TIỂU LUẬN vai trò quản lý nhà nước về đầu tư công, thực trạng, giải pháp

2 TRƯỜNG TIỂU LUẬN VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ĐẦU TƯ CÔNG, THỰC TRẠNG, GIẢI PHÁP Họ tên học viên Mã số học viên Lớp Khóa học Hà Nội 2022 MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 2 I VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ĐẦU TƯ CÔNG 2 1 1 Khái niệm đầu tư công 2 1 2 Quản lý nhà nước về đầu tư công 3 1 3 Vai trò quản lý nhà nước về đầu tư công 5 II THỰC TRẠNG, GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ĐẦU TƯ CÔNG 7 2 1 Thực trạng quản lý nhà nước về đầu tư công 7 2 2 Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nướ.

TIỂU LUẬN

VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ĐẦU TƯ CÔNG, THỰC

TRẠNG, GIẢI PHÁP

Họ tên học viên:

Mã số học viên:

Lớp:

Khóa học:

Hà Nội - 2022

Trang

1.1 Khái niệm đầu tư công 2 1.2 Quản lý nhà nước về đầu tư công 3 1.3 Vai trò quản lý nhà nước về đầu tư công 5

II THỰC TRẠNG, GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ

2.1 Thực trạng quản lý nhà nước về đầu tư công 7 2.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đầu tư công 11

MỞ ĐẦU

Hướng tới mục tiêu phát triển nhanh và bền vững, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nguồn vốn đầu tư công trong thời gian qua

đã được tập trung đầu tư cho các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, công trình thiết yếu của nền kinh tế, các công trình giao thông then chốt như: đường bộ, sân bay, bến cảng, đường sắt; nâng cấp và xây dựng các công trình thủy lợi; tập trung xây dựng các công trình điện, thông tin liên lạc; cải tạo và xây dựng mới kết cấu hạ tầng các khu đô thị, khu công nghiệp, các bệnh viện, trường học, công trình văn hóa; đầu tư nhiều cho các chương trình mục tiêu quốc gia Điều đó đã tạo điều kiện phát triển sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế; đồng thời góp phần cải thiện, nâng cao mức sống của nhân dân

Việc thực hiện đầu tư công trong giai đoạn vừa qua đã đạt được những kết quả tích cực, tạo động lực thúc đẩy phát triển và lan tỏa trong toàn nền kinh tế Tuy nhiên, vẫn còn tình trạng lãng phí, chất lượng công trình thấp, giải ngân vốn đầu tư công chậm, dẫn đến việc chậm đưa công trình vào sử dụng, qua đó ảnh hưởng đến tác động lan tỏa của đầu tư công Một trong những nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trên là do công tác quản lý nhà nước về đầu tư công còn nhiều hạn chế Trong giai đoạn tới, Việt Nam cần tiếp tục đẩy mạnh thực hiện các nhiệm vụ cơ cấu lại đầu tư công, đẩy nhanh tốc độ giải ngân và nâng cao hiệu quả đầu tư công, coi đây điều kiện cần để kịp thời tận dụng các cơ hội, tạo tiền đềphát triển kinh tế, chuyển đổi rõ nét hơn mô hình tăng trưởng, đưa đất nước lên nấc thang phát triển mới Để thực hiện được điều đó thì nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đầu tư công có

vai trò quyết định Vì vậy, nghiên cứu vấn đề “Vai trò quản lý nhà nước về

đầu tư công, thực trạng, giải pháp” làm đề tài tiểu luận có ý nghĩa lý luận và

thực tiễn sâu sắc

NỘI DUNG

I VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ĐẦU TƯ CÔNG

1.1 Khái niệm đầu tư công

Trong các hoạt động đầu tư có đầu tư nguồn vốn nhà nước Đây là các hoạt động đầu tư cho các dự án công cộng, khả năng thu hồi vốn thấp và không hấp dẫn nguồn vốn tư nhân Ngoài ra, các doanh nghiệp nhà nước công ích có những công trình đầu tư ở những lĩnh vực kinh doanh hoặc công ích trong phạm vi chức năng hoạt động của chúng mà nguồn vốn đầu tư phải lấy

từ các nguồn vốn công Tất cả các hoạt động đó được gọi là đầu tư công Đầu

tư công là việc sử dụng vốn nhà nước bao gồm vốn ngân sách nhà nước, vốn tín dụng nhà nước, vốn đầu tư của doanh nghiệp nhà nước để đầu tư vào các chương trình, dự án không vì mục tiêu lợi nhuận hoặc không có khả năng hoàn vốn trực tiếp

Như vậy, khái niệm đầu tư công không hoàn toàn đồng nghĩa với đầu tư vốn nhà nước Khái niệm đầu tư công là một khái niệm học thuật và cũng được sử dụng tiếp cận về pháp lý và chính sách Về pháp lý, Luật Đầu tư công đang được soạn thảo và sẽ ban hành để điều chỉnh các hành vi tham gia quá trình đầu tư công Về mặt chính sách, đầu tư công được hưởng những ưu đãi nhất định do đặc điểm riêng của lĩnh vực đầu tư này Còn khái niệm đầu tư vốn nhà nước hiện nay chủ yếu được sử dụng dưới góc độ thống kê dùng để chỉ các hoạt động đầu tư có nguồn vốn thuộc sở hữu nhà nước, trong đó có đầu tư thương mại của các doanh nghiệp nhà nước vì mục đích kinh doanh Tuy nhiên, cho đến nay, khi Luật Đầu tư công vẫn chưa được ban hành, theo Ủy ban pháp luật của Quốc hội, vẫn có hai quan điểm khác nhau về đầu

tư công Quan điểm thứ nhất cho rằng, đầu tư công là toàn bộ nội dung liên quan đến đầu tư sử dụng vốn nhà nước, bao gồm hoạt động đầu tư hoặc hỗ trợ đầu tư sử dụng vốn nhà nước không nhằm mục đích thu lợi nhuận vào các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, và các hoạt động đầu

tư, kinh doanh sử dụng vốn nhà nước, đặc biệt là các hoạt động đầu tư của các doanh nghiệp nhà nước Quan điểm thứ hai khẳng định, đầu tư công chỉ bao

gồm các hoạt động đầu tư bằng vốn nhà nước cho các dự án, chương trình không vì mục tiêu thu lợi nhuận

Hoạt động đầu tư công bao gồm toàn bộ quá trình lập, phê duyệt kế hoạch đầu tư, các chương trình, dự án đầu tư đến triển khai thực hiện đầu tư, quản lý khai thác, sử dụng các dự án

Về mục đích, đầu tư công không nhằm đến mục tiêu kinh doanh thu lợi nhuận mà là tạo mới, nâng cấp, củng cố năng lực hoạt động của nền kinh tế thông qua gia tăng giá trị các tài sản công hoặc tạo ra sản phẩm, dịch vụ công cộng Thông qua hoạt động đầu tư công, năng lực phục vụ của hệ thống và công trình công cộng sẽ được cải thiện và gia tăng Các công trình đó thường

là các công trình hành chính công, kết cấu hạ tầng giao thông, điện, nước, thông tin liên lạc, cây xanh, công viên, xử lý môi trường… Đầu tư công còn

có mục tiêu góp phần thực hiện một số mục tiêu mang tính xã hội trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước cũng như các địa phương Đầu tư công còn góp phần thực hiện chức năng điều tiết nền kinh tế thông qua việc tác động trực tiếp đến cơ cấu kinh tế vùng, miền, khu vực miền núi, hải đảo Đầu tư công còn là một kênh kích cầu quan trọng mỗi khi Nhà nước thực hiện chính sách kích cầu

Về quy mô, đầu tư công chiếm tỷ trọng khá lớn trong tổng vốn đầu tư của xã hội và có xu hướng ngày càng tăng Tuy vậy, do những đặc điểm của mình, đầu tư công thường được quản lý lỏng lẻo hơn đầu tư tư nhân, hệ quả là các dự án đầu tư công thường kém hiệu quả, tỷ lệ thất thoát, lãng phí cao Do vậy, vấn đề cấp thiết hiện nay là phải nâng cao hiệu quả đầu tư công thông qua các biện pháp được thể chế hóa để khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, kém hiệu quả, thất thoát, lãng phí cao

1.2 Quản lý nhà nước về đầu tư công

Hoạt động đầu tư công có phạm vi rộng và tác động dài hạn, liên quan đến nhiều vấn đề cần làm thủ tục pháp lý, do vậy, quản lý nhà nước về đầu tư công là yêu cầu khách quan nhằm bảo đảm đầu tư công theo định hướng của nhà nước và nâng cao hiệu quả đầu tư Quản lý nhà nước về đầu tư công là sự

tác động có chủ đích, có tổ chức, có định hướng của các cơ quan quản lý nhà nước vào quá trình đầu tư công bao gồm từ khâu chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư, vận hành kết quả đấu tranh, kết thúc đầu tư bằng một hệ thống các biện pháp nhằm đạt được kết quả, hiệu quả đầu tư và hiệu quả kinh tế xã hội cao nhất trong điều kiện xác định Như vậy, chủ thể của quản lý nhà nước về đầu tư công là các cơ quan quản lý nhà nước có sự phân công, phân cấp trong

tổ chức quản lý Trong điều kiện phân cấp mạnh mẽ về đầu tư như hiện nay, ta

có quản lý nhà nước về đầu tư công của Trung ương và quản lý nhà nước về đầu tư công của địa phương, chủ yếu là cấp tỉnh

Đối tượng của quản lý nhà nước về đầu tư công trước hết là toàn bộ hoạt động đầu tư của nền kinh tế Đầu tư ở đây được coi như một lĩnh vực hoạt động kinh tế, có phạm vi, tác động rất rộng và quy mô lớn Tiếp theo, đối tượng của quản lý nhà nước về đầu tư công là các doanh nghiệp có hoạt động đầu tư với hàm nghĩa đầu tư là toàn bộ quá trình bỏ vốn, tổ chức sản xuất kinh doanh và kết thúc

Khi xem xét đối tượng quản lý nhà nước về đầu tư công có một số lĩnh vực, hoạt động đầu tư liên quan đến các lĩnh vực khác như thương mại, tiền

tệ, tài chính Ví dụ cơ chế, chính sách đối với hàng hóa nhập khẩu là máy móc, thiết bị, phương tiện cá nhân khi đầu tư liên quan trực tiếp đến chính sách thương mại về quyền nhập khẩu, thuế nhập khẩu và quy định quản lý khi nhập khẩu Chế độ bỏ vốn của các dự án sử dụng đồng tiền nào, tỷ giá ra sao liên quan trực tiếp đến cơ chế quản lý và chính sách về tiền tệ Đầu tư công có liên quan chặt chẽ đến tài chính công và nợ quốc gia

Quản lý nhà nước về đầu tư công có thể phân định tương đối với các lĩnh vực quản lý nhà nước khác Trong tổ chức thực hiện kể cả cấp Trung ương và địa phương, có một hệ thống cơ quan chủ trì về lĩnh vực quản lý này cùng với bộ quy trình, thủ tục, cơ chế, chính sách khá riêng biệt Trình độ quản lý nhà nước về đầu tư công là một thước đo quan trọng để đánh giá năng lực quản lý của các cấp chính quyền Nó cũng quyết định đến quy mô, mức

độ tăng trưởng của hoạt động đầu tư, do vậy quyết định đến sự phát triển kinh

tế của quốc gia

1.3 Vai trò quản lý nhà nước về đầu tư công

Nhà nước quản lý về đầu tư công nhằm mục đích đảm bảo các nhà đầu

tư thực hiện hoạt động đầu tư đúng quy định pháp luật; hoạt động đầu tư phát triển theo chiến lược, quy hoạch mà nhà nước đặt ra; hoạt động đầu tư kinh doanh phù hợp với tình hình, điều kiện kinh tế - xã hội

Nguyên tắc quản lý nhà nước về đầu tư công Hiện nay, Luật Đầu tư

công 2014, với tư cách là Văn bản quy phạm pháp luật có hiệu lực pháp lý cao nhất trong hệ thống các Văn bản quy phạm pháp luật quy định các vấn đề liên quan đến lĩnh vực đầu tư công không quy định rõ nguyên tắc quản lý Nhà nước về đầu tư công

Tuy nhiên, Điều 12 của Luật này có quy định các nguyên tắc quản lý đầu tư công Trên góc độ lý luận, quản lý là khái niệm có nội hàm rộng và bao hàm khái niệm quản lý Nhà nước Do đó, có thể thấy rằng, những nguyên tắc quản lý đầu tư công cũng là những nguyên tắc quản lý Nhà nước về đầu tư công Cụ thể, đó là những nguyên tắc sau:

Thứ nhất, tuân thủ các quy định của pháp luật về quản lý và sử dụng

vốn đầu tư công Tuân thủ quy định của pháp luật ở đây là cách nói khái quát nhằm để chỉ tất cả các hình thức thực hiện pháp luật, gồm: tuân thủ pháp luật; thi hành pháp luật; sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật Theo như quy định của pháp luật hiện hành thì vốn đầu tư công gồm: vốn ngân sách nhà nước, vốn công trái quốc gia, vốn trái phiếu Chính phủ, vốn trái phiếu chính quyền địa phương, vốn hỗ trợ phát triển chính thức và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài, vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước, vốn từ nguồn thu để lại cho đầu tư nhưng chưa đưa vào cân đối ngân sách nhà nước, các khoản vốn vay khác của ngân sách địa phương để đầu tư

Thứ hai, phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, kế hoạch

phát triển kinh tế xã hội 5 năm của đất nước, quy hoạch phát triển kinh tế

-xã hội và quy hoạch phát triển ngành Chiến lược, kế hoạch, quy hoạch phát

triển kinh tế - xã hội tập hợp những mục tiêu, quan điểm và giải pháp để phát triển các ngành kinh tế hoặc phát triển các không gian lãnh thổ trong một tương lai gần hoặc cũng có thể là một tương lai xa dựa trên những nghiên cứu

và tính toán của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền Đầu tư công chính là hành động của Nhà nước góp phần hiện thực hóa các mục tiêu được nêu, cũng như các cam kết được đưa ra trong chiến lược, kế hoạch, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội

Thứ ba, thực hiện đúng trách nhiệm và quyền hạn của các cơ quan quản

lý Nhà nước, tổ chức, cá nhân liên quan đến quản lý và sử dụng vốn đầu tư công Sử dụng vốn đầu tư công rõ ràng là vấn đề rất quan trọng, do đó, cùng với nguyên tắc thứ nhất, nguyên tắc thứ ba nhấn mạnh việc các cơ quan quản

lý Nhà nước, các tổ chức, cá nhân có liên quan phải thực hiện đúng trách nhiệm và quyền hạn của mình theo đúng quy định của pháp luật

Thứ tư, quản lý việc sử dụng vốn đầu tư công theo đúng quy định đối

với từng nguồn vốn; bảo đảm tập trung đầu tư, đồng bộ, chất lượng, tiết kiệm, hiệu quả và khả năng cân đối nguồn lực; không để thất thoát, lãng phí Với tầm quan trọng của mình, vấn đề sử dụng vốn đầu tư công lại tiếp tục được nhắc đến và nhấn mạnh trong nguyên tắc thứ tư Vốn đầu tư công theo đúng quy định tại Điều 4 khoản 21 Luật Đầu tư công 2014 có tới 9 loại khác nhau

có cách thức huy động, quản lý và sử dụng khác nhau theo quy định của pháp luật chuyên ngành, theo thỏa thuận khác nhau Do đó, điều cần thiết là việc sử dụng vốn đầu tư công phải theo đúng quy định đối với từng nguồn vốn

Thứ năm, bảo đảm công khai, minh bạch trong hoạt động đầu tư công

Công khai theo cách hiểu thông thường là không giữ kín, mà để cho mọi người đều có thể biết Minh bạch là rõ ràng, rành mạc Chính vì vậy, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, các chủ thể có liên quan thông qua mọi hành

vi được phép của mình phải đảm bảo cho việc công khai, minh bạch trong hoạt động đầu tư công được diễn ra đúng theo quy định của pháp luật Nội dung và trách nhiệm công khai, minh bạch trong đầu tư công hiện nay được quy định tại Điều 14 Luật Đầu tư công 2014

Thứ sáu, khuyến khích tổ chức, cá nhân trực tiếp đầu tư hoặc đầu tư

theo hình thức đối tác công tư vào dự án kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và cung cấp dịch vụ công Phát triển kinh tế - xã hội rõ ràng là sự nghiệp của toàn dân, bởi dù là đầu tư công thì thực chất cũng chính là hoạt động đầu tư của người dân được Nhà nước thay mặt thực hiện [2, tr.90]

II THỰC TRẠNG, GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ĐẦU TƯ CÔNG

2.1 Thực trạng quản lý nhà nước về đầu tư công

* Những kết quả đạt được

Đầu tư nhà nước đã phát huy vai trò trong những giai đoạn kinh tế khó khăn và là động lực quan trọng, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và chuyển đổi

cơ cấu nền kinh tế, có tác động lan tỏa lớn, nhất là đối với các dự án phát triển kết cấu hạ tầng giao thông, năng lượng

Cơ cấu đầu tư công đã có những chuyển biến tích cực Khu vực này đã tăng cường đầu tư cho cơ sở hạ tầng, góp phần cải thiện môi trường đầu tư, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, xử lý bất hợp lý vùng miền; chú trọng đầu tư cho các ngành nghề có lợi thế cạnh tranh trong nền kinh tế Ngân sách nhà nước đã tập trung nhiều hơn cho đầu tư phát triển con người, nâng cao trình

độ của người lao động Cụ thể, trong tổng mức đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước, đầu tư cho phát triển cơ sở hạ tầng chiếm một tỷ lệ khá lớn Bình quân chiếm trên 90% tổng chi đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước

Quản lý nhà nước về đầu tư công đã hình thành được bộ khung pháp luật tương đối đồng bộ để điều chỉnh các hoạt động đầu tư nói chung và đầu

tư nhà nước nói riêng Trong đó, phải kể đến Luật Đầu tư công năm 2014 và Luật Đầu tư công sửa đổi, bổ sung năm 2019 Đạt được kết quả đó, thời gian qua, trên cơ sở xác định được nguồn vốn và khả năng cân đối vốn trung hạn, Nhà nước đã chủ động trong việc phân bổ, bố trí kế hoạch vốn cho các chương trình, dự án thuộc phạm vi quản lý, đảm bảo có trọng tâm, trọng điểm

và phát huy được hiệu quả đầu tư cao nhất, khắc phục cơ bản tình trạng bị động, tình trạng cắt khúc trong đầu tư, mất cân đối trong bố trí ngân sách Kế

hoạch vốn trung hạn bố trí cho các chương trình, dự án đã tuân thủ theo quy định của Luật Đầu tư công số 49/2014/QH13 và văn bản pháp luật có liên quan, trong đó ưu tiên thanh toán nợ đọng xây dựng cơ bản, bố trí vốn cho dự

án đã hoàn thành, dự án chuyển tiếp dự kiến hoàn thành trong kỳ kế hoạch

Quản lý nhà nước về đầu tư công về quy trình hồ sơ, thủ tục đầu tư từng chương trình, dự án được thực hiện chặt chẽ hơn, tránh lãng phí trong đầu tư; việc phân bổ nguồn lực của vốn đầu tư công được công khai, minh bạch Các dự án khởi công mới trong giai đoạn 2016 - 2020 đều được thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn trước khi phê duyệt chủ trương đầu

tư Tình hình xử lý nợ đọng xây dựng cơ bản cơ bản của các chương trình, dự

án đã được quan tâm chỉ đạo thực hiện

Quản lý nhà nước về đầu tư công được các cấp, các ngành quan tâm chỉ đạo, thực hiện Các cấp, các ngành và chủ đầu tư thường xuyên kiểm tra tình hình thực tế, đôn đốc các chủ đầu tư chỉ đạo nhà thầu đẩy nhanh tiến độ thực hiện và kịp thời chấn chỉnh những tồn tại, hạn chế trong quá trình thực hiện dự án

Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát thực hiện kế hoạch đầu tư công, thực hiện chương trình, dự án được tăng cường, đã kịp thời phát hiện, xử lý nhiều sai sót, hạn chế trong quá trình đầu tư, góp phần thực hiện tốt các nhiệm vụ phòng, chống tham nhũng, thực hiện tiết kiệm, chống lãng phí trong đầu tư công

* Những hạn chế, yếu kém

Tuy nhiên, cùng với những thành công và đóng góp tích cực vào quá trình phát triển đất nước, không thể phủ nhận hiệu quả đầu tư công của nước

ta còn nhiều hạn chế Đầu tư công ở Việt Nam luôn đi cùng với lãng phí và tốn kém, do phân cấp quá rộng dẫn tới tình trạng phê duyệt quá nhiều dự án vượt khả năng cân đối vốn Ngân sách Nhà nước và vốn trái phiếu Chính phủ

Do đầu tư phân tán, vốn được phân bổ vào quá nhiều dự án nên các dự án thường bị thiếu vốn và kéo dài tiến độ, làm tăng chi phí đầu tư và chậm đưa công trình vào sử dụng “Với lối tư duy “nhiệm kỳ”, “cục bộ, địa phương”