d6 va 6ng da gidi thieu toi vao hoi Nhung thai d6, trong h¢i c6 tu tuang rang giao dl,lc con tre quan trong la a kha nang thien phu va

du giao vien c6 tam huyet den may thi ket qua cung rat h�n che Chi minh t6i phan d6i tu tuong nay

T 6i noi: 'Khong, giao dl,IC con cai thi dieu cot yeu khong phai la tu chat san co Tre ldn len tra thanh nhan tai hay chi la nguai binh thuang, it nhieu cung c6 yeu t6 trai cho, nhung quan trong hon la viec giao dl,lc tre trong giai do�n tu khi mdi sinh den

khac biet, nhtrng Sl,f khac biet nay chi 0 ffiUC do nhat dtnh Khong chi dua tre sinh ra vdi tai nang thien

K IM U R A K Y U I C H I

barn, ma ca nhung dua tre sinh ra rat binh thuong,

ta deu co the giao dµc chung tro thanh nhung tai nang phi pham Nha triet hoc khai sang cua Phap Claude-Adrien Helvetius da n6i d'mg neu muoi dua tre cimg duoc giao dµc dung dan thi ca muoi se tro thanh nhan tai Va toi rat tin tuang vao luc;m diem do' Ai nay deu phan d6i toi Toi lc,i.i noi: 'Cac

vi 6 day c6 13, 14 nguoi, con toi chi mot minh Neu tranh lm)n thi toi chang the nao thang duoc

N hung nhat dtnh toi van chon con duong cua toi

va se chung minh cho cac vi thay Sau nay neu troi ban cho t6i mot dua con, bat ke n6 the nao, toi cam doan se dc,i.y do n6 thanh mot nhan tai'

Nhung nguoi c6 m�t 6 do da chap nh<)n 'cam ket' cua toi Khi buoi hop ket thuc, mµc SU Shutler moi toi cung mµc SU Graupit ve nha va chung toi lc,i.i tiep tµc ban ve van de tren Nhung n6i gi di nua, t6i van giU y kien cua minh Mµc SU Graupit truce do chi im l�ng, cu6i cling mdi len tieng: 'Toi tin Witte se bien loi hua cua minh thanh Sl)' thl)'c' Ong qua la mot nguoi bc,i.n Iau nam va hieu toi nhat Rieng mµc SU Shutler thi van cho rang dieu d6 la khong the Khong lau sau khi con trai t6i duoc sinh ra, mµc su Graupit thong bao cho mµc SU' Shuder va cac hoi Vien khac Ai ctlng to mo

TlllEN TAI VA SI,! GIAO DIJC TU SO\!

muon biet con trai t6i la nguai nhu the nao Toi va m1,1c su Graupit thuang xuyen nhc)n duqc nhung cau hoi kieu nhu: 'The nao r6i, thang be co trien vong tro thanh nhan tai khong?' nhung chung t6i chi im lc;ing khien ho cang nhin chung t6i bang anh mat nghi ngo

Khi con trai Jen 4 tuoi, co Ian toi dan cc)u be den gc)p mµc su Shutler Chi mdi gc)p Ian dau nhung ong da tram tr6: 'O, day la mot dua tre sang dc;i!' va rat c6 thi�n cam vdi Witte Khi do, mµc su Shutler cung dang duoc gui gam nu6i dc;iy muoi dua tre binh thuong khac Sau nay do thanh tich cua nhung dtl'a tre nay CO S\,l' tien b(> rat khac nhau nen 6ng dan dan tin vao hoc thuyet cua t6i Ong bat dau tim each thuyet phl,lc nguoi khac Tuy nhien, moi ngubi hoan toan khong tin vao nhung Joi ong n6i Nhu vc)y c6 the n6i rang cu6n sach cua toi duong nhu da bi Jang quen"

2

Trang so nhung hoc thuyet cua triet gia nguoi Phap Helvetius thi thuyet ve giao d1,1c la dang chu y hon ca Dc;ii y thuyet nay cho rang neu muoi dua tre

KIMURA KYUICHI

cling duqc giao dµc nhu nhau thi ca muai deu c6 the tro nen tai gi6i, xuat chung Ca nhan toi tin tuong vao thuyet nay, tuy nhien, khac voi Helvetius, toi van thi.fa nhc;tn CO St)' khac biet Ve kha nang thien barn cua tre Kha nang thien barn nay duang nhien a moi nguai moi khac Co nhung dti'a tre sinh ra duoc trai phu cho 100 phan, lai c6 nhung dua tre sinh ra chi c6 khong qua 1 0 Trong muai dua tre binh thuang thi kha nang nay chi khoang duoi 50 Neu tat ca deu huong nen giao dµc nhu nhau, Ion len chung it nhieu van khac nhau, d6 la do kha nang barn sinh Gia SU kha nang barn sinh cua mot dua tre duqc trai cho

80, neu khong dUQC giao dl,lC tot chi dc;tt 40, mot dua tre duoc trai cho 60, neu khong duoc giao dvc tot chi dc;it 30, thc;tm chi c6 khi con hoan toan khong phat huy duqc kha nang ay Nguqc lc;ii, c6 dti'a tre trai cho chi 50 nhung nho giao dvc tot cong co the dc;it

80 Duong nhien, dti'a tre san co 80 ma giao dvc tot duang nhien se d;)c biet xuat sac

Tuy nhien, tren tht,rc te nhung dua tre nhu vc;ty qua tht,rc rat it, ma dc;ti da so tre se rai vao khoang

50, tti'c la a muc trung binh Vi vay, ly thuyet cua t6i co the khong con dung sau khoang mot tram nam nua Yao thai diem do st,r giao dvc tre em o cac nude thuang theo kieu ph6 ce;1p chung, vi vc;ty

THIEN TAI VA SU GIAO DUC TU SOI\!

c6 le phuong phap giao dµc nao do thanh cong hay khong thanh cong cung la ket qua chung d6i vai da s6 tre chu khong co ngo<:ti I� Va cho den nay, nhin vao nhung nguoi duoc coi la vi nhan,

nhu·ng thien tai thi thay van con rat nhieu khuyet diem ma neu ho duqc thira huong nen giao dt,ic hoan thien hon thi nhat dinh ho da tro thanh nhung vi nhan, nhu·ng thien tai vi d<:ti hon, hoan hao hon, va ket qua se la dieu ma chung ta kh6 c6 the do dem duqc

Tuy nhien, viec phat huy nang luc cua tre cung can tuan theo nhung trinh tu nhat dinh,

K1�1URA KYUICHI

bang khong, b<:tn se khong the dat duoc rm,ic tieu Vi�c dau tien va quan trong nhat chinh la giao dl,lc ng6n ngu, bai ng6n ngtr chinh la c6ng cµ de tiep cc;tn moi kien thuc khac Con nguoi tien bo hon cac loai dong vc;tt khac a ch6 chung ta biet sl:r dµng ngon ngu De phat huy kha ming nay cua tre, ngay ti.r dau nen tim each cho tre hoc thuc)c va nho ti.r vt,mg Vi�c tuang nhu don gian nay due.mg nhu chi duoc chu trong trong nhtmg nam gan day voi phong trao hoc them tieng nuoc ngoai Nhung thc;tt ngac nhien la cha Witte da thay truck tam quan trong cua n6 ti.reach day ca tram nam Cha cua Witte bat dau day ngon ngu cho con ngay ti.r khi Witte biet cam nh�'m sl,l' v<:it Ong viet: ''Voi giao dl,lc con tre thl khong co sl,l' bat dau nao la qua sam" Dau tien, ong day Witte lam quen voi cac danh

ti.r thong qua cac hanh dong mieu ta Yi dl,l, ong dua mot ng6n tay du du truoc mi;tt tre, khi tre nhln thay

se nam lay Dau tien, tre c6 the chua phat hi�n ra va chua nam duoc, nhung sau vai lan se thanh cong Khi nam duoe roi, tre se rat vui mi.mg va Jue d6 la Jue ta bat dau phat am tu "ng6n tay, ng6n tay" l<;tp di l<;tp lai nhieu Ian cho tre nghe Yoi each lam nay, cha Witte

da day con kha nang nghe chinh xac ti.I' ngu, dong thai Jam quen VOi vi�C nh�n biet Sl,l' V�t Khong lau

Tl-llEN TAI VA SV GIAO DUC TU SOM

sau, Witte da phat am duoc ten cac v.;tt do Tiep theo, Witte duqc day each nhan biet cac do vat tren ban

an, cac bo phan cua ca the, quan ao, do noi that, cac phan trong nha, cay co ngoai san Roi dan dan cha Witte day cac dong tir, tinh ttr Nho do, von tir vt,mg cua Witte ngay cang phong phu

Phuong phap cua Witte cha la ke nhung cau chuyen lien quan den S\,l' vM muon day va kem them vao do nhung ti1 mdi c6 lien quan, dong thoi giai thich y nghia cua chung Dau tien la nhung

ti1 don gian r6i kh6 dan Jen Cu the moi ngay mot chut, 6ng cho con nghe va bat nhd tung thu mot Doi vdi tre con thi viec duoc nghe ke chuyen Ia dieu quan trong nhat, vi tre la "nguoi la" vdi the gidi nay va chung muon tim hieu ve moi thu Ke chuyen vira la each giup tre tifng budc tiep can vdi the gidi tri thuc xung quanh, vi.ra phat trien kha nang ngon w cua tre Nhung khong phai chi noi cho tre nghe mot Ian, ma ta phai ke lc)p di lc)p lai nhieu Ian mdi hieu qua

Ket qua cua phuang phap giao dµc nay Ia khi len

5 tu6i, Witte da nha duoc khoang 30.000 w Dieu nay that st,r rat dang ngac nhien, vi ngay ca hoc sinh trung hoc mat 5 nam hoc ngoai ngu cling khong the

KI 1\1 u RA Ky u I c II I

nho duqc 5.000 tu, thong thucmg chi khoang 3.000 ti! Day c6 the la mot vi dl,1 minh chung cho S\,f thanh c6ng cua phuang phap giao dl,lc ti! s6m

Trong each d<;iy con cua Witte cha c6 mot dieu ma ta khong the khong de c.;tp tai Do la vi�c ong khong d<;iy nhung ngon ngu tre con, tieng d•a phuang, hay am di�u theo kieu truyen thong Ong cho rang d<;iy tre nhung ttr mo phong tieng keu cua mot s6 dong v{lt nuoi trong nha nhu gau gau, meo meo, c<;ip q1p thi chlmg ich gi, du chung rat de phat am Tre khoang tu 2 tu6i khi nghe nhieu Ian mot tu chuan da c6 the phat am gan chinh xac ttr do Vi the, neu d<;iy nhang tir nhu gau gau, meo meo thi chang khac nao chung ta lam lang phi thoi gian cua tre Thay vao do, ong dl;ly luon each phat am ti! "con ch6", "con meo" th.;tt chuan Ong co gang phat am th.;tt ch.;tm va chinh xac (bang tieng Due) r6i l�p di lc;tp ll;li nhieu Ian de Witte nghe va bat chuoc Khi Witte phat

am dung, ngay l.;tp tU:c ong khen: "Gioi lam, gi6i lam ! " Neu chua dung, ong n6i voi vq minh: "M� n6 xem con dang n6i gi nay" Sau d6, ong kheo leo cung vq sira nhung l6i phat am cho con Nho d6 ngay tu luc nh6 Witte da co gang bat

T H I EN TAI VA SU GIAO D U C TL' SOM

chm.Jc cha, my va phat am chuan duoc hau het cac tU ma khong he n6i ngong, n6i lap Cha Witte khong dung l<,li 0 viec d<,ly tir ngu va each n6i don gian, ma Ong tiep tl,IC d<,ly con cac tu pht.fc Va each sfr dµng chung De d<,ly duoc chinh xac, ong va ca

vo deu phai dung nhung w thi;tt chuan, phat am thi;tt chuan, dong thai dung each <lien d(,lt chinh xac, m<,lch l<,lc, trong sang Dieu nay da giup cho Witte khong chi n6i dung, ma sau nay con doc

va hieu duoc nhanh ch6ng nhung dieu viet trong sach Ngoai ra, cha Witte ctlng d�n vo va moi nguai trong nha khong duoc su d1,mg tieng dta phuong

va cac ng6n ngu khac Ng6n ngu duy nhat ma ong bat Witte phai hoc va phat am chinh xac luc dau la ngon ngu m� de ( tieng Due)

4

Cha Witte bat dau d<,ly con doc tu luc 3 tuoi, nhung day hoan toan khong phai la viec vo ich Phuong cham cua ong la kh6ng bat ep Ong luon biet each t(,lo hu·ng thu cho con, sau do moi bat dau d<,ly Doi vai viec doc sach, dau tien 6ng mua tranh va sach bang tranh danh cho tre em, sau do nghi ra nhung dieu thu vt de n6i vai con nham kich

K I M U R A K Y U I C H I

thich tri to mo cua con, dai loai nhu: "Con khong biet chu thi lam sao ma hieu duqc cu6n sach nay?", hay "Co rat nhieu cau chuyen hay, thu vi

ve hue tranh nay" The la Witte bat dau muon t�p doc cha va Witte cha bat dau day Nhung each day chu cua ong khac vdi tat ca cac truang hoc Trude tien, ong di Leipzig mua m6i loai muai ho nhung con chu duqc in co khoang 10 cm, bao g6m chu cai tieng Due, La-tinh va chu so A R<)p

Tiep theo, ong dan nhung chu do len cac tam bang nho va dung n6 de vira choi vira day con Bat dau day tit nguyen am, sau do choi tr<) ghep van Cha Witte muon ap dt,mg phuong phap each day hon mot the ky cua Maria Montessori, duqc thiet

ke de trQ giup Sl,f cam nh;fm CUa giac quan Va chu yeu dva tren nang Ive rieng cua titng tre Bang chu cai La-tinh chi g6m 26 chu va each phat am trong tieng Due cung khong c6 nhieu quy tac ngoai le nen Witte hau nhu khong gi;lp kh6 khan de ghi nh6 each doc Va moi lan ghi nho each doc cua mot

tit, Witte hoc luon tit do Dan clan, qua each ghep van, v6n tit cua Witte tra nen phong phu va co the nhanh ch6ng doc thanh thao nhung cu6n sach cha mua ve

TH Ii'.� TAI \'A SI.I UIAO OUC TU SOM

Trong h� thong ngon ngu phuang Tay thi tieng Due, Phap, Anh, Y la nhung ngon ngu thuoc

"ngu h� gan", vi v$y chi can dc;ty Witte thong thc;to tieng Due thi cac ng6n ngu kia tl,l' nhien se rat de tiep nh$n Sau khi Witte co the doc kha ranh tieng Dti'c, cha Witte da dc;ty con tieng Phap Doi voi hoc sinh trung hoc binh thuong 6 Due bay giO thi chi can ranh m(>t ng6n ngu nay th6i da mat rat nhieu thoi gian, do d6 it c6 nguoi hoc them ng6n ngu khac Nhung cha Witte do da yen tam voi kien thti'c tieng Due cua con nen muon Witte hoc them mot ngoc;ti ngu nua Sau khi hoc tieng Phap, ng6n ngu tiep theo ma Witte duqc cho hoc la tieng Y Witte chi mat sau thang de nam vung ng6n ngu nay The la cha cua Witte bat dau nghi den vi�c day Witte tieng La-tinh

Lan luot, Witte duoc dc;ty thong thc;to tieng Dti'c, tieng Phap, Y, La- tinh, trong d6 tieng La­tinh la kh6 hon ca 0 phuong Tay, khi hoc ngoc;ti ngil', nguai ta thuang bat dau bang tieng La-tinh, nhung cha Witte cho rang each d6 khong phu hop Tieng Phap va Y gan gui voi tieng Due, vi the 6ng dc;ty con truck, con tieng La-tinh la mot ng6n ngir kh6, 6ng nghi can phai CO St,l' chuan bf dai hon Trude khi dt;ty Witte tieng La-tinh, 6ng da ke cho

K I M U R A KY U I C H I

Witte nghe cau chuy�n ve Aeneas - vi anh hung thanh Troy trong than thoc;ti Hy Lap - va ca nhung tac pham cua nha tho La Ma c6 dc;ti Virgil nham khoi goi Sl,f quan tam cua Witte

Khi len 7 tuoi, c6 Ian Witte duoc cha dua den bu6i hoa nhc;tc 6 Nha hat Leipzig Yao gio giai lao, Witte nhln tb giay in chuong trlnh va thay Joi cua ban opera ghi trong do, Witte h6i: "Cha a, chu trong nay khong phai tieng Phap, tieng Y, chac la chl:r La-tinh phai khong cha?" "Dung r6i, con thu doan xem nghia cua n6 la gi" Witte suy <lien tU nhung ngon ngu eta hoc (tieng Phap va tieng Y) va

cung hieu duoc doi chut, cc)u be n6i: "Cha a, chu La-tinh de the nay thi con cung muon hoc" Khi

do, cha Witte biet rang da c6 the bat dau dc;ty con tieng La- tinh va Witte con chi mat chin thang de hoc ngon ngu nay Tiep do, cc)u be hoc tieng Anh mat ba thang, tieng Hy Lc;tp mat sau thang Len 8 tu6i, Witte da bat dau doc tac pham cua cac tac gia

La Ma c6 dai nhu Homer, Plutarchus ,Virgil, Ciero, Fenelon Witte con c6 the doc nhung cu6n sach van hoc cl.ta cac tac gia Ion cua Due, Phap, Y, Hy Lap, La Ma

Ve phuong phap day ngoai ngu cua cha Witte cung c6 mot diem dang chu y la 6ng chu truong

THIE!\ TAI VA SU GIAO DUC TU SO M

"Nghe quen r6i se nhd" va khong d:;it n:;ing van de dc:iy ngu phap khi con nh6

Doi vdi tieng m� de thi do la each tot nhat Tre con co the nghe ma khong chan Nguoi Ion thuong chi doc cuon tieu thuyet mot Ian, nhung tre con co the nghe di nghe l�i nhieu Ian ma van thich thu Cho nen, nguoi Ion can luu y dieu do thi mdi dl;ly duoc tre Cha Witte rat tam dac voi dieu nay Chi van la mot cau chuyen nhung 6ng luon cho con nghe nhieu Ian bang nhieu ngon ngu khac nhau, chang hc:in ong ke truyen ngt,l ngon cua Aesop cho Witte nghe khong chi bang tieng Due ma con bang tieng Phap, Y

va tieng La-tinh Phuong phap l�p di l.;tp ll;li nay da thvc sv hieu qua

5

Doi vdi mot nguoi binh thuong, viec thong th�o sau ng6n ngu CO the la ffi\,lC tieu phan dau ca dai, trong khi Witte chi la mot dua tre, the nen de khien ngUOi ta nghi rang chac han C$U be chi CO moi mot vi�c la hoc ngo�i ngu Thvc te khong phai v$y Cha Witte khong chi chu y den viec dl;ly ngoc:ii ngu cho con