TRƯỜNG KHOA TIỂU LUẬN VỊ TRÍ VÀ CHỨC NĂNG CỦA GIA ĐÌNH TRÌNH BÀY NHỮNG BIẾN ĐỔI CƠ BẢN CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ PHƯƠNG HƯỚNG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Họ tên học viên Lớp , 2022 MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 2 I VỊ TRÍ VÀ CHỨC NĂNG CỦA GIA ĐÌNH 2 1 1 Vị trí, vai trò của gia đình trong chủ nghĩa xã hội 2 1 2 Chức năng cơ bản của gia đình trong chủ nghĩa xã hội 3 II NHỮNG BIẾN ĐỔI CƠ BẢN CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ PHƯƠNG HƯỚNG XÂY DỰNG G.
Trang 1KHOA …
TIỂU LUẬN
VỊ TRÍ VÀ CHỨC NĂNG CỦA GIA ĐÌNH TRÌNH BÀY NHỮNG BIẾN ĐỔI CƠ BẢN CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ PHƯƠNG HƯỚNG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA
XÃ HỘI
Họ tên học viên:……….
Lớp:……….,
- 2022
Trang 2MỤC LỤC
Trang
1.1 Vị trí, vai trò của gia đình trong chủ nghĩa xã hội 2 1.2 Chức năng cơ bản của gia đình trong chủ nghĩa xã hội 3
II.
NHỮNG BIẾN ĐỔI CƠ BẢN CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ PHƯƠNG HƯỚNG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
5
2.1 Những biến đổi của gia đình Việt Nam hiện nay 5 2.2 Phương hướng xây dựng gia đình Việt Nam trong thời kỳquá độ lên chủ nghĩa xã hội 10
Trang 3MỞ ĐẦU
Gia đình là tế bào của xã hội, có vị trí, vai trò to lớn đến sự phát triển của
xã hội Dưới chủ nghĩa xã hội việc xây dựng gia đình càng có ý nghĩa quan trọng trong quá trình thực hiện thắng lợi sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa
Để xây dựng gia đình mới xã hội chủ nghĩa cần nghiên cứu, nắm vững và thực hiện đầy đủ các nội dung hôn nhân tự do, tiến bộ và phương hướng xây dựng gia đình mới ở nước ta hiện nay Xây dựng gia đình ấm no, hoà thuận, tiến bộ là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta, là nguyện vọng lớn của tất cả mọi người Quân đội nhân dân Việt Nam có vai trò quan trọng đối với việc xây dựng gia đình mới xã hội chủ nghĩa, đây vừa là nghĩa vụ và trách nhiệm của mọi cán bộ
và chiến sĩ chúng ta
Quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đã mang lại cho xã hội Việt Nam những tác động và thay đổi không chỉ trên lĩnh vực kinh tế mà còn cả trên lĩnh vực văn hóa - xã hội Gia đình - đơn vị cấu thành cơ bản của xã hội tất yếu
sẽ có những biến động, những đổi thay trên nhiều khía cạnh Đây chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự xuất hiện của các vấn đề phức tạp trong gia đình và xã hội Việt Nam Làm thế nào để giải quyết những vấn đề trên và xây dựng gia đình Việt Nam trở thành “nhân tố quan trọng cho sự phát triển bền vững của xã hội, sự thành công của sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước” [1, tr.9] là câu hỏi đã và đang đặt ra cho xã hội nói chung và cho mỗi chúng ta nói riêng
Trong chiến lược phát triển xã hội, gia đình được coi là một trong những vấn đề cần được quan tâm Đó là một môi trường có ảnh hưởng và tác động trực tiếp hàng ngày, hàng giờ đến sự phát triển của cá nhân và xã hội Vì vậy, nghiên
cứu vấn đề “Vị trí và chức năng của gia đình Trình bày những biến đổi cơ
bản của gia đình Việt Nam hiện nay và phương hướng xây dựng gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội” làm đề tài tiểu luận có ý
nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc
Trang 4NỘI DUNG
I VỊ TRÍ VÀ CHỨC NĂNG CỦA GIA ĐÌNH
1.1 Vị trí, vai trò của gia đình trong chủ nghĩa xã hội
Quan niệm về gia đình Gia đình là một hình thức cộng đồng xã hội đặc
biệt, được hình thành, duy trì và củng cố chủ yếu trên cơ sở hôn nhân và huyết thống Gia đình gồm các mối quan hệ cơ bản: quan hệ vợ chồng, quan hệ giữa cha
mẹ với các con và quan hệ giữa các anh chị em Đặc trưng cơ bản của các mối quan hệ đó là quan hệ tình nghĩa Quan hệ tình nghĩa phản ánh rất rõ tình cảm, nghĩa vụ và trách nhiệm của mọi thành viên trong gia đình đối với nhau, bản chất trong các mối quan hệ của gia đình đó là quan hệ hôn nhân và huyết thống
Vị trí, vai trò của gia đình dưới chủ nghĩa xã hội Gia đình là tế bào, là
đơn vị tổ chức đầu tiên của xã hội và góp phần quyết định đến sự tồn tại, phát triển của xã hội Ph.Ăngghen chỉ rõ: “Theo quan điểm duy vật, nhân tố quyết định trong lịch sử suy đến cùng, là sản xuất và tái sản xuất ra đời sống trực tiếp Nhưng bản thân sự sản xuất đó lại có hai loại Một mặt là sản xuất ra tư liệu sinh hoạt: thực phẩm, quần áo, nhà ở và những công cụ cần thiết để sản xuất ra những thứ đó, mặt khác là sự sản xuất ra bản thân con người, là sự truyền nòi giống Những trật tự xã hội, trong đó những con người của một thời đại lịch sử nhất định và của một nước nhất định đang sống, là do hai loại sản xuất quyết định: một mặt là do trình độ phát triển của lao động và mặt khác là do trình độ phát triển của gia đình” [2, tr.317] Nhận định đó cho thấy rõ vị trí, vai trò của gia đình đối với xã hội
Trong hệ thống cơ cấu xã hội có nhiều bộ phận khác nhau như: dân tộc, giai cấp, các giới…, nhiều thiết chế lớn nhỏ như nhà nước, ngành, đoàn thể…, với tính cách là tế bào của xã hội, gia đình là tổ chức cơ sở, là cơ cấu và thiết chế xã hội nhỏ nhất Nhưng cơ cấu, thiết chế nhỏ này lại đa dạng và phong phú trong quá trình vận động vừa tuân thủ theo những quy luật và cơ chế chung của
xã hội, vừa theo những quy định và tổ chức riêng mình Có thể ví xã hội như là một cơ thể sống hoàn chỉnh và không ngừng biến đổi được sắp xếp, tổ chức theo nhiều mối quan hệ, trong đó gia đình được xem là một tế bào, một thiết chế cơ
Trang 5sở đầu tiên Mỗi một chế độ xã hội, hình thành, vận động và biến đổi trên cơ sở của một phương thức sản xuất nhất định và có vai trò quy định đối với gia đình Nhưng xã hội ấy lại tồn tại thông qua các hình thức kết cấu và quy mô gia đình Mỗi gia đình hạnh phúc, hoà thuận thì cả cộng đồng và xã hội tồn tại vận động một cách êm thấm
Gia đình là cầu nối giữa mọi thành viên trong gia đình và xã hội Nhiều thông tin về xã hội tác động đến con người thông qua gia đình Các tổ chức xã hội, cơ quan, bạn bè… sẽ có nhận thức đầy đủ và toàn diện hơn về một người nào đó khi nhận rõ hoàn cảnh gia đình của người ấy Nhiều nội dung quản lý xã hội không chỉ thông qua hoạt động của gia đình để tác động đến con người, nghĩa vụ và quyền lợi của mỗi người được thực hiện với sự hợp tác chung của gia đình Qua đó, ý thức công dân của cá nhân được nâng cao và tạo nên sự gắn
bó chặt chẽ giữa gia đình với xã hội
Gia đình là tổ ấm thân yêu đem lại hạnh phúc cho mỗi con người Trong gia đình, từ thuở lọt lòng cho đến hết cuộc đời, mỗi thành viên được nuôi dưỡng, chăm sóc để trở thành công dân của xã hội Cho nên, việc xây dựng gia đình mới đáp ứng được vị trí, vai trò của gia đình là vấn đề quan trọng trong sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Rất quan tâm đến gia đình là đúng, vì nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, xã hội tốt thì gia đình càng tốt, gia đình tốt thì xã hội mới tốt Hạt nhân của xã hội
là gia đình Chính vì muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội mà phải chú ý đến hạt nhân cho tốt” [7, tr.185]
1.2 Chức năng cơ bản của gia đình trong chủ nghĩa xã hội
Xuất phát từ vị trí vai trò của gia đình trong chủ nghĩa xã hội, gia đình được thể hiện ở các chức năng cơ bản sau đây:
Chức năng tái sản xuất ra con người Đây là chức năng đặc thù của gia
đình Chức năng này đáp ứng nhu cầu tình cảm riêng, rất tự nhiên của cá nhân là sinh con, đồng thời mang ý nghĩa chung lớn lao là cung cấp những lớp người mới, đảm bảo sự phát triển liên tục trường tồn của xã hội loài người Trong mỗi gia đình, việc coi trọng chức năng sinh đẻ thể hiện ở việc trực tiếp quan tâm đến
Trang 6điều kiện vật chất và tinh thần thuận lợi cho việc mang thai và sinh nở của các
bà mẹ Việc sinh đẻ diễn ra ở từng gia đình nhưng lại quyết định mật độ dân số của quốc gia và quốc tế, liên quan chặt chẽ đến quá trình phát triển mọi mặt của đời sống xã hội
Chức năng kinh tế của gia đình Hoạt động kinh tế là chức năng quan
trọng của gia đình trong chủ nghĩa xã hội Hoạt động kinh tế, hiểu theo nghĩa đầy đủ gồm có hoạt động sản xuất kinh doanh và hoạt động tiêu dùng để thoả mãn các yêu cầu ăn, mặc, ở, đi lại của mỗi thành viên và của gia đình
Dưới chủ nghĩa xã hội, chức năng kinh tế của gia đình được hướng vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, tạo nguồn thu nhập chính đáng kết hợp kinh tế gia đình với các thành phần kinh tế khác, thúc đẩy nền kinh tế, xã hội phát triển Đối với nước ta hiện nay, Đảng và Nhà nước khuyến khích các gia đình đầu tư phát triển sản xuất, tạo công ăn việc làm, làm giàu chính đáng, đồng thời cũng có chính sách giúp đỡ các gia đình nghèo, các gia đình thuộc các đối tượng chính sách… để mỗi gia đình Việt Nam đều có điều kiện thực hiện tốt chức năng kinh tế
Chức năng tổ chức đời sống Đây cũng là một chức năng quan trọng của
gia đình dưới chủ nghĩa xã hội Sự kết hợp giữa chức năng kinh tế với chức năng tiêu dùng trong từng gia đình sẽ góp phần tổ chức tốt cuộc sống xã hội Thông qua đời sống có tổ chức, có văn hoá của gia đình mà rèn luyện cho các con biết làm việc, học tập, vui chơi giải trí một cách hợp lý, có hiệu quả cao, biết sử dụng thời gian và tiện nghi sinh hoạt có ích nhất Sử dụng hợp lý các khoản thu nhập chính đáng đáp ứng nhu cầu về vật chất và tinh thần tạo lập một cuộc sống hạnh phúc Đấu tranh với mọi biểu hiện của lối sống xa hoa, đồi trụy, tiêu pha lãng phí
Chức năng giáo dục của gia đình.Sinh con nuôi nấng, dạy dỗ là những
hoạt động không thể tách rời nhau trong gia đình Dưới chủ nghĩa xã hội chức năng này luôn được quan tâm đúng mức và trở thành nhiệm vụ thường xuyên trong giáo dục, xây dựng con người mới Khi còn nhỏ, phần lớn thời gian trẻ em sống với gia đình, chịu tác động của giáo dục gia đình Sự tác động của ông bà, cha mẹ, anh chị đối với con em về mọi mặt là những yếu tố quan trọng trong
Trang 7việc nuôi dạy thế hệ trẻ Kết hợp giáo dục gia đình với nhà trường và xã hội là phương châm chỉ đạo của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa Nhà nước và các tổ chức xã hội phải không ngừng tuyên truyền, bồi dưỡng tri thức, nâng cao năng lực, phương pháp giáo dục cho các bậc cha mẹ, mặt khác các bậc cha mẹ cần nhận thức đúng việc nuôi dạy các con là nhu cầu tình cảm tự nhiên, là bổn phận
và nghĩa vụ đối với xã hội Mọi sự nuông chiều quá mức hoặc đánh đập, mắng nhiếc sẽ tạo cho các con những thói hư, tật xấu như ích kỷ, ngại gian khổ, hèn nhát, thậm chí có thể trở thành hung hãn, lừa dối, trộm cắp Điều 34 Luật Hôn nhân và gia đình nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định: “Cha mẹ
có nghĩa vụ thương yêu, nuôi dưỡng, giáo dục con, chăm lo việc học tập và sự phát triển lành mạnh của con về thể chất, trí tuệ và đạo đức, trở thành người con hiếu thảo của gia đình, công dân có ích của xã hội ” [6, tr.4] Nâng cao trách nhiệm và chất lượng giáo dục các con theo chuẩn mực con người mới xã hội chủ nghĩa là yêu cầu bức thiết đối với mọi gia đình Việt Nam hiện nay
Chức năng thoả mãn nhu cầu tâm - sinh lý Nhiều vấn đề tâm - sinh lý
thuộc giới tính, thế hệ… cần được bộc lộ và giải quyết trong phạm vi gia đình và những người thân Sự hiểu biết tâm - sinh lý cá nhân, sở thích của nhau để ứng
xử phù hợp, chân thành và tế nhị, tạo bầu không khí tinh thần ổn định trong gia đình, làm cho các thành viên đều có điều kiện sống lạc quan và tích cực
II NHỮNG BIẾN ĐỔI CƠ BẢN CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ PHƯƠNG HƯỚNG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
2.1 Những biến đổi của gia đình Việt Nam hiện nay
Trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, gia đình Việt Nam đang chịu những tác động nhiều chiều và biến đổi mạnh mẽ Việc phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp của gia đình truyền thống trong thời đại ngày nay, khắc phục những hệ quả tiêu cực do công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế mang lại là yêu cầu bức thiết của toàn xã hội Gia đình Việt Nam đang trong bước chuyển đổi từ truyền thống sang hiện đại trên nhiều phương diện và xu hướng khác nhau Đó là sự biến đổi mang tính
Trang 8toàn diện cả về hình thái, các chức năng, mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình và vai trò của người phụ nữ trong gia đình
Một là, Sự biến đổi của hình thái gia đình.
Gia đình Việt Nam truyền thống được các nhà nghiên cứu cho là loại gia đình được hình thành từ nền văn hóa bản địa, chứa nhiều yếu tố dường như bất biến, ít đổi thay Theo đó, hình thái gia đình phổ biến là gia đình mở rộng gồm nhiều thế hệ các thành viên liên kết với nhau bằng chuỗi quan hệ huyết thống và thường bị chi phối bởi chế độ “gia trưởng” Trong quá trình phát triển, gia đình truyền thống đã thể hiện được các ưu điểm về sự gắn bó tình cảm giữa các thành viên trong gia đình; về vấn đề bảo lưu các truyền thống văn hóa, tập tục, nghi lễ
và phát huy tốt nề nếp gia phong, gia đạo Tuy nhiên, gia đình truyền thống lại
là một trong những nhân tố tham gia vào quá trình kìm hãm năng lực phát triển của các cá nhân, đặc biệt là dưới tác động của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, gia đình truyền thống có vẻ không còn là khuôn mẫu của gia đình hiện đại Sự giải thể của cấu trúc gia đình truyền thống và sự hình thành hình thái gia đình mới là một điều tất yếu
Theo kết quả điều tra gia đình Việt Nam năm 2006, mô hình hộ gia đình 2 thế hệ (gồm cha mẹ và con cái) - gia đình hạt nhân tồn tại khá phổ biến ở Việt Nam (chiếm tỉ lệ 63,4%) Hộ gia đình 3 thế hệ trở lên - gia đình mở rộng có xu hướng giảm Trong đó, mô hình gia đình qui mô nhỏ có xu hướng phổ biến ở thành thị hơn nông thôn và ở nhóm hộ giàu hơn hộ nghèo; tỷ lệ hộ gia đình có 3 thế hệ ở nông thôn thấp hơn thành thị [8, tr.3]
Hai là, Sự biến đổi chức năng của gia đình.
Từ cách tiếp cận xã hội học, xét về bản chất, gia đình có 4 chức năng cơ bản (sinh sản, giáo dục, kinh tế và tâm lí - tình cảm) Do sự va chạm giữa yếu tố truyền thống và yếu tố hiện đại, sự chênh lệch giữa tốc độ biến đổi của cơ cấu
xã hội và tốc độ biến đổi của gia đình, chức năng của gia đình Việt Nam có những biến đổi theo phương thức khác với gia đình phương Tây trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế
Thứ nhất, về chức năng sinh sản, đại bộ phận người dân Việt Nam vẫn
Trang 9cho rằng sinh con là một chức năng quan trọng của gia đình Tuy nhiên, đã có một sự chuyển đôi nhận thức rất rõ về số con
Thứ hai, về chức năng giáo dục - chức năng này được tăng cường hơn bao
giờ hết và trở thành một trách nhiệm nặng nề mà gia đình phải gánh vác
Thứ ba, về chức năng kinh tế của gia đình, có thể thấy rằng do quá trình
công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế mà gia đình và nơi làm việc
bị tách rời nhau về mặt không gian, theo đó chức năng sản xuất của gia đình cũng suy giảm hoặc mất đi và chức năng tiêu dùng được tăng cường Điều này
có thể dẫn đến lối sống của gia đình được quyết định tùy thuộc vào công việc hay mức thu nhập của các thành viên trong gia đình và tiêu chuẩn tiêu dùng của gia đình có ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ thỏa mãn sinh hoạt của gia đình Đối với trường hợp của các gia đình ở nông thôn thì chức năng sản xuất và chức năng tiêu dùng của gia đình không bị phân chia rạch ròi nhưng dưới cơ chế xã hội lấy việc sản xuất phục vụ cho sự trao đôi thì việc xản xuất tự cung tự cấp của gia đình cũng bị suy giảm
Thứ tư, về chức năng tâm lí - tình cảm, chức năng này dần dần đang được
xem trọng Ở các gia đình phương Tây, khi tình yêu vợ chồng đã nguội lạnh thì
họ sẽ chia tay nhau do “không có lí do nào buộc họ phải sống với nhau” Gia đình ở Việt Nam thì không giống như vậy Hầu hết các gia đình ở Việt Nam vẫn còn tồn tại vững chắc đặc tính “gia đình chế độ” - tức là, người vợ kì vọng vào vai trò trụ cột về kinh tế và vai trò làm cha của người chồng hơn là kì vọng vào tình yêu và sinh hoạt tình dục của vợ chồng Còn người chồng thì ưu tiên kì vọng vào vai trò quản gia tài giỏi, đảm đang và vai trò làm mẹ của người vợ Tuy nhiên, cũng không ít biểu hiện cho thấy rằng, ở thế hệ trẻ, số người cho rằng quan hệ vợ chồng quan trọng hơn quan hệ giữa cha mẹ và con cái ngày càng tăng lên [8, tr.7]
Ba là, Sự biến đổi của chu kì gia đình.
Chu kì gia đình lấy việc gia đình cũng như cá nhân được tồn tại tiếp diễn bởi sự lặp đi lặp lại của sinh và tử làm tiền đề và định ra giai đọan bước ngoặt:
là những trải nghiệm quan trọng mà gia đình gặp phải từ khi hai vợ chồng kết
Trang 10hôn cho đến lúc chết đi Chu kì gia đình bình thường được tiếp diễn bởi các giai đoạn kết hôn, sinh con, ngừng sinh con, nuôi dạy con cho đến khi con cái rời khỏi gia đình, kết thúc việc nuôi dạy con cái đến già nua và qua đời
Sự biến đổi của chu kì gia đình thể hiện trước hết ở vấn đề kết hôn Theo kết quả điều tra gia đình Việt Nam năm 2016, tuổi kết hôn trung bình có xu hướng tăng lên trong những năm gần đây, tình trạng tảo hôn có xu hướng giảm Trong đó, tuổi kết hôn ở thành thị cao hơn ở nông thôn, những người làm các công việc đòi hỏi chuyên môn cao thường kết hôn muộn hơn những người làm công việc đơn giản, khoảng cách tuổi kết hôn của hai nhóm nghề nghiệp này là 2,9 tuổi với nam và 3,4 tuổi với nữ
Sau khi kết hôn, điều quan trọng của chu kì gia đình là việc sinh con Một thực tế phổ biến rộng rãi là đối với người phụ nữ, việc làm mẹ gây nhiều biến động trong cuộc sống hơn là việc làm vợ Việc sinh con đầu lòng là sự kiện mang lại cho gia đình niềm vui, sự diệu kì, nhưng đó cũng là những căng thẳng
và gánh nặng về tài chính và về việc thích ứng vai trò làm bố mẹ
Một hiện tượng nổi bật trong số những biến đổi của chu kì gia đình là rút ngắn thời gian hoàn tất sinh sản Thời gian từ sinh con đầu lòng đến khi sinh người con cuối cùng đang có xu hướng ngày càng giảm Do đó, tỉ trọng thời gian dành cho việc nuôi dạy con cái trong toàn bộ khoảng thời gian kết hôn của người phụ nữ cũng giảm dần
Bốn là, Sự biến đổi về mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình.
Trong xã hội phong kiến, mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình được củng cố bằng chế độ tông pháp và chế độ gia trưởng Theo đó cả 3 mối quan hệ cơ bản của gia đình (vợ - chồng; cha - con, anh - em) tuân theo một tôn
ti, trật tự chặc chẽ Ví dụ: là vợ - chồng thì phải hòa thuận, thương yêu nhau, phu xướng thì vợ phải tùy; là cha - con thì cha phải hiền từ, biết thương yêu và nuôi dạy con cái, biết làm gương cho con cái học tập, ngược lại, phận làm con phải biết ghi nhớ công ơn sinh thành dưỡng dục của cha mẹ, biết hiếu thuận với cha mẹ; là anh - em thì phải biết đoàn kết, thương yêu đùm bọc lẫn nhau, anh chị phải biết nhường nhịn, thương yêu em, còn em thì phải biết nghe lời và lễ